Τάδε ἔνεστιν ἐν τῷδε τῷ πρώτῳ βιβλίῳ
τῶν ἀπόρων τῆς θείας γραφῆς

(3)αʹ πρόλογος εἰς τὰ παρατεθέντα σχόλια.

βʹ προοίμιον πρὸς τὸν ἐπιτάξαντα τὴν συγγραφήν.

(5)αʹ περὶ λύπης καὶ ἡδονῆς ἐπιθυμίας τε καὶ φόβου

βʹ περὶ τοῦ τί σημαίνει ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται

γʹ περὶ τοῦ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ βαστάζοντος τὸ κεράμιον

     τοῦ ὕδατος

δʹ περὶ τοῦ μὴ κτήσασθαι δύο χιτῶνας

(10)εʹ περὶ τῆς καταραθείσης γῆς ἐν τοῖς ἔργοις τοῦ Ἀδάμ

Ϛʹ περὶ τοῦ ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ θεοῦ ἁμαρτίαν οὐ ποιεῖ

ζʹ περὶ τοῦ εἰς τοῦτο γὰρ καὶ νεκροῖς εὐηγγελίσθη

ηʹ περὶ τοῦ ὁ θεὸς φῶς ἐστιν

θʹ περὶ τοῦ ἀδελφοί, νῦν τέκνα θεοῦ ἐσμεν καὶ οὔπω

(15)     ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα

ιʹ περὶ τοῦ ὁ φοβούμενος οὐ τετελείωται ἐν τῇ ἀγάπῃ

ιαʹ περὶ τοῦ τίς ἡ ἀρχὴ τῶν μὴ τηρησάντων αὐτὴν

     ἀγγέλων

ιβʹ περὶ τοῦ τίς ὁ ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐσπιλωμένος χιτών

(20)ιγʹ περὶ τοῦ τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς

     ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται

ιδʹ περὶ τοῦ καὶ ἐσεβάσθησαν καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ

     τὸν κτίσαντα

ιεʹ περὶ τοῦ τὸ γὰρ ἄφθαρτόν σου πνεῦμά ἐστιν ἐν πᾶσιν

(25)ιϚʹ περὶ τοῦ χωνευθέντος μόσχου ἐν τῇ ἐρήμῳ

ιζʹ περὶ τοῦ ἀγγέλου τοῦ ἀπειλήσαντος τῷ Μωυσῇ

     θάνατον ἐν τῇ ὁδῷ Αἰγύπτου

ιηʹ περὶ τοῦ εἰ οἱ ποιηταὶ τοῦ νόμου δικαιωθήσονται, πῶς

     ἐκπίπτει τῆς χάριτος ὁ ἐν νόμῳ δικαιούμενος

(30)ιθʹ περὶ τοῦ ὅσοι ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται

κʹ περὶ τῆς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ξηρανθείσης συκῆς

καʹ περὶ τοῦ ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας

κβʹ περὶ τοῦ εἰ ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις δείξει τὸν

     πλοῦτον αὐτοῦ ὁ θεός, πῶς εἰς ἡμᾶς τὰ τέλη τῶν

(35)     αἰώνων κατήντησεν

κγʹ περὶ τοῦ καὶ δώσει αὐτῷ ὁ θεὸς τὸν θρόνον Δαυὶδ τοῦ

     πατρὸς αὐτοῦ

κδʹ περὶ τοῦ διελθὼν πρώτην καὶ δευτέραν φυλακήν

κεʹ περὶ τοῦ παντὸς ἀνδρὸς κεφαλὴ ὁ Χριστός, καὶ τὰ ἑξῆς

(40)κϚʹ περὶ τοῦ βασιλέως Βαβυλῶνος καὶ Ἰούδα καὶ τῶν

     ἐθνῶν·

κζʹ περὶ τῆς ἀποκαλύψεως Πέτρου τῆς ἐπὶ Κορνηλίῳ

κηʹ περὶ τοῦ δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν τὰς

     γλώσσας

(45)κθʹ περὶ τοῦ οἵτινες διὰ τοῦ πνεύματος ἔλεγον τῷ Παύλῳ

     μὴ ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα

λʹ περὶ τοῦ τίς ἡ διαφορὰ ποτηρίου καὶ βαπτίσματος

λαʹ περὶ τοῦ εἰ οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς ὁ θεὸς κατοικεῖ

λβʹ περὶ τοῦ εἰ ἄρα ψηλαφήσαιεν καὶ εὕροιεν θεόν

(50)λγʹ περὶ τοῦ ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὃς ἂν εἴπῃ τῷ ὄρει τούτῳ

λδʹ περὶ τοῦ διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν ὅτι πάντα ὅσα ἂν

     προσευχόμενοι αἰτεῖσθε, πιστεύετε ὅτι λαμβάνετε

λεʹ περὶ τοῦ πῶς κελευόμεθα ἐσθίειν τὴν σάρκα τοῦ

     λόγου καὶ πίνειν τὸ αἷμα, μὴ συντρίβειν δὲ τὰ ὀστᾶ

(55)λϚʹ περὶ τοῦ τίνα εἰσὶ τὰ τῶν θυομένων ζῴων σώματα

λζʹ περὶ τῆς δηξάσης τὸν Παῦλον ἐχίδνης

ληʹ περὶ τῆς πρὸς τὸν κύριον ἐρωτήσεως τῶν Σαδδου-

     καίων

λθʹ περὶ τῶν τριῶν ἡμερῶν ἃς προσέμειναν οἱ ὄχλοι τῷ

(60)     κυρίῳ

μʹ περὶ τῶν ἓξ ὑδριῶν τῶν ἐν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας

μαʹ περὶ τῶν πέντε ἀνδρῶν τῆς Σαμαρείτιδος

μβʹ περὶ τοῦ πῶς ἡμεῖς μὲν λεγόμεθα ποιῆσαι τὴν ἁμαρ-

     τίαν, ὁ δὲ κύριος γενέσθαι μὲν ἁμαρτία, μὴ εἰδέναι δὲ

(65)     αὐτήν

μγʹ περὶ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ξύλου τῆς παρα-

     κοῆς

μδʹ περὶ τοῦ ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν

μεʹ περὶ τοῦ στηθυνίου καὶ περὶ τοῦ βραχίονος τοῦ

(70)     ἀφαιρέματος

μϚʹ περὶ τοῦ ἐσόπτρου καὶ τοῦ αἰνίγματος

μζʹ περὶ τοῦ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ

μηʹ περὶ τῶν λάκκων καὶ πύργων Ὀζίου βασιλέως Ἰούδα

μθʹ περὶ τοῦ καὶ εἶδεν Ἐζεκίας ὅτι ἥκει Σενναχειρίμ

(75)νʹ περὶ τῆς προσευχῆς Ἐζεκίου καὶ Ἡσαΐα

ναʹ περὶ τοῦ καὶ πολλοὶ ἔφερον δῶρα τῷ κυρίῳ καὶ δόματα

     τῷ βασιλεῖ

νβʹ περὶ τοῦ οὐ κατὰ τὸ ἀνταπόδομα ὃ ἀνταπέδωκεν αὐτῷ ὁ

     θεὸς ἀνταπέδωκεν Ἐζεκίας

(80)νγʹ περὶ τοῦ καὶ ἔθαψαν αὐτὸν ἐν ἀναβάσει τάφων υἱῶν

     Δαυίδ

νδʹ περὶ τοῦ Ζοροβάβελ καὶ τῆς αὐτοῦ προσευχῆς

νεʹ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐξελθόντων ἐκ Βαβυλῶνος

     ἀνθρώπων τε καὶ κτηνῶν

Ἀπὸ ὧδε κεῖνται ἐν τῇ δευτέρᾳ βίβλῳ·

(86)νϚʹ περὶ τῶν ἐληλυθότων ἐχθρῶν Ἰούδα καὶ Βενιαμεῖν

νζʹ περὶ τοῦ πολὺ ἰσχύει εὐχὴ δικαίου ἐνεργουμένη

νηʹ περὶ τοῦ ἐν ᾧ ἀγαλλιᾶσθε ὀλίγον ἄρτι. εἰ δέον ἐστὶ

     λυπηθέντας

(90)νθʹ περὶ ἧς σωτηρίας ἐξεζήτησαν καὶ ἐξερεύνησαν προφῆται

ξʹ περὶ τοῦ ἀμνοῦ ἀμώμου καὶ ἀσπίλου Χριστοῦ

ξαʹ περὶ τοῦ ὅτι καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρίμα ἀπὸ τοῦ

     οἴκου τοῦ θεοῦ

ξβʹ περὶ τοῦ δρεπάνου, οὗ εἶδεν Ζαχαρίας ὁ προφήτης

(95)ξγʹ περὶ τῆς λυχνίας ἣν εἶδεν ὁ αὐτὸς προφήτης

ξδʹ περὶ τοῦ Ἰωνᾶ καὶ τῆς αὐτοῦ προφητείας

ξεʹ περὶ τῶν ἀναιρεθέντων ἐκ τοῦ σπέρματος Σαοὺλ ὑπὸ

     τῶν Γαβαονιτῶν ἐπὶ Δαυὶδ βασιλέως

ΜΑΞΙΜΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΩΝ
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΝ ΤΟΙΣ ΜΕΤΩΠΙΟΙΣ ΣΧΟΛΙΩΝ

(3)     Φυσικὸν μὲν τοῖς λογικοῖς πέφυκε κάλλος ὁ λόγος·

λόγου δὲ κάλλος ἡ κατὰ τὸν λόγον ἀκριβὴς τῶν λογικῶν

(5)ἐστι σύνεσις· συνέσεως δὲ κάλλος ἐστὶν ἡ κατὰ τὴν

ἀρετὴν σὺν λόγῳ τῶν λογικῶν γόνιμος ἕξις· ταύτης δὲ

κάλλος τῆς ἕξεως ἡ περὶ τὴν ἀληθῆ γνῶσιν ἀπλανὴς

θεωρία καθέστηκεν, ἧς τέλος ἐστὶν ἡ σοφία, συνέσεως

ὑπάρχουσα σαφεστάτη συμπλήρωσις, οἷα δὴ λόγος τυγχά-

(10)νουσα κατὰ φύσιν τετελεσμένος, ὅστις ἐστὶ νοῦς καθαρός,

τῇ περὶ τὴν αἰτίαν ἑνώσει σχέσιν λαβὼν ὑπὲρ νόησιν· καθ’ ἥν,

ἀποπαύσας τὴν πολυποίκιλον πρὸς τὰ μετὰ τὴν αἰτίαν

φυσικὴν αὐτοῦ κίνησίν τε καὶ σχέσιν, μόνης ἀγνώστως

ἀντέχεται, κατὰ τὴν ἄφθεγκτον λῆξιν γεγενημένος, τῆς ὑπὲρ

(15)νόησιν παμμακαρίστου σιγῆς, ἣν δηλῶσαι παντελῶς οὐ

δύναται λόγος ἢ νόησις, ἀλλὰ μόνη κατὰ τὴν μέθεξιν ἡ

πεῖρα τῶν ἀξιωθέντων τῆς ὑπὲρ νόησιν ἀπολαύσεως, ἧς

σημεῖόν ἐστιν εὔγνωστόν τε καὶ πᾶσι κατάδηλον ἡ κατὰ

διάθεσιν πρὸς τὸν αἰῶνα τοῦτον παντελὴς ἀναισθησία τῆς

(20)ψυχῆς καὶ διάστασις.

     Ἐντεῦθεν, εἰδὼς μηδὲν λόγου κατὰ φύσιν εἶναι τοῖς

λογικοῖς οἰκειότερον, μήτε μὴν τῆς περὶ αὐτὸν τριβῆς καὶ

συνέσεως τοῖς φιλοθέοις πρὸς εὐδοξίαν ἁρμοδιώτερον

_φημὶ δὲ λόγον, οὐ τὸν ἐκ τέχνης ἐν προφορᾷ κατ’ εὐ-

(25)γλωττίαν πρὸς ἀκοῆς ἡδονὴν κομψῶς γεγοητευμένον, ὃν

ἀσκεῖσθαι καὶ μοχθηροὶ δύναιντ’ ἂν ἄνδρες ἐπιτηδεύον-

τες, ἀλλ’ ὃν ἡ φύσις οὐσιωδῶς καὶ δίχα μαθήσεως κατὰ

διάθεσιν ἔχει κρυπτόμενον πρός τε τὴν ἄπταιστον τῶν

ὄντων διάσκεψιν καὶ τῆς ἐν ὅλοις ἀληθείας διάληψιν, ὃν

(30)καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ τὸ ἅγιον, καλῶς ταῖς ἀρεταῖς

διαπλασθέντα, πρὸς συμβίωσιν πέφυκεν ἄγεσθαι καὶ θεῖον

ἄγαλμα τῆς καθ’ ὁμοίωσιν ὡραιότητος αὐτοῦ κατασκευά-

ζειν μηδενὶ τῶν προσόντων φυσικῶς τῇ θεότητι κατὰ τὴν

χάριν λειπόμενον [ὄργανον γάρ ἐστιν ὅλην ἐπιστημόνως

(35)συλλεγόμενον τὴν νοητῶς ἐν τοῖς οὖσι ἀπαστράπτουσαν

τῆς θείας ἀγαθότητος ἔμφασιν, δι’ ἧς, ἐμβατεύων τῇ τῶν

ὄντων μεγαλουργίᾳ, πρὸς τὴν γενέτην φέρει τε καὶ φέρεται

τῶν ὄντων αἰτίαν τοὺς αὐτῷ διόλου ποιώσαντας τὴν ὅλην

ὁρμὴν τῆς ἐνούσης αὐτοῖς κατὰ φύσιν ἐφέσεως, μηδενὶ τῶν

(40)μετὰ τὴν αἰτίαν παντελῶς κρατουμένους], ὃν ἡμεῖς πε-

ριέποντες πάντων μὲν καθιστάμεθα τῶν πονηρῶν παθῶν

πανδαμάτορες, μηδενὶ τῶν παρὰ φύσιν δουλούμενοι, πασῶν

δὲ τῶν θείων ἀναδεικνύμεθα πράκτορες ἀρετῶν, παντὶ

δηλονότι καλῷ τὸ κατὰ τὴν ὕλην αἶσχος τῆς ψυχῆς πρὸς

(45)κάλλος πνευματικὸν ἀποξέοντες· ἔνθα γὰρ λόγος κρατεῖ,

τὸ κατ’ αἴσθησιν πέφυκεν ἀπογίνεσθαι κράτος, ἐν ᾧ τῆς

ἁμαρτίας πέφυρταί πως ἡ δύναμις, πρὸς οἶκτον τῆς

συγγενοῦς καθ’ ὑπόστασιν σαρκὸς τὴν ψυχὴν δι’ ἡδονῆς

ὑποσύρουσα· καθ’ ἥν, ὡς ἔργον αὐτῇ φυσικὸν ἐγχειρίσα-

(50)σα τὴν ἐμπαθῆ καὶ καθ’ ἡδονὴν τῆς σαρκὸς ἐπιμέλειαν,

ἀπάγει τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς καὶ πείθει τῆς ἀνυποστάτου

κακίας αὐτὴν γενέσθαι δημιουργόν· κακία γάρ ἐστι ψυχῆς

νοερᾶς ἡ λήθη τῶν κατὰ φύσιν καλῶν, ἥτις ἐκ τῆς περὶ

τὴν σάρκα τε καὶ κόσμον ἐμπαθοῦς ἐπιγίνεται σχέσεως, ἣν

(55)ἀφανίζει στρατηγῶν ὁ λόγος, καὶ κατ’ ἐπιστήμην πνευμα-

τικὴν τήν τε τοῦ κόσμου καὶ τῆς σαρκὸς διερευνώμενος

γένεσίν τε καὶ φύσιν, καὶ πρὸς τὴν συγγενῆ τῶν νοητῶν

τὴν ψυχὴν χώραν ἐλαύνων, πρὸς ἣν ὁ νόμος τῆς ἁμαρτίας

οὐδεμίαν ποιεῖται διάβασιν, οὐκ ἔχων καθάπερ γέφυραν

(60)πρὸς τὸν νοῦν διαβιβάζουσαν αὐτὸν ἔτι τὴν αἴσθησιν,

διαλυθεῖσαν ἤδη πρὸς τὴν ψυχὴν κατὰ τὴν σχέσιν καὶ τοῖς

αἰσθητοῖς ἐναπορριφεῖσαν θεάμασιν, ὧν διαβὰς τὴν σχέσιν

καὶ τὴν φύσιν ὁ νοῦς παντελῶς οὐκ αἰσθάνεται_, τοῦτο,

καθάπερ ἔφην, εἰδώς, δεῖν ᾠήθην ἑτέραν τινὰ τῷ παρόντι

(65)λόγῳ τῆσδε τῆς συγγραφῆς δοῦναι βοήθειαν τὴν τῶν

παρατεθέντων ἐν τοῖς μετωπίοις σχολίων γραφήν, αὐτόν τε

πρὸς κάλλος συμπληροῦσαν τὸν λόγον καὶ τοῖς ἐντευξομέ-

νοις ἡδυτέραν τὴν ἐν τοῖς νοήμασι παρεχομένην ἑστίασιν

καὶ πάσης ἁπλῶς γινομένην τῆς ἐμφερομένης τῇ συγγραφῇ

(70)διανοίας σαφήνειαν. Μετὰ γὰρ τὴν ἔκδοσιν ἀναγνοὺς τὴν

ὅλην πραγματείαν, εὑρών τέ τινας μὲν τόπους δεομένους

σαφηνείας, τινὰς δὲ προσθήκης διανοίας, καὶ ἄλλους με-

τρίας τινὸς ἐπὶ τῷ κειμένῳ κατὰ τὴν ἔκδοσιν ἐπενθυμή-

σεως, ταύτην ἐποιησάμην, ὡς ἔφην, τὴν τῶν σχολίων

(75)γραφήν, ἁρμόσας ἑκάστῳ τόπῳ τὸ προσῆκον ἐνθύμημα.

     Διὸ παρακαλῶ πάντας τοὺς ἐντευξομένους ἢ καὶ μετα-

γράψοντας καὶ τὴν τῶν σχολίων ἔξωθεν ἀναγνῶναι καὶ

παραθέσθαι γραφὴν κατὰ τὴν ἑκάστου σημείωσιν, ἵν’ ἄρτιος

ᾖ κατὰ πάντα τρόπον ὁ λόγος, μηδενὶ παρημελημένῳ

(80)παντελῶς κολοβούμενος.

ΜΑΞΙΜΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ

     ΠΡΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΝ

     ΟΣΙΩΤΑΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΝ ΚΑΙ ΗΓΟΥΜΕΝΟΝ

     ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟΡΩΝ

     ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ

 

Τῷ ὁσιωτάτῳ δούλῳ τοῦ θεοῦ

κυρίῳ Θαλασσίῳ

πρεσβυτέρῳ καὶ ἡγουμένῳ

Μάξιμος ταπεινὸς μονάζων

χαίρειν

 

     Τῆς σαρκὸς κατὰ τὴν σχέσιν λογικῶς τὴν ψυχὴν ἀποχω-

ρίσας καὶ τῆς αἰσθήσεως ὁλικῶς διὰ τοῦ πνεύματος

ἐκσπάσας τὸν νοῦν, ἄνθρωπε τοῦ θεοῦ, τὴν μὲν ἀρετῶν

κατέστησας μητέρα πολύγονον, τὸν δὲ θείας πηγὴν ἀένναον

(5)ἀπέδειξας γνώσεως, εἰς χρῆσιν μόνον τῆς τῶν κρειττόνων

οἰκονομίας τὴν πρὸς τὴν σάρκα τῆς ψυχῆς συζυγίαν

ποιησάμενος καὶ πρὸς κατανόησιν τῆς τῶν ὁρωμένων

μεγαλουργίας ὄργανον κεκτημένος τὴν αἴσθησιν, τὴν μὲν

πρακτικῶς διὰ τοῦ ἤθους πρὸς εἶδος τυπούμενον τὸ κατ’ ἀ-

(10)ρετὴν τῆς ψυχῆς δεχομένην κλέος καὶ τοῖς ἔξω προφαί-

νουσαν, ἵν’ ἔχωμεν ἀρετῆς εἰκόνα, πρὸς μίμησιν προβεβλη-

μένον, τὸν ὑμέτερον βίον, τὴν δέ, τοῖς τῶν ὁρωμένων

σχήμασι τοὺς λόγους τῶν νοητῶν συμβολικῶς ἐγχαράτ-

τουσαν καὶ δι’ αὐτῶν πρὸς τὴν ἁπλότητα τῶν νοητῶν

(15)θεαμάτων τὸν νοῦν ἀναβιβάζουσαν, πάσης καθαρῶς ἀπολυ-

θέντα τῆς ἐν τοῖς ὁρωμένοις ποικιλίας τε καὶ συνθέσεως,

ἵν’ ἔχωμεν ἀληθείας ὁδὸν ἀπλανῆ τὴν ὑμετέραν γνῶσιν τῆς

πρὸς τὰ νοητὰ διαβάσεως.

     Ἐντεῦθεν, μετὰ τὴν τελείαν τῆς πρὸς αἴσθησίν τε καὶ

(20)σάρκα σχετικῆς προσπαθείας ἀπόθεσιν, τῷ ἀπείρῳ πελά-

γει τῶν λογίων τοῦ πνεύματος μετ’ ἐπιστήμης κατὰ νοῦν

εὐτόνως διανηχόμενος, ἐρευνᾷς μετὰ τοῦ πνεύματος τὰ

βάθη τοῦ πνεύματος· παρ’ οὗ δεξάμενος τὴν τῶν κεκρυμ-

μένων μυστηρίων φανέρωσιν, διὰ πολλήν, ὡς ἔοικεν, ταπει-

(25)νοφροσύνην, πολλῶν τῆς ἁγίας γραφῆς ἀπορουμένων κε-

φαλαίων χάρτην πληρώσας ἀπέστειλας, ζητῶν καὶ παρ’ ἐ-

μοῦ τοῦ πάσης ἀρετῆς ἐρήμου καὶ γνώσεως ἑκάστου

κεφαλαίου κατὰ τὴν ἀναγωγικὴν θεωρίαν τὴν ἀπόκρισιν

ἔγγραφον.

(30)     Ὃν δεξάμενος καὶ ἀναγνούς, καταπλαγεὶς καὶ νοῦν καὶ

ἀκοὴν καὶ διάνοιαν, ᾔτουν ὑμᾶς ἐκλιπαρῶν περὶ τούτου

συγγνώμην τῆς παραιτήσεως, μόλις εἶναι λέγων προσιτὰ τὰ

ζητούμενα καὶ τοῖς ἄγαν ἐπὶ πλεῖστον ἐν θεωρίᾳ διαβεβη-

κόσι καὶ περὶ τὸ τέλος που τῆς ὑψηλοτάτης καὶ ἀνεφίκτου

(35)τοῖς ἄλλοις ἐφθακόσι γνώσεως, μὴ ὅτι γε ἐμοὶ τῷ κατὰ

γῆν ἐρριμμένῳ καὶ κατὰ τὸν ὄφιν ἄλλην, ὡς ἡ παλαιὰ

κατάρα, μετὰ τὴν γῆν τῶν παθῶν βρῶσιν οὐκ ἔχοντι καὶ

σκώληκος δίκην ἱλυσπωμένῳ τῇ σήψει τῶν ἡδονῶν. Καὶ

τοῦτο πολλάκις καὶ ἐπὶ πολὺ ποιήσας, ὡς εὗρον μὴ

(40)δεχομένους ὑμᾶς τὴν ἐμὴν περὶ τούτου παράκλησιν, δεί-

σας μή τι πάθῃ τὸ χρῆμα τῆς ἀγάπης, καθ’ ἣν ἀλλήλοις

συγκραθέντες μίαν ἔχομεν ψυχήν, κἂν δύο σώματα φέρω-

μεν, εἰς πρόφασιν ἀπειθείας, ὡς εἰκός, νομισθείσης ὑμῖν

τῆς ἐμῆς παραιτήσεως, κατετόλμησα καὶ μὴ θέλων τῶν

(45)ὑπὲρ δύναμιν, κατηγορηθῆναι μᾶλλον προπέτειαν καὶ γε-

λᾶσθαι κρεῖττον ἡγούμενος παρὰ τῶν βουλομένων ἢ τὴν

ἀγάπην κατά τι δέξασθαι σάλον καὶ μείωσιν, ἧς οὐδὲν τῶν

μετὰ θεόν ἐστι τοῖς νοῦν ἔχουσι τιμιώτερον, μᾶλλον δὲ

τῷ θεῷ προσφιλέστερον, ὡς τοὺς διῃρημένους εἰς ἓν

(50)συναγούσης καὶ μίαν ἐν τοῖς πολλοῖς ἢ τοῖς πᾶσιν

ἀστασίαστον κατὰ τὴν γνώμην δημιουργῆσαι δυναμένης ταὐ-

τότητα.

     Καί μοι σύγγνωθι πρῶτος αὐτός, τίμιε πάτερ, τῆς ἐγχει-

ρήσεως, καὶ τοὺς ἄλλους αἴτει προπετείας ἀφίεσθαί

(55)με, καὶ ἵλεώ μοι τὸν θεὸν ταῖς εὐχαῖς κατάστησον καὶ τῶν

λεγομένων συλλήπτορα, μᾶλλον δὲ τῆς ὅλης καὶ ὀρθῆς

γενέσθαι περὶ ἑκάστου κεφαλαίου χορηγὸν ἀποκρίσεως·

παρ’ αὐτοῦ γάρ ἐστι πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα

τέλειον ὡς πηγῆς καὶ πατρὸς τῶν ἀναλόγως τοῖς ἀξίοις

(60)χορηγουμένων πασῶν φωτιστικῶν γνώσεών τε καὶ δυνά-

μεων. Ὑμῖν γὰρ θαρρῶν τὸ ὑμέτερον κατεδεξάμην ἐπίτα-

γμα, τῆς εὐπειθείας μισθὸν ἐκδεχόμενος τὴν δι’ ὑμῶν θείαν

εὐμένειαν.

     Ἕκαστον δὲ τῶν κεφαλαίων εἱρμῷ τε καὶ τάξει, καθὼς

(65)παρ’ ὑμῶν ἐγράφη, προθείς, πρὸς ἔπος ποιήσομαι τὴν

ἀπόκρισιν ὡς οἷόν τε σύντομον καὶ ὁριστικήν, καθ’ ὅσον

οἷός τε ὦ καὶ τὴν πρὸς τὸ νοεῖν τε καὶ λέγειν εὐσεβῶς

θεόθεν χορηγοῦμαι χάριν καὶ δύναμιν, ἵνα μὴ πλήθει λόγων

βαρήσωμεν τῶν ἐντευξομένων τὴν ἀκοήν, καὶ μάλιστα πρὸς

(70)ὑμᾶς γε τὸν λόγον ποιούμενος τοὺς γνωστικοὺς ὄντως καὶ

ἀκριβεῖς τῶν θείων θεάμονας καὶ τῶν παθῶν διαβάντας τὴν

ὄχλησιν καὶ τὴν ὅλην παρελθόντας σχέσιν τῆς φύσεως καὶ

τῶν καθηκόντων κεκτημένους τὸν λόγον ἡγεμόνα καὶ

δικαστὴν δικαιότατον, καὶ τὸν νοῦν διὰ τῆς κατὰ τὸ

(75)κρεῖττον ἀνοησίας εἰς τὸν ἐνδότατον τῆς θείας ἀφθεγξίας

καταστήσαντας τόπον, ἔνθα μόνης ἐστὶν ἀγνώστως εὐφρο-

σύνης θείας ἀντιλαμβάνεσθαι, τὴν τῶν ἀξιουμένων αὐτῆς

πεῖραν μόνην ἐχούσης τοῦ οἰκείου μεγέθους διδάσκαλον,

καὶ διὰ τοῦτο μόνης χρῄζοντας μικρᾶς περὶ τῶν ζητου-

(80)μένων ἐμφάσεως προδεικτικῆς τοῦ παμφαοῦς κάλλους τῶν

ἐμφερομένων τοῖς θείοις λογίοις μυστικῶν θεαμάτων καὶ

τῆς ἐπ’ αὐτοῖς πνευματικῆς μεγαλονοίας, εἴπερ καὶ τοῦτο

θεμιτὸν ἐμοὶ πρὸς ὑμᾶς εἰπεῖν, τοὺς ἅλας ἤδη τῆς γῆς καὶ

φῶς τοῦ κόσμου, κατὰ τὸν κυριακὸν λόγον, διὰ τὸν πλοῦτον

(85)τῆς ἀρετῆς καὶ τὴν πολλὴν χύσιν τῆς γνώσεως γεγενημέ-

νους καὶ τὴν ἐν ἄλλοις σηπεδόνα τῶν παθῶν τρόποις

ἀρετῶν ἐκκαθαίροντας καὶ τὴν ἄγνοιαν, ψυχῆς ὑπάρχουσαν

τύφλωσιν, τῷ τῆς γνώσεως φωτὶ καταυγάζοντας.

     Παρακαλῶ δὲ τοὺς ἁγιωτάτους ὑμᾶς καὶ πάντας τούς,

(90)ὡς εἰκός, ἐντευξομένους τῷδε τῷ γράμματι μὴ τοῦτο ὅρον

ποιεῖσθαι τῆς τῶν κεφαλαίων πνευματικῆς ἑρμηνείας τὰ

λεγόμενα παρ’ ἐμοῦ· πολὺ γὰρ τῆς τῶν θείων λογίων

ἀπολιμπάνομαι διανοίας καὶ τῆς ἄλλων πρὸς τοῦτο χρῄ-

ζω διδασκαλίας. Ἀλλ’ εἴ τι καὶ παρ’ ἑαυτῶν ἢ παρ’ ἄλλων

(95)ἐπιβαλεῖν ἢ μαθεῖν δυνηθείητε, μᾶλλον ἐκεῖνο δικαίως

ἐγκρίνατε καὶ τῆς ὑψηλοτέρας καὶ ἀληθοῦς γένεσθε δια-

νοίας, ἧς ἔργον ἐστὶν ἡ τῆς καρδίας πληροφορία τῶν

ἐφιεμένων τῆς τῶν ἀπορηθέντων πνευματικῆς διαγνώσεως.

     Ὕδατι γὰρ ὁ θεῖος ἔοικε λόγος, ὥσπερ φυτοῖς

(100)παντοδαποῖς καὶ βλαστήμασι καὶ διαφόροις ζῴοις_τοῖς

αὐτόν φημι τὸν λόγον ποτιζομένοις ἀνθρώποις_ἀναλόγως

αὐτοῖς ἐκφαινόμενός τε γνωστικῶς καὶ πρακτικῶς διὰ τῶν

ἀρετῶν ὡς καρπὸς προδεικνύμενος κατὰ τὴν ἐν ἑκάστῳ

ποιότητα τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς γνώσεως καὶ γινόμενος δι’ ἄλ-

(105)λων ἄλλοις ἐπίδηλος· ἑνὶ γὰρ οὐδέποτε περιγράφεται καὶ

μιᾶς ἐντὸς οὐκ ἀνέχεται διανοίας γενέσθαι διὰ τὴν φυσικὴν

ἀπειρίαν κατάκλειστος.

     Ἐπειδὴ δὲ περὶ τῶν διοχλούντων ἡμῖν παθῶν πρῶτον

εἰπεῖν ἐκελεύσατε, πόσα τε καὶ ποῖα τυγχάνει, καὶ ἐκ ποίας

(110)ἀρχῆς καὶ εἰς οἷον διὰ τῆς οἰκείας μεσότητος καταντᾷ

πέρας, καὶ ποίας ἕκαστον δυνάμεως ψυχῆς ἢ μέλους

σώματος ἐμφυόμενον πρὸς ἑαυτὸ ἀοράτως μορφοῖ τὸν νοῦν

καὶ τὸ σῶμα ποιοῖ, βαφῆς δίκην, ὅλην διὰ τῶν λογισμῶν

πρὸς τὴν ἁμαρτίαν χρῶσαν τὴν ἀθλίαν ψυχήν, τῆς τε

(115)προσηγορίας ἑκάστου τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐνέργειαν, τούς

τε καιροὺς καὶ τὰ σχήματα καὶ τοὺς δι’ αὐτῶν δόλους τῶν

ἀκαθάρτων δαιμόνων καὶ τὰς ἀοράτους συμπλοκὰς καὶ τὰς

ὑποκρίσεις, καὶ πῶς δι’ ἄλλων ἄλλα λεληθότως προβάλλον-

ται καὶ ἐπ’ ἄλλα δι’ ἄλλων πιθανῶς ὑποσύρουσιν, τάς τε

(120)λεπτότητας καὶ τὰς σμικρότητας καὶ τὰ μεγέθη καὶ τοὺς

ὄγκους αὐτῶν, ὑφέσεις τε καὶ ἐφέσεις ἐπαγωγάς τε καὶ

καταδρομάς, καὶ ὑποχωρήσεις καὶ συστολὰς ἐπιμονάς τε

καὶ προσεδρείας ταχυτέρας ἢ βραδυτέρας, καὶ οἷον τὰς ὡς

ἐν δικαστηρίῳ πρὸς τὴν ψυχὴν δικαιολογίας καὶ τὰς δῆθεν

(125)κατὰ διάνοιαν γινομένας ψήφους τάς τε φαινομένας ἥττας ἢ

νίκας, τίς τε ἡ ἐφ’ ἑκάστῳ διάθεσις καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἓν

ἢ πολλὰ πάθη τῇ ψυχῇ συγχωροῦνται προσβάλλειν καὶ

τοῦτο ἢ καθ’ ἑαυτοὺς ἢ σὺν ἀλλήλοις, καὶ ποίῳ λόγῳ

συναναφέρουσιν ἑαυτοῖς ἀχρόνως τὰς οἰκείας ὕλας, δι’ ὧν

(130)κεκρυμμένως πρὸς ἡμᾶς τὸν πικρὸν συμπλέκουσι πόλεμον,

ὡς ἐπὶ παροῦσιν ἐργωδῶς τοῖς μηδαμῶς οὖσι διαπο-

νουμένους καὶ οἷον ὁρμῶντας ταῖς ὕλαις ἢ φεύγοντας,

τὸ μὲν δι’ ἡδονήν, τὸ δὲ δι’ ὀδύνην πάσχοντας, τόν τε

τρόπον τῆς ἐν ἡμῖν ὑπάρξεως αὐτῶν καὶ τῆς πολυπλόκου

(135)καὶ διαφόρου κατὰ τὸν ὕπνον αὐτῶν ἐν ὀνείροις φαντα-

σίας, καὶ εἰ ἔν τινι μέρει καθείργνυνται τῆς ψυχῆς ἢ τοῦ

σώματος ἢ ἐν ὅλῃ τῇ ψυχῇ καὶ ὅλῳ τῷ σώματι, καὶ εἰ,

ἐντὸς ὄντες, διὰ τῶν φυσικῶν παθῶν τὰ ἐκτὸς ἐπισπᾶσθαι

πείθουσι τὴν ψυχὴν διὰ μέσου τοῦ σώματος καὶ πλανῶσι

(140)τῆς αἰσθήσεως μόνης ὅλην γενέσθαι, τῶν κατὰ φύσιν

οἰκείων ἀφεμένην, ἤ, ἐκτὸς ὄντες, διὰ τῆς ἔξωθεν ἐπαφῆς

τοῦ σώματος τὴν ἀόρατον ψυχὴν πρὸς τὰ ὑλικὰ σχηματί-

ζουσι, σύνθετον αὐτῇ μορφὴν ἐπιτιθέντες, τῆς ἀναληφθείσης

κατὰ τὴν φαντασίαν ὕλης τὸ εἶδος προσπλάττοντες, καὶ εἰ

(145)τάξις ἐστὶν ἐν αὐτοῖς καὶ εἱρμὸς κακούργως ἐπινενοημένος

διὰ τῶνδε τῶν παθῶν πρότερον ἀπόπειραν λαβεῖν τῆς

ψυχῆς καὶ οὕτως διὰ τῶν ἄλλων ἀκολούθως αὐτῇ μάχε-

σθαι, καὶ τίνες τίνων προηγοῦνται, τίνες τε τίσι συνέπονται

πάλιν ἢ παρέπονται, ἢ φύρδην ἀτάκτως, ὡς ἔτυχεν, δι’ οἱ-

(150)ωνδήποτε παθῶν τὴν ψυχὴν ἐκταράσσουσιν, καὶ εἰ προ-

νοίας δίχα τὰ τοιαῦτα πάσχειν ὑπ’ αὐτῶν ἡ ψυχὴ συγχω-

ρεῖται ἢ κατὰ πρόνοιαν, καὶ τίς ὁ τῆς προνοίας ἐφ’ ἑκάστῳ

πάθει τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς ψυχῆς λόγος, τίς τε τῆς

ἑκάστου τῶν ἀπηριθμημένων παθῶν ἀναιρέσεως ὁ τρόπος,

(155)καὶ ποίοις ἔργοις ἢ λόγοις ἢ λογισμοῖς ἡ ψυχὴ τούτων

ἐλευθεροῦται καὶ τῆς συνειδήσεως τὸν μολυσμὸν ἐκτινάς-

σεται, ποίῳ δὲ πάθει ποίαν ἀρετὴν ἀντιθεῖσα νικήσει, τὸν

πονηρὸν φυγαδεύσασα δαίμονα, συναφανίσασα παντελῶς

αὐτῷ καὶ αὐτὴν τοῦ πάθους τὴν κίνησιν, καὶ πῶς μετὰ τὴν

(160)τῶν παθῶν ἀπαλλαγὴν τὰ οἰκεῖα καλῶς διασκοπῆσαι

δυνήσεται, καὶ διὰ ποίων λόγων ἢ τρόπων, τὰς ἀπαθεῖς

τῶν αἰσθητῶν πρὸς τὰς αἰσθήσεις οἰκειωσαμένη διὰ τοῦ

κατὰ φύσιν λόγου σχέσεις, μορφώσει πρὸς ἀρετάς, ὡς διὰ

τῶν παθῶν αὐτὴ πρότερον ἐμορφοῦτο πρὸς ἁμαρτίαν, καὶ

(165)πῶς τὴν καλὴν ποιήσηται δεόντως ἀντιστροφήν, τοῖς δι’ ὧν

τὸ πρὶν ἐπλημμέλει χρωμένη πρὸς γένεσιν ἀρετῶν καὶ

ὑπόστασιν, πῶς τε, τούτων πάλιν ἀπαλλαγεῖσα τῶν

σχέσεων, τοὺς τῶν γεγονότων λόγους, διὰ τῆς ἐν

πνεύματι φυσικῆς θεωρίας ἀφέτους τῶν ἐπ’ αὐτοῖς αἰ-

(170)σθητῶν συμβόλων γενομένους, ἐπιστημονικῶς ἀναλέξηται,

πῶς τε αὖ, μετὰ τούτους πάλιν τοῖς νοητοῖς προσβαλοῦσα,

καθαρῷ τῆς ἐπ’ αἰσθήσεσι διανοίας γενομένῳ τῷ νῷ τὰς

ἁπλᾶς δέξηται νοήσεις καὶ τὴν τὰ ὅλα συνδέουσαν ἀλλή-

λοις κατὰ τὸν ἀρχικὸν τῆς σοφίας λόγον ἁπλῆν ἀναλήψη-

(175)ται γνῶσιν, μεθ’ ἥν, ὡς πάντα τὰ ὄντα περάσασα μετὰ τῶν

αὐτοῖς προσφυῶν νοημάτων, πάσης ἀπολελυμένη καθαρῶς

καὶ αὐτῆς τῆς πρὸς τὸ νοεῖν οἰκείας δυνάμεως, πρὸς αὐτὸν

πάθῃ τὸν θεὸν τὴν ὑπὲρ νόησιν ἕνωσιν, καθ’ ἥν, ἀφράστως

παρ’ αὐτοῦ. δεχομένη τῆς ὄντως ἀληθείας, σπέρματος δίκην,

(180)τὴν μάθησιν, πρὸς ἁμαρτίαν οὐκέτι τραπήσεται, χώρας οὐκ οὔ-

σης ἔτι τῷ διαβόλῳ πρὸς κακίαν αὐτὴν πιθανῶς ὑποσύ-

ρεσθαι διὰ τὴν ἄγνοιαν τοῦ φύσει καλοῦ καὶ πάντα τὰ

μετέχειν αὐτοῦ δυνάμενα καλλωπίζοντος, ἐπειδὴ τούτων καὶ

τῶν τοιούτων ἐζητήσατε τοὺς λόγους καὶ τοὺς τρόπους

(185)καὶ τὰς αἰτίας, ἐγγράφως ὑμῖν καταθέσθαι, κελευόντων

ὑμῶν, ἀναμεινάτω μικρὸν τέως ὁ περὶ τούτων λόγος, ἂν

διδῷ θεός, ἐν ἄλλοις εὐκαιρότερον ἐξετασθησόμενος καὶ

φιλοπονώτερον βασανισθησόμενος, εἴπερ ὅλως αἴσθομαι

δυνάμεως κατὰ νοῦν νηκτικῆς καὶ τούτου τοῦ μεγάλου καὶ

(190)βαθέος κατατολμῆσαι πελάγους ἀνεχομένης. Οὐ γὰρ αἰσχύ-

νομαι λέγειν ὡς οὐδέπω τὰς δυσεκλύτους ἔγνων τῶν

ἀκαθάρτων δαιμόνων μεθοδείας τε καὶ τέχνας, ἅτε δὴ τὸν

τῆς ὕλης κονιορτὸν ἔχων ἐπισκοτοῦντα τοῖς ὄμμασι τῆς

ψυχῆς καὶ οὐκ ἐῶντα καθαρῶς θεωρῆσαι τὴν τῶν γεγο-

(195)νότων φύσιν καὶ διακρῖναι τῶν ὄντων σὺν λόγῳ τὰ εἶναι

δοκοῦντα καὶ μόνην φενακίζοντα τὴν ἄλογον αἴσθησιν,

ὅτι μόνων ὡς ἀληθῶς ἐστι τὰ τοιαῦτα διερευνᾶσθαι καὶ

εἰπεῖν τῶν ἄγαν θεωρητικῶν καὶ ὑψηλῶν τὴν διάνοιαν καὶ

διὰ πείρας πολλῆς εἰληφότων τήν τε τῶν καλῶν καὶ μὴ

(200)τοιούτων διάγνωσιν καί, τὸ δὴ τῶν ἄλλων ἁπάντων

κρεῖττον καὶ τιμιώτερον, τὴν πρὸς τὸ νοεῖν τε καλῶς καὶ

λέγειν σαφῶς τὰ νοηθέντα παρὰ τοῦ θεοῦ δεξαμένων

χάριν καὶ δύναμιν. Πλὴν ὡς ἂν μὴ παντελῶς ἀπαραμύθητος

κατὰ τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν ὁ περὶ τούτων λόγος κατα-

(205)λειφθῇ, μικρὰ περὶ τῆς γενέσεως τῶν παθῶν εἰπὼν καὶ

ὅσον παραδεῖξαι τοῖς καθ’ ὑμᾶς γνωστικοῖς τὸ τέλος ἐκ

τῆς ἀρχῆς, τῶν ἐφεξῆς ἀκολούθως ποιοῦμαι κεφαλαίων τὴν

ἐξήγησιν.

     Τὸ κακὸν οὔτε ἦν οὔτε ἔστιν οὔτε ἔσται κατ’ οἰκείαν

(210)φύσιν ὑφεστώς_οὔτε γὰρ ἔχει καθοτιοῦν οὐσίαν ἢ φύσιν

ἢ ὑπόστασιν ἢ δύναμιν ἢ ἐνέργειαν ἐν τοῖς οὖσιν_, οὔτε

ποιότης ἐστὶν οὔτε ποσότης οὔτε σχέσις οὔτε τόπος οὔτε

χρόνος οὔτε θέσις οὔτε ποίησις οὔτε κίνησις οὔτε ἕξις οὔ-

τε πάθος, φυσικῶς τῶν ὄντων τινὶ ἐνθεωρούμενον_οὔτε

(215)μὴν ἐν τούτοις πᾶσιν τὸ παράπαν κατ’ οἰκείωσιν φυσικὴν

ὑφέστηκεν_, οὔτε ἀρχὴ οὔτε μεσότης οὔτε τέλος ἐστίν,

ἀλλ’ ἵνα ὡς ἐν ὅρῳ περιλαβὼν εἴπω, τὸ κακὸν τῆς πρὸς

τὸ τέλος τῶν ἐγκειμένων τῇ φύσει δυνάμεων ἐνεργείας

ἐστὶν ἔλλειψις, καὶ ἄλλο καθάπαξ οὐδέν.

(220)     Ἢ πάλιν, τὸ κακὸν τῶν φυσικῶν δυνάμεων κατ’ ἐσφαλ-

μένην κρίσιν ἐστὶν ἐπ’ ἄλλο παρὰ τὸ τέλος ἀλόγιστος

κίνησις· τέλος δέ φημι τὴν τῶν ὄντων αἰτίαν, ἧς φυσικῶς

ἐφίεται πάντα, κἂν εἰ τὰ μάλιστα τὸν φθόνον εὐνοίας

πλάσματι καλύψας ὁ πονηρός, πρὸς ἄλλο τι τῶν ὄντων

(225)παρὰ τὴν αἰτίαν κινῆσαι τὴν ἔφεσιν παραπείσας δόλῳ τὸν

ἄνθρωπον, τὴν τῆς αἰτίας ἐδημιούργησεν ἄγνοιαν.

     Τῆς οὖν πρὸς τὸ τέλος ἐνεργείας τῶν κατὰ φύσιν

δυνάμεων ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐλλείψας τὴν κίνησιν, τὴν

τῆς οἰκείας αἰτίας ἐνόσησεν ἄγνοιαν, ἐκεῖνο νομίσας εἶ-

(230)ναι θεὸν διὰ τῆς συμβουλῆς τοῦ ὄφεως, ὅπερ ἔχειν ἀπώ-

μοτον ὁ τῆς θείας ἐντολῆς διετάξατο λόγος. Οὕτω δὲ

παραβάτης γενόμενος καὶ τὸν θεὸν ἀγνοήσας, πρὸς ὅλην

τὴν αἴσθησιν ὅλην ἀπρὶξ ἀναμίξας τὴν νοερὰν δύναμιν, τὴν

σύνθετον καὶ ὀλέθριον πρὸς πάθος ἐνεργουμένην τῶν

(235)αἰσθητῶν ἐπεσπάσατο γνῶσιν, καὶ παρασυνεβλήθη τοῖς κτή-

νεσιν τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς, τὰ αὐτὰ αὐτοῖς κατὰ

πάντα τρόπον καὶ ἐνεργῶν καὶ ζητῶν καὶ βουλόμενος, καὶ

πλέον εἰς ἀλογίαν ἔχων τοῦ κατὰ φύσιν λόγου πρὸς τὸ

παρὰ φύσιν τὴν ἄμειψιν.

(240)     Ὅσον οὖν κατὰ μόνην τὴν αἴσθησιν τῆς τῶν ὁρωμένων

ἐπεμελεῖτο γνώσεως ὁ ἄνθρωπος, τοσοῦτον ἐπέσφιγγεν

ἑαυτῷ τοῦ θεοῦ τὴν ἄγνοιαν· ὅσον δὲ ταύτης τῆς ἀγνοίας

συνέσφιγγε τὸν δεσμόν, τοσοῦτον τῆς πείρας ἀντείχετο τῆς

τῶν γνωσθέντων ὑλικῶν αἰσθητικῆς ἀπολαύσεως· ὅσον δὲ

(245)ταύτης ἐνεφορεῖτο, τοσοῦτον τῆς ἐκ ταύτης γεννωμένης

φιλαυτίας ἐξῆπτε τὸν ἔρωτα· ὅσον δὲ πεφροντισμένως

περιεποιεῖτο τῆς φιλαυτίας τὸν ἔρωτα, τοσοῦτον τῆς ἡδο-

νῆς, ὡς τῆς φιλαυτίας οὔσης καὶ γεννήματος καὶ τέλους,

πολλοὺς ἐπενόει τρόπους συστάσεως· καὶ ἐπειδὴ πᾶσα

(250)κακία πέφυκε τοῖς συνιστῶσιν αὐτὴν συμφθείρεσθαι τρό-

ποις, εὑρίσκων δι’ αὐτῆς τῆς πείρας πάσης ἡδονῆς εἶναι

πάντως τὴν ὀδύνην διάδοχον, πρὸς μὲν τὴν ἡδονὴν τὴν

ὅλην ἔσχεν ὁρμήν, πρὸς δὲ τὴν ὀδύνην τὴν ὅλην ἀπο-

φυγήν, τῆς μὲν κατὰ πᾶσαν ὑπεραγωνιζόμενος δύναμιν, τῆς

(255)δὲ κατὰ πᾶσαν σπουδὴν καταγωνιζόμενος, οἰόμενος, ὅπερ

ἀμήχανον ἦν, διὰ τῆς τοιαύτης μεθοδείας ἀλλήλων ταύτας

διαστῆσαι καὶ μόνῃ τῇ ἡδονῇ συνημένην τὴν φιλαυτίαν

ἔχειν παντελῶς ὀδύνης ἀπείρατον, ἀγνοήσας ὑπὸ τοῦ

πάθους, ὡς ἔοικεν, ὡς οὐκ ἐνδέχεταί ποτε χωρὶς ὀδύνης

(260)εἶναι τὴν ἡδονήν. Ἐγκέκραται γὰρ τῇ ἡδονῇ τῆς ὀδύνης ὁ

πόνος, κἂν λανθάνειν δοκῇ τοὺς ἔχοντας διὰ τὴν κατὰ τὸ

πάθος τῆς ἡδονῆς ἐπικράτειαν, ἐπειδὴ τὸ ἐπικρατοῦν ἀεὶ

διαφαίνεσθαι πέφυκεν, καλύπτον τοῦ παρακειμένου τὴν

αἴσθησιν.

(265)     Ἐντεῦθεν ὁ πολὺς ὄχλος τῶν παθῶν καὶ ἀναρίθμητος

εἰσεφθάρη τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων· ἐντεῦθεν πολυστένακτος

γέγονεν ἡμῶν ἡ ζωή, τῆς οἰκείας ἀναιρέσεως τιμῶσα τὰς

ἀφορμὰς καὶ τῆς φθορᾶς τὰς προφάσεις ἑαυτῇ διὰ τὴν

ἄγνοιαν ἐξευρίσκουσά τε καὶ περιέπουσα· ἐντεῦθεν ἡ μία

(270)φύσις εἰς μυρία κατεμερίσθη τμήματα καὶ οἱ τῆς αὐτῆς

φύσεως ἀλλήλων ἐσμὲν δίκην ἑρπετῶν θηρίων παραναλώ-

ματα. Ἡδονῆς γὰρ διὰ τὴν φιλαυτίαν ἀντιποιούμενοι καὶ

ὀδύνην διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν πάλιν φεύγειν σπουδάζοντες,

τὰς ἀμυθήτους τῶν φθοροποιῶν παθῶν ἐπινοοῦμεν γενέ-

(275)σεις. Οἷον, εἰ μὲν δι’ ἡδονῆς τῆς φιλαυτίας φροντίζομεν,

γεννῶμεν τὴν γαστριμαργίαν τὴν ὑπερηφανίαν τὴν κενοδο-

ξίαν τὴν φυσίωσιν τὴν φιλαργυρίαν τὴν πλεονεξίαν τὴν

τυραννίδα τὸ γαῦρον τὴν ἀλαζονείαν τὴν ἀπόνοιαν τὴν

μανίαν τὴν οἴησιν τὸν τῦφον τὴν καταφρόνησιν τὴν ὕβριν

(280)τὸ βάκηλον τὸ εὐτράπελον τὴν ἀσωτίαν τὴν ἀκολασίαν τὴν

περπερίαν τὸν μετεωρισμὸν τὴν βλακείαν τὸν ἀκκισμὸν τὸν

ἐκμυκτηρισμὸν τὴν πολυλογίαν τὴν ἀκαιρολογίαν τὴν αἰς-

χρολογίαν καὶ ὅσα ἄλλα τοῦ τοιούτου γένους ἐστίν· εἰ δὲ

μᾶλλον δι’ ὀδύνης ὁ τῆς φιλαυτίας αἰκίζεται τρόπος,

(285)γεννῶμεν τὸν θυμὸν τὸν φθόνον τὸ μῖσος τὴν ἔχθραν τὴν

μνησικακίαν τὴν λοιδορίαν τὴν καταλαλιὰν τὴν συκοφαντίαν

τὴν λύπην τὴν ἀνελπιστίαν τὴν ἀπόγνωσιν τὴν τῆς προ-

νοίας διαβολὴν τὴν ἀκηδίαν τὴν ὀλιγωρίαν τὴν δυσθυμίαν

τὴν ἀθυμίαν τὴν ὀλιγοψυχίαν τὸ ἄκαιρον πένθος τὸν

(290)κλαυθμὸν τὴν κατήφειαν τὸν ὀλοφυρμὸν τὸν ζῆλον τὴν

ζηλοτυπίαν τὴν παραζήλωσιν καὶ ὅσα ἄλλα τῆς τῶν καθ’ ἡ-

δονὴν ἀφορμῶν ἐστερημένης ἐστὶ διαθέσεως. Ἐκ δὲ τῆς

γινομένης δι’ ἄλλας τινὰς αἰτίας καθ’ ἡδονὴν καὶ ὀδύνην

μίξεως ἤγουν μοχθηρίας_οὕτω γὰρ καλοῦσι τινὲς τὴν ἐκ

(295)τῶν ἐναντίων μερῶν τῆς κακίας σύνθεσιν_γεννῶμεν τὴν

ὑπόκρισιν τὴν εἰρωνείαν τὸν δόλον τὴν προσποίησιν τὴν

κολακείαν τὴν ἀνθρωπαρεσκείαν καὶ ὅσα ἄλλα τῆς μικτῆς

εἰσι πανουργίας ἐπινοήματα. Πάντα γὰρ ἀπαριθμεῖσθαι

τὰ νῦν καὶ λέγειν μετὰ τῶν οἰκείων σχημάτων τε καὶ

(300)τρόπων καὶ αἰτιῶν καὶ καιρῶν οὐκ ἀνεκτόν, τῆς ἐπ’ αὐτοῖς

ἐξετάσεως, θεοῦ χαριζομένου δύναμιν, κατ’ ἰδίαν ὑπόθεσιν

ἐρευνηθησομένης.

     Τὸ τοίνυν κακόν ἐστιν, ὡς προέφην, ἡ ἄγνοια τῆς

ἀγαθῆς τῶν ὄντων αἰτίας· ἥτις, τὸν μὲν νοῦν πηρώσασα

(305)τὸν ἀνθρώπινον, τὴν αἴσθησιν δὲ τρανῶς διανοίξασα, τῆς

μὲν θείας γνώσεως παντελῶς αὐτὸν ἀπεξένωσεν, τῆς δὲ

τῶν αἰσθητῶν ἐμπαθοῦς ἐπλήρωσε γνώσεως· ἧς πρὸς

μόνην τὴν αἴσθησιν ἀνέδην μεταλαμβάνων, κτηνῶν ἀλόγων

δίκην, ὁ ἄνθρωπος καὶ εὑρὼν διὰ τῆς πείρας τῆς φαινο-

(310)μένης αὐτοῦ σωματικῆς φύσεως συστατικὴν τῶν αἰσθητῶν

τὴν μετάληψιν, εἰκότως, οἷα τοῦ νοητοῦ κάλλους ἤδη τῆς

θείας ὡραιότητος διαμαρτήσας, τὴν φαινομένην κτίσιν εἰς

θεὸν παρεγνώρισεν, διὰ τὴν αὐτῆς πρὸς σύστασιν σώματος

χρείαν θεοποιήσας, καὶ τὸ σῶμα τὸ ἴδιον, οἰκείως ἔχον

(315)κατὰ φύσιν πρὸς τὴν νομισθεῖσαν εἶναι θεὸν κτίσιν, κατὰ

τὸ εἰκὸς ἠγάπησεν, κατὰ πᾶσαν σπουδὴν διὰ τῆς περὶ

μόνον τὸ σῶμα φροντίδος τε καὶ ἐπιμελείας λατρεύων τῇ

κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Οὐ γὰρ ἄλλως δύναταί τις

λατρεύειν τῇ κτίσει, μὴ τὸ σῶμα περιποιούμενος, ὥσπερ

(320)οὔτε τῷ θεῷ τις λατρεύειν, μὴ τὴν ψυχὴν ἀρεταῖς ἐκκα-

θαίρων· καθ’ ὃ σῶμα τὴν φθοροποιὸν ἐπιτελῶν λατρείαν ὁ

ἄνθρωπος καὶ κατ’ αὐτὸ γενόμενος φίλαυτος ἡδονὴν εἶχεν

ἀπαύστως καὶ ὀδύνην ἐνεργουμένην, ἐσθίων ἀεὶ τὸ ξύλον

τῆς παρακοῆς, τὸ καλοῦ τε καὶ κακοῦ κατὰ ταὐτὸν

(325)μεμιγμένην κατὰ τὴν αἴσθησιν διὰ τῆς πείρας ἔχον τὴν

γνῶσιν.

     Καὶ τάχα ξύλον εἶναι γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ τὴν

φαινομένην κτίσιν εἰπών τις οὐχ ἁμαρτήσει τῆς ἀληθείας·

ἡδονῆς γὰρ καὶ ὀδύνης ποιητικὴν ἔχει φυσικῶς τὴν

(330)μετάληψιν.

     Ἢ πάλιν· ἐπειδὴ καὶ λόγους ἔχει πνευματικοὺς τῶν

ὁρωμένων ἡ κτίσις καὶ νοῦν διατρέφοντας, καὶ δύναμιν

πάλιν φυσικήν, τὴν μὲν αἴσθησιν τέρπουσαν, τὸν δὲ νοῦν

διαστρέφουσαν, ξύλον γνωστὸν καλοῦ τε καὶ κακοῦ προση-

(335)γορεύθη, τοῦ καλοῦ μὲν ἔχουσα γνῶσιν, θεωρουμένη

πνευματικῶς, κακοῦ δὲ γνῶσιν, λαμβανομένη σωματικῶς.

Παθῶν γὰρ γίνεται διδάσκαλος τοῖς σωματικῶς αὐτῆς

μεταλαμβάνουσιν, τῶν θείων αὐτοῖς λήθην ἐπάγουσα. Διὸ

τῷ ἀνθρώπῳ τυχὸν καὶ ἀπηγόρευσεν ἀναβαλόμενος αὐτῆς

(340)τέως τὴν μετάληψιν ὁ θεός, ἵνα πρότερον, ὡς ἦν μάλιστα

δίκαιον, διὰ τῆς ἐν χάριτι μετοχῆς τὴν οἰκείαν ἐπιγνοὺς

αἰτίαν καὶ τὴν δοθεῖσαν κατὰ χάριν ἀθανασίαν διὰ τῆς

τοιαύτης μεταλήψεως πρὸς ἀπάθειαν στομώσας καὶ ἀτρε-

ψίαν, ὡς θεὸς ἤδη τῇ θεώσει γενόμενος, ἀβλαβῶς ἐπ’ ἀ-

(345)δείας μετὰ τοῦ θεοῦ τὰ τοῦ θεοῦ διασκέψηται κτίσματα

καὶ τὴν αὐτῶν ἀναλήψηται γνῶσιν ὡς θεὸς ἀλλ’ οὐκ ἄν-

θρωπος, τὴν αὐτὴν ἔχων τῷ θεῷ κατὰ χάριν τῶν ὄντων

μετὰ σοφίας εἴδησιν διὰ τὴν πρὸς θέωσιν τοῦ νοῦ καὶ τῆς

αἰσθήσεως μεταποίησιν.

(350)     Οὕτω μὲν οὖν ἐνταῦθα ληπτέον περὶ τοῦ ξύλου κατὰ τὴν

πᾶσιν ἁρμόσαι δυναμένην ἀναγωγήν, τοῦ μυστικωτέρου

λόγου καὶ κρείττονος φυλαττομένου τοῖς μυστικοῖς τὴν

διάνοιαν καὶ παρ’ ἡμῶν διὰ τῆς σιωπῆς τιμωμένου. Τοῦ

ξύλου δὲ νῦν τῆς παρακοῆς ἐμνήσθην παροδικῶς, δεῖξαι

(355)θέλων ὡς ἡ περὶ θεοῦ ἄγνοια τὴν κτίσιν ἐθεοποίησεν, ἧς

ὑπάρχει λατρεία σαφὴς ἡ κατὰ τὸ σῶμα τοῦ γένους τῶν

ἀνθρώπων φιλαυτία, περὶ ἥν ἐστιν ὥσπέρ τις μικτὴ γνῶσις

ἡ τῆς ἡδονῆς πεῖρα καὶ τῆς ὀδύνης, δι’ ἃς ἡ πᾶσα τῶν

κακῶν ἐπεισήχθη τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων ἰλὺς διαφόρως τε

(360)καὶ ποικίλως καί, ὡς οὐκ ἄν τις ἐφίκοιτο λόγος, πολυ-

μόρφως συνισταμένη, καθόσον ἕκαστος τῶν τῆς ἀνθρω-

πίνης μετειληφότων φύσεως κατὰ τὸ ποσόν τε καὶ ποιὸν

ἐν ἑαυτῷ ζῶσαν ἔχει καὶ πράττουσαν τὴν περὶ τὸ φαινόμε-

νον αὐτοῦ μέρος, λέγω δὲ τὸ σῶμα, φιλίαν, ἀναγκάζουσαν

(365)αὐτὸν δουλοπρεπῶς διά τε τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἡδονῆς καὶ

τὸν φόβον τῆς ὀδύνης πολλὰς ἰδέας ἐπινοῆσαι παθῶν,

καθὼς οἵ τε καιροὶ συμπίπτουσι καὶ τὰ πράγματα, καὶ ὁ

τῶν τοιούτων ἐπιδέχεται τρόπος, ἐφ’ ᾧ τὴν μὲν ἡδονὴν

ἑλεῖν δυνηθῆναι διὰ παντὸς πρὸς συμβίωσιν, τῆς ὀδύνης δὲ

(370)παντελῶς ἀνέπαφον διαμεῖναι, τὸ ἀμήχανον ἐπιτηδεύειν

διδάσκουσαν καὶ εἰς πέρας κατὰ σκοπὸν ἐλθεῖν μὴ δυνάμε-

νον. Φθαρτῆς γὰρ οὔσης τῆς ὅλης φύσεως τῶν σωμάτων

καὶ σκεδαστῆς, δι’ ὅσων τις ἐπιτηδεύει τρόπων ταύτην συ-

στήσασθαι, τὴν αὐτῆς φθορὰν ἰσχυροτέραν μᾶλλον καθί-

(375)στησιν, δεδοικὼς καὶ μὴ θέλων ἀεὶ τὸ στεργόμενον καὶ

παρὰ γνώμην περιέπων ἀνεπαισθήτως διὰ τοῦ στεργομένου

τὸ μὴ στεργόμενον, ἐξηρτημένος τῶν φύσει στῆναι μὴ

δυναμένων καὶ διὰ τοῦτο συνεξαλλοιῶν τοῖς σκεδαστοῖς

τῆς ψυχῆς τὴν διάθεσιν συνδιανηχομένην ἀστάτως τοῖς

(380)ῥέουσι καὶ τὴν οἰκείαν ἀπώλειαν οὐ κατανοῶν διὰ τὴν

παντελῆ τῆς ψυχῆς πρὸς τὴν ἀλήθειαν τύφλωσιν.

     Πάντων δὲ τούτων τῶν κακῶν ἐστιν ἀπαλλαγὴ καὶ

σύντομος πρὸς σωτηρίαν ὁδὸς ἡ ἀληθὴς τοῦ θεοῦ κατ’ ἐ-

πίγνωσιν ἀγάπη καὶ ἡ καθόλου τῆς κατὰ ψυχὴν πρός τε

(385)τὸ σῶμα καὶ τὸν κόσμον τοῦτον στοργῆς ἐξάρνησις, καθ’ ἥν,

τῆς μὲν ἡδονῆς τὴν ἐπιθυμίαν, τῆς ὀδύνης δὲ τὸν

φόβον ἀποβαλόμενοι, τῆς κακῆς ἐλευθερούμεθα φιλαυτίας,

πρὸς τὴν γνῶσιν ἀναβιβασθέντες τοῦ κτίσαντος, καί, πονη-

ρᾶς ἀγαθὴν ἀντιλαβόντες νοερὰν φιλαυτίαν, σωματικῆς

(390)κεχωρισμένην στοργῆς, οὐ παυόμεθα λατρεύοντες τῷ θεῷ

διὰ ταύτης τῆς καλῆς φιλαυτίας, ἐκ θεοῦ τῆς ψυχῆς ἀεὶ

ζητοῦντες τὴν σύστασιν. Αὕτη γάρ ἐστιν ἀληθὴς λατρεία

καὶ ὄντως θεάρεστος ἡ τῆς ψυχῆς διὰ τῶν ἀρετῶν ἀκριβὴς

ἐπιμέλεια.

(395)     Ὁ τοίνυν σωματικῆς ἡδονῆς μὴ ἐφιέμενος καὶ ὀδύνην

παντελῶς μὴ φοβούμενος γέγονεν ἀπαθὴς ταύταις, μετὰ

τῆς τεκούσης αὐτὰς φιλαυτίας πάντα τὰ δι’ αὐτάς τε καὶ

ἐξ αὐτῶν μετὰ τῆς ἀρχηγικωτάτης τῶν κακῶν ἀγνοίας

ὁμοθυμαδὸν συναπέκτεινε πάθη, καὶ ὅλος γέγονεν τοῦ

(400)ἑστῶτός τε καὶ μένοντος καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχοντος φύσει

καλοῦ, παντάπασιν αὐτῷ συνδιαμένων ἀκίνητος καὶ ἀνακε-

καλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ κατοπτριζόμενος,

ἐκ τῆς ἐν ἑαυτῷ φωτοειδοῦς λαμπρότητος τὴν θείαν καὶ

ἀπρόσιτον δόξαν θεώμενος.

(405)     Δειχθείσης τοιγαροῦν ἡμῖν ὑπὸ τοῦ λόγου τῆς ὀρθῆς καὶ

ῥᾳδίας ὁδοῦ τῶν σῳζομένων, τὴν ἡδονὴν τῆς παρούσης

ζωῆς καὶ τὴν ὀδύνην ὅση δύναμις ἀρνησώμεθα καὶ τοὺς

ὑφ’ ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖν διδάξωμεν παρακλήσει πολλῇ, καὶ

πάσης παθῶν ἐπινοίας καὶ δαιμονιώδους κακουργίας παν-

(410)τελῶς ἀπηλλάγημέν τε καὶ ἀπηλλάξαμεν· καὶ μόνης ἀντι-

ποιηθῶμεν τῆς θείας ἀγάπης, καὶ οὐδεὶς ἡμᾶς τοῦ θεοῦ

χωρίσαι δυνήσεται, οὐ θλίψις οὐ στενοχωρία

οὐ λιμὸς οὐ

κίνδυνος οὐ μάχαιρα οὐδ’ ὅσα τῷ ἁγίῳ ἀπηρίθμηται ἀπο-

(415)στόλῳ κατὰ τὸν τόπον, διὰ τῆς κατ’ ἐνέργειαν γνώσεως,

τῆς ἀγάπης ἐν ἡμῖν ἀκινήτου μενούσης, τῆς ψυχῆς ἀΐδιόν

τε καὶ ἄρρητον ἐξ αὐτοῦ χορηγούμενοι εὐφροσύνην καὶ

σύστασιν· ἧς ἀξιωθέντες, πρὸς μὲν τὸν κόσμον τοῦτον τὴν

σῴζουσαν ἕξομεν ἄγνοιαν, μηκέτι δίχα λογισμοῦ σώφρο-

(420)νος, ὡς τὸ πρότερον, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τῆς αἰ-

σθήσεως ὡς δόξαν τὴν τῶν αἰσθητῶν ἐπιφάνειαν βλέπον-

τες, περὶ ἣν τὰ πάθη προδήλως ἔχει τὴν γένεσιν, ἀλλὰ

μᾶλλον ἀνακεκαλυμμένῳ τῆς διανοίας προσώπῳ, παντὸς

αἰσθητοῦ καλύμματος ἀπηλλαγμένῳ, τὴν ἐν ἀρεταῖς καὶ

(425)γνώσει πνευματικῇ δόξαν τοῦ θεοῦ κατοπτριζόμενοι, καθ’ ἣν

ἡ κατὰ χάριν πρὸς θεὸν γίνεσθαι πέφυκεν ἕνωσις, πά-

σης ἀγνοίας καὶ πτώσεως τὸν νοῦν διεγείρουσα. Ὡς

γάρ, ἀγνοήσαντες τὸν θεόν, τὴν ἀπολαυστικῶς τῇ αἰσθήσει

γνωσθεῖσαν κτίσιν διὰ τὴν ἐξ αὐτῆς τοῦ σώματος σύστασιν

(430)θεὸν ἐποιήσαμεν, οὕτω τὴν ἐφικτὴν τῇ νοήσει κατ’ ἐνέρ-

γειαν γνῶσιν τοῦ θεοῦ λαμβάνοντες, διὰ τὴν ἐξ αὐτοῦ τῆς

ψυχῆς πρός τε τὸ εἶναι καὶ εὖ εἶναι καὶ ἀεὶ εἶναι σύστασιν,

πᾶσαν πάσης αἰσθήσεως ἀγνοήσομεν πεῖραν.

     Ἐπειδὴ ἠγάθυνέ σε ὁ θεὸς κελεῦσαί μοι ἅπερ εἶχον

σεσημειωμένα τῶν ἀπορουμένων μοι κεφαλαίων γράψαι καὶ

πέμψαι σοι, τὰ ἀναγκαιότερά μοι φανέντα προέταξα.

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Αʹ

(2)     Τὰ πάθη αὐτὰ καθ’ αὑτὰ κακὰ ἢ παρὰ τὴν χρῆσιν κα-

κά; Λέγω δὲ ἡδονὴν καὶ λύπην, ἐπιθυμίαν καὶ φόβον,

καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα.

(5)     Ἀπόκρισις. Τὰ πάθη ταῦτα, ὥσπερ καὶ τὰ λοιπά, τῇ

φύσει τῶν ἀνθρώπων προηγουμένως οὐ συνεκτίσθη, ἐπεὶ

καὶ εἰς τὸν ὅρον ἂν συνετέλουν τῆς φύσεως. Λέγω δέ,

παρὰ τοῦ Νυσσαέως μεγάλου Γρηγορίου μαθών, ὅτι διὰ

τὴν τῆς τελειότητος ἔκπτωσιν ἐπεισήχθη ταῦτα, τῷ ἀλογω-

(10)τέρῳ μέρει προσφυέντα τῆς φύσεως· δι’ ὧν, ἀντὶ τῆς θείας

καὶ μακαρίας εἰκόνος, εὐθὺς ἅμα τῇ παραβάσει διαφανὴς

καὶ ἐπίδηλος ἐν τῷ ἀνθρώπῳ γέγονεν ἡ τῶν ἀλόγων ζῴων

ὁμοίωσις. Ἔδει γάρ, τῆς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθείσης,

ὑφ’ ὧν γνωμικῶς ἐπεσπάσατο τῆς ἀλογίας γνωρισμάτων

(15)ἐνδίκως τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων κολάζεσθαι, σοφῶς εἰς

συναίσθησιν τῆς λογικῆς μεγαλονοίας ἐλθεῖν οἰκονομοῦντος

τοῦ θεοῦ τὸν ἄνθρωπον.

     Πλὴν καλὰ γίνεται καὶ τὰ πάθη ἐν τοῖς σπουδαίοις,

ὁπηνίκα σοφῶς αὐτὰ τῶν σωματικῶν ἀποστήσαντες, πρὸς

(20)τὴν τῶν οὐρανίων μεταχειρίζονται κτῆσιν· οἷον, τὴν μὲν

ἐπιθυμίαν τῆς νοερᾶς τῶν θείων ἐφέσεως ὀρεκτικὴν ἐργά-

σονται κίνησιν, τὴν ἡδονὴν δὲ τῆς ἐπὶ τοῖς θείοις χαρίσμα-

σι τοῦ νοῦ θελκτικῆς ἐνεργείας εὐφροσύνην ἀπήμονα, τὸν

δὲ φόβον τῆς μελλούσης ἐπὶ πλημμελήμασι τιμωρίας προ-

(25)φυλακτικὴν ἐπιμέλειαν, τὴν δὲ λύπην διορθωτικὴν ἐπὶ

παρόντι κακῷ μεταμέλειαν, καὶ συντόμως εἰπεῖν, κατὰ τοὺς

σοφοὺς τῶν ἰατρῶν, σώματι φθαρτικοῦ θηρὸς τῆς ἐχίδνης

τὴν οὖσαν ἢ μελετωμένην ἀφαιρουμένους λώβωσιν, τοῖς

πάθεσι τούτοις πρὸς ἀναίρεσιν χρώμενοι παρούσης κακίας

(30)ἢ προσδοκωμένης, καὶ κτῆσιν καὶ φυλακὴν ἀρετῆς τε καὶ

γνώσεως. Καλὰ οὖν, ὡς ἔφην, ταῦτα τυγχάνει διὰ τὴν

χρῆσιν ἐν τοῖς πᾶν νόημα αἰχμαλωτίζουσιν εἰς τὴν ὑπακοὴν

τοῦ Χριστοῦ.

     Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ θεοῦ τι τούτων εἴρηται τῇ γραφῇ ἢ ἐπὶ

(35)ἁγίων, ἐπὶ μὲν θεοῦ, δι’ ἡμᾶς, ὡς ἡμῖν προσφυῶς διὰ τῶν

ἡμετέρων παθῶν τὰς σωστικὰς ἡμῶν καὶ ἀγαθουργοὺς τῆς

προνοίας προόδους ἐκφαίνοντος, ἐπὶ δὲ τῶν ἁγίων, ὡς

οὐκ ἄλλως δυναμένων τὰς περὶ θεὸν νοερὰς αὐτῶν σχέσεις

τε καὶ διαθέσεις διὰ φωνῆς προενέγκαι σωματικῆς, χωρὶς

(40)τῶν ἐγνωσμένων τῇ φύσει παθῶν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Βʹ

(2)     Εἰ πάντα τὰ εἴδη τὰ συμπληροῦντα τὸν κόσμον ἐν ταῖς

ἓξ ἡμέραις ὁ δημιουργὸς ἐποίησεν, τί μετὰ ταῦτα ὁ πατὴρ

ἐργάζεται; Λέγει γὰρ ὁ σωτὴρ ὁ πατήρ μου ἕως ἄρτι

(5)ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Μή τι ἆρα τὴν τῶν ἅπαξ

γεγονότων εἰδῶν συντήρησιν λέγει;

     Ἀπόκρισις. Τοὺς μὲν πρώτους τῶν γεγονότων λόγους

ὁ θεὸς καὶ τὰς καθόλου τῶν ὄντων οὐσίας ἅπαξ, ὡς οἶδεν

αὐτός, συμπληρώσας, ἔτι ἐργάζεται οὐ μόνον τὴν τούτων

(10)αὐτῶν πρὸς τὸ εἶναι συντήρησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατ’ ἐ-

νέργειαν τῶν ἐν αὐτοῖς δυνάμει μερῶν δημιουργίαν

πρόοδόν τε καὶ σύστασιν, ἔτι μὴν καὶ τὴν διὰ τῆς

προνοίας πρὸς τὰ καθόλου τῶν μερικῶν ἐξομοίωσιν,

ἕως ἄν, τῷ κατὰ φύσιν γενικωτέρῳ λόγῳ τῆς λογικῆς

(15)οὐσίας διὰ τῆς πρὸς τὸ εὖ εἶναι κινήσεως τῶν μερικῶν

τὴν αὐθαίρετον ἑνώσας ὁρμήν, ποιήσειεν ἀλλήλοις τε καὶ

τῷ ὅλῳ σύμφωνα καὶ ταὐτοκίνητα, μὴ ἐχόντων τὴν γνω-

μικὴν πρὸς τὰ καθόλου τῶν ἐπὶ μέρους διαφοράν, ἀλλ’ εἷς

καὶ ὁ αὐτὸς ἐφ’ ὅλων θεωρηθήσεται λόγος, μὴ διαιρού-

(20)μενος τοῖς τῶν καθ’ ὧν ἴσως κατηγορεῖται τρόποις, καὶ

οὕτως ἐνεργουμένην τὴν ἐκθεωτικὴν τῶν ὅλων ἐπιδείξηται

χάριν· δι’ ἣν γενόμενος ἄνθρωπος ὁ θεὸς καὶ λόγος φησὶν

ὁ πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι, ὁ μὲν

εὐδοκῶν, ὁ δὲ αὐτουργῶν, καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος

(25)οὐσιωδῶς τήν τε τοῦ πατρὸς ἐπὶ πᾶσιν εὐδοκίαν καὶ τὴν

αὐτουργίαν τοῦ υἱοῦ συμπληροῦντος, ἵνα γένηται διὰ

πάντων καὶ ἐν πᾶσι εἷς ὁ ἐν τριάδι θεός, ἀναλόγως ὅλος

ἑκάστῳ κατὰ χάριν τῶν ἀξιουμένων καὶ ὅλοις ἐνθεωρούμε-

νος, ὡς ὅλῳ καὶ ἑκάστῳ μέλει τοῦ σώματος δίχα μειώ-

(30)σεως ἐνυπάρχει φυσικῶς ἡ ψυχή.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Γʹ.

(2)     Τίς ἐστι κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ὁ ἐν τῇ πόλει τὸ κεράμιον

βαστάζων τοῦ ὕδατος, καὶ διὰ τί ὕδατος, ᾧ οἱ ὑπὸ

Χριστοῦ πεμπόμενοι μαθηταὶ ἀπαντῶσι καὶ κελεύονται

(5)ἀκολουθεῖν; Τίς τε ὁ οἰκοδεσπότης; Καὶ διὰ τί παρὰ τοῖς

εὐαγγελισταῖς σιωπᾶται τὸ ὄνομα; Καὶ τί τὸ ἀνώγαιον τὸ

μέγα καὶ ἐστρωμένον, ἐν ᾧ τὸ φρικτὸν τοῦ θείου δείπνου

ἐκτελεῖται μυστήριον;

     Ἀπόκρισις. Οὐ μόνον ἡ γραφὴ παρεσιώπησε τοῦ ἀν-

(10)θρώπου τὸ ὄνομα, πρὸς ὃν ἀπέστειλεν ὁ σωτὴρ τοὺς

δύο μαθητὰς εἰς τὴν τοῦ πάσχα παρασκευήν, ἀλλὰ καὶ τῆς

πόλεως εἰς ἣν ἀπεστάλησαν. Ὅθεν, κατὰ πρώτην ἐπιβο-

λήν, ὑπονοῶ τοῦτο δηλοῦσθαι διὰ τῆς πόλεως τὸν αἰσθη-

τὸν κόσμον, τὸν ἄνθρωπον δὲ τὴν καθόλου φύσιν τῶν

(15)ἀνθρώπων, πρὸς ἣν ἀποστέλλονται, ὥσπερ μαθηταὶ τοῦ

θεοῦ καὶ λόγου, καὶ πρόδρομοι τῆς αὐτοῦ πρὸς τὴν φύσιν

τῶν ἀνθρώπων μυστικῆς εὐωχίας ἑτοιμασταί, ὁ τῆς πρώτης

διαθήκης νόμος καὶ ὁ τῆς καινῆς, ὁ μὲν διὰ τῆς πρακτικῆς

φιλοσοφίας παντὸς μολυσμοῦ τὴν φύσιν ἀποκαθαίρων, ὁ δὲ

(20)διὰ τῆς θεωρητικῆς μυσταγωγίας ἀπὸ τῶν σωματικῶν πρὸς

τὰ συγγενῆ τῶν νοητῶν θεάματα τὸν νοῦν γνωστικῶς

ἀναβιβάζων. Καὶ τούτου τεκμήριον τὸ τοὺς πεμφθέντας

μαθητὰς εἶναι Πέτρον καὶ Ἰωάννην· ἔστι γὰρ ὁ μὲν Πέτρος

πράξεως, ὁ δὲ Ἰωάννης θεωρίας σύμβολον.

(25)     Διὸ προσφόρως ὑπαντᾷ πρῶτος αὐτοῖς ὁ τὸ κεράμιον

βαστάζων τοῦ ὕδατος, σημαίνων δι’ ἑαυτοῦ πάντας τοὺς

κατὰ τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν τοῖς ὤμοις τῶν ἀρετῶν,

ὡς ἐν κεραμίῳ, τῇ νεκρώσει τῶν ἐπὶ γῆς μελῶν τοῦ

σώματος φρουρουμένην βαστάζοντας τὴν διὰ τῆς πίστεως

(30)τῶν μολυσμῶν αὐτοὺς ἐκκαθαίρουσαν χάριν τοῦ πνεύματος,

εἶτα μετὰ τοῦτον δεύτερος ὁ τὸ ἀνώγαιον τὸ ἐστρωμένον

δεικνὺς οἰκοδεσπότης, διδάσκων ὡσαύτως δι’ ἑαυτοῦ πάν-

τας τοὺς κατὰ τὴν θεωρίαν τὸ ὕψος τῆς ἑαυτῶν καθαρᾶς

καὶ μεγαλοφυοῦς διανοίας, ὥσπερ ἀνώγαιον, πρὸς ὑπο-

(35)δοχὴν τοῦ μεγάλου λόγου θεοπρεπῶς γνωστικοῖς νοήμασί

τε καὶ δόγμασι καταστρώσαντας. Ἡ δὲ οἰκία ἐστὶν ἡ κατ’ εὐ-

σέβειαν ἕξις, πρὸς ἣν ὁ μὲν πρακτικὸς ὁδεύει νοῦς τὴν

ἀρετὴν διέπων, δεσπόζει δὲ ταύτης, ὡς ἰδίαν λοιπὸν φύσει

κτησάμενος, ὁ τῷ θείῳ φωτὶ τῆς μυστικῆς γνώσεως

(40)καταλαμπόμενος νοῦς καὶ διὰ τοῦτο, σὺν τῷ πρακτικῷ, τῆς

ὑπερφυοῦς τοῦ σωτῆρος λόγου παρουσίας τε καὶ εὐωχίας

ἀξιούμενος.

     Εἷς μὲν οὖν ὁ ἄνθρωπος εἴρηται καὶ δύο, εἴπερ ὁ μὲν

κεράμιον βαστάζων γέγραπται, ὁ δὲ οἰκοδεσπότης ἀνηγό-

(45)ρευται· εἷς μέν, ὡς ἔφην, τυχόν, διὰ τὴν μίαν φύσιν, δύο

δὲ διὰ τὸ ταύτην τὴν φύσιν τοῖς πρακτικοῖς κατ’ εὐσέβειαν

διῃρῆσθαι καὶ θεωρητικοῖς· οὓς πάλιν διὰ τοῦ πνεύματος

μιγνὺς ὁ λόγος ἕνα καλεῖ τε καὶ ποιεῖ.

     Εἰ δὲ καὶ εἰς τὸν καθέκαστον ἄνθρωπον θέλοι τις τὰ

(50)εἰρημένα θεωρῆσαι, τῆς ἀληθείας οὐκ ἐκβέβηκε. Πόλις γάρ

ἐστιν ἡ τοῦ καθέκαστον ψυχή, εἰς ἣν διαπαντὸς ἀποστέλ-

λονται, ὡς μαθηταὶ τοῦ λόγου καὶ θεοῦ, οἱ περὶ ἀρετῆς καὶ

γνώσεως λόγοι. Ὁ δὲ τὸ κεράμιον βαστάζων τοῦ ὕδατός

ἐστιν ὁ ἀνέχων τοῖς ὤμοις τῆς ἐγκρατείας ἀκαθαίρετον τὴν

(55)ἐν τῷ βαπτίσματι δοθεῖσαν χάριν τῆς πίστεως καρτερικὸς

τρόπος τε καὶ λογισμός. Ἡ δὲ οἰκία ἐστὶν ἡ ἐκ πολλῶν

καὶ διαφόρων, ὥσπερ λίθων, στερρῶν τε καὶ ἀνδρικῶν

ἠθῶν τε καὶ λογισμῶν οἰκοδομηθεῖσα κατάστασίς τε καὶ

ἕξις τῶν ἀρετῶν. Τὸ δὲ ἀνώγαιον ἡ πλατεῖα καὶ εὐρύχω-

(60)ρός ἐστι διάνοιά τε καὶ ἐπιτηδειότης τῆς γνώσεως, θείοις

μυστικῶν τε καὶ ἀπορρήτων δογμάτων κατακοσμηθεῖσα

θεάμασιν. Ὁ δὲ οἰκοδεσπότης ἐστὶν ὁ νοῦς ὁ τῷ λαμπρῷ

τῆς κατ’ ἀρετὴν οἰκίας καὶ τῷ ὕψει κάλλει τε καὶ μεγέθει

τῆς γνώσεως ἐμπλατυνόμενος· πρὸς ὃν μετὰ τῶν αὐτοῦ

(65)μαθητῶν, τουτέστι τῶν περὶ φύσεως καὶ χρόνου πρώτων

καὶ πνευματικῶν νοημάτων, ἐνδημῶν ὁ λόγος ἑαυτὸν

μεταδίδωσιν. Πάσχα γὰρ ἀληθῶς ἐστιν ἡ πρὸς τὸν ἀνθρώ-

πινον νοῦν τοῦ λόγου διάβασις, καθ’ ἣν τὸ πλῆρες ἅπασι

χαρίζεται τοῖς ἀξίοις διὰ τῆς τῶν οἰκείων ἀγαθῶν μετοχῆς

(70)παραγινόμενος μυστικῶς ὁ τοῦ θεοῦ λόγος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Δʹ

(2)     Πῶς τοῖς μαθηταῖς ἐνετείλατο ὁ κύριος μὴ κτήσασθαι

δύο χιτῶνας, αὐτὸς πέντε κεκτημένος κατὰ τὸν ἅγιον

εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην, ὡς ἐκ τῶν μερισαμένων αὐτὰ δῆλόν

(5)ἐστι. Καὶ τίνα ταῦτα τυγχάνει τὰ ἱμάτια;

     Ἀπόκρισις. Ὁ σωτὴρ οὐκ ἔσχε πέντε χιτῶνας ἀλλ’ ἕνα

τὸν ἐπὶ τοῦ σώματος καὶ τὴν ἔξω περιβολήν, ὧν τὸ μὲν

ἐντὸς ἐπὶ τοῦ σώματος καλοῦσι χιτώνιον, τὴν ἔξω δὲ

περιβολὴν προσαγορεύουσιν ἱμάτιον. Ἀλλὰ μυστικῶς τῷ

(10)ῥητῷ τῆς ἱστορίας τὸ τῆς θεωρίας ἄρρητον ὁ μέγας

ἐξέδωκε διὰ τοῦ πνεύματος εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης, ἵνα τὸν

ἡμέτερον νοῦν διὰ τῶν ἱστορουμένων ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν

ὁδηγήσῃ τῶν νοουμένων. Ὁ μὲν οὖν ἄνωθεν ὑφαντὸς

διόλου χιτὼν τοῦ σωτῆρος, ὃν οὐκ ἔσχισαν οἱ σταυρώσαν-

(15)τες, κἂν ἐκδύσαι συνεχωρήθησαν, ἡ διάλληλος τῶν ἀρετῶν

ἀδιάστατός ἐστι συνοχή τε καὶ συμπλοκὴ καὶ παρ’ ἡμῶν τῷ

λόγῳ κατάλληλος καὶ πρέπουσα σκέπη, ἢ ἡ ἄνωθεν κατ’ αὐ-

τὸν τοῦ νέου ἀνθρώπου διὰ τοῦ πνεύματος ὑφασμένη

χάρις. Ἡ ἔξω δὲ περιβολὴ ὁ αἰσθητός ἐστι κόσμος,

(20)στοιχείοις τέσσαρσι διαιρούμενος, ὃν ὡς τέσσαρα ἱμάτια

μερίζονται οἱ νοητῶς ἐν ἡμῖν σταυροῦντες τὸν κύριον.

Μερίζονται τοίνυν οἱ δαίμονες τὴν φαινομένην κτίσιν τῶν

τεσσάρων στοιχείων, πρὸς πάθος ὁρᾶν κατ’ αἴσθησιν ἡμᾶς

παρασκευάζοντες τοὺς ἐν αὐτῇ θείους ἀγνοήσαντας λόγους.

(25)Τὸν δὲ χιτῶνα τῶν ἀρετῶν κἂν ἐπαίρουσιν ἐξ ἡμῶν διὰ τῆς

τῶν καλῶν ἀπραξίας, ἀλλὰ τὴν ἀρετὴν κακίαν εἶναι πεῖσαι

οὐ δύνανται.

     Μὴ τοίνυν πλεονεξίας ἀφορμὴν ποιήσωμεν τὰ πέντε τοῦ σω-

τῆρος ἱμάτια, ἀλλὰ γνῶμεν τί τῆς γραφῆς ὑπάρχει τὸ βούλη-

(30)μα, καὶ πῶς ἐν ἡμῖν ἀμελοῦσι τῶν καλῶν ὁ κύριος σταυ-

ροῦται καὶ γυμνοῦται διὰ τῆς ἡμῶν ἐν τοῖς καλοῖς ἀργίας,

καὶ πρὸς ὑπηρεσίαν παθῶν δι’ ἡμῶν, ὥσπερ ἱμάτια, μερίζον-

ται τὴν αὐτοῦ κτίσιν οἱ δαίμονες· καὶ ἀσφαλεῖς γενώμεθα

φύλακες τῶν ἐκ θεοῦ χαρισθέντων ἡμῖν ἀγαθῶν· καὶ τὴν

(35)κτίσιν καλῶς πρὸς μόνην τὴν αὐτοῦ θεασώμεθα δόξαν·

καὶ τὸν χιτῶνα τοῦ λόγου τῆς γνώσεως, φημὶ δὲ τὰς

ἀρετάς, διὰ τῆς σπουδῆς τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἀναφαίρετον

τηρήσωμεν.

     Εἰ δὲ βούλεσθε, πρὸς τοῖς εἰρημένοις, χιτῶνα μὲν νοεῖν

(40)ἄνωθεν ὑφαντὸν τὸν τῶν ἀσωμάτων καὶ νοητῶν οὐσιῶν

κόσμον, τὴν ἔξω δὲ περιβολήν, ἣν εἰς τέσσαρα μέρη ὡς

στοιχεῖα διεῖλεν ὁ λόγος, εἰς τὴν σωματικὴν φύσιν νοεῖν,

οὐχ ἁμαρτήσεσθε τῆς ἀληθείας· ὧν τὸ μὲν σῶμα τῇ φθορᾷ

διέλυσαν, ἰσχὺν λαβόντες καθ’ ἡμῶν τοῦ νόμου τῆς ἐντολῆς

(45)τὴν παράβασιν, τὴν δὲ ψυχήν, ὡς τῆς ἄνωθεν συγγενείας

ὑπάρχουσαν, οὐ κατέσχισαν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Εʹ

(2)     Τίς ἡ καταρωμένη γῆ ἐν τοῖς ἔργοις τοῦ Ἀδὰμ κατὰ τὴν

ἀναγωγήν; Καὶ τί τὸ ἐν λύπαις αὐτὴν φαγεῖν; Καὶ τί τὸ

μετὰ τὸ ἀνατεῖλαι ἀκάνθας καὶ τριβόλους τὸν χόρτον ἐσθίειν;

(5)Καὶ τί τὸ τελευταῖον ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου αὐτοῦ τὸν

ἄρτον φαγεῖν; Καὶ μέντοι οὐδέποτε ὤφθη ἄνθρωπος γῆν

ἐσθίων οὔτε χόρτον· οὐδὲ οἱ τὸν ἄρτον ἐσθίοντες κατὰ τὴν

ἀπόφασιν τῆς ἱστορίας ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ἐσθίουσιν.

     Ἀπόκρισις. Ἡ κατηραμένη γῆ ἐν τοῖς ἔργοις τοῦ Ἀδάμ ἐ-

(10)στιν ἡ σὰρξ τοῦ Ἀδάμ, ἀεὶ γινομένη διὰ τῶν ἔργων τοῦ

Ἀδάμ, λέγω δὲ τῶν παθῶν τοῦ γεωθέντος νοῦ, κατηρα-

μένη τῇ τῶν ἀρετῶν, ὡς ἔργων θεοῦ, ἀκαρπίᾳ· ἣν μετ’ ὀ-

δύνης πολλῆς καὶ λύπης ἐσθίει τῆς κατ’ αὐτὴν μικρᾶς

ἡδονῆς ἀπολαύων. Ἥτις σὰρξ ὑπὲρ ταύτης τῆς φθαρτῆς

(15)ἀπολαύσεως ἀνατέλλει αὐτῷ μερίμνας καὶ φροντίδας, καθά-

περ ἀκάνθας, καὶ μεγάλους πειρασμοὺς καὶ κινδύνους,

ὥσπερ τριβόλους, κατά τε λόγον καὶ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν

ἀλγεινῶς αὐτὸν πανταχόθεν κατακεντοῦντας, ἵνα μόλις

δυνηθῇ τὴν ταύτης ὑγείαν τε καὶ εὐεξίαν, ὡς χόρτον

(20)μαραινόμενον, περιποιήσασθαι καὶ φαγεῖν, τουτέστι τυχεῖν,

καὶ τότε μετὰ πολλὴν τῶν δεινῶν ἐπανακύκλησιν ἐν ἱδρῶτι

τοῦ προσώπου, τουτέστιν ἐν τῷ κατ’ αἴσθησιν καμάτῳ τε

καὶ κόπῳ τῆς περιέργου κατασκοπῆς τῶν αἰσθητῶν, ὥσπερ

ἄρτον, τὴν πρὸς σύστασιν ἔχειν τῆς παρούσης ζωῆς

(25)ἀφορμήν, ἢ διὰ τέχνης ἢ δι’ ἄλλης τινὸς περινενοημένης

τῷ βίῳ μεθοδίας.

     Ἢ μᾶλλον γῆ τοῦ Ἀδάμ ἐστιν ἡ καρδία, κατάραν λαβοῦσα

διὰ τῆς παραβάσεως τὴν τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἀφαίρεσιν.

Ἥντινα γῆν κατὰ τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν διὰ πολλῶν

(30)θλίψεων ἐσθίει, καθαρθεῖσαν τῆς κατὰ συνείδησιν [τῆς] κατάρας

τῶν ἔργων τῆς αἰσχύνης. Καὶ πάλιν τοὺς ἀνατέλλοντας ἐν

αὐτῇ δίκην ἀκανθῶν λογισμοὺς περὶ τῆς τῶν σωμάτων

γενέσεως καί, ὥσπερ τριβόλους, τοὺς περὶ τῶν ἀσωμάτων

προνοίας τε καὶ κρίσεως περισκελεῖς λογισμοὺς ἀποκα-

(35)θαίρων τῷ λόγῳ, τὴν φυσικήν, ὥσπερ χόρτον, δρέπεται

πνευματικῶς θεωρίαν. Καὶ οὕτως, ὡς ἐν ἱδρῶτι τοῦ

προσώπου, τῷ ἐπιστημονικῷ τῆς διανοίας κατὰ τὴν γνῶσιν

τρόπῳ τὸν ἄφθαρτον τῆς θεολογίας ἄρτον ἐσθίει, τὸν

μόνον ὄντως ζωτικόν, καὶ τῶν ἐσθιόντων αὐτὸν συντη-

(40)ροῦντα πρὸς ἀφθαρσίαν τὴν γένεσιν. Γῆ τοίνυν ἐστίν,

καλῶς ἐσθιομένη, ἡ διὰ πράξεως τῆς καρδίας κάθαρσις,

χόρτος δὲ ἡ κατὰ τὴν φυσικὴν θεωρίαν ἐπιστήμη τῶν

γεγονότων, ἄρτος δὲ ἡ κατὰ τὴν θεολογίαν ἀληθὴς

μυσταγωγία.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ϛʹ

(2)     Εἰ κατὰ τὸν ἅγιον Ἰωάννην ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ θεοῦ

ἁμαρτίαν οὐ ποιεῖ, ὅτι σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ μένει, καὶ οὐ

δύναται ἁμαρτάνειν, ὁ δὲ γεγεννημένος ἐξ ὕδατος καὶ

(5)πνεύματος οὗτος ἐκ τοῦ θεοῦ γεγέννηται, πῶς οἱ ἐκ τοῦ

θεοῦ διὰ τοῦ βαπτίσματος γεγεννημένοι ἡμεῖς δυνάμεθα

ἁμαρτάνειν;

     Ἀπόκρισις. Διττὸς ἐν ἡμῖν τῆς ἐκ θεοῦ γεννήσεως ὁ

τρόπος· ὁ μὲν πᾶσαν δυνάμει παροῦσαν τοῖς γεννωμένοις

(10)διδοὺς τὴν χάριν τῆς υἱοθεσίας, ὁ δὲ κατ’ ἐνέργειαν ὅλην

παροῦσαν καὶ τὴν τοῦ γεννωμένου πᾶσαν πρὸς τὸν γεν-

νῶντα θεὸν προαίρεσιν γνωμικῶς μεταπλάττουσαν εἰσά-

γων· καὶ ὁ μὲν κατὰ πίστιν μόνην δυνάμει παροῦσαν

τὴν χάριν ἔχων, ὁ δὲ πρὸς τῇ πίστει καὶ τὴν κατ’ ἐπί-

(15)γνωσιν ἐνεργοῦσαν ἐν τῷ ἐπεγνωκότι τὴν τοῦ γνωσθέν-

τος θειοτάτην ὁμοίωσιν ἐμποιῶν. Οἷς μὲν οὖν ὁ πρῶτος

τῆς γεννήσεως ἐνθεωρεῖται τρόπος, διὰ τὸ μήπω τὴν

γνώμην καθαρῶς ἐξηλωθεῖσαν τῆς σαρκικῆς προσπαθείας

ποιωθῆναι διόλου τῷ πνεύματι κατ’ αὐτὴν τῶν ἐγνωσμένων

(20)θείων μυστηρίων δι’ ἐνεργείας τὴν μέθεξιν, τὸ πρὸς

ἁμαρτίαν ῥέψαι ποτὲ βουλομένοις οὐκ ἄπεστιν. Οὐ γὰρ

γεννᾷ γνώμην τὸ πνεῦμα μὴ θέλουσαν, ἀλλὰ βουλομένην

μεταπλάττει πρὸς θέωσιν· ἧς ὁ κατ’ ἐπίγνωσιν πείρᾳ

μεταλαβὼν οὐ δύναται τοῦ κυρίως κατ’ ἀλήθειαν ἅπαξ

(25)ἔργῳ διαγνωσθέντος πρὸς ἄλλο τι παρ’ ἐκεῖνο κἀκεῖνο

εἶναι προσποιούμενον μεταπεσεῖν, ὥσπερ οὔτε ὀφθαλμὸς

ἅπαξ τὸν ἥλιον θεασάμενος εἰς τὴν σελήνην ἤ τινας ἄλλους

τῶν κατ’ οὐρανὸν ἀστέρων παραγνωρίσαι. Ὧν δὲ κατὰ τὴν

γέννησιν τὴν ὅλην προαίρεσιν λαβὸν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον

(30)ἀπὸ τῆς γῆς πρὸς οὐρανοὺς διόλου μετέθηκε καὶ διὰ τῆς

κατ’ ἐνέργειαν ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως ταῖς τοῦ θεοῦ καὶ

πατρὸς μακαρίαις ἀκτῖσι τὸν νοῦν μετεποίησεν, ὡς ἄλλον

εἶναι θεὸν νομισθῆναι, παθόντα κατὰ τὴν ἕξιν διὰ τῆς

χάριτος ὅπερ οὐ πάσχων ἀλλ’ ὑπάρχων κατ’ οὐσίαν ἐστὶν ὁ

(35)θεός, τούτων σαφῶς ἀναμάρτητος κατὰ τὴν ἕξιν τῆς

ἀρετῆς καὶ τῆς γνώσεως ἡ προαίρεσις γέγονεν, μὴ δυνα-

μένων ἀρνήσασθαι τὸ διὰ τῆς πείρας αὐτοῖς κατ’ ἐνέργειαν

διεγνωσμένον. Κἂν οὖν ἔχωμεν τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας,

ὅπέρ ἐστι σπέρμα πρὸς τὴν τοῦ σπείραντος εἰδοποιοῦν

(40)τοὺς γεννωμένους ὁμοίωσιν, ἀλλ’ οὐ παρέχομεν αὐτῷ τὴν

γνώμην τῆς ἐπ’ ἄλλο ῥοπῆς τε καὶ διαθέσεως καθαράν, καὶ

διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τὸ γεννηθῆναι δι’ ὕδατος καὶ πνεύματος

θέλοντες ἁμαρτάνομεν. Εἰ δὲ τούτων, ὕδατος λέγω καὶ

πνεύματος, τὴν ἐνέργειαν δέχεσθαι γνωστικῶς τὴν γνώμην

(45)παρεσκευάζομεν, ἄρα ἂν διὰ τῆς πρακτικῆς τὸ μυστικὸν

ὕδωρ ἐποιεῖτο τὴν τῆς συνειδήσεως κάθαρσιν, καὶ τὸ

ζωοποιὸν πνεῦμα τὴν ἄτρεπτον ἐν ἡμῖν τοῦ καλοῦ διὰ τῆς

ἐν πείρᾳ γνώσεως ἐνήργει τελείωσιν. Λείπει τοιγαροῦν

ἑκάστῳ ἡμῶν τῶν ἁμαρτεῖν ἔτι δυναμένων τὸ καθαρῶς ἑαυ-

(50)τοὺς ὅλους κατὰ τὴν γνώμην ἐμπαρέχειν βουληθῆναι τῷ

πνεύματι.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ζʹ

(2)     Τί ἐστιν εἰς τοῦτο γὰρ καὶ νεκροῖς εὐηγγελίσθη, ἵνα κριθῶσι

μὲν κατὰ ἄνθρωπον σαρκί, ζῶσι δὲ κατὰ θεὸν πνεύματι; Πῶς

οἱ νεκροὶ σαρκὶ κρίνονται;

(5)     Ἀπόκρισις. Ἔθος ἐστὶ τῇ γραφῇ τοὺς χρόνους μεταλ-

λάσσειν καὶ εἰς ἀλλήλους μετεκλαμβάνειν, καὶ τὸν μέλλοντα

ὡς παρῳχηκότα καὶ τὸν παρῳχηκότα ὡς μέλλοντα, καὶ

τὸν ἐνεστῶτα εἰς τὸν πρὸ αὐτοῦ καὶ μετ’ αὐτὸν χρόνον

ἐκφωνεῖν, ὡς ἔστι δῆλον τοῖς αὐτῆς πεπειραμένοις. Φασὶν

(10)οὖν τινες νεκροὺς λέγειν ἐνταῦθα τὴν γραφὴν τοὺς πρὸ

τῆς ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ τελειωθέντας ἀνθρώπους, οἷον

τοὺς ἐν τῷ κατακλυσμῷ, τοὺς ἐν τῷ χρόνῳ τῆς πυργο-

ποιΐας, τοὺς ἐν Σοδόμοις, τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοὺς

ἄλλους τοὺς κατὰ διαφόρους καιρούς τε καὶ τρόπους τὴν

(15)πολύτροπον δίκην καὶ τὰς ἐξαισίους ἐπαγωγὰς τῶν θείων

κριμάτων δεξαμένους· οἵτινες οὐχ ὑπὲρ ἀγνοίας θεοῦ

τοσοῦτον ὅσον τῆς εἰς ἀλλήλους παροινίας τὴν δίκην

ἔτισαν· οἷς εὐηγγελίσθαι λέγει τὸ μέγα τῆς σωτηρίας

κήρυγμα, κριθεῖσιν ἤδη σαρκὶ κατὰ ἄνθρωπον, τουτέστιν

(20)ἀπολαβοῦσι τῶν εἰς ἀλλήλους ἐγκλημάτων τὴν δίκην διὰ

τῆς ἐν σαρκὶ ζωῆς, ἵνα ζήσωσι κατὰ θεὸν πνεύματι,

τουτέστι ψυχῇ δεχόμενοι, κατὰ τὸν ᾅδην ὄντες, τῆς

θεογνωσίας τὸ κήρυγμα, διὰ τοῦ καὶ νεκροὺς σῶσαι

κατελθόντος εἰς ᾅδην σωτῆρος πιστεύσαντες. Ὑπὲρ δὲ τοῦ

(25)νοηθῆναι τὸν τόπον οὕτως ἐκλάβωμεν· εἰς τοῦτο γὰρ καὶ

νεκροῖς εὐηγγελίσθη, <κριθεῖσι> κατὰ ἄνθρωπον σαρκί, ἵνα

<ζήσωσι> κατὰ θεὸν πνεύματι.

     Ἢ πάλιν νεκροὺς λέγει τυχὸν ἐπικεκρυμμένως τοὺς

τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέροντας, οἷς

(30)εἰκότως κατ’ ἀλήθειαν δι’ αὐτῶν τῶν ἔργων δέδοται τὸ θεῖ-

ον εὐαγγέλιον, εἴπερ τὸ εὐαγγέλιον σαρκικῆς μὲν εἰση-

γεῖται ζωῆς ἄρνησιν, πνευματικῆς δὲ ὁμολογίαν, τοὺς ἀεὶ

μὲν κατὰ ἄνθρωπον, λέγω δὲ τὴν ἀνθρωπίνην ἐν σαρκὶ

κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον ζωήν, ἀποθνῄσκοντας, ζῶντας δὲ

(35)κατὰ θεὸν μόνῳ τῷ πνεύματι, κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον

καὶ τοὺς ἀμφ’ αὐτόν, τοὺς ζῶντας μὲν οὐδαμῶς ἰδίαν

ζωήν, ζῶντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν ἑαυτοῖς κατὰ μόνην

ἔχοντας τὴν ψυχήν. Οὕτως οἱ διὰ τὸν θεὸν ἐν τῷ αἰῶνι

τούτῳ νεκροὶ σαρκὶ κρίνονται, θλίψεις καὶ βασάνους πολ-

(40)λὰς καὶ στενοχωρίας ἔχοντες, καὶ διωγμοὺς καὶ μυρία

πειρασμῶν εἴδη μετὰ χαρᾶς ὑπομένοντες.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ηʹ

(2)     Ἐπειδὴ πάλιν λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ θεὸς φῶς ἐστι,

καὶ πάλιν μετ’ ὀλίγα ἐὰν ἐν τῷ φωτὶ περιπατῶμεν, ὡς αὐτός

ἐστιν ἐν τῷ φωτί, πῶς καὶ φῶς ὁ αὐτὸς λέγεται, καὶ ἐν τῷ

(5)φωτὶ εἶναι, ὡς ἄλλος ἐν ἄλλῳ;

     Ἀπόκρισις. Ὁ κατ’ οὐσίαν ἀληθῶς φῶς ὑπάρχων θεὸς

ἐν τοῖς ἐν αὐτῷ διὰ τῶν ἀρετῶν περιπατοῦσίν ἐστιν,

ἀληθῶς φῶς γενομένοις. Ὥσπερ οὖν τὸ κατὰ μέθεξιν φῶς,

ὡς οἱ ἅγιοι πάντες διὰ φιλοθεῖαν ἐν τῷ κατ’ οὐσίαν

(10)γίνονται φωτί, οὕτω τὸ κατ’ οὐσίαν ἐν τῷ κατὰ μέθεξιν

φωτὶ διὰ φιλανθρωπίαν γίνεται φῶς. Ἐὰν οὖν ἐσμεν κατὰ

τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν γνῶσιν ὡς ἐν φωτὶ τῷ θεῷ, καὶ αὐτὸς

ὁ θεός, ὡς φῶς, ἐν φωτί ἐστιν ἐν ἡμῖν. Ὁ γὰρ φύσει φῶς

ὁ θεὸς ἐν τῷ μιμήσει γίνεται φωτί, ὡς ἐν εἰκόνι ἀρχέτυ-

(15)πον. Ἢ μᾶλλον, φῶς ἐστιν ὁ θεὸς καὶ πατὴρ ἐν φωτί,

δηλαδὴ τῷ υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ πνεύματι, οὐκ ἄλλο καὶ ἄλλο

καὶ ἄλλο φῶς ὑπάρχων, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν ἓν καὶ τὸ αὐτό,

κατὰ τὸν τῆς ὑπάρξεως τρόπον τρισσοφαές.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Θʹ

(2)     Τί λέγει πάλιν ὁ ἅγιος Ἰωάννης ἀδελφοί, νῦν τέκνα θεοῦ

ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα; Εἰ οὔπω ἐφανερώθη

τί ἐσόμεθα, πῶς ὁ ἅγιος Παῦλος λέγει ἡμῖν δὲ ἀπεκάλυψεν ὁ

(5)θεὸς διὰ τοῦ πνεύματος· τὸ γὰρ πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ

βάθη τοῦ θεοῦ; Πῶς δὲ καὶ τοιαῦτα φιλοσοφεῖ περὶ τοῦ τί

ἐσόμεθα;

     Ἀπόκρισις. Ὁ μὲν ἅγιος εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης τὸν

τρόπον τῆς μελλούσης τῶν γενομένων ἐνταῦθα τέκνων τοῦ

(10)θεοῦ διὰ τῶν κατὰ τὴν πίστιν ἀρετῶν θεώσεως ἠγνοηκέναι

λέγει, μήπω φανερωθείσης τῆς αὐθυπάρκτου κατὰ τὸ εἶδος

τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ὑποστάσεως. Διὰ πίστεως γὰρ

ἐνταῦθα περιπατοῦμεν, ἀλλ’ οὐ διὰ εἴδους. Ὁ δὲ ἅγιος

Παῦλος τὸν ἐπὶ τοῖς μέλλουσιν ἀγαθοῖς θεῖον σκοπὸν λέγει

(15)δι’ ἀποκαλύψεως εἰληφέναι, οὐ μὴν αὐτὸν ἐγνωκέναι τὸν

κατὰ τὸν θεῖον σκοπὸν τῆς ἐκθεώσεως τρόπον. Διὸ λέγει

σαφῶς ἑαυτὸν ἑρμηνεύων κατὰ σκοπὸν διώκω πρὸς τὸ

βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, γνῶναι δηλονότι θέλων ἐκ τοῦ

παθεῖν τὸν τρόπον τῆς κατ’ ἐνέργειαν ἐκπληρώσεως τοῦ

(20)θείου καὶ αὐτῷ δι’ ἀποκαλύψεως ἐνταῦθα γνωσθέντος

σκοποῦ τῆς ἐκθεωτικῆς τῶν ἀξιουμένων δυνάμεως. Συνᾴ-

δουσιν οὖν οἱ ἀπόστολοι, διὰ τῆς δοκούσης ἐναντιοφανοῦς

διδασκαλίας ἀλλήλοις συμπνέοντες, ὡς ὑφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ

αὐτοῦ κινούμενοι πνεύματος. Ὁ μὲν γὰρ τοῦ τρόπου τῆς

(25)μελλούσης κατὰ τὴν χάριν θεώσεως ὁμολογεῖ τὴν ἄγνοιαν,

ὁ δὲ τοῦ σκοποῦ μεγαλοφυῶς εἰσηγεῖται τὴν εἴδησιν. Ὅτι

δὲ ταύτης ἔχεται τῆς γνώμης ὁ μέγας ἀπόστολος, αὐτὸς

ἑαυτοῦ διὰ πάντων τῶν θείων αὐτοῦ λόγων μάρτυς

καθέστηκεν, ποτὲ μὲν πᾶσαν καταργηθήσεσθαι φάσκων γνῶ-

(30)σιν καὶ προφητείαν, ποτὲ δὲ οὔπω λογιζόμενος ἑαυτὸν

κατειληφέναι, ποτὲ δὲ δι’ ἐσόπτρου καὶ αἰνιγμάτων βλέπειν

λέγων τὰ μέλλοντα καὶ εἶναι καιρὸν ὅτε τῆς πρόσωπον πρὸς

πρόσωπον τῶν ἐλπιζομένων μεγάλης καὶ ὑπὲρ νόησιν

ἀπολαύειν χάριτος, ποτὲ δὲ ἐκ μέρους γινώσκειν ὁμο-

(35)λογῶν καὶ ἐκ μέρους προφητεύειν, ποτὲ δὲ χρῆν αὐτὸν

γνώσεσθαι καθὼς καὶ ἐπεγνώσθη διαρρήδην βοῶν, ὡς οὔπω

δηλονότι γνοὺς τὸ γνωσθησόμενον. Καὶ συντόμως εἰπεῖν,

τὸ ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον, τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται τῷ

ἀποστόλῳ εἰρημένον ταὐτὸν εἶναί μοι φαίνεται τῷ οὔπω

(40)ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα λεχθέντι τῷ θεολόγῳ.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ιʹ

(2)     Εἰ ὁ φοβούμενος οὐ τετελείωται ἐν τῇ ἀγάπῃ, πῶς οὐκ ἔστιν

ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν; Ἐὰν οὐκ ἔστιν ὑστέρημα,

δῆλον ὅτι τετελείωται. Πῶς οὖν ὁ φοβούμενος οὐ τετε-

(5)λείωται;

     Ἀπόκρισις. Ἡ καλὴ τῶν θείων γραφῶν εὐταξία, κατὰ

τὸν σωστικὸν τοῦ πνεύματος θεσμὸν τῶν ἀπὸ τῆς ἐκτὸς

κατὰ τὰ πάθη πληθύος ἐπὶ τὴν θείαν ἑνότητα κινουμένων

τοὺς βαθμοὺς διορίζουσα, τοὺς μὲν εἰσαγομένους καὶ ἐπὶ

(10)τὰ πρόπυλά που τυγχάνοντας τῆς θείας αὐλῆς τῶν ἀρετῶν

φοβουμένους ἐκάλεσεν, τοὺς δὲ κτησαμένους σύμμετρον ἕξιν

τῶν κατὰ τὴν ἀρετὴν λόγων τε καὶ τρόπων οἶδεν ὀνομά-

ζειν προκόπτοντας, τοὺς δὲ κατ’ αὐτὴν γνωστικῶς ἤδη

γεγενημένους τῆς τῶν ἀρετῶν ἐκφαντικῆς ἀληθείας κο-

(15)ρυφὴν προσαγορεύει τελείους. Οὔτε οὖν ὁ φοβούμενος τὸν

κύριον, ἀπεστρεμμένος διόλου τὴν κατὰ τὴν φθορὰν τῶν

παθῶν ἀρχαίαν ἀναστροφὴν καὶ πᾶσαν ἑαυτοῦ τὴν διάθεσιν

διὰ τὸν φόβον ἐκδεδωκὼς τοῖς θείοις προστάγμασι, ὑστερεῖ

τινος καλοῦ τῶν εἰσαγομένοις πρεπόντων, κἂν οὔπω τὴν

(20)ἐν ἀρεταῖς ἕξιν ἐκτήσατο, καὶ τῆς ἐν τοῖς τελείοις λαλου-

μένης σοφίας γέγονε μέτοχος· οὔτε μὴν ὁ προκόπτων τῶν

ἐπιβεβλημένων αὐτοῦ τῷ βαθμῷ καλῶν τινος ὑστερεῖ, κἂν

τὴν αὐτὴν οὔπω τοῖς τελείοις ὑπερέχουσαν τῶν θείων

ἐκτήσατο γνῶσιν.

(25)     Καὶ πάλιν οἱ μὲν τὴν πρακτικὴν ἀνδρικῶς μετιόντες

φιλοσοφίαν, φόβου καὶ μνήμης τῶν μελλόντων θείων

δικαιωτηρίων οὔπω τὴν ψυχὴν ἀπολύσαντες, νοείσθωσαν

ἡμῖν οἱ φοβούμενοι, μηδενὸς μὲν κατὰ τὸν μακάριον Δαυὶδ

ὑστεροῦντες καθάπαξ τῶν ὑπὲρ ἀληθείας ἀγωνιζομένων

(30)κατὰ τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως, ὅμως δ’ οὖν ἔτι λειπόμε-

νοι τῆς κατὰ νοῦν τῶν τελείων ἀκραιφνοῦς τῶν μυστικῶν

θεαμάτων διαδόσεως. Οἱ δὲ τῆς θεωρητικῆς ἤδη μυστικῶς

ἀξιωθέντες θεολογίας καὶ πάσης φαντασίας ὑλικῆς τὸν

νοῦν καθαρὸν καταστήσαντες καὶ εἰκόνα τῆς θείας ὡραι-

(35)ότητος ὅλην ἀνελλιπῶς φέρουσαν τὴν ἐκμίμησιν, ἔστωσαν

ἡμῖν οἱ ἀγαπῶντες.

     Οὐκ ἔστιν οὖν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις κατὰ τὸν

μακάριον Δαυίδ, ὡς φοβουμένοις, κἂν οὐκ ἔχῃ τὸ πλῆρες

καὶ τέλειον τῆς ἀμέσου πρὸς τὸν λόγον ἑνώσεως κατὰ τὸ

(40)ἴσον τοῖς ἀγαπῶσι τὸν κύριον ὁ φοβούμενος. Ἕκαστος γὰρ

ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι καὶ τὴν ἠφορισμένην αὐτῷ μονὴν ἔχει

τὸ τέλειον, κἂν ἄλλος ἄλλου κατὰ τὸ ποιὸν ἢ ποσὸν τῆς

πνευματικῆς ἡλικίας ἐστὶν ὑψηλότερος.

     Ἐπειδὴ δὲ διττός ἐστιν ὁ φόβος κατὰ τὸ φοβήθητε δὲ μᾶλλον

(45)τὸν δυνάμενον καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ, καὶ

κατὰ τὸ ὁ φόβος κυρίου ἁγνός, διαμένων εἰς αἰῶνα αἰῶνος,

καὶ μέγας καὶ φοβερός ἐστιν ἐπὶ πάντας τοὺς περικύκλῳ

αὐτοῦ, ζητητέον πῶς ἔξω βάλλει τὸν φόβον ἡ ἀγάπη, εἴ-

περ εἰς αἰῶνα αἰῶνος διαμένει, πῶς δὲ φοβερὸς ἔσται

(50)διαμένων ὁ θεὸς εἰς τοὺς ἀπείρους αἰῶνας ἐπὶ πάντας

τοὺς περικύκλῳ αὐτοῦ.

     Ἢ μᾶλλον, ἐπειδή, καθὼς ἔφην, διττός ἐστιν ὁ φόβος, ὁ

μὲν ἁγνὸς ὁ δὲ οὐχ ἁγνός_οἷον, ὁ μὲν ἐπὶ πλημμελήμασι

κατ’ ἐκδοχὴν κολάσεως συνιστάμενος φόβος, αἰτίαν ἔχων

(55)τῆς οἰκείας γενέσεως τὴν ἁμαρτίαν, ὡς οὐχ ἁγνός, οὐκ ἔ-

σται διαπαντός, τῇ ἁμαρτίᾳ διὰ τῆς μετανοίας συναφανιζό-

μενος, ὁ δὲ ἁγνὸς φόβος, ὁ δίχα τῆς ἐπὶ πλημμελήμασι

μνήμης ἀεὶ συνεστώς, οὐκ ἀπογενήσεταί ποτε, διότιπερ

οὐσιωδῶς ἐμπέφυκέ πως τῷ θεῷ πρὸς τὴν κτίσιν, ποιού-

(60)μενος ἔκδηλον αὐτοῦ πᾶσι τὴν φυσικὴν αἰδεσιμότητα τῆς

ὑπὲρ πᾶσαν βασιλείαν τε καὶ δύναμιν ὑπεροχῆς_, ὁ τοίνυν

μὴ φοβούμενος τὸν θεὸν ὡς κριτήν, ἀλλ’ αἰδούμενος αὐτὸν

διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν τῆς ἀπείρου δυνάμεως ὑπεροχήν,

οὐκ ἔχει δικαίως ὑστέρημα, τέλειος ὑπάρχων ἐν τῇ ἀγάπῃ,

(65)μετ’ αἰδοῦς καὶ τῆς πρεπούσης σεβασμιότητος ἀγαπῶν τὸν

θεόν, καὶ οὗτός ἐστιν ὁ κτησάμενος τὸν διαμένοντα φόβον

εἰς αἰῶνα αἰῶνος, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτῷ ὑστέρημα τὸ

παράπαν οὐδέν.

     Συνᾴδουσιν οὖν ἀλλήλοις ὅ τε προφήτης καὶ ὁ εὐαγγε-

(70)λιστής, ὁ μὲν λέγων μὴ εἶναι τοῖς κατὰ τὸν ἁγνὸν φόβον

τὸν κύριον φοβουμένοις ὑστέρημα, ὁ δὲ τὸν φοβούμενον

ὡς κριτὴν διὰ τὴν ἐρρυπωμένην συνείδησιν μὴ εἶναι τέ-

λειον ἐν τῇ ἀγάπῃ. Κατὰ ταύτην τὴν ἐκδοχὴν τυχὸν καὶ

ἐπὶ πάντας τοὺς περικύκλῳ αὐτοῦ φοβερός ἐστιν ὁ θεός, ὡς

(75)ἐγκεκραμένην φόβῳ ποιῶν τὴν τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν καὶ

περὶ αὐτὸν γενησομένων ἀγάπην. Φόβου γὰρ καθ’ ἑαυτὴν

κεχωρισμένη ἡ ἀγάπη εἰς καταφρόνησιν πέφυκεν ὡς τὰ

πολλὰ μεταπίπτειν, μὴ οἷον στομουμένης φόβῳ τῆς ἐξ

αὐτῆς τικτομένης φυσικῶς παρρησίας.

(80)     Τί δὲ βούλεται τὸ περικύκλῳ αὐτοῦ λεγόμενον, εἰ δοκεῖ,

κατανοήσωμεν. Ὁ γὰρ κυκλούμενος καὶ ἐμπρὸς καὶ ὀπίσω

καὶ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ ἀριστερῶν ἔχει τοὺς περικυκλοῦντας

αὐτόν. Ἐπειδὴ τοίνυν καὶ ὁ κύριος ἔχει τοὺς περικυκλοῦν-

τας, νοήσωμεν τοὺς μὲν ὀπίσω τοὺς διὰ τῶν ἐντολῶν κατὰ

(85)τὴν πρακτικὴν ἀρετὴν ἀμέμπτως ὀπίσω κυρίου τοῦ θεοῦ

πορευθέντας, τοὺς ἐξ ἀριστερῶν δὲ τοὺς τὴν φυσικὴν ἐν

πνεύματι θεωρίαν μετὰ τῆς τῶν κριμάτων εὐσεβοῦς ἀνα-

λήψεως κατορθώσαντας_φησὶ γὰρ περὶ τῆς σοφίας ἡ τῶν

Παροιμιῶν βίβλος ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς πλοῦτος καὶ δόξα

(90)_, τοὺς ἐκ δεξιῶν δὲ τοὺς καθαρὰν αἰσθητῆς φαντασίας

δεξαμένους τὴν ἄϋλον γνῶσιν τῶν νοητῶν_ἐν γὰρ τῇ

δεξιᾷ αὐτῆς, φησί, ἔτη ζωῆς_, τοὺς δὲ ἐμπρὸς τοὺς δι’

ὑπερβάλλουσαν περὶ τὸ θεῖον κάλλος ἐρωτικὴν τῆς κατὰ

νοῦν ἐφέσεως ζέσιν ἀξιωθέντας τῆς πρόσωπον πρὸς

(95)πρόσωπον ἀπολαύσεως.

     Εἰ δὲ καὶ ἄλλος ἐστὶ περὶ τούτου μείζων λόγος καὶ

ὑψηλότερος, ὑμῖν καὶ τοῖς καθ’ ὑμᾶς θείοις ἀνδράσιν ἐστὶ

ληπτός.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΑʹ.

(2)     Τίς ἡ ἀρχὴ τῶν μὴ τηρησάντων αὐτὴν ἀγγέλων, καὶ τί τὸ

οἰκητήριον ὃ ἀπέλιπον, καὶ τίνες οἱ ἀΐδιοι δεσμοί, καὶ τί ὁ

ζόφος ὑφ’ ὃν τετήρηνται, καὶ τί ἐν τῇ κρίσει τῆς μεγάλης

(5)ἡμέρας πείσονται;

     Ἀπόκρισις. Ὁ μὲν ἀκριβὴς περὶ τούτων λόγος τοῖς

ἀποστολικοῖς τὴν διάνοιαν μόνοις ἔστω τετηρημένος, τοῖς

ἀμέσως παρὰ τοῦ λόγου διδαχθεῖσι τήν τε τῶν ὄντων

γνῶσιν ἀψευδῆ καὶ τῆς ἐπὶ τοῖς οὖσι σοφῆς προνοίας τὴν

(10)ἀγαθὴν καὶ δικαίαν διεξαγωγήν, οἷα μηδὲν ἑαυτῶν καὶ τοῦ

λόγου κατὰ νοῦν ἀφεῖσι κωλυτικὸν διατείχισμα.

     Ὅσον δ’ οὖν εἰς ἐμὲ φθάνει τὸν κάτω καὶ πολλὰ ἔχοντα

τῆς τοῦ λόγου πρὸς ἐμὲ κωλύματα διαβάσεως, ἀρχὴ τῶν

μὴ τηρησάντων αὐτὴν ἀγγέλων ἐστὶν ὁ λόγος τυχόν, καθ’ ὃν

(15)ἐκτίσθησαν, ἢ ἡ δοθεῖσα πρὸς ἐκθέωσιν αὐτοῖς κατὰ χάριν

φυσικὴ δυναστεία, ἢ πάλιν ἡ κατὰ τὴν ἀξίαν τῆς χάριτος

τάξις τῆς στάσεως. Τὸ δὲ οἰκητήριόν ἐστιν ἢ ὁ οὐρανὸς ἢ

ἡ κατὰ τὴν ἕξιν τῶν ὑπὲρ ἔννοιαν ἀγαθῶν σοφία, ἣν οἰκεῖν

ἐδημιουργήθησαν_οἶδε γὰρ καὶ σοφίας οἶκον ὀνομάζειν ὁ

(20)λόγος_, ἢ ἡ φρουρητικὴ τῶν δοθέντων αὐτοῖς φυσικῶν τε

καὶ ἐπικτήτων ἀγαθῶν ἐπισκοπὴ τῆς ἀχράντου θεότητος,

ἣν ἀπέλιπον τυραννήσαντες. Ἀΐδιοι δὲ δεσμοί εἰσιν ἡ κατὰ

γνώμην αὐτῶν παντελής τε καὶ διηνεκὴς περὶ τὸ καλὸν

ἀκινησία, καθ’ ἣν οὐδαμῶς οὐδέποτε θείας ἀνέσεως ἀπο-

(25)λαύουσιν, ἢ πάλιν ἡ διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν τῆς καθ’ ἡμῶν

μανίας αὐτοὺς ἐπέχουσα κατὰ πρόνοιαν τοῦ θεοῦ δύναμις,

μὴ συγχωροῦσα προβῆναι τῆς αὐτῶν πονηρίας τὰ καθ’ ἡ-

μῶν μηχανήματα. Ζόφος δέ ἐστιν ἡ παντελὴς καὶ ὁλόκλη-

ρος τῆς θείας ἄγνοια χάριτος· καθ’ ἣν διόλου γνωμικῶς

(30)ποιωθέντες, τῆς μακαρίας καὶ παμφαοῦς τοῦ ἀκηράτου

φωτὸς ἐστέρηνται διαδόσεως, περὶ τὸ μὴ ὂν πᾶσαν τὴν

δοθεῖσαν αὐτοῖς κατὰ φύσιν νοερὰν δύναμιν ἀναλώσαντες.

Τί δὲ πείσονται κατὰ τὴν φοβερὰν ἡμέραν τῆς κρίσεως

μόνος οἶδεν ὁ δίκαιος κριτής, ὁ κατ’ ἀξίαν ἑκάστῳ δικαίαν

(35)ἀφορίζων τὴν ἀμοιβὴν καὶ τῷ μέτρῳ τῆς κακίας ἴσον

πρεπόντως τὸ εἶδος διανέμων τῆς κρίσεως καὶ πρόσφορον

τὴν ἐπ’ αἰῶσιν ἀτελευτήτοις ψῆφον συνεκφέρων μετὰ δι-

καιοσύνης τοῖς ἀγαθοῖς αὐτοῦ δόγμασιν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΒʹ

(2)     Τίς ὁ ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐσπιλωμένος χιτών;

     Ἀπόκρισις. Ὁ πολλοῖς πλημμελήμασι τῶν ἐκ τῆς σαρ-

κὸς παθημάτων κεκηλιδωμένος βίος χιτών ἐστιν ἐσπιλωμέ-

(5)νος. Ὡς ἔκ τινος γὰρ ἐνδύματος τῆς κατὰ τὸν βίον

ἀναστροφῆς ἕκαστος τῶν ἀνθρώπων διαφαίνεσθαι πέφυκεν,

εἴτε δίκαιος εἴτε ἄδικος, ὁ μὲν χιτῶνα καθαρὸν ἔχων τὸν

ἐνάρετον βίον, ὁ δὲ πονηροῖς ἐσπιλωμένην ἔργοις τὴν

ζωὴν κεκτημένος.

(10)     Ἢ μᾶλλον, ἐσπιλωμένος ἀπὸ τῆς σαρκός ἐστι χιτὼν ἡ

κατὰ συνείδησιν μορφοῦσα διὰ τῆς μνήμης τῶν ἐκ τῆς

σαρκὸς πονηρῶν κινημάτων τε καὶ ἐνεργημάτων τὴν ψυχὴν

ἕξις τε καὶ διάθεσις· ἣν ὁρῶσα διαπαντὸς καθάπερ χιτῶνά

τινα περὶ ἑαυτήν, δυσωδίας πληροῦται παθῶν. Ὡς γὰρ ἀπὸ

(15)τοῦ πνεύματος διὰ τῶν ἀρετῶν ἀλλήλαις κατὰ λόγον

συνυφαινομένων ἀφθαρσίας γίνεται τῇ ψυχῇ χιτών, ὃν

ἐνδυσαμένη γίνεται καλὴ καὶ ἐπίδοξος, οὕτως καὶ ἀπὸ τῆς

σαρκός, τῶν παθῶν ἀλλήλοις κατὰ τὴν ἀλογίαν συνυφαινο-

μένων, γίνεταί τις χιτὼν ἀκάθαρτος καὶ ἐσπιλωμένος, ἐξ

(20)ἑαυτοῦ δεικνὺς γνώριμον τὴν ψυχήν, μορφὴν ἄλλην αὐτῇ

καὶ εἰκόνα παρὰ τὴν θείαν ἐνθέμενος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΓʹ

(2)     Τί ἐστι τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς

ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ

θειότης; Τίνα τὰ ἀόρατα τοῦ θεοῦ, καὶ τίς ἡ ἀΐδιος αὐτοῦ

(5)δύναμις καὶ θειότης;

     Ἀπόκρισις. Οἱ τῶν ὄντων λόγοι προκαταρτισθέντες τῶν

αἰώνων ἐν τῷ θεῷ, καθὼς οἶδεν αὐτός, ἀόρατοι ὄντες,

οὓς καὶ ἀγαθὰ θελήματα καλεῖν τοῖς θείοις ἐστὶν ἔθος

ἀνδράσιν, ἀπὸ τῶν ποιημάτων νοούμενοι καθορῶνται. Πάντα

(10)γὰρ τὰ ποιήματα τοῦ θεοῦ κατὰ φύσιν μετὰ τῆς δεούσης

ἐπιστήμης γνωστικῶς ὑφ’ ἡμῶν θεωρούμενα τοὺς καθ’ οὓς γε-

γένηνται λόγους κρυφίως ἡμῖν ἀπαγγέλλουσι καὶ τὸ ἐφ’ ἑ-

κάστῳ ποιήματι θεῖον σκοπὸν ἑαυτοῖς συνεκφαίνουσιν,

καθ’ ὃ καὶ οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν θεοῦ, καὶ τὸ στερέωμα

(15)τὴν τῶν χειρῶν ἀναγγέλλει ποίησιν. Ἀΐδιος δὲ δύναμίς ἐστι

καὶ θειότης ἡ συνεκτικὴ τῶν ὄντων πρόνοια καὶ ἡ κατ’ αὐ-

τὴν ἐκθεωτικὴ τῶν προνοουμένων ἐνέργεια.

     Ἢ τάχα τὰ ἀόρατα τοῦ θεοῦ εἰσιν οὐκ ἄλλό τι παρὰ τὴν

ἀΐδιον αὐτοῦ δύναμιν καὶ θειότητα, ἔχουσας διαπρυσίους

(20)κήρυκας τὰς τῶν γεγονότων ὑπερφυεῖς μεγαλοπρεπείας.

Ὡς γὰρ ἐκ τῶν ὄντων τὸν κυρίως ὄντα θεὸν ὅτι ἔστι

πιστεύομεν, οὕτως ἐκ τῆς τῶν ὄντων οὐσιώδους κατ’ εἶδος

διαφορᾶς τὴν κατ’ οὐσίαν ἔμφυτον αὐτοῦ σοφίαν ὑφεστῶ-

σαν καὶ τῶν ὄντων συνεκτικὴν διδασκόμεθα· καὶ πάλιν, ἐκ

(25)τῆς οὐσιώδους κατ’ εἶδος τῶν ὄντων κινήσεως τὴν κατ’ οὐ-

σίαν ἔμφυτον αὐτοῦ ζωὴν ὑφεστῶσαν καὶ τῶν ὄντων

συμπληρωτικὴν μανθάνομεν, ἐκ τῆς κατὰ τὴν κτίσιν σοφῆς

θεωρίας τὸν περὶ τῆς ἁγίας τριάδος, πατρὸς λέγω καὶ υἱοῦ

καὶ ἁγίου πνεύματος, λόγον λαμβάνοντες· θεοῦ γὰρ ἀΐδιός

(30)ἐστιν, ὡς ὁμοούσιος, δύναμις ὁ λόγος, καὶ θειότης ἀΐδιος τὸ

ὁμοούσιον ἅγιον πνεῦμα.

     Κατάκριτοι τοιγαροῦν οἱ μὴ συνδιδαχθέντες ἐκ τῆς τῶν

ὄντων θεωρίας τὴν αἰτίαν τῶν ὄντων καὶ τὰ κατὰ φύσιν

τῆς αἰτίας ἴδια, τὴν δύναμιν λέγω καὶ τὴν θειότητα. Βοᾷ

(35)τοίνυν ἡ κτίσις διὰ τῶν ἐν αὐτῇ ποιημάτων καὶ οἷον

ἀπαγγέλλει τοῖς νοερῶς δυναμένοις ἀκούειν τὴν ἰδίαν

αἰτίαν τριαδικῶς ὑμνουμένην, λέγω δὲ τὸν θεὸν καὶ

πατέρα, καὶ τὴν ἄφραστον αὐτοῦ δύναμιν καὶ τὴν θειότητα,

ἤγουν τὸν μονογενῆ λόγον καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ταῦτα

(40)γάρ εἰσι τὰ ἀόρατα τοῦ θεοῦ τὰ ἀπὸ τῆς κτίσεως τοῦ

κόσμου νοήσει καθορώμενα.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΔʹ

(2)     Τί ἐστι καὶ ἐσεβάσθησαν καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν

κτίσαντα; Τί ἐστι σέβας καὶ τί ἐστι λατρεία;

     Ἀπόκρισις. Σέβας ἐστὶν ἡ μετὰ πίστεως προσκύνησις

(5)τοῦ θείου, λατρεία δὲ ἡ διὰ τῶν ἔργων θεραπεία. Τοῦτο δὲ

τὸ σέβας, ἤγουν τὴν πίστιν, ἐπὶ τὴν κτίσιν μεταβιβάσαντες

οἱ ἄνθρωποι παρὰ τὸν κτίσαντα προσεκύνουν, πιστεύον-

τες δαιμονίοις, καὶ ἐλάτρευον, τὴν διὰ τῶν πονηρῶν ἔργων

αὐτοῖς θεραπείαν προσάγοντες. Ἡμεῖς δέ, τὸν θεὸν σέβον-

(10)τες διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, σπουδάσωμεν καὶ λατρείαν

αὐτῷ προσαγαγεῖν καθαρὰν τὴν διὰ τῶν ἀρετῶν τετελειω-

μένην πολιτείαν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΕʹ

(2)     Τί ἐστι τὸ γὰρ ἄφθαρτόν σου πνεῦμά ἐστιν ἐν πᾶσι· διὸ

τοὺς παραπίπτοντας κατὰ μικρὸν ἐλέγχεις; Εἰ περὶ τοῦ ἁγίου

πνεύματος λέγει, πῶς εἰς ἀσύνετον καρδίαν σοφία οὐκ εἰσε-

(5)λεύσεται οὐδὲ κατοικήσει ἐν σώματι καταχρέῳ ἁμαρτίαις; Ἐση-

μειωσάμην δὲ τοῦτο διὰ τὸ ἁπλῶς εἰπεῖν ἐν πᾶσιν.

     Ἀπόκρισις. Τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐδενὸς ἄπεστι τῶν

ὄντων, καὶ μάλιστα τῶν λόγου καθοτιοῦν μετειληφότων.

Συνεκτικὸν γὰρ ὑπάρχει τῆς ἑκάστου γνώσεως, ὅτι θε-

(10)ὸς καὶ θεοῦ πνεῦμα κατὰ δύναμιν προνοητικῶς διὰ πάν-

των χωροῦν καὶ τὸν ἐν ἑκάστῳ κατὰ φύσιν λόγον ἀ-

νακινοῦν καὶ δι’ αὐτοῦ πρὸς συναίσθησιν τῶν πλημμελῶς

παρὰ τὸν θεσμὸν τῆς φύσεως πεπραγμένων ἄγον τὸν

αἰσθανόμενον καὶ τὴν προαίρεσιν εὔεικτον ἔχοντα πρὸς

(15)ὑποδοχὴν τῶν ἐκ φύσεως ὀρθῶν λογισμῶν. Ἀμέλει τοι

πολλοὺς εὑρίσκομεν καὶ τῶν ἄγαν βαρβάρων καὶ νομάδων

ἀνθρώπων καλοκἀγαθίας μεταποιουμένους καὶ τοὺς ἀνέκα-

θεν κρατήσαντας ἐν αὐτοῖς θηριώδεις ἀθετοῦντας νόμους.

     Οὕτω μὲν οὖν ἐν πᾶσιν ἁπλῶς ἐστι τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον.

(20)Προσδιωρισμένως δὲ καὶ κατ’ ἄλλην ἐπίνοιάν ἐστιν ἐν πᾶσι

τοῖς κατὰ νόμον ὡς νομοθετητικὸν καὶ προαγορευτικὸν

μελλόντων μυστηρίων, ἐμποιοῦν αὐτοῖς αἴσθησιν μὲν τῆς

τῶν ἐντολῶν παραβάσεως, ἐπιστήμην δὲ τῆς προαγορευ-

θείσης κατὰ Χριστὸν τελειότητος. Ὅθεν κἀκ τούτων πολ-

(25)λοὺς εὑρίσκομεν τὴν μὲν παλαιὰν καὶ ἐν σκιαῖς κειμένην

καταλιμπάνοντας λατρείαν, πρὸς δὲ τὴν νέαν καὶ μυστικὴν

προθύμως μεταβαλλομένους.

     Ἔστι δὲ πρὸς τοῖς εἰρημένοις τρόποις καὶ ἐν πᾶσι τοῖς

τὸ θεῖον καὶ θεοποιὸν ὄντως ὄνομα τοῦ Χριστοῦ κληρωσαμέ-

(30)νοις διὰ τῆς πίστεως οὐ μόνον ὡς φρουρητικὸν καὶ

προνοητικῶς λόγου τοῦ κατὰ φύσιν ἀνακινητικὸν καὶ ὡς

δεικτικὸν τῆς τῶν ἐντολῶν παραβάσεως καὶ φυλακῆς καὶ

τῆς κατὰ Χριστὸν ἐξαγγελτικὸν προαγορεύσεως, ἀλλὰ καὶ

ὡς δημιουργικὸν τῆς κατὰ χάριν διὰ τῆς πίστεως δοθείσης

(35)υἱοθεσίας. Ὡς γὰρ σοφίας ποιητικὸν ἐν μόνοις ἐκείνοις

γίνεται τοῖς καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα καθαρθεῖσι διὰ τῆς τῶν

ἐντολῶν ἀκριβοῦς συνασκήσεως, ὡς οἰκείοις προσομιλοῦν

διὰ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀΰλου γνώσεως καὶ τὸν νοῦν αὐτῶν

ταῖς ἀχράντοις τῶν ἀρρήτων νοήσεσι πρὸς ἐκθέωσιν

(40)ἐντυποῦν.

     Ἔστιν οὖν ἐν πᾶσι μὲν ἁπλῶς, καθ’ ὃ πάντων ἐστὶ συνε-

κτικὸν καὶ προνοητικὸν καὶ τῶν φυσικῶν σπερμάτων ἀνα-

κινητικόν, προσδιωρισμένως δὲ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἐν νό-

μῳ, καθότι τῆς τῶν ἐντολῶν ἐστιν ὑποδεικτικὸν παραβά-

(45)σεως καὶ τῆς κατὰ Χριστὸν προαγορευθείσης ἐπαγγελίας

φωτιστικόν, ἐν δὲ πᾶσι τοῖς κατὰ Χριστόν, πρὸς τοῖς

εἰρημένοις, ὡς υἱοθετητικόν. Ὡς δὲ σοφίας ποιητικὸν ἐν

οὐδενὶ τῶν εἰρημένων ἐστὶν ἁπλῶς, πλὴν τῶν συνιέντων

καὶ ἑαυτοὺς διὰ τῆς ἐνθέου πολιτείας ἀξίους ποιησαμένων

(50)τῆς αὐτοῦ θεωτικῆς ἐνοικήσεως. Πᾶς γὰρ μὴ ποιῶν τὰ

θεῖα θελήματα, κἂν πιστός ἐστιν, ἀσύνετον ἔχει τὴν καρ-

δίαν, ὡς πονηρῶν λογισμῶν ἐργαστήριον, καὶ τὸ σῶμα

κατάχρεων ἁμαρτίαις, ὡς διαπαντὸς μολυσμοῖς παθῶν

ἐνεχόμενον.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙϚʹ

(2)     Τίς ὁ χωνευτὸς μόσχος, καὶ διὰ τί μόσχον ἑνικῶς λέγει,

τὸ δὲ οὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραήλ, πληθυντικῶς, καὶ τί τὸ

λεπτυνθῆναι καὶ διασπαρῆναι ὑπὸ τὸ ὕδωρ, καὶ τίνα τὰ

(5)ἐνώτια καὶ τὰ ἑξῆς κόσμια;

     Ἀπόκρισις. Ὁ κατὰ τὸν Ἰσραὴλ ὡς ἐξ Αἰγύπτου τῆς

ἁμαρτίας ἐξερχόμενος νοῦς καὶ συνεξιοῦσαν ἔχων ἑαυτῷ

τῆς καθ’ ἁμαρτίαν πλάνης, καθάπερ ἐκτύπωμα κακίας ἐν τῇ

διανοίᾳ, τὴν φαντασίαν, ἐπὰν μικρὸν ἀμελήσας ἀπολειφθῇ

(10)τῆς λογικῆς διακρίσεως, ὡς πάλαι τοῦ Μωσέως ὁ Ἰς-

ραήλ, τὴν ἀλόγιστον, καθάπερ μόσχον, καὶ πάντων μητέρα

τῶν παθῶν ἕξιν ὑφίστησιν. Ὡς μὲν ἐνώτια τοὺς λόγους

οὓς εἴληφε φυσικῶς περὶ θεολογίας ἐκ τῆς τῶν ὄντων

εὐσεβοῦς κατανοήσεως, ὡς δὲ περιτραχηλίους κόσμους

(15)τὰς ἐκ τῆς φυσικῆς θεωρίας ἐγγενομένας αὐτῷ θεοπρεπεῖς

περὶ τῶν ὄντων δόξας, ὡς δὲ ψέλλια χειρῶν τὰς κατὰ τὴν

πρακτικὴν τῶν ἀρετῶν φυσικὰς ἐνεργείας χωνεύων, ὡς ἐν

καμίνῳ, τῇ διαπύρῳ ζέσει τῆς τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἐπιθυμίας

ἐμπαθοῦς διαθέσεως, καὶ κατὰ τὴν προαποκειμένην τῇ

(20)διανοίᾳ τοῦ κακοῦ φαντασίαν τε καὶ μορφὴν δι’ ἐνεργείας

αὐτῆς τὴν ἁμαρτίαν ἀποτελῶν, τὴν ἀεὶ σκεδαστὴν καὶ συν-

διασκεδάζουσαν ἑαυτῇ τὸν αὐτὴν διαπραττόμενον νοῦν καὶ

τῆς περὶ τὴν ἀλήθειαν ἑνικῆς ταὐτότητος αὐτὸν διατέμνου-

σαν καὶ περὶ πολλὰς καὶ ἀπαγεῖς διαχέουσαν τῶν οὐκ ὄν-

(25)των φαντασίας τε καὶ δόξας ἀλόγιστον ἕξιν συνίστησιν,

ἣν λεαίνει καὶ σπείρει ὑπὸ τὸ ὕδωρ ἡ τοῦ θείου λόγου

παρουσία, τῇ λεπτότητι τῆς θεωρίας τὸ πρὸς αἴσθησιν κατ’ ἐ-

πιφάνειαν ἐν τοῖς πάθεσι πάχος τῆς διανοίας λεαίνουσα,

καὶ τὴν εἰς ἀλλήλας τῶν φυσικῶν δυνάμεων γενομένην

(30)κατὰ τὸ πάθος μεταβολήν τε καὶ σύγχυσιν εὐκρινῶς

διαστέλλουσα καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν πάλιν ἀρχὴν τῆς

γνώσεως ἐπανάγουσα. Τοῦτο γὰρ τὸ ὑπὸ τὸ ὕδωρ σπεῖ-

ραί μοι νοεῖται.

     Πᾶσαν μὲν οὖν τῶν ἱστορουμένων κατὰ τὸν τόπον ἐν

(35)τούτοις συντεμὼν παρέθετο τὴν θεωρίαν ὁ λόγος. Ἵνα δὲ

σαφέστερον γένηται τὸ χωρίον, ὁριστικῶς ἕκαστον, εἰ

δοκεῖ, θεωρήσωμεν.

     Μόσχος οὖν ἐστι χωνευτὸς ἡ τῶν κατὰ φύσιν δυνάμεων

εἰς ἀλλήλας φύρσις καὶ σύγχυσις, ἢ μᾶλλον σύνοδος

(40)ἐμπαθὴς καὶ ἀλόγιστος καὶ τῆς ἀλογίστου τῶν παρὰ φύσιν

παθῶν ἐνεργείας ἀποτελεστική· εἷς δὲ μόσχος, ὅτι μία

κακίας ἕξις, εἰς πολλὰ κακίας εἴδη διασκεδαζομένη· μόσχος

δέ, διὰ τὸ καρτερικὸν καὶ φιλόπονον καὶ γεωργικὸν καὶ

οἷον ἀναδοτικὸν καὶ ἐπινοητικόν, ὡς ἐν μηρυκισμῷ, τῆς

(45)περὶ τὰ πάθη κακῆς διαθέσεως· χωνευτὸς δέ, ὅτι κατ’ εἶ-

δος τῆς προαποκειμένης τῇ διανοίᾳ κακῆς φαντασίας ἡ

τῶν παθῶν ἕξις ἀποτελεῖται καὶ ἐνέργεια· τὸ δὲ οὗτοι οἱ

θεοί σου, Ἰσραήλ, πληθυντικῶς εἰρημένον, ἐπειδὴ σκεδαστὸν

φύσει τὸ κακὸν ὑπάρχει καὶ ἄστατον καὶ πολύμορφον καὶ

(50)διαιρετικόν. Εἰ γὰρ φύσει τὸ καλόν ἐστιν ἑνοποιητικὸν τῶν

διῃρημένων καὶ συνεκτικόν, τὸ κακὸν δηλονότι τῶν ἡνω-

μένων ἐστὶ διαιρετικόν τε καὶ φθαρτικόν.

     Ἐνώτια δὲ οἱ περὶ θεολογίας τῷ νῷ φυσικῶς ἐνυπάρχον-

τες ἐκ τῆς τῶν ὄντων εὐσεβοῦς κατανοήσεως τυγχάνουσι

(55)λόγοι· οἱ δὲ περὶ τὸν τράχηλον κόσμοι εἰσὶ τὰ κατὰ τὴν

φυσικὴν θεωρίαν ὀρθὰ περὶ τῶν ὄντων δόγματα· τὰ δὲ

ψέλλια ἡ κατὰ τὴν πρᾶξίν ἐστιν ἐνέργεια τῶν ἀρετῶν. Ἢ

πάλιν ἐνώτιά ἐστιν ὁ ἔμφυτος λόγος_λόγου γὰρ τὸ οὖς

σύμβολον_, περιτραχήλιος δὲ κόσμος ἐστὶ τὸ θυμικόν_

(60)ἀναστήματος γὰρ καὶ τυραννίδος τύπος ὁ τράχηλος_,

ψέλλια δὲ χειρῶν ἡ ἐπιθυμία, διὰ τῆς καθ’ ἡδονὴν μηνυο-

μένη πράξεως. Ἅπερ πάντα κατὰ τὴν περὶ ἑκάστου δοθεῖ-

σαν ἔννοιαν ῥίπτων ὁ νοῦς εἰς τὸ πῦρ τῶν παθῶν

ἀποτελεῖ τὴν ἄλογον καὶ ἀνόητον τῆς ἀγνοίας ἕξιν, τὴν

(65)πάντων μητέρα τῶν κακῶν. Λεπτύνει δὲ αὐτήν, ὁπηνίκα τὸ

τοῦ πάθους κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν πρὸς αἴσθησιν πάχος τῇ

διανοίᾳ διασκοπήσας ὁ νοῦς τῶν ποιούντων τοῦ πάθους

τὴν σύνθεσιν πρὸς τὴν οἰκείαν ἀρχὴν ἕκαστον διελὼν

ἀναγάγῃ, καὶ οὕτως σπείρει ὑπὸ τὸ ὕδωρ, λέγω δὲ τὴν

(70)γνῶσιν τῆς ἀληθείας, ἄγων τὰ διευκρινηθέντα καὶ τῆς πρὸς

ἄλληλα κακῆς ἀπαλλαγέντα συμπλοκῆς καὶ συνθέσεως.

     Οἷον δέ τι λέγω· πᾶν πάθος κατὰ συμπλοκὴν πάντως

αἰσθητοῦ τινος καὶ αἰσθήσεως καὶ φυσικῆς δυνάμεως,

θυμοῦ λέγω τυχὸν ἢ ἐπιθυμίας ἢ λόγου παρατραπέντος τοῦ

(75)κατὰ φύσιν, συνίσταται. Ἐὰν οὖν τὸ πρὸς ἄλληλα κατὰ

σύνθεσιν τέλος τοῦ τε αἰσθητοῦ καὶ τῆς αἰσθήσεως καὶ

τῆς ἐπ’ αὐτῇ φυσικῆς δυνάμεως θεωρήσας ὁ νοῦς δυνηθῇ

πρὸς τὸν οἰκεῖον φύσει λόγον τούτων ἕκαστον διακρίνας

ἐπαναγαγεῖν καὶ θεωρῆσαι καθ’ ἑαυτὸν τὸ αἰσθητὸν ἄνευ

(80)τῆς πρὸς αὐτὸ τῆς αἰσθήσεως σχέσεως καὶ τὴν αἴσθησιν

δίχα τῆς τοῦ αἰσθητοῦ πρὸς αὐτὴν οἰκειότητος καὶ τὴν

ἐπιθυμίαν, φέρε εἰπεῖν, ἢ ἄλλην τινὰ τῶν κατὰ φύσιν δυ-

νάμεων χωρὶς τῆς ἐμπαθοῦς ἐπ’ αἰσθήσει τε καὶ αἰσθητῷ

διαθέσεως, ὡς ἡ τοῦ πάθους ποιὰ παρασκευάζει τὴν

(85)θεωρίαν γίνεσθαι κίνησις, ἐλέπτυνε λεάνας τοῦ μόσχου,

τουτέστι τοῦ οἱουδήποτε συμβαίνοντος πάθους, τὴν σύστα-

σιν καὶ ὑπὸ τὸ ὕδωρ τῆς γνώσεως ἔσπειρεν, ἀφανίσας

παντελῶς καὶ αὐτὴν τῶν παθῶν τὴν ψιλὴν φαντασίαν διὰ

τῆς πρὸς ἑαυτὰ τῶν ἀποελούντων αὐτὸ κατὰ φύσιν

(90)πραγμάτων ἀποκαταστάσεως. Γένοιτο δὲ καὶ ἡμᾶς τὸν

χωνευτὸν μόσχον λεπτύναντας τῆς ψυχῆς ἀφανίσαι, μόνην

ἐχούσης ἀκίβδηλον τὴν θείαν εἰκόνα, μηδενὶ καθάπαξ τῶν

ἐκτὸς μολυνομένην.

     Τὸ δὲ ἐπιφερόμενον καὶ ἐπότισεν αὐτὸ Μωυσῆς τοὺς υἱοὺς

(95)Ἰσραὴλ τὸν τρόπον σημαίνει τῆς τῶν παθῶν καθαιρετικῆς

διδασκαλίας, τοῖς μανθάνουσι παρὰ τῶν διδασκόντων διδό-

μενον.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΖʹ

(2)     Εἰ ὁ θεὸς τὸν Μωυσῆν ἀπέστειλεν εἰς Αἴγυπτον, τίνι τῷ

λόγῳ τὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἀπεσταλμένον ὁ τοῦ θεοῦ ἄγγελος

ἀποκτεῖναι ἐζήτει, καὶ ἂν ἀπέκτεινεν, εἰ μὴ σπεύσασα ἡ

(5)γυνὴ τὸ παιδίον περιέτεμεν καὶ δι’ ἑαυτῆς τὴν τοῦ ἀγγέλου

ὁρμὴν ἔστησε; Καὶ εἰ ἀναγκαία ἦν ἡ περιτομὴ τοῦ παιδίου,

διὰ τί πρὸ τοῦ αὐτόν. τὸν θεὸν ἀποστεῖλαι μετὰ ἡμερότη-

τος οὐκ ἐνετείλατο αὐτῷ περιτεμεῖν τὸ παιδίον; Διὰ τί δέ,

καὶ ὅτε πταῖσμα ἦν, ὁ ἀγαθὸς ἄγγελος τὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ

(10)εἰς τοιαύτην διακονίαν ἀποστελλόμενον ἡμέρως οὐκ ἐνου-

θέτησεν;

     Ἀπόκρισις. Ὁ τῶν γραφικῶν αἰνιγμάτων φόβῳ θεοῦ

τὸν νοῦν διερευνώμενος καὶ μόνης τῆς θείας ἕνεκεν δόξης,

οἷον ὡς προκάλυμμα περιαιρῶν τὸ γράμμα τοῦ πνεύματος,

(15)εὑρήσει πάντα, κατὰ τὸν τῆς σοφίας λόγον, ἐνώπια, μηδενὸς

εὑρισκομένου κωλύματος πρὸς τὴν ἄμεμπτον ἐπὶ τὰ θεῖα

τῆς διανοίας κίνησιν. Τὴν μὲν οὖν ἱστορίαν ἤδη πληρωθεῖ-

σαν σωματικῶς ἐν τοῖς κατὰ Μωσέα καιροῖς παρήσομεν,

τὴν δὲ τῆς ἱστορίας ἐν πνεύματι δύναμιν νοεροῖς κατα-

(20)νοήσωμεν ὄμμασιν, ἀεὶ γινομένην καὶ τῷ γίνεσθαι πλέον

ἀκμάζουσαν.

     Ἔρημος τοίνυν, ἀφ’ ἧς πέμπεται Μωυσῆς εἰς Αἴγυπτον

ἐξαγάγαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ἔστιν ἢ ἡ ἀνθρωπεία φύσις ἢ

ὁ κόσμος οὗτος ἢ ἡ παθῶν ἐστερημένη ἕξις· καθ’ ἣν καὶ

(25)ἐν ᾧ τὴν διὰ τῆς θεωρίας τῶν ὄντων παιδευθεὶς γνῶσιν ὁ

νοῦς ἐπιτροπὴν δέχεται παρὰ θεοῦ κρυφίαν τε καὶ μυστικὴν

κατὰ τὸ ἀφανὲς τῆς καρδίας ἐξαγαγεῖν τῆς Αἰγύπτου, λέγω

δὲ τῆς σαρκὸς καὶ τῆς αἰσθήσεως, καθάπερ Ἰσραηλίτας, τὰ

θεῖα τῶν ὄντων νοήματα, περὶ τὸν πηλόν, τὰ πάθη λέγω

(30)τῆς σαρκός, ἀνονήτως πονούμενα. Ταύτην δὲ τὴν θείαν ὁ

νοῦς πιστευόμενος διακονίαν, μετὰ τῆς συνημμένης αὐτῷ

συμβίου δίκην κατὰ τὴν γνῶσιν σοφίας καὶ τοῦ ἐξ αὐτῆς

γεννηθέντος εὐγενοῦς τρόπου τε καὶ λογισμοῦ, τῆς κατὰ

τὸν βίον σεμνῆς πολιτείας τὴν ὁδὸν πάντως ὁδεύει τῶν

(35)ἀρετῶν, τὴν μηδαμῶς ἐπιδεχομένην τῶν ἐν αὐτῇ βαδι-

ζόντων στάσιν, ἀλλ’ ἀεικίνητον καὶ ὀξὺν ἐχόντων κατὰ

σκοπὸν τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως τὸν

δρόμον, ἐπειδὴ τῆς ἀρετῆς ἡ στάσις κακίας ἐστὶν ἀρχή,

τοῦ νοῦ περί τι τῶν ἑκατέρωθεν τῇ ὁδῷ παρακειμένων

(40)ὑλικῶν ἐμπαθῶς ἀσχοληθέντος καὶ τὸν καθαρὸν καὶ διόλου

περιτετμημένον τρόπον τε καὶ λογισμὸν τῆς εὐσεβοῦς

ἀγωγῆς ἀκρόβυστον ποιουμένου καὶ βέβηλον.

     Διὸ τὸν ἐλέγχοντα λόγον εὐθὺς ὡς ἄγγελον κατὰ τὴν

συνείδησιν θάνατον ἀπειλοῦντα θεωρεῖ καὶ τῆς ἀπειλῆς

(45)αἰτίαν εἶναι τὴν κατ’ ἀρετὴν στάσιν διαμαρτυρόμενον, τὴν

τῆς ἀκροβυστίας τοῦ λογισμοῦ περιποιητικήν, ὃν ἡ σύνοι-

κος τῷ νῷ δυσωπεῖ σοφία, ψήφῳ τῷ λόγῳ τῆς πίστεως,

ὡς ἡ Σεπφόρα, τὴν ἐγγενομένην ὑλικὴν τῷ λογισμῷ παιδὶ

φαντασίαν περιτέμνουσα καὶ πᾶσαν αἰσθητῆς ζωῆς ἔννοιαν

(50)ἀποξηραίνουσα. Φησὶ γὰρ ἔστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ

παιδίου, τουτέστιν ἔληξεν ἡ ἐμπαθὴς ζωὴ καὶ φαντασία καὶ

κίνησις, καθαρθέντος διὰ τῆς σοφίας κατὰ τὴν πίστιν τοῦ

μολυνθέντος λογισμοῦ· μεθ’ ἣ κάθαρσιν παύεται, καθάπερ

τις ἄγγελος, ὁ διὰ τῆς συνειδήσεως πλήττων τὸν ἁμαρτά-

(55)νοντα νοῦν καὶ ἐνδιαβάλλων αὐτοῦ πᾶν νόημα παρὰ τὸ

προσῆκον κινούμενον λόγος. Πολλῶν γὰρ ἐπ’ ἀληθείας πε-

πλήρωται τῶν ἀρετῶν ἡ ὁδὸς ἁγίων ἀγγέλων, τῶν ἑ-

κάστης ἀρετῆς κατ’ εἶδος ἐνεργητικῶν, φημὶ λόγων τε καὶ

τρόπων, καὶ τῶν ἀοράτως πρὸς τὰ καλὰ συνεργούντων

(60)ἡμῖν ἀγγέλων καὶ τοὺς τοιούτους ἡμῖν ἀνακινούντων

λόγους.

     Καλῶς οὖν ἔχει καὶ μεγαλοφυῶς τῆς ἁγίας γραφῆς ὁ

λόγος, παριστῶν ἀεὶ τὰ νοούμενα πρὸ τῶν ἱστορουμένων

ἐν τοῖς ὑγιῆ κεκτημένοις τῆς ψυχῆς τὰ ὄμματα καὶ

(65)μηδεμίαν ἔχων διαβολὴν ἢ τοῦ θεοῦ ἢ τῶν ἁγίων αὐτοῦ

ἀγγέλων. Οὐ γὰρ εἶχε Μωυσῆς, ἀποστελλόμενος παρὰ τοῦ

θεοῦ, κατὰ τὸ νοούμενον τῆς γραφῆς ἀκρόβυστον υἱὸν

ἤγουν λογισμόν, ἐπεὶ ἄρα προστάξας αὐτῷ πρότερον

περιτεμεῖν ἀπέστελλεν· οὔτε μὴν ὁ θεῖος ἄγγελος ἀπηνὴς

(70)ἦν, μηνύων τῷ Μωυσῇ τὸν ἐκ τῆς ἐσφαλμένης αὐτῷ κατὰ

τὴν τῶν ἀρετῶν ὁδὸν στάσεως συμβάντα θάνατον, ὃν ἡ

περὶ τὸν δρόμον τυχὸν ἀτονία τῶν ἀρετῶν ὑπέστησεν.

     Ἐπισκήπτοντες γὰρ καὶ ὑμεῖς ἀκριβέστερον τῇ ἱστορίᾳ,

σαφῶς εὑρήσετε ὡς οὐ κατὰ τὴν ἀρχὴν οὔτε κατὰ τὸ

(75)μέσον οὔτε κατὰ τὸ τῆς ὁδοῦ τέλος, ἀλλ’ ἐν τῷ καταλύματι

ὑπαντήσας ὁ ἄγγελος τὸν ὑπὲρ τοῦ συμβάντος λεληθότως

κατὰ διάνοιαν πάθους ἠπείλησε θάνατον, ὡς, εἴγε μὴ ἔστη

τοῦ δρόμου καὶ κατέλυσε τῆς ὁδοιπορίας, οὐκ ἂν διεβλήθη,

δεξάμενος διὰ τοῦ ἀγγέλου τὴν ἀγανάκτησιν ἐπὶ τῇ τοῦ

(80)παιδὸς ἀκροβυστίᾳ.

     Παρακαλέσωμεν δὲ τὸν θεόν, εἴπερ ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ τῶν

ἐντολῶν, κατὰ πᾶσαν ἡμῶν παράβασιν τοῦ ἐξ αὐτῆς

θανάτου μὴ παύσασθαι, καθάπερ ἄγγελόν τινα, τὸν μηνυτὴν

κατὰ συνείδησιν ἀποστέλλοντα λόγον, ὅπως, λαβόντες

(85)αἴσθησιν, μάθωμεν διὰ τῆς ἐμφύτου φρονήσεως περιτέμνειν,

καθάπερ ἀκροβυστίαν, τὴν κατὰ τὸν δρόμον τοῦ βίου

λεληθότως συμβαίνουσαν ἡμῖν τῶν παθῶν ἀκαθαρσίαν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΗʹ

(2)     Εἰ οἱ ποιηταὶ τοῦ νόμου δικαιωθήσονται, κατὰ τὸν ἀπόστο-

λον, πῶς πάλιν λέγει ὅσοι ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε τῆς χάριτος

ἐξεπέσατε;

(5)     Ἀπόκρισις. Οὐχ ἁπλῶς οἱ ποιηταὶ τοῦ νόμου δικαιω-

θήσονται, ἀλλ’ οἱ τοῦ πνευματικοῦ νόμου καὶ νοουμένου

πνευματικῶς καὶ κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον ἐν πνεύματι

ποιοῦντες τὸν κατὰ πνεῦμα νόμον δικαιωθήσονται, μὴ

ἐκπίπτοντες τῆς χάριτος διὰ τὴν εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς

(10)κατὰ τὴν κάθαρσιν τοῦ λόγου διάβασιν. Οἱ δὲ κατὰ τὸ

φαινόμενον τοῦ νόμου σωματικῶς λατρεύοντες τῆς θείας

πάντως ἐκπίπτουσι χάριτος, ἀγνοοῦντες τὴν τὸν νοῦν

πάσης καθαίρουσαν κηλίδος ἐν χάριτι τοῦ πνευματικοῦ

νόμου τελείωσιν καὶ τὸ τέλος Χριστόν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΘʹ

(2)     Τί ἐστιν ὅσοι ἀνόμως ἥμαρτον ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται, καὶ

ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρτον διὰ νόμου κριθήσονται; Καὶ πῶς ὁ

αὐτὸς λέγει πάλιν ὅτε κρινεῖ ὁ θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν

(5)ἀνθρώπων κατὰ τὸ εὐαγγέλιόν μου διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ; Εἰ διὰ

νόμου κριθήσονται, πῶς διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ;

     Ἀπόκρισις. Ὁ τοῦ θεοῦ λόγος Ἰησοῦς Χριστός, ὡς μὲν

πάντων δημιουργός, καὶ νόμου τοῦ κατὰ φύσιν ἐστὶ

ποιητής, ὡς δὲ προνοητὴς καὶ νομοθέτης, καὶ τοῦ ἐν

(10)γράμματι σαφῶς καὶ τοῦ ἐν πνεύματι, τουτέστιν ἐν χάριτι,

νόμου ἐστὶ δοτήρ· τέλος γὰρ νόμου Χριστός, δηλονότι τοῦ

γραπτοῦ νοουμένου πνευματικῶς. Εἰ τοίνυν εἰς Χριστόν,

ὡς δημιουργὸν προνοητήν τε καὶ νομοθέτην καὶ ἱλασμόν, ὅ

τε κατὰ φύσιν καὶ ὁ γραπτὸς καὶ ὁ τῆς χάριτος συνάγεται

(15)νόμος, ἀληθεύει φάσκων ὁ θεῖος ἀπόστολος ὅτι ὁ θεὸς τὰ

κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων μέλλει κρίνειν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον

αὐτοῦ, τουτέστι καθῶς εὐαγγελίζεται διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ

τοῦ μονογενοῦς κατ’ οὐσίαν οἰκείου λόγου, χωρῶν διὰ πάν-

των, καὶ τοὺς μὲν ἐλέγχων, τοὺς δὲ προσφόρως ἀποδε-

(20)χόμενος, καὶ τοῖς κατὰ φύσιν καὶ νόμον καὶ χάριν διὰ

τοῦ συνόντος αὐτῷ κατ’ οὐσίαν μονογενοῦς ἀφράστου

λόγου τὰ κατ’ ἀξίαν ἀπονέμων. Πάσης γὰρ φύσεως καὶ παν-

τὸς νόμου καὶ θεσμοῦ καὶ τάξεως ὁ τοῦ θεοῦ λόγος

ἐστὶ ποιητής, καὶ τῶν ἐν φύσει καὶ νόμῳ καὶ θεσμῷ καὶ

(25)τάξει κριτής· τοῦ γὰρ διαγορεύοντος λόγου χωρίς, νόμος

οὐκ ἔστιν. Εἴτε οὖν ἐν νόμῳ τις κρίνεται, ὡς ἐν Χριστῷ

κριθήσεται, εἴτε χωρὶς νόμου, πάλιν ἐν αὐτῷ πάντως

κριθήσεται· πάντων γὰρ τῶν ὄντων καὶ λεγομένων καὶ

νοουμένων ἐστὶ καὶ ἀρχὴ καὶ μεσότης καὶ τέλος, ὡς

(30)δημιουργός, ὁ λόγος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Κʹ

(2)     Τίς ἡ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ παραλόγως, ὅσον πρὸς τὸ

φαινόμενον, ξηρανθεῖσα συκῆ; Καὶ τίς ἡ ἀκρασία τῆς

πείνης παρὰ καιρὸν ἐπιζητούσης καρπόν; Καὶ τίς ἡ τοῦ

(5)ἀναισθήτου κατάρα;

     Ἀπόκρισις. Ὁ πάντα σωτηρίας ἕνεκεν τῶν ἀνθρώπων

μετὰ σοφίας οἰκονομῶν θεὸς λόγος, πρότερον διὰ νόμου

σωματικωτέραν ἔχοντος λατρείαν παιδαγωγήσας τὴν φύσιν

_οὐ γὰρ ἠδύνατο γυμνὴν τυπικῶν προκαλυμμάτων δέξα-

(10)σθαι τὴν ἀλήθειαν διὰ τὴν ἐγγενομένην αὐτῇ πρὸς τὴν

ἀρχετυπίαν τῶν θείων πραγμάτων ἄγνοιάν τε καὶ ἀλλο-

τρίωσιν_, ὕστερον, ἐμφανῶς δι’ ἑαυτοῦ γενόμενος ἄνθρω-

πος, κατὰ πρόσληψιν σαρκὸς νοεράν τε καὶ λογικὴν

ἐχούσης ψυχὴν παραγενόμενος καὶ πρὸς τὴν ἄϋλον γνω-

(15)στικὴν ἐν πνεύματι λατρείαν, ὡς λόγος, τὴν φύσιν μετα-

γαγών, οὐκ ἠβούλετο, τῆς ἀληθείας τῷ βίῳ διαφανείσης,

τὴν σκιὰν ἔχειν τὴν δυναστείαν, ἧς τύπος ὑπῆρχεν ἡ συκῆ.

Διὰ τοῦτό φησιν· ἐπανιὼν ἐκ Βηθανίας εἰς Ἱεροσόλυμα,

τουτέστι μετὰ τὴν τυπικὴν καὶ σκιώδη κατὰ τὸν νόμον

(20)λανθάνουσαν αὐτοῦ παρουσίαν αὖθις τῇ φύσει τῶν ἀν-

θρώπων διὰ σαρκὸς ἐπιδημῶν_οὕτω γὰρ ληπτέον τὸ

<ἐπανιών>_, εἶδε συκῆν ἐν τῇ ὁδῷ φύλλα μόνον ἔχουσαν, τὴν

ἐν σκιαῖς ὑπάρχουσαν καὶ τύποις, σωματικὴν δηλαδὴ τοῦ

νόμου λατρείαν κατὰ τὴν ἄστατον καὶ παροδικήν, ὡς ἐν

(25)ὁδῷ κειμένην, παράδοσιν, καὶ μόνων οὖσαν τῶν παρερ-

χομένων τύπων τε καὶ θεσμῶν· ἣν θεασάμενος ὁ λόγος

κομψῶς τε καὶ ἀμφιλαφῶς, καθάπερ συκῆν, τοῖς ἐκτός,

ὥσπερ φύλλοις, περιβλήμασι τῶν σωματικῶν τοῦ νόμου

παρατηρημάτων κεκοσμημένην, καὶ μὴ εὑρηκὼς καρπόν,

(30)δηληνότι δικαιοσύνης, ὡς λόγον μὴ τρέφουσαν κατηράσα-

το, μᾶλλον δὲ προσέταξε μηκέτι τοῖς κατὰ νόμον τύποις

δυναστευομένην καλύπτεσθαι τὴν ἀλήθειαν· ὃ δὴ προβὰν

ἐδείχθη διὰ τῶν ἔργων, καταξηρανθείσης παντελῶς τῆς ἐν

μόνοις σχήμασιν ἐχούσης τὸ εἶναι νομικῆς ὡραιότητος καὶ

(35)τοῦ ἐπ’ αὐτῇ τύφου τῶν Ἰουδαίων ἀποσβεσθέντος. Οὐ γὰρ

ἦν εὔλογον οὔτε μὴν εὔκαιρον, τῆς ἀληθείας τῶν τῆς

δικαιοσύνης καρπῶν ἐμφανῶς δειχθείσης, ἀπατωμένην πα-

ραπείθεσθαι φύλλοις τὴν ὄρεξιν τῶν τὴν παροῦσαν ζωὴν

ὡς ὁδὸν παρατρεχόντων, ἀφέντων τοῦ λόγου τὴν ἐδώδιμον

(40)εὐκαρπίαν. Διό φησιν οὐκ ἦν ὁ καιρὸς σύκων· ὁ χρόνος

δηλαδὴ καθ’ ὃν ἐκράτει τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ὁ νόμος,

οὐκ ἦν δικαιοσύνης καρπῶν, ἀλλ’ εἰκονιστικὸς τῶν ἐν δι-

καιοσύνῃ καρπῶν καὶ οἷον τῆς μελλούσης πάντων σω-

στικῆς θείας καὶ ἀπορρήτου χάριτος μηνυτικός· εἰς ἣν μὴ

(45)φθάσας ὁ παλαιὸς διὰ τῆς ἀπιστίας ἀπώλετο λαός. Ἰσραὴλ

γάρ, φησὶν ὁ θεῖος ἀπόστολος, διώκων νόμον δικαιοσύνης,

τὸν ἐν σκιᾷ δηλονότι καὶ τύποις, εἰς νόμον δικαιοσύνης

οὐκ ἔφθασε, τὸν ἐν πνεύματι κατὰ Χριστὸν δηλαδὴ τελειού-

μενον.

(50)     Ἢ πάλιν, ἐπειδὴ τῶν ἱερέων καὶ γραμματέων καὶ νο-

μικῶν καὶ Φαρισαίων ἡ πληθύς, τὴν κενὴν νοσήσασα

δόξαν διὰ τῆς τῶν εὐλαβῶς δῆθεν πεπλασμένων ἠθῶν

ἐπιδείξεως, τῷ δοκεῖν μετιέναι δικαιοσύνην τὸν ἐκ τῆς

οἰήσεως διέτρεφε τῦφον, συκῆν ἄκαρπον μόνοις κομῶσαν

(55)τοῖς φύλλοις εἶναί φησι τῶν εἰρημένων τὴν οἴησιν ὁ λόγος·

ἣν ὁ τῆς σωτηρίας ὀρεγόμενος πάντων ἀνθρώπων καὶ

πεινῶν αὐτῶν τὴν ἐκθέωσιν ὡς ἄκαρπον καταρώμενος

ἀποξηραίνει, ὅπως, τοῦ δοκεῖν εἶναι δίκαιοι τὸ εἶναι μᾶλλον

προκρίναντες, τὸν μὲν καθ’ ὑπόκρισιν τῆς ἠθικῆς ἐπιδεί-

(60)ξεως ἐκδυσάμενοι χιτῶνα, τὸν ἐνάρετον δέ, καθὼς ὁ θεῖος

βούλεται λόγος, ἀνοθεύτως μετελθόντες, εὐσεβῶς τὴν ζωὴν

διενέγκωσι, θεῷ μᾶλλον τῆς ψυχῆς τὴν διάθεσιν ἢ τοῖς

ἀνθρώποις τὸν ἐκτὸς ἐπιδεικνύμενοι περὶ τὰ ἤθη σχηματι-

σμόν.

(65)     Εἰ δὲ καὶ τῶν Χριστιανῶν ἐσμεν τοιοῦτοί τινες, τὴν

εὐλάβειαν διὰ τῶν τρόπων σχηματιζόμενοι δίχα τῆς ἐπ’ ἔρ-

γοις δικαιοσύνης, ἐκδεξώμεθα τὸν λόγον, ὡς φιλάνθρω-

πον ἡμῶν πεινῶντα τὴν σωτηρίαν, ἀποξηραίνοντα τῆς

ψυχῆς τὸ τῆς κακίας σπέρμα, τὴν οἴησιν, μηκέτι φθορᾶς

(70)καρπὸν φέρουσαν τὴν ἀνθρωπαρεσκίαν.

     Ἔχετε, κατὰ τὴν ἐμὴν πενιχρὰν δύναμιν, τοῦ λόγου τὴν

δύναμιν, κατὰ τὴν ἐκδοθεῖσαν ἀφήγησιν καλῶς πεινῶντα

τὸν κύριον χρησίμως τε τὴν συκῆν καταρώμενον καὶ

εὐκαίρως ξηραίνοντα δείξασαν, ὡς ἐμποδιστικὴν τῆς ἀλη-

(75)θείας, εἴτε τὴν παλαιὰν κατὰ τὸν νόμον τῶν σωματικῶν

τύπων παράδοσιν, εἴτε τὴν τῶν Φαρισαίων καὶ ἡμῶν ἐπὶ

τοῖς ἤθεσιν οἴησιν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΑʹ

(2)     Τί ἐστιν ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τὰ

ἑξῆς; Πῶς δὲ καὶ ἦν αὐτὰς ὅλως ἐνδυσάμενος, ἁμαρτίας

χωρὶς γεγενημένος;

(5)     Ἀπόκρισις. Ὁ κατὰ πάντα τρόπον ὁμοίως ἡμῖν, δίχα

μόνης ἁμαρτίας, ἀτρέπτως ὑποδὺς τὴν ἡμετέραν φύσιν

θεαρχικὸς λόγος, τέλειος γενόμενος ἄνθρωπος, τὸν πρῶτον

Ἀδὰμ εἶχε τοῖς κατὰ τὴν γένεσίν τε καὶ γέννησιν τρό-

ποις φαινόμενον. Οἷον, ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, ἐκ θεοῦ τὸ

(10)εἶναι λαβὼν καὶ γενόμενος κατ’ αὐτὴν τοῦ εἶναι τὴν γέ-

νεσιν, φθορᾶς ἦν καὶ ἁμαρτίας ἐλεύθερος_οὐ γὰρ συνε-

κτίσθη αὐτῷ φθορὰ καὶ ἁμαρτία_ὅτε δὲ τὴν ἐντολὴν

παραβὰς ἥμαρτε, γέννησιν καταδικάζεται διὰ πάθους καὶ

ἁμαρτίας συνισταμένην, ἐν τῷ δι’ αὐτὴν παθητῷ τῆς

(15)ἁμαρτίας ἐχούσης, ὡς ἐν νόμῳ, λοιπὸν κατὰ τὴν φύσιν τὴν

γένεσιν· καθ’ ὃν οὐδείς ἐστιν ἀναμάρτητος, ὑποκείμενος

φύσει τῷ νόμῳ τῆς μετὰ τὴν γένεσιν διὰ τὴν ἁμαρτίαν

ἐπεισαχθείσης γεννήσεως.

     Ἐπειδὴ τοίνυν διὰ τὴν παράβασιν ἡ ἁμαρτία, διὰ δὲ τὴν

(20)ἁμαρτίαν τὸ παθητὸν κατὰ τὴν γέννησιν τῇ φύσει τῶν

ἀνθρώπων ἐπεισῆλθεν, καὶ συνήκμαζεν ἀεὶ τῷ παθητῷ τῆς

γεννήσεως διὰ τῆς ἁμαρτίας ἡ πρώτη παράβασις, οὐκ ἦν

ἐλπὶς ἐλευθερίας, δεσμῷ πονηρῷ δεθείσης ἀλύτως κατὰ

γνώμην τῆς φύσεως. Ὅσον γὰρ πρὸς τὴν οἰκείαν ἔσπευδε

(25)διὰ τῆς γεννήσεως σύστασιν ἡ φύσις, τοσοῦτον πλέον

ἑαυτὴν τῷ νόμῳ τῆς ἁμαρτίας ἐπέσφιγγεν, ἐνεργουμένην

ἔχουσα κατὰ τὸ παθητὸν τὴν παράβασιν. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ

παθητῷ διὰ τὴν φυσικὴν περίστασιν ἔχουσα τῆς ἁμαρτίας

τὴν αὔξησιν, πασῶν εἶχε τῶν ἐναντίων δυνάμεων ἀρχῶν τε

(30)καὶ ἐξουσιῶν κατὰ τὴν ἐν τῷ παθητῷ γενικὴν ἁμαρτίαν διὰ

τῶν παρὰ φύσιν παθῶν ἐγκεκρυμμένας τοῖς κατὰ φύσιν

πάθεσι τὰς ἐνεργείας· δι’ ὧν πᾶσα πονηρὰ δύναμις ἐνήρ-

γει, κατὰ τὸ παθητὸν τῆς φύσεως εἰς τὴν φθορὰν τῶν

παρὰ φύσιν παθῶν τὴν γνώμην διὰ τῶν κατὰ φύσιν

(35)ἐλαύνουσα.

     Γενόμενος οὖν ὑπὲρ φιλανθρωπίας ὁ τοῦ θεοῦ μονογενὴς

υἱὸς καὶ λόγος τέλειος ἄνθρωπος, διὰ τὸ ταύτης τῆς

πονηρᾶς ἐξελέσθαι τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν ἀμηχανίας, ἐκ

μὲν τῆς κατὰ τὴν γένεσιν τοῦ Ἀδὰμ πρώτης συστάσεως

(40)λαβὼν εἶχε δίχα τῆς ἀφθαρσίας τὸ ἀναμάρτητον, ἐκ δὲ τῆς

ὕστερον διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπεισαχθείσης τῇ φύσει γεννή-

σεως μόνον εἴληφε δίχα τῆς ἁμαρτίας τὸ παθητόν. Ἐπεὶ

τοίνυν ἐν τῷ παθητῷ κατὰ τὸν Ἀδάμ, ὡς ἔφην, διὰ τὴν

ἁμαρτίαν αἱ πονηραὶ δυνάμεις ἔσχον τὰς ἐνεργείας ἀφανῶς

(45)ἐγκεκρυμμένας τῷ περιστατικῷ νόμῳ τῆς φύσεως, εἰκότως

ἐν τῷ σωτῆρι θεῷ τοῦ Ἀδὰμ θεωροῦσαι κατὰ φύσιν διὰ

τὴν σάρκα τὸ παθητὸν καὶ δοκοῦσαι πρὸς ἀνάγκης περι-

στατικῶς ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον καὶ τὸν κύριον κεκτῆσθαι τὸν

νόμον τῆς φύσεως, ἀλλ’ οὐχὶ κατὰ θέλησιν γνώμῃ κινούμε-

(50)νον, προσέβαλον, ἐλπίζουσαι κἀκεῖνον διὰ τοῦ κατὰ φύσιν

πάθους τὸ παρὰ φύσιν πείθειν φαντάζεσθαι πάθος καί τι

δρᾶν αὐταῖς ἐοικός· ὅς, διὰ τῆς πρώτης πείρας τῶν καθ’ ἡ-

δονὴν πειρασμῶν συγχωρήσας τοῖς οἰκείοις αὐτὰς ἐμπαί-

ζεσθαι δόλοις, ἐξεδύσατο ταύτας ἐξωθήσας τῆς φύσεως,

(55)ἀπρόσιτος μείνας αὐταῖς καὶ ἀνέπαφος, ἡμῖν προδήλως

ἀλλ’ οὐχ ἑαυτῷ τὴν νίκην ποιούμενος· οἷς καὶ γέγονεν ἄν-

θρωπος προσάγων ὡς ἀγαθὸς ὅλον τὸ κατορθούμενον. Οὐ

γὰρ αὐτὸς ἐδεῖτο πείρας, θεὸς ὢν καὶ δεσπότης καὶ παν-

τὸς πάθους κατὰ φύσιν ἐλεύθερος, ἀλλ’ ἵνα, τοῖς ἡμετέροις

(60)πειρασμοῖς τὴν πονηρὰν προσκαλούμενος δύναμιν, ἕληται

τῇ προσβολῇ, νεκρώσας τὴν ἑλεῖν αὐτὸν ὡς ἐν ἀρχῇ

τὸν Ἀδὰμ προσδοκήσασαν.

     Οὕτω μὲν οὖν κατὰ τὴν πρώτην πεῖραν προσβαλούσας

τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ἐξεδύσατο, πόρρω ποιήσας

(65)τῆς φύσεως, καὶ τὸ καθ’ ἡδονὴν παθητὸν ἰασάμενος, καὶ τὸ

χειρόγραφον ἐν ἑαυτῷ τοῦ Ἀδὰμ τῆς τῶν καθ’ ἡδονὴν

παθῶν γνωμικῆς συγκαταθέσεως ἀπαλείψας· δι’ οὗ τὴν

γνώμην ὁ ἄνθρωπος ῥέπουσαν ἔχων πρὸς ἡδονὴν τὴν

πονηρὰν καθ’ ἑαυτοῦ καὶ σιγῶν διὰ τῶν ἔργων ἀνεκήρυττε

(70)δεσποτείαν, τῷ τοῦ θανάτου φόβῳ τῆς καθ’ ἡδονὴν ἐνοχῆς

οὐκ ἐλευθερούμενος.

     Ἐπειδὴ τοίνυν διὰ τῆς καθ’ ἡδονὴν πρώτης πείρας

ἡττήσας τὰς πονηρὰς ἐματαίωσε δυνάμεις ἀρχάς τε καὶ

ἐξουσίας ὁ κύριος, καὶ δευτέραν αὐταῖς συγχωρεῖ ποιεῖ-

(75)σθαι προσβολὴν καὶ τὴν λειπομένην δι’ ὀδύνης καὶ πόνων

πεῖραν τῶν πειρασμῶν προσαγαγεῖν, ἵνα τελείως κενώσας

ἐν ἑαυτῷ τὸν φθαρτικὸν ἰὸν τῆς αὐτῶν πονηρίας ὡς πῦρ

δαπανήσῃ, παντελῶς ἐξαφανίσας τῆς φύσεως, ἀπεκδυσάμε-

νος κατὰ τὸν τοῦ θανάτου καιρὸν ἐν τῷ σταυρῷ τὰς ἀρχὰς

(80)καὶ τὰς ἐξουσίας, μείνας τοῖς πόνοις ἀνάλωτος, μᾶλλον δὲ

φοβερὸς φανεὶς κατὰ τοῦ θανάτου, τὸ κατ’ ὀδύνην παθητὸν

ἐξηλώσας τῆς φύσεως· ἧς ἀπορρέπουσαν διὰ τῆς δειλίας

τὴν γνώμην ἔχων ὁ ἄνθρωπος διαπαντὸς φόβῳ θανάτου

καὶ παρὰ γνώμην τυραννούμενος διὰ τὸ ζῆν τῆς καθ’ ἡ-

(85)δονὴν ἀντείχετο δουλείας.

     Ἐξεδύσατο μὲν οὖν ὁ κύριος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξου-

σίας κατὰ τὴν πρώτην ἐν τῇ ἐρήμῳ πεῖραν τῶν πειρασμῶν,

τὸ καθ’ ἡδονὴν παθητὸν τῆς ὅλης φύσεως ἰασάμενος·

ἀπεξεδύσατο δὲ ταύτας πάλιν κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ θανά-

(90)του, τῆς φύσεως ὁμοίως ἐξηλώσας τὸ κατ’ ὀδύνην παθη-

τόν, τὸ ἡμῖν κατορθούμενον ἑαυτοῦ διὰ φιλανθρωπίαν ὡς

ὑπευθύνου ποιούμενος, μᾶλλον δὲ τῶν κατορθουμένων τὸ

κλέος ἡμῖν ὡς ἀγαθὸς λογιζόμενος. Ἐπειδὴ γὰρ ὁμοίως

ἡμῖν λαβὼν χωρὶς ἁμαρτίας τὸ τῆς φύσεως παθητόν, δι’ οὗ

(95)πέφυκεν ἐνεργεῖν τὰ ἑαυτῆς πᾶσα πονηρὰ καὶ ὀλέθριος

δύναμις, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου καὶ ἐπ’ αὐτὸν ἐλθούσας

ἐρεύνης χάριν ἀπεξεδύσατο, θριαμβεύσας τε καὶ παραδει-

γματίσας αὐτὰς ἐν τῷ σταυρῷ κατὰ τὴν ἔξοδον τῆς ψυχῆς,

μηδὲν τὸ σύνολον εὑρούσας ἐν τῷ κατ’ αὐτὸν παθητῷ τῆς

(100)φύσεως ἴδιον, ὅτε μάλιστα προσεδοκοῦσαν διὰ τὸ φύσει

κατὰ σάρκα παθητὸν εὑρεῖν τι πάντως ἀνθρώπινον, εἰκότως

δι’ ἑαυτοῦ δυνάμει καὶ πᾶσαν ὡς διά τινος ἀπαρχῆς τῆς

ἐξ ἡμῶν ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων

τῆς ἐμφυρείσης αὐτῇ κατὰ τὸ παθητὸν κακίας ἠλευθέρωσεν,

(105)ὑποτάξας αὐτῷ τῷ τῆς φύσεως παθητῷ τὴν ἐν αὐτῷ ποτε,

φημὶ δὲ τῷ παθητῷ, βασιλεύσασαν τῆς φύσεως πονηρὰν

δυναστείαν.

     Ἦν μὲν καὶ ἄλλως τὸν περὶ τούτου λόγον μυστικώτερόν

τε καὶ ὑψηλότερον θεωρῆσαι δυνατόν. Ἀλλ’ ἐπειδή, καθὼς

(110)ἴστε, τὰ τῶν θείων δογμάτων ἀπορρητότερα διὰ γραφῆς οὐ

δεῖ κατατίθεσθαι, ἀρκεσθῶμεν τοῖς εἰρημένοις δυσωποῦσι

φιλοπραγμονοῦσαν περὶ τούτου τὴν ἔννοιαν. Θεοῦ δὲ

χαριζομένου καὶ τὸ κατ’ ὀφθαλμοὺς ὑμῶν ἀξιωθῆναι, τὴν

ἀποστολικὴν διάνοιαν ἅμα φιλομαθῶς ἐξετάσομεν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΒʹ

(2)     Εἰ ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις δείξει τὸν πλοῦτον αὐτοῦ

ὁ θεός, πῶς εἰς ἡμᾶς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησεν;

     Ἀπόκρισις. Ὁ πάσης κτίσεως, ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου,

(5)κατὰ μόνην τοῦ θελήματος τὴν ῥοπὴν ὑποστήσας τὴν

γένεσιν πρὸ πάντων τῶν αἰώνων καὶ αὐτῆς τῆς τῶν

γεγονότων γενέσεως τὴν ἐπ’ αὐτοῖς ἀφράστως ὑπεράγαθον

εἶχε βουλήν· ἡ δὲ ἦν αὐτὸν μὲν ἀτρέπτως ἐγκραθῆναι

τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων διὰ τῆς καθ’ ὑπόστασιν ἀληθοῦς

(10)ἑνώσεως, ἑαυτῷ δὲ τὴν φύσιν ἀναλλοιώτως ἑνῶσαι τὴν

ἀνθρωπίνην, ἵν’ αὐτὸς μὲν ἄνθρωπος γένηται, καθὼς οἶδεν

αὐτός, θεὸν δὲ ποιήσειε τῇ πρὸς ἑαυτὸν ἑνώσει τὸν

ἄνθρωπον, μερίσας δηλονότι σοφῶς τοὺς αἰῶνας καὶ

διορίσας, τοὺς μὲν ἐπ’ ἐνεργείᾳ τοῦ αὐτὸν γενέσθαι ἄν-

(15)θρωπον, τοὺς δὲ ἐπ’ ἐνεργείᾳ τοῦ τὸν ἄνθρωπον ποιῆσαι

θεόν.

     Τῶν οὖν ἐπ’ ἐνεργείᾳ τοῦ αὐτὸν γενέσθαι ἄνθρωπον

προωρισμένων αἰώνων εἰς ἡμᾶς τὰ τέλη κατήντησεν, τῆς

θείας προθέσεως κατὰ τὴν σάρκωσιν δι’ αὐτῶν τῶν πραγμά-

(20)των λαβούσης τὴν ἔκβασιν· ὅπερ ὁ θεῖος διασκοπήσας

ἀπόστολος, τῆς κατὰ πρόθεσιν τῶν αἰώνων πρὸς τὸ

γενέσθαι τὸν θεὸν ἄνθρωπον ἐνιδὼν τὸ τέλος δι’ αὐτῆς τῆς

τοῦ θεοῦ καὶ λόγου σαρκώσεως, φησὶν εἰς ἡμᾶς κατηντη-

κέναι τὰ τέλη τῶν αἰώνων, οὐχ ἁπλῶς παρ’ ἡμῶν νοου-

(25)μένων τῶν αἰώνων, ἀλλὰ τῶν, ἐπ’ ἐνεργείᾳ δηλονότι τοῦ

τῆς ἐνσωματώσεως μυστηρίου, τὸ οἰκεῖον κατὰ πρόθεσιν

τοῦ θεοῦ πέρας εἰληφότων.

     Ἐπεὶ οὖν οἱ κατὰ πρόθεσιν ἐπ’ ἐνεργείᾳ τοῦ γενέσθαι τὸν

θεὸν ἄνθρωπον προορισθέντες αἰῶνες εἰς ἡμᾶς τὸ τέλος

(30)εἰλήφασιν, ἐνεργήσαντος κατ’ ἀλήθειαν τοῦ θεοῦ τὴν ἑαυτοῦ

τελείαν ἐνανθρώπησιν καὶ πληρώσαντος, τοὺς ἄλλους ἐκ-

δέχεσθαι χρὴ λοιπὸν αἰῶνας ἐπελευσομένους ἐπ’ ἐνεργείᾳ

τῆς τῶν ἀνθρώπων μυστικῆς καὶ ἀπορρήτου θεώσεως, καθ’ οὓς

τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ εἰς

(35)ἡμᾶς δείξει ὁ θεός, ἐνεργήσας τελείως ἐν τοῖς ἀξίοις τὴν

θέωσιν. Εἰ γὰρ αὐτὸς τῆς ἐπὶ τῷ ἀνθρωπισθῆναι

μυστικῆς ἐνεργείας εἴληφε πέρας, κατὰ πάντα τρόπον

χωρὶς μόνης ἁμαρτίας ἡμῖν ὁμοιωθεὶς καὶ εἰς τὰ κατώτερα

μέρη τῆς γῆς καταβάς, ἔνθα τὸν ἄνθρωπον ἀπεώσατο τῆς

(40)ἁμαρτίας ἡ τυραννίς, πάντως καὶ τῆς ἐπὶ τῷ θεωθῆναι τὸν

ἄνθρωπον μυστικῆς ἐνεργείας λήψεται πέρας, κατὰ πάντα

τρόπον, χωρὶς μόνης δηλονότι τῆς πρὸς αὐτὸν κατ’ οὐσίαν

ταυτότητος, ὁμοιώσας ἑαυτῷ τὸν ἄνθρωπον καὶ ὑπεράνω

πάντων τῶν οὐρανῶν ἀναβιβάσας, ἔνθα τὸ τῆς χάριτος

(45)φύσει μέγεθος ὑπάρχον προσκαλεῖται διὰ τὴν ἀπειρίαν τῆς

ἀγαθότητος τὸν κάτω κείμενον ἄνθρωπον· ὅπερ μυστικῶς

διδάσκων ὁ μέγας ἀπόστολός φησιν ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς

ἐπερχομένοις τὸν εἰς ἡμᾶς ὑπερβάλλοντα πλοῦτον τῆς τοῦ

θεοῦ χρηστότητος δειχθήσεσθαι.

(50)     Διέλωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς τῇ ἐπινοίᾳ τοὺς αἰῶνας, καὶ

ἀφορίσωμεν τοὺς μὲν τῷ μυστηρίῳ τῆς θείας ἐνανθρωπή-

σεως, τοὺς δὲ τῇ χάριτι τῆς ἀνθρωπίνης θεώσεως, καὶ

εὑρήσομεν τοὺς μὲν περὶ τὸ οἰκεῖον ὄντας τέλος, τοὺς δὲ

οὔπω παραγενομένους. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, τῶν αἰώνων

(55)οἱ μὲν τῆς τοῦ θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους εἰσὶ καταβάσεως, οἱ

δὲ τῆς τῶν ἀνθρώπων πρὸς θεὸν ὑπάρχουσιν ἀναβάσεως.

Οὕτω νοοῦντες οὐκ ἐνσκάζομεν τῇ ἀσαφείᾳ τῶν θείων

λόγων, τὴν εἰς ταὐτὸν περίπτωσιν νομίζοντες παθεῖν τὸν

θεῖον ἀπόστολον.

(60)     Ἢ μᾶλλον, ἐπειδὴ καὶ ἀρχὴ καὶ μεσότης καὶ τέλος

ἐστὶ πάντων τῶν αἰώνων τῶν τε παρελθόντων καὶ ὄντων

καὶ ἐσομένων ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, εἰκότως εἰς

ἡμᾶς κατήντησε δυνάμει τῆς πίστεως τὸ κατ’ εἶδος ἐνερ-

γείᾳ κατὰ τὴν χάριν ἐσόμενον ἐπὶ θεώσει τῶν ἀξίων τέλος

(65)τῶν αἰώνων.

     Ἢ πάλιν, ἐπειδὴ ἕτερος ὁ τοῦ ποιεῖν καὶ ἕτερος ὁ

τοῦ πάσχειν λόγος, μυστικῶς ἅμα καὶ σοφῶς διεῖλε

παρελθοῦσιν αἰῶσι καὶ μέλλουσι τὸν τοῦ ποιεῖν καὶ τοῦ

πάσχειν λόγον ὁ θεῖος ἀπόστολος. Οἷον, οἱ τῆς σαρκὸς

(70)αἰῶνες, ἐν οἷς νῦν ζῶμεν_οἶδε γὰρ ἡ γραφὴ καὶ χρονικοὺς

αἰῶνας κατὰ τὸ καὶ ἐκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα καὶ ζήσεται εἰς

τέλος_, τῆς τοῦ ποιεῖν εἰσιν ἰδιότητος, οἱ δὲ μέλλοντες

εἶναι τοῦ πνεύματος μετὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν τῆς τοῦ

πάσχειν εἰσὶν μεταποιήσεως. Ἐνταῦθα τοίνυν ὄντες, ὡς

(75)ποιοῦντες εἰς αἰώνων τέλη καταντῶμεν, πέρας λαμβα-

νούσης ἡμῶν κατὰ τὸ ποιεῖν τῆς δυνάμεώς τε καὶ τῆς

ἐνεργείας. Ἐν δὲ τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις, πάσχοντες

τὴν πρὸς τὸ θεοῦσθαι χάριτι μεταποίησιν, οὐ ποιοῦμεν

ἀλλὰ πάσχομεν, καὶ διὰ τοῦτο οὐ λήγομεν θεουργούμε-

(80)νοι. Ὑπὲρ φύσιν γὰρ τότε τὸ πάθος ἐστὶ καὶ μηδένα λόγον

ἔχον ὁριστικὸν τῆς ἐπ’ ἄπειρον τῶν τοῦτο πασχόντων

θεουργίας. Ποιοῦμεν γὰρ ἡμεῖς, ἐφ’ ὅσον τήν τε τῶν

ἀρετῶν ποιητικὴν φύσει λογικὴν ἔχομεν δύναμιν ἐνεργου-

μένην καὶ τὴν πάσης γνώσεως δεκτικὴν νοερὰν ἀσχέτως

(85)δυνάμει πᾶσαν τῶν ὄντων καὶ γινωσκομένων φύσιν διαβαί-

νουσαν καὶ πάντας κατόπιν ἑαυτῆς τοὺς αἰῶνας ποιου-

μένην· καὶ πάσχομεν ἡνίκα, τῶν ἐξ οὐκ ὄντων τελείως

τοὺς λόγους περάσαντες, εἰς τὴν τῶν ὄντων ἀγνώστως

ἔλθωμεν αἰτίαν καὶ συγκαταπαύσομεν τοῖς φύσει πεπερα-

(90)σμένοις τὰς οἰκείας δυνάμεις, ἐκεῖνο γινόμενοι ὅπερ τῆς

κατὰ φύσιν δυνάμεως οὐδαμῶς ὑπάρχει κατόρθωμα, ἐπειδὴ

τοῦ ὑπὲρ φύσιν ἡ φύσις καταληπτικὴν οὐ κέκτηται δύναμιν.

Θεώσεως γὰρ οὐδὲν γενητὸν κατὰ φύσιν ἐστὶ ποιητικόν,

ἐπειδὴ μηδὲ θεοῦ καταληπτικόν. Μόνης γὰρ τῆς θείας

(95)χάριτος ἴδιον τοῦτο πέφυκεν εἶναι τὸ ἀναλόγως τοῖς οὖσι

χαρίζεσθαι θέωσιν, καὶ λαμπρυνούσης τὴν φύσιν τῷ ὑπὲρ

φύσιν φωτὶ καὶ τῶν οἰκείων ὅρων αὐτὴν ὑπεράνω κατὰ

τὴν ὑπερβολὴν τῆς δόξης ποιουμένης.

     Οὐκοῦν τὰ τέλη τῶν αἰώνων εἰς ἡμᾶς εἰκότως κατήντησε

(100)τοὺς ὅσον οὐδέπω διὰ τῆς ἐν Χριστῷ χάριτος ληψομένους

τῶν ὑπὲρ αἰῶνας καὶ φύσιν ἀγαθῶν τὴν δωρεάν, ὧν τύποι

καὶ προχαράγματα καθεστήκασιν οἱ τρόποι τῶν ἀρετῶν

καὶ τῶν γνωσθῆναι φύσει δυναμένων οἱ λόγοι, δι’ ὧν ὁ

θεὸς ἀεὶ θέλων ἐν τοῖς ἀξίοις ἄνθρωπος γίνεται. Μακάριος

(105)οὖν ὁ μετὰ τὸ ποιῆσαι διὰ σοφίας ἐν ἑαυτῷ τὸν θεὸν

ἄνθρωπον καὶ τοῦ τοιούτου μυστηρίου πληρώσας τὴν

γένεσιν, πάσχων τὸ γενέσθαι τῇ χάριτι θεός, ὅτι τοῦ ἀεὶ

τοῦτο γίνεσθαι πέρας οὐ λήψεται. Ὁ γὰρ ταύτην τοῖς

ἀξίοις ποιῶν, ἀόριστος ὑπάρχων κατ’ οὐσίαν, ἀόριστον

(110)ἔχει, καὶ πάσης ἀοριστίας ἐπέκεινα, τὴν τοῦτο ποιοῦσαν

δύναμιν καὶ μηδέποτε συγκαταλήγουσαν τοῖς ὑπ’ αὐτῆς

γινομένοις, καθάπερ ἡμεῖς, ἀεὶ δὲ μᾶλλον ἑαυτῇ συγκρατοῦ-

σαν τοὺς ἐξ αὐτῆς τὸ εἶναι λαβόντας, ἄνευ αὐτῆς εἶναι μὴ

δυναμένους. Ὅθεν καὶ πλοῦτον εἶπε χρηστότητος, ὡς μὴ

(115)παυομένης ποτὲ τῆς ἐφ’ ἡμῖν ἐν χρηστότητι κατὰ τὴν πρὸς

θέωσιν μεταποίησιν θείας καὶ παμφαοῦς διαθέσεως.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΓʹ

(2)     Εἰ Δαυὶδ τοῦ κατὰ σάρκα μόνου Ἰσραὴλ ἐβασίλευσεν, ὁ

δὲ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἀπώσατο βασι-

λείαν_διὸ καὶ μετῆλθεν ἐπὶ τὰ ἔθνη_, πῶς κατὰ τὴν

(5)φωνὴν τοῦ ἀρχαγγέλου σταθήσεται τὸ καὶ δώσει αὐτῷ ὁ

θεὸς τὸν θρόνον Δαυὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ βασιλεύσει ἐπὶ

τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰῶνας;

     Ἀπόκρισις. Τοῦτο πάνυ μοι φαίνεται τὸ ἄπορον δήλην

ἔχον καὶ φανερὰν τὴν διασάφησιν. Εἰ γὰρ οὐ πάντες οἱ ἐξ

(10)Ἰσραήλ, οὗτοι Ἰσραήλ, οὐδ’ ὅτι εἰσὶ σπέρμα Ἀβραάμ, πάντες

τέκνα, ἀλλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐπαγγελίας λογίζεται ὁ θεὸς εἰς

σπέρμα, καὶ ἐὰν ᾖ ὁ ἀριθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὡς τὰ ἄστρα

τοῦ οὐρανοῦ καὶ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, τὸ κατάλειμμα

σωθήσεται, δῆλον ὡς ὁ πιστὸς λαὸς καὶ δι’ ἔργων δικαιο-

(15)σύνης καὶ ἀληθοῦς τῆς κατὰ τὴν πίστιν γνώσεως <ὁρῶν τὸν

θεόν> ἐστιν Ἰσραήλ, εἴτε κατὰ σάρκα φέρει τὸ γένος ἐξ

Ἰσραήλ, εἴτε τῆς ἐθνικῆς ὑπάρχει μερίδος. Ὁ γὰρ τοῦ

Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν ἑαυτῷ φέρων τρανὸν καὶ

ἄχραντον τὸν χαρακτῆρα τῆς πίστεως τῆς τοῦ ἀληθινοῦ

(20)Ἰσραὴλ οὐκ ἀπηλλοτρίωται κλήσεώς τε καὶ χάριτος.

     Ἀλλὰ καὶ Δαυὶδ αὐτὸς ὁ μακάριος τῶν ἐν Ἰσραὴλ

πιστῶν εἶχε τὴν βασιλείαν. Ὅθεν ἅμα τῆς πίστεως

κατέσβεσεν ἑαυτῷ τὸ φέγγος ὁ Ἰσραήλ, ἅμα καὶ τῆς τοῦ

Δαυὶδ εὐθὺς ἀπέστη βασιλείας. Ἄρ’ οὖν τὸν τοῦ Δαυὶδ

(25)πνευματικὸν θρόνον καὶ τὴν νοητὴν τῶν λογικῶν ψυχῶν

βασιλείαν καὶ τὸν πιστὸν οἶκον τοῦ Ἰακὼβ καὶ τὸ ἅγιον καὶ

μέγα ἔθνος, ἐφ’ ὃν ἀντὶ τοῦ σωματικοῦ καὶ παραπικραίνον-

τος Ἰσραὴλ προφητικῶς χρηματίζων ὁ θεὸς τῷ Μωυσῇ

καταστήσειν αὐτὸν ἤτοι τὸν δι’ αὐτοῦ τυπικῶς νοούμενον

(30)ἐπηγγείλατο εἰπὼν«ἄφες με καὶ ἐξαλείψω τὸ ἔθνος τοῦτο

εἰσάπαξ καὶ καταστήσω σε εἰς ἔθνος μέγα καὶ φοβερὸν

τοῦτο», ἀλλ’ οὐ τὸν ἄπιστον οἶκον τοῦ Ἰακὼβ καὶ παραπι-

κραίνοντα, καὶ τὸ ἁμαρτωλὸν ἔθνος καὶ τὸ πονηρὸν σπέρμα

καὶ τοὺς ἀνόμους υἱοὺς καὶ τοὺς ἄρχοντας Σοδόμων καὶ

(35)τὸν λαὸν Γομόρρας καὶ τοὺς ἀποστραφέντας ἀποστροφὴν

πονηρὰν καὶ τὸν κύριον ἐγκαταλιπόντας καὶ τὸν ἅγιον τοῦ

Ἰσραὴλ παροξύναντας καὶ τὸν θεὸν οὐκ ἐπεγνωκότας οὐδὲ

συνιέντας καὶ πληγέντας πληγὴν ἀπιστίας ἀνίατον καὶ

μηδεμίαν δεχομένην λογικῆς ἰατρείας μέθοδον, ἀπιστίαν

(40)ψυχῆς θεραπεύουσαν_οὐαὶ γάρ, φησίν, ἔθνος ἁμαρτωλόν,

σπέρμα πονηρόν, υἱοὶ ἄνομοι· ἐγκατελίπετε τὸν κύριον καὶ

παρωξύνατε τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραήλ. Τί ἔτι πληγῆτε προστιθέν-

τες ἀνομίαν; Οὐκ ἔστι μάλαγμα ἐπιθεῖναι οὔτε ἔλαιον οὔτε

καταδέσμους_, οὐ τοὺς χωλάναντας ἐπ’ ἀμφοτέραις ταῖς

(45)ἰγνύαις καὶ τὴν ἀλήθειαν ἀπεστραμμένους καὶ ἐκβεβλημέ-

νους τῆς θείας κληρονομίας κατὰ τὸν Κάϊν καὶ Ἰσμαὴλ

καὶ Ἡσαῦ καὶ Ῥουβὴμ καὶ Ἢρ καὶ Αὐνὰν καὶ Μανασσῆν

καὶ Ἐλιὰφ καὶ Ἀμνών, τοὺς τῶν πατριαρχῶν τε καὶ

προφητῶν πρωτοτόκους καὶ ἐκβεβλημένους καὶ ἀποδεδοκι-

(50)μασμένους_φησὶ γὰρ υἱός μου πρωτότοκος Ἰσραήλ· οὐ γὰρ

μονογενής· ἑτέρου γὰρ ἐπεισαγωγὴ πρὸς υἱοθεσίαν θεσπε-

σίου λαοῦ καὶ εὐσεβοῦς ἠλπίζετο, κατὰ θεὸν κτιζομένου

καὶ εἰς υἱοθεσίαν προσαγομένου τὴν ἐν χάριτι διὰ τῆς

ἐκβολῆς τοῦ πρωτοτόκου καὶ ἀπίστου Ἰσραήλ, ἐπαναστάν-

(55)τος τῷ νοητῷ Ἄβελ διὰ φθόνον καὶ ἀποκτείναντος

κατὰ τὸν Κάϊν, καὶ ἐμπαίξαντος τῷ θείῳ τρόπῳ τοῦ νοητοῦ

Ἰσαὰκ κατὰ τὸν Ἰσμαήλ, καὶ μανέντος κατὰ τοῦ νοητοῦ

Ἰακὼβ ὡς Ἡσαῦ, καὶ τὸ σπέρμα τῆς πίστεως καὶ τῆς κατ’ αὐ-

τὴν δικαιοσύνης εἰς τὴν γῆν τῆς πλάνης καὶ τῶν παθῶν

(60)ἐκχέαντος κατὰ τὸν Ἢρ καὶ Αὐνάν, καὶ τὴν τοῦ θεοῦ

ἐκκλησίαν, ὡς ἐκεῖνοι τὴν Θάμαρ, ἀρνησαμένου, καὶ τὴν

λήθην οἰκειωσαμένου τῶν ἀρετῶν κατὰ τὸν Μανασσῆν, καὶ

ἐπὶ τῷ νοητῷ Δαυὶδ λαβόντι τὴν βασιλείαν ἐξ ὑπερηφανίας

διαπονηθέντος καὶ διὰ τοῦτο ἐξουδενωθέντος κατὰ τὸν

(65)Ἐλιάφ, καὶ ξένης παρανομίας γενομένου δημιουργοῦ κατὰ

τὸν Ἀμνών_, οὐ τούτους τοὺς ἀλλοτρίους υἱοὺς καὶ

χωλάναντας ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν, τοὺς μανίας καὶ φόνου

πνέοντας, τοὺς σαρκικοὺς ὄντως καὶ σαρκῶν μόνων υἱούς,

τοὺς ξένους τῆς χάριτος, ὧν θεὸς ἡ κοιλία καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ

(70)αἰσχύνῃ αὐτῶν, ὧν τῆς ἀπιστίας ἀπόλοιτο τὸ μνημόσυνον μετ’ ἤ-

χου, ἀλλ’ ὡς ἔφην, τὸν πιστὸν καὶ πνευματικὸν Ἰσραὴλ

καὶ <ὁρῶντα θεὸν> διὰ τῆς πίστεως, τὸν ἐκ πάντων τῶν

ἐθνῶν συνειλεγμένον κατ’ ἐκλογὴν χάριτος εἰς περιποίησιν λα-

ὸν καὶ ἅγιον ἔθνος καὶ βασίλειον ἱεράτευμα ἐπηγγείλατο δώ-

(75)σειν διὰ τοῦ ἀγγέλου πρὸς τὴν παρθένον χρηματίζων ὁ θε-

ὸς τῷ ἐξ αὐτῆς τεχθησομένῳ σωτῆρι τῶν ὅλων· ὅπερ δι’ αὐ-

τῆς τῆς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεως τὴν οἰκείαν ἐδέξατο

πίστωσιν, τοῦ κυρίου τὰς πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίας

πληρώσαντος καὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐν τῷ νοητῷ Ἀβραὰμ

(80)ἐνευλογήσαντός τε καὶ υἱοθετήσαντος καὶ πάντων τῶν

ἐθνῶν καταστήσαντος ἐν πνεύματι διὰ τῆς πίστεως αὐτὸν

πατέρα τὸν Ἀβραὰμ καὶ καθεσθέντος ἐν τῷ πνευματικῷ

θρόνῳ τοῦ Δαυὶδ καὶ βασιλεύοντος ἐπὶ τὸν πιστὸν οἶκον

τοῦ Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰῶνας βασιλείαν πέρας οὐκ ἔχουσαν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΔʹ

(2)     Τί ἐστι τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι περὶ τοῦ Πέτρου κείμενον

διελθόντες πρώτην φυλακὴν καὶ δευτέραν, ἤλθομεν ἐπὶ τὴν

πύλην τὴν σιδηράν;

(5)     Ἀπόκρισις. Ὁ πιστὸς κατὰ τὸν ἅγιον Πέτρον καὶ

πρακτικὸς νοῦς, ὑπὸ Ἡρῴδου κρατούμενος, τοῦ δερματί-

νου νόμου_<δερμάτινος> γὰρ ὁ Ἡρῴδης ἑρμηνεύεται_,

ὅπέρ ἐστι τὸ φρόνημα τῆς σαρκός, ὑπὸ δύο συγκλείεται

φυλακὰς καὶ μίαν πύλην σιδηράν, πολεμούμενος ἔκ τε

(10)τῆς τῶν παθῶν ἐνεργείας καὶ τῆς κατὰ διάνοιαν ἐπὶ τοῖς

πάθεσι συγκαταθέσεως· ἅστινας καθάπερ φυλακάς, ἤγουν

εἱρκτάς, διὰ τοῦ λόγου τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας ὡς δι’ ἀγ-

γέλου διαπεράσας, ἔρχεται ἐπὶ τὴν πύλην τὴν σιδηράν, τὴν

φέρουσαν εἰς τὴν πόλιν, τὴν πρὸς τὰ αἰσθητὰ λέγω τῶν

(15)αἰσθήσεων στερρὰν καὶ ἀπότομον καὶ δυσκαταμάχητον

σχέσιν· ἣν ὁ τῆς φυσικῆς ἐν πνεύματι θεωρίας διανοίγων

λόγος, αὐτοματὶ πρὸς τὰ συγγενῆ νοητὰ λοιπὸν ἀφόβως

τὸν νοῦν παραπέμπει, τῆς Ἡρῴδου μανίας ἐλεύθερον.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΕʹ

(2)     Τί ἐστι Θέλω ὑμᾶς εἰδέναι ὅτι παντὸς ἀνδρὸς ἡ κεφαλὴ

ὁ Χριστός ἐστιν, κεφαλὴ δὲ γυναικὸς ὁ ἀνήρ, κεφαλὴ δὲ

Χριστοῦ ὁ θεός, καὶ πᾶς ἀνὴρ προσευχόμενος ἢ προφητεύων

(5)κατὰ κεφαλῆς ἔχων καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· πᾶσα δὲ

γυνὴ προσευχομένη ἢ προφητεύουσα ἀκατακαλύπτῳ τῇ κεφαλῇ

καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτῆς· ἓν γὰρ καὶ τὸ αὐτό ἐστι τῇ

ἐξυρημένῃ; Καὶ τί πάλιν ἐστὶ τὸ διὰ τοῦτο ὀφείλει ἡ γυνὴ

ἐξουσίαν ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς διὰ τοὺς ἀγγέλους;

(10)     Ἀπόκρισις. Ἰστέον ὅτι παντὸς ἀνδρὸς εἰπὼν ὁ θεῖος

ἀπόστολος εἶναι κεφαλὴν τὸν Χριστὸν πιστοῦ δηλονότι

κατὰ τὴν πρᾶξιν τῶν θείων ἐντολῶν καὶ τὴν θεωρίαν τῶν

εὐσεβῶν δογμάτων ἀνδρὸς ἀπεφήνατο κεφαλὴν εἶναι τὸν

Χριστόν, τῆς περιεκτικῆς σημασίας οὐ συμπερικλειούσης

(15)τῷ λόγῳ καὶ τοὺς ἀπίστους ἄνδρας. Πῶς γὰρ καὶ εἴη

κεφαλὴ τῶν μὴ πιστευόντων ὁ Χριστός;

     Οὐκοῦν κατὰ μίαν ἐπιβολήν, τῷ τῆς ἀναγωγῆς προσβαί-

νοντες λόγῳ, φαμὲν ἄνδρα εἶναι τὸν πρακτικὸν νοῦν,

κεφαλὴν ἔχοντα τὸν λόγον τῆς πίστεως· πρὸς ὃν ὡς

(20)Χριστὸν ἀφορῶν, ταῖς τῶν ἐντολῶν χάρισιν ᾠκοδομημένον

διὰ τῆς πράξεως τὸν οἰκεῖον συνίστησι βίον ὁ νοῦς, μὴ

καταισχύνων τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, τουτέστι τὴν πίστιν,

τινὶ τῶν ἐκτὸς κατὰ τὴν ὕλην ἐπικαλυμμάτων, ἐκ τοῦ

μηδὲν ὑπεράνω τῆς πίστεως τιθέναι τῶν προσκαίρων καὶ

(25)λυομένων. Γυναῖκα δὲ τοῦ τοιούτου νοὸς εἶναί φαμεν

αὐτὴν τὴν ἕξιν τῆς πράξεως, πολλοῖς καὶ διαφόροις

κομῶσάν τε καὶ κατακεκαλυμμένην πρακτικοῖς λογισμοῖς τε

καὶ ἤθεσι, μᾶλλον δὲ αὐτὸν τὸν νοῦν ὡς κεφαλὴν ἰδίαν

κατὰ τὴν τῶν τοιούτων λογισμῶν τε καὶ τρόπων πύκνωσιν

(30)καὶ εὐπρέπειαν ἔχουσαν κεκαλυμμένον. Χριστὸν δέ φαμεν

εἶναι τὴν ἐνυπόστατον πίστιν, ἧς κεφαλὴ σαφῶς ἐστιν ὁ

θεός, πρὸς ὃν ἄγει τῆς πίστεως ὁ λόγος, δεικνὺς τῷ

ἀναγομένῳ τὸν ἐν ᾧ κατὰ φύσιν ὑπάρχει θεόν.

     Καὶ πάλιν ἀνήρ ἐστιν ὁ τῆς φυσικῆς ἐν πνεύματι

(35)θεωρίας ἐπιμελούμενος νοῦς, κεφαλὴν ἔχων τὸν κατὰ

πίστιν ἐκ τῆς τῶν ὁρωμένων διακοσμήσεως γενεσιουργὸν

τοῦ παντὸς λόγον διαδεικνύμενον, ὃν οὐ καταισχύνει

καλύπτων καὶ οἷον ὑποτιθείς τινι τῶν ὁρωμένων ὁ νοῦς

καὶ ἄλλο τὸ παράπαν αὐτοῦ ποιούμενος ὑψηλότερον. Γυνὴ

(40)δὲ τοῦ τοιούτου νοός ἐστιν ἡ σύνοικος αἴσθησις, δι’ ἧς

ἐπιβατεύει τῇ φύσει τῶν αἰσθητῶν καὶ τοὺς ἐν αὐτοῖς

θειοτέρους ἀναλέγεται λόγους, μὴ συγχωρῶν τῶν λογικῶν

αὐτὴν ἀποκαλυφθεῖσαν ἐπιβλημάτων ἀλογίας γενέσθαι καὶ

ἁμαρτίας ὑπουργόν, τοῦ νοὸς εἰς κεφαλὴν διὰ τῆς τῶν

(45)θειοτέρων λόγων ὡς ἐπικαλυμμάτων ἀποβολῆς ἀνταλλαξα-

μένην τῆς ἀλογίας τὸ πάθος. Κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ,

τουτέστι τοῦ κατὰ πίστιν διὰ τῆς κατὰ φύσιν τῶν γεγο-

νότων θεωρίας ἀναλόγως τοῖς οὖσι διαφαινομένου δημιουρ-

γικοῦ λόγου, ἔστιν ὁ κατ’ οὐσίαν αὐτὸν γεννῶν ἀπόρρητος

(50)νοῦς· πρὸς ὃν ὁ λόγος δι’ ἑαυτοῦ τὸν ἀναγόμενον διὰ τῆς

τῶν ὄντων εὐσεβοῦς θεωρίας καθίστησι νοῦν, χορηγῶν

αὐτῷ συμμέτρους κατὰ τὴν γνῶσιν τῶν ὁρατῶν τὰς νοητὰς

τῶν θείων ἐμφάσεις.

     Καὶ αὖθις ἀνήρ ἐστιν ὁ τῆς μυστικῆς θεολογίας ἐντὸς

(55)γενόμενος νοῦς, κεφαλὴν ἔχων ἀκατακάλυπτον τὸν Χρι-

στόν, τουτέστι τὸν ταῖς ἀναποδείκτοις μυσταγωγίαις ἀγνώ-

στως νοούμενον, ἢ κυριώτερον εἰπεῖν, ἀνοήτως γινωσκό-

μενον λόγον τῆς πίστεως, ὑπὲρ ὃν οὐδὲν τίθεται τῶν

ὄντων_οὐκ αἴσθησιν οὐ λόγον οὐ νοῦν οὐ νόησιν οὐ

(60)γνῶσιν οὐ γινωσκόμενον οὐ νοούμενον οὐ λεγόμενον

οὐκ αἰσθητὸν οὐκ αἰσθανόμενον_ὁ τὴν ἐπαινετὴν καὶ

ὑπερέχουσαν ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν ὄντων παντελῆ καὶ δια-

φερόντως θεοποιὸν στέρησιν συνασκούμενος νοῦς. Γυνὴ

δὲ τοῦ τοιούτου νοός ἐστιν ἡ πάσης αἰσθητῆς φαντα-

(65)σίας καθαρεύουσα διάνοια, καθάπερ κεφαλὴν ἔχουσα τὸν

νοῦν, ταῖς ἀνάρχοις καὶ ὑπὲρ νόησιν τῶν ἀρρήτων καὶ

ἀγνώστων δογμάτων ἐπιβολαῖς πεπυκασμένον. Κεφαλὴ δὲ

Χριστοῦ, τουτέστι τοῦ καθ’ ὑπεροχὴν μυστικῶς ἀποπε-

φασμένου λόγου, ἔστιν ὁ πάντων ἀπολύτως κατὰ πάντα

(70)τρόπον ἀπείρως ἐξῳκισμένος νοῦς, ὃν ὡς φύσει νοῦ λόγος

ὑπάρχων ὁ Χριστὸς νοούμενος ποιεῖ γνωστὸν τοῖς ἀξίοις.

Ὁ γὰρ ἑωρακὼς ἐμέ, φησίν, ἑώρακε τὸν πατέρα. Καὶ γὰρ

ἀληθῶς ἡ τοῦ λόγου νόησις ἀρίδηλος τοῦ γεννήσαντος

αὐτὸν νοῦ καθέστηκε γνῶσις, ὡς ἐν ἑαυτῷ δεικνύντος

(75)ὑφιστάμενον κατ’ οὐσίαν τὸν νοῦν, πρὸς ὃν ἀνάγει τὸν

ἐφιέμενον τῆς πρὸς θεὸν κατὰ χάριν ταὐτότητος νοῦν,

ἀπολυθέντα τῆς ἐν πλήθει τῶν ὄντων κατὰ τὴν νόησιν

διαφορᾶς καὶ ποσότητος καὶ εἰς θεοειδῆ μονάδα συναχθέν-

τα τῇ ταὐτότητί τε καὶ ἁπλότητι τῆς περὶ θεὸν ἐπιτατικῆς

(80)ἀεικινησίας.

     Πᾶς τοιγαροῦν πρακτικὸς νοῦς προσευχόμενος ἢ προφη-

τεύων, τουτέστι τῶν ἀρετῶν ἐξαιτούμενος λόγους_

οὕτω γὰρ νοητέον τὸ προσευχόμενος_ἢ τοὺς αὐτῶν τοῖς

ἔργοις ἐκφαίνων τρόπους_οὕτω γὰρ ἐκληπτέον τὸ

(85)προφητεύων,_, μόνον ὁρᾶν ὤφειλε γυμνὸν τὸν τῆς πίστεως

λόγον, μηδὲν νοῶν ἢ λογιζόμενος ἢ ποιῶν κατὰ πρόσκλη-

σιν ἐπικαλύπτων τὴν κεφαλήν, ὑπὲρ αὐτὴν ἄλλό τι τιθέμε-

νος. Καὶ πᾶσα γυνή, τουτέστι πρακτικοῦ νοὸς ἕξις, προ-

σευχομένη ἢ προφητεύουσα ἤγουν κατὰ διάθεσιν ἀφανῶς

(90)κινουμένη ἢ τοῖς ἐκτὸς ἤθεσι διαπλάττουσα τὴν ἀρετὴν

ἄνευ λογικῆς διακρίσεως, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτῆς,

πρὸς πάθος μετερχομένη τὸ ἀγαθόν, οἷα τοῦ καλλωπίζον-

τος, ὡς ἐπιβλήματος, ἐστερημένη λόγου. Καὶ πᾶς νοῦς τὴν

φυσικὴν ἀσκούμενος θεωρίαν, προσευχόμενος ἢ προφη-

(95)τεύων κατὰ κεφαλῆς ἔχων, τουτέστι γνωστικῶς τοὺς τῶν

ὄντων λόγους ἐπιζητῶν ἢ τούτους διδασκαλικῶς ἄλλοις

παραδιδοὺς μετὰ τῆς πρὸς ἄλλό τι καθ’ οἱονδήποτε τρό-

πον ῥοπῆς ἄνευ τοῦ κατ’ εὐσέβειαν σκοποῦ, καταισχύ-

νει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, ὡς ὑπερθέμενός τι τῶν παρερχο-

(100)μένων τῆς ὀρθῆς κατ’ εὐσέβειαν γνώσεως. Καὶ πᾶσα γυνή,

τουτέστιν αἴσθησις, φυσικῶς τοῖς αἰσθητοῖς προσβάλλουσα,

κατὰ κεφαλῆς μὴ ἔχουσα τοὺς νοεροὺς τῶν ὁρωμένων

λόγους αὐτὴν περικαλύπτοντας, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν

αὐτῆς, πρὸς πάθος διὰ τὴν φυσικὴν σχέσιν τὴν τῶν

(105)ὁρωμένων ἐπερχομένη θεωρίαν. Καὶ πᾶς νοῦς μυστικῆς

γενόμενος ἐραστὴς θεολογίας, προσευχόμενος ἢ προφη-

τεύων κατὰ κεφαλῆς ἔχων, τουτέστι ταῖς ἀδύτοις ἐμβα-

τεύων ἀγνώστως θεωρίαις ἢ διδάσκων καὶ μυσταγωγῶν

ἄλλους πρὸς θεολογίαν, εἴ τινα μορφὴν σχοίη νοήσεως, τὸν

(110)ὑπὲρ νόησιν λόγον μυσταγωγούμενος ἢ μυσταγωγῶν,

καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, τὸν ἁπλοῦν καὶ ὑπερέκεινα

πάσης νοήσεως ὑποθείς τινι τῶν ὄντων καὶ γινωσκομένων,

δέον πάσης αὐτὸν γυμνὸν ἐννοίας καὶ γνώσεως ἀνομμάτως

ὁρᾶν τὸν ἀληθῆ θεὸν λόγον, γινώσκοντα σαφῶς ὡς

(115)ἐπὶ θεοῦ μᾶλλον αἱ καθ’ ὑπεροχὴν στερήσεις ἀληθεύουσι,

ποσῶς μηνύουσαι τὴν θείαν θέσιν διὰ τῆς τῶν ὄντων

παντελοῦς ἀφαιρέσεως. Καὶ πᾶσα γυνή, διάνοια τοῦ τοιού-

του νοός, προσευχομένη ἢ προφητεύουσα ἀκατακαλύπτῳ τῇ

κεφαλῇ, τουτέστιν ἄφετος τῆς ἐπ’ αὐτῇ πολλοῖς πεπυκνω-

(120)μένης μυστικοῖς θεωρήμασι νοερᾶς δυνάμεως, καταισχύνει

τὴν κεφαλὴν αὐτῆς, ἀποβαλομένη τήν, ὡς κεφαλὴν καλύ-

πτουσαν τὸν νοῦν, θείαν καὶ ἀπόρρητον γνῶσιν.

     Πᾶς οὖν ἀνήρ, ἤγουν νοῦς πρακτικὸς ἢ φυσικὸς ἢ

θεολογικός, προσευχόμενος ἢ προφητεύων, τουτέστι διδα-

(125)σκόμενος ἢ διδάσκων, ἀκατακάλυπτον ἐχέτω τὴν κεφαλήν,

τὸν Χριστόν, ὁ μὲν πρακτικός, μηδὲν πίστεως καὶ ἀρετῆς

προκρίνων, ὁ δὲ φυσικός, μηδένα τοῦ πρώτου λόγου

ποιούμενος ἄλλον ἀνώτερον, ὁ δὲ θεολογικός, τὸν ὑπὲρ

νόησιν καὶ γνῶσιν καθ’ ὁτιοῦν μὴ σχηματίζων ταῖς διὰ τῶν

(130)ὄντων νοήσεσι. Καὶ πᾶσα γυνή, τουτέστιν ἕξις πρακτικοῦ ἢ

αἴσθησις φυσικοῦ ἢ σοφὴ διάνοια θεολογικοῦ νοός, κατα-

καλυπτέσθω τὴν κεφαλήν, ἡ μὲν πρακτικὴ ἕξις, τῶν

ποιητέων καὶ οὐ ποιητέων ἐπικειμένην ἔχουσα τὴν τοῦ

λόγου διάκρισιν, ἡ δὲ αἴσθησις, τὴν ἐπὶ τοῖς ὁρωμένοις

(135)ἐπιστημονικὴν τοῦ λόγου δύναμιν, ἡ δὲ διάνοια, τὴν

παντελῶς ἀναπόδεικτον τῶν ὑπὲρ νόησιν γνῶσιν. Πᾶσα

γὰρ ἕξις ἢ αἴσθησις ἢ διάνοια, μὴ καλυπτομένη κατὰ τὸν

ἀποδοθέντα τρόπον, οὐδὲν διαφέρει τῆς ἐξυρημένης, τουτέ-

στι τῆς μηδένα λόγον ἐχούσης ἀρετῆς ἢ θεοσεβείας ἢ

(140)γνώσεως μυστικῆς καὶ θείας ἀγάπης.

     Ὀφείλει γοῦν ἔχειν καὶ διὰ τὸ εἰκὸς πᾶσα τοιαύτη γυνὴ

τὴν ἐξουσίαν τοῦ λόγου διαπαντὸς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, λέγω

δὲ τὴν λογικὴν ἐπιστασίαν, καὶ μάλιστα διὰ τοὺς ἀγγέλους

τοὺς θεωμένους ἡμῶν τά τε φανερὰ καὶ ἀφανῆ κινήματα

(145)καὶ ἀπογραφομένους πᾶν νόημα καὶ ποίημα πρὸς ἔπαινον ἢ

ἔλεγχον ἡμῶν ἐν τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς διαγνώσεως, καὶ

διὰ τοὺς κατὰ συνείδησιν λογισμούς, καὶ αὐτοὺς ἀγγέλους

τροπικῶς νοουμένους, ἐπὶ τοῖς γινομένοις παρ’ ἡμῶν

κατηγοροῦντας ἢ καὶ ἀπολογουμένους νῦν τε καὶ ὕστερον

(150)κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κρίσεως, καὶ διὰ τοὺς πονηροὺς

ἀγγέλους τοὺς φυλαττομένους ἡμῶν καὶ ἕξιν καὶ αἴσθησιν

καὶ διάνοιαν, ἵνα, ἐπὰν ἴδωσι γυμνωθεῖσαν τῆς λογικῆς τε

καὶ νοερᾶς διακρίσεως καὶ εὐσεβείας καὶ γνώσεως,

ἐπιθῶνται τὴν τῶν ἐναντίων αὐταῖς δημιουργοῦντες γένε-

(155)σιν, ἀδιακρισίαν λέγω καὶ ἀσέβειαν καὶ ἄγνοιαν, δι’ ὧν

κακίαν καὶ πλάνην καὶ ἀθεΐαν ἐνεργεῖν οἱ πονηροὶ πεφύκασι

δαίμονες.

     Κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ ὁ θεὸς εἴρηται, ὡς λόγου φύσει νοῦς

κατ’ αἰτίαν ἀρχή.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚϚʹ

(2)     Εἰ ὁ βασιλεὺς Βαβυλῶνος ἀλληγορεῖται εἰς τὸν διάβολον,

τίς ὁ λόγος ὃν διὰ τοῦ προφήτου Ἱερεμίου ἀπειλεῖ τοῖς

βασιλεῦσι τῶν ἐθνῶν καὶ τῷ βασιλεῖ Ἰούδα κλοιοὺς καὶ

(5)δεσμὰ καὶ λιμὸν καὶ θάνατον καὶ μάχαιραν καὶ αἰχμαλω-

σίαν, ἐὰν μὴ αὐτῷ δουλεύσωσιν, τοῖς δὲ ἑκουσίως δου-

λεύουσι μετὰ ἀνέσεως εἶναι ἐπὶ τῆς γῆς αὐτῶν, καὶ ὅτι

δοῦλον αὐτὸν προσαγορεύει λέγων ἐγὼ δέδωκα πᾶσαν τὴν

γῆν Ναβουχοδονόσορ βασιλεῖ Βαβυλῶνος τῷ δούλῳ μου καὶ τὰ

(10)θηρία τοῦ ἀγροῦ δέδωκα δουλεύειν αὐτῷ; Τίς οὖν ἐστιν ἡ

τοῦ διαβόλου δουλεία καὶ τίνα τὰ θηρία καὶ τίνα τὰ ἓξ εἴδη

τῆς ἀπειλῆς καὶ τίνες οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν καὶ ὁ

βασιλεὺς Ἰούδα;

     Ἀπόκρισις. Ὁ διάβολος καὶ ἐχθρός ἐστι τοῦ θεοῦ καὶ

(15)ἐκδικητής· ἐχθρὸς μὲν ὅταν, ὡς μισῶν αὐτόν, δοκῇ πως

τὴν ὀλέθριον κεκτῆσθαι πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους

ἀγάπην, τοῖς τῶν ἑκουσίων παθῶν τρόποις διὰ τῆς ἡδονῆς

πείθων ἡμῶν τὴν προαίρεσιν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν προκρί-

νειν τὰ πρόσκαιρα, δι’ ὧν, κλέπτων ὅλην τῆς ψυχῆς τὴν

(20)ἔφεσιν, τῆς θείας ἡμᾶς παντελῶς ἀγάπης ἀφίστησιν, ἑκου-

σίους ἐχθροὺς ποιῶν τοῦ ποιήσαντος, ἐκδικητὴς δὲ ὅταν,

γυμνώσας τὸ πρὸς ἡμᾶς μῖσος, ὡς ἤδη γενομένους αὐτῷ

διὰ τὴν ἁμαρτίαν ὑποχειρίους, ἐξαιτῆται τὴν καθ’ ἡμῶν

τιμωρίαν. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φίλον τῷ διαβόλῳ καθέστηκεν

(25)ὡς ἄνθρωπος τιμωρούμενος. Τοῦτο δὲ συγχωρηθείς, τὰς

ἐπαλλήλους ἐπινοῶν τῶν ἀκουσίων παθῶν ἐπαγωγὰς λαί-

λαπος δίκην ἀπηνῶς ἐπιφέρεται τοῖς καθ’ ὧν ἐκομίσατο

συγχωρήσει θεοῦ τὴν ἐξουσίαν, οὐ τὸ πρόσταγμα τὸ θεῖον

ἐκπληρῶσαι βουλόμενος, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον τοῦ καθ’ ἡμῶν

(30)μίσους διαθρέψαι πάθος ἐπιθυμῶν, ἵνα τῷ πολλῷ βάρει τῶν

ὀδυνηρῶν συμφορῶν ἡ ψυχὴ δι’ ἀτονίαν ὀκλάσασα τῆς

θείας ἐλπίδος ἑαυτῆς περικόψῃ τὴν δύναμιν, ἀντὶ νουθεσίας

ἀθεΐας αἰτίαν ποιουμένη τὴν τῶν ἀλγεινῶς συμβαινόντων

ἐπαγωγήν.

(35)     Ἀγαθὸς γὰρ ὑπάρχων ὁ θεὸς καὶ θέλων ἡμῶν ἐκτίλαι

παντελῶς τὸ τῆς κακίας σπέρμα, τὴν ἡδονὴν τὴν τὸν νοῦν

τῆς θείας ἀποσυλοῦσαν ἀγάπης, συγχωρεῖ τῷ διαβόλῳ

πόνους ἡμῖν καὶ τιμωρίας ἐπαγαγεῖν, κατὰ ταὐτὸν καὶ τῆς

προλαβούσης ἡδονῆς τὸν ἰὸν διὰ τῶν πόνων τῆς ψυχῆς

(40)ἀποξέων καὶ πρὸς τὰ παρόντα καὶ μόνην τὴν αἴσθησιν

σαίνοντα μῖσος ἡμῖν καὶ τελείαν ἀποδιάθεσιν, ὡς μηδὲν

τιμωρίας πλέον εἰς κέρδος κεκτημένα κατὰ τὴν χρῆσιν,

ἐμποιῆσαι βουλόμενος καὶ τὴν ἐκείνου τιμωρὸν δύναμιν καὶ

μισάνθρωπον τῆς πρὸς ἀρετὴν ἐπαναγωγῆς περιστατικὴν

(45)αἰτίαν ποιήσασθαι τῶν αὐτῆς ἑκουσίως ἀπολισθησάντων.

     Ὡς οὖν κατὰ συγχώρησιν τιμωρούμενος τοὺς ἁμαρτά-

νοντας ὁ διάβολος τοῦ θεοῦ κέκληται δοῦλος, ἀποστάτης

ὢν καὶ λῃστὴς πονηρός, καὶ τοῖς ἑκουσίως διὰ τῆς ἡδονῆς

ἀφισταμένοις τοῦ θεοῦ τὴν γνώμην ἔχων πάνυ κατάλληλον

(50)_πρέπον γάρ ἐστι καὶ δίκαιον ὑπὸ τοῦ διαβόλου κολάζε-

σθαι τοὺς τὰς αὐτοῦ πονηρὰς ὑποθήκας τῶν ἑκουσίων

ἁμαρτημάτων ἡδέως δεξαμένους_, οὕτω μὲν οὖν καὶ

ἡδονῆς ἐστι διὰ τῶν ἑκουσίων παθῶν σπορεὺς ὁ διάβολος

καὶ ὀδύνης διὰ τῶν ἀκουσίων ἐπαγωγεύς.

(55)     Ὅταν οὖν οἱ τὴν Ἰουδαίαν καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ οἰκοῦν-

τες, τουτέστι τὴν πρακτικὴν ἕξιν ἢ τὴν θεωρητικὴν ἀπειλη-

φότες ἐπιστήμην, πρὸς τὴν ἀνθρώπων ταύτας μετέρχωνται

δόξαν, ἤθη μὲν ἀρετῶν τῷ φαινομένῳ τρόπῳ σκιαγραφοῦν-

τες, λόγους δὲ σοφίας καὶ γνώσεως μόνον λαλοῦντες δίχα

(60)τῶν κατὰ δικαιοσύνην ἔργων, καὶ τὸν ὡς ἐπ’ ἀρετῇ καὶ

γνώσει τοῖς ἄλλοις ἐπιδείκνυνται τῦφον, εἰκότως τοῖς

πρέπουσι παραδίδονται πόνοις, διὰ τοῦ πάσχειν τὴν ἀγνοη-

θεῖσαν αὐτοῖς ἐκ τῆς ματαίας οἰήσεως ταπεινοφροσύνην

μεταμανθάνοντες· ὅπερ εἰδὼς καὶ ὁ θαυμαστὸς ἀπόστολος,

(65)παρέδωκε τῷ σατανᾷ τὸν παρανομήσαντα Κορίνθιον εἰς

ὄλεθρον τῆς σαρκός, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ

κυρίου Ἰησοῦ. Διὰ τοῦτο τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλὴμ ὁ

βασιλεὺς παραδίδοται τῷ βασιλεῖ τῶν Ἀσσυρίων, τουτέστιν

ὁ θεωρητικὸς νοῦς καὶ γνωστικὸς πρὸς τιμωρίαν ἐκδίδοται

(70)τῷ διαβόλῳ, πόνους αὐτῷ δικαίως ἐπάγοντι καὶ συμφοράς,

ἵνα μάθῃ πάσχων περὶ καρτερίας μᾶλλον καὶ πόνων

ὑπομονῆς φιλοσοφεῖν ἢ διακενῆς τοῖς οὐκ οὖσιν ὑπερη-

φάνως ἐμματαιάζειν.

     Πᾶς οὖν ἀνεχόμενος ἑκουσίως ἐκ τῆς τῶν αὐτῷ

(75)πεπραγμένων συναισθήσεως δέξασθαι τὰς ἐπιπόνους τῶν

ἀκουσίων ἐπιφορὰς πειρασμῶν μετὰ τῆς δεούσης εὐχαρι-

στίας οὐκ ἐξοικίζεται τῆς κατ’ ἀρετὴν καὶ γνῶσιν ἕξεώς τε

καὶ χάριτος καθάπερ οἱ πάλαι τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερου-

σαλήμ, ὡς ὑπελθὼν ἑκουσίως τὸν ζυγὸν βασιλέως Βα-

(80)βυλῶνος καὶ ὡς χρέος ἀποτιννὺς τὰς τῶν βασάνων

ἐπιφορὰς καταδεχόμενος, ἀλλ’ ἐν αὐταῖς μένων τελεῖ τῷ

μὲν βασιλεῖ Βαβυλῶνος τοὺς ἐκ τοῦ παθητοῦ τῆς φύσεως

βιαίους πόνους καὶ τὴν ἐπ’ αὐτοῖς κατὰ τὴν διάνοιαν ὡς

ὀφειλέτης αὐτῶν διὰ τὰς προλαβούσας πλημμελείας συγκα-

(85)τάθεσιν, τῷ δὲ θεῷ προσφέρει διὰ λατρείας ἀληθινῆς_τῆς

ταπεινῆς λέγω διαθέσεως_τὴν τῶν παρημελημένων δι-

όρθωσιν.

     Ὁ δὲ τὴν κατὰ συγχώρησιν θεοῦ πρὸς διόρθωσιν

ἐπαγομένην αὐτῷ διὰ τῶν ἀκουσίων πειρασμῶν συμφορὰν

(90)εὐχαρίστως μὴ καταδεχόμενος καὶ τὴν ἐπὶ τῷ δοκεῖν

δίκαιος εἶναι μεταγνοὺς οὐκ ἀποτιθέμενος οἴησιν, ὡς τοῖς

θείοις τῶν δικαίων κριμάτων ἀντιπίπτων θεσπίσμασι κατὰ

τοὺς πάλαι τῆς Ἰουδαίας οἰκήτορας, καὶ μὴ καταδεχόμενος

ἑκουσίως ὑπὸ τὸν ζυγὸν γενέσθαι τοῦ βασιλέως Βαβυλῶ-

(95)νος κατὰ τὴν θείαν διαταγήν, εἰς αἰχμαλωσίαν παραδίδοται

τῷ βασιλεῖ Βαβυλῶνος καὶ κλοιοὺς καὶ δεσμὰ καὶ θάνατον

καὶ λιμὸν καὶ μάχαιραν καὶ τῆς ἰδίας παντελῶς ἀποικίζεται

γῆς, τουτέστι τῆς κατ’ ἀρετὴν καὶ γνῶσιν εἶναι δοκούσης

ἕξεως, διὰ μὲν τῆς αἰχμαλωσίας τὴν τῶν θείων ἀποστασίαν

(100)κατακρινόμενος, διὰ δὲ τῶν κλοιῶν τὴν ψευδῆ περὶ τῶν

ὄντων δόξαν, διὰ δὲ τῶν δεσμῶν τὴν παντελῆ τῶν καλῶν

ἀπραξίαν, διὰ δὲ τοῦ λιμοῦ τὴν τῶν θείων στέρησιν

διδαγμάτων, διὰ δὲ τοῦ θανάτου τὴν τελείαν πρὸς τὰ καλὰ

πώρωσίν τε καὶ ἀναισθησίαν, διὰ δὲ τῆς μαχαίρας τοὺς

(105)τῶν θείων μνημῶν ἀναιρετικοὺς ἐμπαθεῖς καὶ ἀκολάστους

λογισμούς.

     Πάντα γὰρ ταῦτα καὶ τούτων πλείονα ὁ τῆς κατ’ ἀρετὴν

καὶ γνῶσιν, ὡς ἰδίας γῆς, ἐξοικιζόμενος ἕξεως πάσχει διὰ

τὸ μὴ θέλειν αὐτὸν ἐξ ὑπερηφανίας καὶ ματαίας οἰήσεως,

(110)τὰς ἐφ’ οἷς ἐπλημμέλησεν ἐκτιννὺς δίκας, ἐν θλίψεσιν εὐ-

δοκῆσαι καὶ ἀνάγκαις καὶ στενοχωρίαις κατὰ τὸν θεῖον

ἀπόστολον, καίτοι πάσης τῆς ἐπὶ τούτοις ὀφειλῆς ὄντα διὰ

τὴν δικαιοσύνην ἐλεύθερον. Ἤιδει γὰρ ὁ μέγας ἀπόστολος

φυλακτικὴν τῶν θείων κατὰ ψυχὴν θησαυρῶν ὑπάρχουσαν

(115)τὴν ἐκτὸς περὶ τὸ σῶμα συνισταμένην διὰ τῶν πόνων

ταπείνωσιν, καὶ διὰ τοῦτο στέργων ὑπέμενε, καὶ δι’ ἑαυτὸν

καὶ τοὺς οἷς ἀρετῆς καὶ πίστεως προέκειτο τύπος, ἵνα,

κἂν ὡς ὑπεύθυνοι πάσχωσι κατὰ τὸν ἐπιτιμηθέντα Κορίν-

θιον, εἰς παρηγορίαν ἔχωσι καὶ ὑπομονῆς μίμησιν τὸν

(120)ἀνευθύνως πάσχοντα.

     Τοὺς δὲ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν εἶναι νομίζω κατὰ τοῦτον

τῆς γραφῆς τὸν τόπον τοὺς τῶν λοιπῶν τῆς ἀτιμίας παθῶν

ἐπάρχοντας ἀνθρώπους, καὶ αὐτοὺς ὑποκειμένους ἐνδίκως

τῇ τιμωρίᾳ τῶν οἰκείων ὀφλημάτων καὶ διὰ τοῦτο τῷ

(125)βασιλεῖ Βαβυλῶνος παραδιδομένους ὡς τιμωρῷ δυνάμει καὶ

χαιρούσῃ τῇ βασάνῳ τῆς φύσεως. Ἔστιν οὖν ὁ μὲν

Αἰγύπτιος βασιλεὺς ὁ φιλήδονος νοῦς καὶ ἀκόλαστος, ὁ δὲ

Μωαβίτης ὁ τρυφητὴς καὶ βάκηλος νοῦς, ὁ δὲ Ἀμμανίτης

ὁ πλεονεκτικὸς νοῦς, ὁ δὲ Σύρος ὁ δεισιδαίμων καὶ

(130)διαλεκτικὸς νοῦς_μόνος γὰρ ἀντικεῖσθαι γέγραπται τῷ

Σαλομῶν ὁ Σύρος, τουτέστι τῇ εἰρήνῃ καὶ τῇ σοφίᾳ_, ὁ

δὲ Τύριος ὁ φιλόκοσμος νοῦς καὶ φιλόζωος· καὶ οἱ λοιποὶ

πάντες βασιλεῖς οὓς γνώσεται διὰ τῆς οἰκείας σημασίας ὁ

γνωστικὸς ἐκ τῆς τῶν ὀνομάτων ἑρμηνείας ἢ τῆς τῶν

(135)τόπων θέσεως ἢ τῆς κρατούσης ἐν αὐτοῖς γενικῆς παραδό-

σεως ἢ τῆς ἐν ἀλλήλοις ἐπιτηδεύσεως ἢ τῆς πρὸς τὸν

Ἰσραὴλ ποιᾶς ἀντιπαθείας ... Οὐ γὰρ πάντοτε καὶ πάντες

ὡσαύτως καὶ καθ’ ἓν σημαινόμενον λαμβάνονται, ἀλλὰ πρὸς

τὴν ὑποκειμένην χρείαν καὶ τῆς προφητείας τὴν δύναμιν,

(140)ἐπεί τοί γε καὶ εἰς τὸν διάβολον οἶδεν ἡ γραφὴ λαμβάνειν

τὸν Φαραώ, ὅταν ἀναιρέτης γίνηται τοῦ Ἰσραήλ, καὶ πάλιν

εἰς τὸν τῆς φύσεως νόμον, ὅταν αὐτῷ δουλεύῃ κατ’ οἰ-

κονομίαν ὁ Ἰωσήφ, προφητικῶς δι’ ἑαυτοῦ σημάνας τὸν

φύσει καὶ πάθεσι τοῖς ἡμετέροις ἑκουσίως δουλεύσαντα

(145)θεὸν λόγον δίχα μόνης ἁμαρτίας, ὁμοίως καὶ ὁ βασιλεὺς

Τύρου νοεῖται εἰς τὸν διάβολον, ὅταν τὸν Ἰσραὴλ διὰ τοῦ

Σισάρα πολεμῇ, καὶ πάλιν εἰς τὸν φυσικὸν νόμον, ὅταν

σπένδεται τῷ Δαυὶδ καὶ εἰς τὸν οἰκοδομὴν τοῦ θείου ναοῦ

τῷ Σαλομῶν πλεῖστα συμβάλλεται. Καὶ εἰς ἄλλα δὲ πολλὰ

(150)σημαινόμενα ἕκαστος τῶν ἀπηριθμημένων τῇ γραφῇ βασι-

λέων λαμβάνεται, κατὰ μέντοι τὴν ὑποκειμένην τῇ προφητείᾳ

δύναμιν.

     Τὰ δὲ θηρία, ἅπερ δίδωσιν ὁ θεὸς τῷ βασιλεῖ Βαβυλῶ-

νος, εἰσὶν οἱ δαίμονες, ἕκαστος κατὰ τὴν ἐνδιαθέτως

(155)ὑποκειμένην ἐπιτηδειότητα πρὸς τήνδε ἢ τήνδε τῶν

πειρασμῶν ἐπαγωγὴν λειτουργῶν. Ἄλλης γὰρ ἄλλος ἐστὶ

ποιητικὸς κακίας, καὶ ἄλλος ἄλλου σαφῶς ἐστι μιαρώτερος

καὶ πρὸς τόδε μᾶλλον τῆς κακίας τὸ εἶδος ἐπιτηδειότερος.

Οὔτε γὰρ αὐτοὶ οἱ δαίμονες ἄνευ θείας συγχωρήσεως κατ’ οὐ-

(160)δὲν ὑπουργεῖν δύνανται τῷ ἀρχεκάκῳ διαβόλῳ, ἵνα,

καθὼς οἶδεν αὐτὸς ὁ θεὸς μετὰ τῆς δεούσης φιλανθρώπου

καὶ ἀγαθῆς προνοίας, συγχωρῇ τῷ διαβόλῳ διὰ τῶν αὐτοῦ

ὑπουργῶν τὰς ἐφ’ οἷς ἡμάρτομεν διαφόρους ποιεῖσθαι

τιμωρίας. Καὶ δηλοῖ τοῦτο σαφῶς ἡ περὶ τοῦ Ἰὼβ συγ-

(165)γραφή, μὴ δυνάμενον τῷ Ἰὼβ παντελῶς προσπελάσαι τὸν

διάβολον ἀναγραφομένη δίχα τῆς θείας συγχωρήσεως.

     Ἀλλὰ καὶ Ναβουχοδονόσορ αὐτὸς ὁ τῆς Βαβυλωνίας

βασιλεὺς λαμβάνεται πολλάκις εἰς τὸν φυσικὸν νόμον. Καὶ

τοῦτο δηλοῦσι γράφοντες τοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις οἱ τὸν

(170)πνευματικὸν νόμον στέρξαι μὴ δυνηθέντες καὶ διὰ τοῦτο

πρὸς τὴν Βαβυλωνίαν κατασυρέντες γῆν, λέγω δὲ τὴν ἕξιν

τῆς κατὰ τὴν ὕλην συγχύσεως, εὔξασθε ὑπὲρ τῆς ζωῆς

Ναβουχοδονόσορ βασιλέως Βαβυλῶνος καὶ τῆς ζωῆς Βαλτάσαρ

τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, τοῦ φυσικοῦ νόμου δηλαδὴ καὶ τῆς αὐτοῦ

(175)κατὰ τὴν κίνησιν ἕξεως, ὑφ’ οὓς τότε γεγόνασιν, ἵνα ὦσιν

αἱ ἡμέραι αὐτῶν ὡς αἱ ἡμέραι τοῦ οὐρανοῦ, διὰ τούτων

παρακαλοῦντες εὔξασθαι τοὺς ἐν τῇ ἀπαθείᾳ τῆς ἀρετῆς

καὶ τῇ ἀληθείᾳ τῆς γνώσεως μείναντας, ἵνα ὧσι τὰ

νοήματα τοῦ κατὰ φύσιν νόμου καὶ τῆς αὐτοῦ κατὰ τὴν

(180)κίνησιν ἕξεως, ἐν ᾧ, τὸν πνευματικὸν ἀπολιπόντες νόμον,

γεγόνασιν, ὡς τὰ θεῖα νοήματα τοῦ νόμου τοῦ πνεύματος,

ἡμέρας καλέσαντες τὰ νοήματα, οὐρανὸν δὲ τὸν πνευματι-

κὸν νόμον. Ἐζήτουν γὰρ μὴ ἀπᾴδειν τοῦ πνευματικοῦ

νόμου τὸν ὑφ’ ὃν γεγόνασι φυσικὸν καὶ ἐπίμοχθον νόμον.

(185)     Τούτοις συμφωνεῖ καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν κατὰ τὴν θείαν

ἀπειλὴν μυστικῶς εἰρημένον ὑπὸ τοῦ μεγάλου Δανιήλ, τὸ

θεαθὲν ὄναρ ἑρμηνεύοντος καὶ σὲ ἐκδιώξουσιν ἀπὸ τῶν

ἀνθρώπων, καὶ μετὰ θηρίων ἀγρίων ἔσται ἡ κατοικία σου, καὶ

χόρτον ὡς βοῦν ψωμιοῦσί σε, καὶ ἀπὸ τῆς δρόσου τοῦ οὐρανοῦ

(190)αὐλισθήσῃ, καὶ ἑπτὰ καιροὶ ἀλλαγήσονται ἐπὶ σέ, ἕως οὖ γνῷς

ὅτι κυριεύει ὁ ὕψιστος τῆς βασιλείας τῶν ἀνθρώπων, καὶ ᾧ

ἐὰν θέλῃ δώσει αὐτήν· καὶ ὅτι εἶπεν· ἐάσατε τὴν φυὴν τῶν

ῥιζῶν τοῦ δένδρου ἐν τῇ γῇ· ἡ βασιλεία σου σοὶ μένει, ἀφ’ ἧς

ἂν γνῷς τὴν βασιλείαν τὴν ἐπουράνιον, ἐκδίωξιν μὲν λέγων

(195)τάχα τὴν εἰς τὸν κόσμον τοῦτον διὰ τὴν παράβασιν ἐκ τοῦ

παραδείσου ἐκβολὴν καὶ τῆς μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων

διαίτης ἀλλοτρίωσιν, ἤγουν τὴν ἐκ τῶν νοητῶν θεαμάτων

πρὸς τὴν αἴσθησιν τοῦ νόμου τῆς φύσεως σχέσιν, τὴν δὲ

μετὰ τῶν ἀγρίων θηρίων κατοικίαν τὴν μετὰ τῶν παθῶν

(200)καὶ τῶν ἐνεργούντων αὐτὰ δαιμόνων καταμονήν, ἤγουν

κατοικίαν καὶ συναναστροφήν, σημαίνων. Ὁ δὲ χόρτος, ὃν

ἐψώμισαν αὐτόν_οἱ ἄνθρωποι δῆλον, ἀλλ’ οὐχὶ τὰ θηρία,

μεθ’ ὧν ἔσχε τὴν κατοικίαν· ἐκεῖνα γὰρ οὐ ψωμιοῦσιν

ἀλλὰ σπαράττουσιν_ἡ κατ’ αἴσθησίν ἐστι τῶν φαινομένων

(205)φυσικὴ κατανόησις καὶ ἡ κατ’ ἀρετὴν ἐπίπονος πρᾶξις,

ἅπερ ὡς χόρτον χορηγοῦσι τοῖς ἀνθρώποις οἱ ἄγγελοι, τὸ

δὲ ἀπὸ τῆς δρόσου τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθῆναι τὸ διὰ τῆς θείας

προνοίας ἐσχηκέναι τὴν ἐν τούτοις διαμονήν_δρόσον γὰρ

οὐρανοῦ τὴν πρόνοιαν ὁ λόγος ἐκάλεσεν_, δι’ ἧς ἐν τῷ

(210)αἰῶνι τούτῳ μετὰ τῶν ἀπηριθμημένων τὴν συντήρησιν

ἔσχεν ὁ ἄνθρωπος, ἤγουν ὁ κατὰ φύσιν νόμος, παντελῶς

μὴ διαφθειρόμενος, ἢ τυχὸν ἡ διὰ τῶν φαινομένων γινο-

μένη κατὰ χάριν θεοῦ περὶ τῶν νοουμένων σύμμετρος

γνῶσις, δι’ ἥν ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ἐνταῦθα τῇ ἐλπίδι τῶν

(215)μελλόντων κρατούμενος. Τὸ δὲ ἑπτὰ καιροὶ ἀλλαγήσονται ἐπὶ

σὲ τὴν κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον ἑβδοματικὴν τοῦ χρόνου

παράτασιν δηλοῖ, ὑφ’ ἣν γέγονε, τὴν φυλακὴν τῆς οἰκείας

ἕξεως καὶ ἐνεργείας ἐάσας, ὁ κατὰ φύσιν νόμος, καὶ μεθ’ ἣν

συντελουμένην κατὰ τὴν προσδοκωμένην ἀνάστασιν διὰ

(220)τῆς ἀποβολῆς τῶν ἀλόγων ἰδιωμάτων πρὸς ἑαυτὸν ἐπανε-

λεύσεται πάλιν, τὴν ἐξ ἀρχῆς εὐκληρίαν τῆς βασιλείας.

ἀπολαμβάνων, ἐπιγνοὺς διὰ τῆς κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον

προνοητικῆς οἰκονομίας τὸ κράτος τῆς ἀληθινῆς βασιλείας.

Τὸ γὰρ ἐάσατε τὴν φυὴν τῶν ῥιζῶν τοῦ δένδρου ἐν τῇ γῇ

(225)φάναι τὸ μὴ τῆς φύσεως ἀναιρεθῆναι τελείως διὰ τὴν

παράβασιν τὸ σπέρμα καὶ τὰς δυνάμεις τῆς ἀγαθότητος

δηλοῖ· καθ’ ἃς πάλιν λαμβάνουσα τὴν αὔξησιν εἰς τὸ πρώην

φυσικὸν διὰ τῆς ἀναστάσεως ἐπανάγεται μέγεθός τε καὶ

κάλλος.

(230)     Ἀλλ’ ἡμῖν γε κρεῖττον, στοιχοῦντας τῷ νόμῳ τῶν ἐντο-

λῶν, ἑαυτοὺς πρὸς ἀναίρεσιν τοῦ φρονήματος τῆς σαρ-

κὸς ἑκουσίοις ἐκπαιδεύειν πόνοις, καὶ οὐ μόνον κρεῖτ-

τον, ἀλλὰ καὶ πάνυ φιλόσοφον καὶ πρέπον τοῖς τὸν

ἔμφυτον λόγον ἡγεμόνα τῶν παθῶν καταστήσασιν. Εἰ δὲ μὴ

(235)τοῦτο, τό γε τούτου δεύτερον· ἀκουσίως παιδευόμενοι,

στέρξωμεν τοῦ παιδεύοντος ἡμᾶς τὴν βουλὴν μετὰ τῆς

πρεπούσης εὐχαριστίας, καθάπερ ζυγὸν βασιλέως Βαβυλῶ-

νος καταδεχόμενοι τὴν ἐφ’ οἷς ἡμάρτομεν κόλασιν. Καὶ τῆς

ἡμετέρας γῆς, τουτέστι τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐλπίδος καὶ

(240)τῆς κατ’ ἀρετὴν ἕξεως, οὐ μεταφέρει τὸν ἡμέτερον νοῦν ὁ

νοητὸς βασιλεὺς Βαβυλῶνος.

     Κατὰ τοῦτον οὖν τὸν προαποδοθέντα τρόπον καὶ θεοῦ

δοῦλος ὁ διάβολος λέγεται, καὶ παραδίδονται αὐτῷ οἱ

βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν καὶ ὁ βασιλεὺς Ἰούδα καὶ τὰ θηρία τοῦ

(245)ἀγροῦ.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΖʹ

(2)     Τοῦ κυρίου μετὰ τὴν ἀνάστασιν φανερῶς ἐντειλαμένου

μαθητεῦσαι πάντα τὰ ἔθνη, πῶς ἐδεῖτο ὁ Πέτρος τῆς ἐπὶ

τοῦ Κορνηλίου ἀποκαλύψεως διὰ τὰ ἔθνη; ἢ πῶς οἱ ἐν

(5)Ἱεροσολύμοις ἀκούσαντες ἀπόστολοι τὰ κατὰ τὸν Κορνή-

λιον διεκρίνοντο πρὸς τὸν Πέτρον;

     Ἀπόκρισις. Πάνυ μὲν οὖν ἐδεῖτο τῆς περὶ τῶν ἐθνῶν

θείας ἀποκαλύψεως ὁ τῶν ἀποστόλων ἔξαρχος Πέτρος ὁ

πανάγιος. Οὐ γὰρ ἐγίνωσκεν ὅτι περιτομῆς καὶ ἀκροβυ-

(10)στίας οὐκ ἔστι διαστολὴ κατὰ τὴν πίστιν, οὔτε μὴν ᾔδει

σαφῶς ὅτι δίχα τῆς κατὰ νόμον φαινομένης λατρείας

μαθητευθῆναι τὰ ἔθνη ὁ κύριος εἶπεν, ἕως οὗ τῆς ἀπορρή-

του βουλῆς αὐτῷ δι’ ἀποκαλύψεως ἐφανέρωσε τὸ μυστή-

ριον, διά τε τοῦ κατὰ τὴν σινδόνα παραδείγματος πείσας,

(15)διά τε τῆς ἴσως αὐτῷ κατὰ μόνην τὴν πίστιν δοθείσης καὶ

τοῖς ἔθνεσι χάριτος τοῦ ἁγίου πνεύματος, ὡς οὐκ ἔστιν ἐν

Χριστῷ διαστολὴ Ἰουδαίου τε καὶ Ἕλληνος· ὅπερ καὶ οἱ ἐν

Ἱεροσολύμοις ἀγνοοῦντες ἀπόστολοι διεκρίνοντο πρὸς

αὐτόν, ἕως ἔμαθον καὶ αὐτοὶ τὸν ἐν ἀποκρύφοις πλοῦτον

(20)τῆς ἐπὶ πάντας ἀνθρώπους θείας χρηστότητος. Θείας γὰρ

ζωῆς ἦν καὶ καινῆς λατρείας παρὰ τὴν νομικὴν ἐπεισα-

γωγή, καὶ ψυχῆς ἑκουσίως σώματος ἑαυτὴν ἀπολυούσης

κατὰ τὴν γνώμην ὑπῆρχε διδαχὴ καὶ ἄλλης ἀρχῆς θειοτέ-

ρας γενέσεως ὑποτύπωσις ἡ τοῦ κηρύγματος χάρις. Καὶ

(25)διὰ τοῦτο τῆς τοῦ προστάξαντος ἔχρῃζον ἐφ’ ἑκάστῳ

λόγῳ διδαχῆς οἱ ταύτην πιστευθέντες τὴν διακονίαν.

     Εἰ δέ τῳ μὴ δοκῶ τοῦ δέοντος εἶναι περιεργότερος,

πᾶς λόγος θείας ἐντολῆς χρῄζει πάντως τοῦ ἐπ’ αὐτῷ

πρὸς ἐνέργειαν ὁρισθέντος τρόπου διδαχῆς καὶ ἀποκα-

(30)λύψεως. Οὐ γάρ ἐστι τὸ παράπαν ὁ διαγινώσκων τόν τινος

λόγου τρόπον χωρὶς τῆς τοῦ φαμένου τὸν λόγον ἀποκα-

λύψεως· ὅπερ εἰδὼς καὶ ὁ πανεύφημος Πέτρος, λαβὼν ἤδη

παρὰ τοῦ κυρίου τὸν περὶ τῶν ἐθνῶν τοῦ κηρύγματος

λόγον, οὐκ ἐνεχείρησεν, ἀναμένων διδαχθῆναι παρὰ τοῦ

(35)δόντος τὸν λόγον τοῦ λόγου τὸν τρόπον.

     Τάχα δὲ καὶ ἕτερα πρὸς τούτοις ἦν, ἅπερ διὰ τῆς

καθιεμένης οὐρανόθεν ὀθόνης καὶ τῶν ἐν αὐτῇ διαφόρων

ζῴων ὁ μέγας ἐδιδάσκετο Πέτρος, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν γένος

τῶν ἀνθρώπων ἢ ὁ κατ’ αὐτὸν ἐπειλημμένος τῆς κατὰ τὴν

(40)πίστιν θείας ἀκρότητος, μανθάνων διαρρήδην πᾶσαν ἑαυτοῦ

παντελῶς ἀποσβέσαι τὴν αἴσθησιν· καθ’ ἣν ἕως ὁρᾷ τὰ

φαινόμενα, φθαρτικὴν ἑαυτῆς τὴν τοῦ θεοῦ κτίσιν ἐπίσταται,

μὴ δυναμένην φθορᾶς εἶναι καθαρὰν καὶ συγχύσεως. Διὰ

μὲν οὖν τῆς ὀθόνης καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ζῴων τὸν φαινόμενον

(45)προεδείκνυε διὰ τοῦ ἀοράτου κόσμον τοῖς λόγοις νοούμε-

νον ἢ τὸν ἀόρατον τοῖς τῶν αἰσθητῶν τύποις φαινόμενον ὁ

πρὸς αὐτὸν χρηματίζων καὶ πρὸς ἐδωδὴν πνευματικὴν

ἐπιτήδειον. Διό φησιν ἀναστάς, Πέτρε, θῦσον καὶ φάγε.

Πόθεν ἀναστῆναι κελεύεται; Πόθεν ἄλλοθεν ἢ τῆς κατ’ αἴ-

(50)σθησιν ἕξεώς τε καὶ σχέσεως καὶ τῆς περὶ τῶν ὄντων

χθαμαλωτέρας προλήψεως ἢ τῆς νομιζομένης κατὰ νόμον

δικαιοσύνης, ἵνα, κατὰ μόνον τὸν νοῦν, πάσης ἀπολελυ-

μένον τῆς κατ’ αἴσθησιν φαντασίας, δυνηθεὶς σχημάτων

γυμνοὺς θεάσασθαι τοὺς λόγους τῶν αἰσθητῶν, ἐπιγνῷ

(55)τοὺς τύπους τῶν νοητῶν καὶ μάθῃ μηδὲν τῶν ὑπὸ θεοῦ

γεγονότων ἀκάθαρτον εἶναι. Ὁ γὰρ θεωρήσας ἐκ τοῦ

νοητοῦ κόσμου προφαινομένην τοῖς λόγοις τὴν ὁρωμένην

κτίσιν ἢ τοὺς τύπους τῶν νοητῶν ἐκ τῆς τῶν φαινομένων

διακοσμήσεως, καθάπερ οὐρανόθεν ὀθόνην καθιεμένην, οὐ-

(60)δὲν ἀκάθαρτον εἶναι πιστεύσειε τῶν ὁρατῶν, μηδεμίαν τοῖς

τῶν ὄντων λόγοις ἐμφαινομένην θεωρῶν ἀντιπάθειαν. Ἡ

φθορὰ γὰρ ἐν τῇ αἰσθήσει καθέστηκε καὶ ὁ τῶν γεγονότων

πρὸς ἄλληλα πόλεμος· ἐν δὲ τοῖς λόγοις οὐδὲν ὑπάρχει

καθάπαξ ἐναντίον.

(65)     Ἔστι μὲν οὖν ἡ ὀθόνη ὁ αἰσθητὸς κόσμος ἐκ τεσσάρων

ἀρχῶν, καθάπερ στοιχείων, καὶ αὐτὸς κρατούμενος· τὰ δὲ

ἑρπετὰ καὶ τὰ θηρία καὶ τὰ πετεινὰ οἱ διάφοροι λόγοι τῶν

γεγονότων εἰσίν, πρὸς μὲν αἴσθησιν ὄντες ἀκάθαρτοι, πρὸς

δὲ νοῦν καθαροί τε καὶ τρόφιμοι καὶ τῆς νοουμένης

(70)συστατικοὶ τυγχάνοντες ζωῆς· ἡ δὲ ἐκ τρίτου γενομένη

φωνὴ πρακτικὴν καὶ φυσικὴν καὶ θεολογικὴν διδάσκει

φιλοσοφίαν. Δεῖ γὰρ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δὶς καὶ τρὶς

ἀναστάντα, θῦσαι τὴν κτίσιν τῶν φαινομένων καὶ φαγεῖν

αὐτὴν γνωστικῶς τὸν τῷ θεῷ διόλου γνησίως ἑψόμενον.

(75)Ὁ γὰρ ἀναστὰς τῆς ἐμπαθοῦς περὶ τὰ φαινόμενα διαθέ-

σεως τὴν τῶν φαινομένων ἔθυσε κίνησιν καὶ τὴν πρακτικὴν

κατορθώσας ἔφαγεν ἀρετήν· ὁ δὲ τῆς ψευδοῦς περὶ τῶν

ὄντων δόξης ἀναστὰς τὰ μὲν τῶν φαινομένων ἔθυσε

σχήματα, τοὺς δὲ μὴ φαινομένους λόγους φαγὼν τὴν ἐν

(80)πνεύματι φυσικὴν θεωρίαν κατώρθωσεν· ὁ δὲ τῆς πολυθέου

πλάνης ἀναστὰς αὐτὴν μὲν τῶν ὄντων τὴν οὐσίαν κατέθυ-

σε, τὴν δὲ τῶν ὄντων αἰτίαν κατὰ πίστιν φαγὼν θεολο-

γικῆς ἐνεφορήθη δυνάμεως. Πᾶς οὖν θεωρητικὸς νοῦς,

ἔχων τὴν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα θεοῦ, ἐν

(85)ἑαυτῷ τῆς φαινομένης κτίσεως ἀποκτείνας τὴν κίνησιν,

κατώρθωσεν ἀρετὴν καί, τῶν αἰσθητῶν σχημάτων ἑαυτοῦ

τὴν φαντασίαν ἀποτεμών, τὴν ἐν τοῖς λόγοις τῶν ὄντων

εὗρεν ἀλήθειαν, καθ’ ἣν ἡ φυσικὴ θεωρία συνέστηκε, καί,

τῆς οὐσίας τῶν ὄντων ὑπεράνω γενόμενος, τὸν τῆς θείας

(90)καὶ ἀμάχου μονάδος δέχεται φωτισμόν, καθ’ ὃν τῆς ἀλη-

θοῦς θεολογίας συνέστηκε τὸ μυστήριον.

     Ἢ τυχὸν ἐκελεύετο θεόθεν ἡ τῶν ἀποστόλων ἀκρότης,

Πέτρος ὁ πανένδοξος, ἀναστὰς τῆς συμμεμετρημένης τῇ

φύσει δυνάμεως ἐπὶ τὴν κατὰ χάριν θείαν εὐκληρίαν, μετὰ

(95)θεοῦ καταθῦσαι τῇ μαχαίρᾳ τοῦ λόγου τὰ ἐν ἀνθρώποις

πάθη τῆς μοχθηρίας καὶ ποιῆσαι βρῶμα καλὸν καὶ τῷ

λόγῳ πρόσφορον καὶ εἰς πέψιν πνευματικὴν ἀναδιδόμενον

τῇ ἀποθέσει τῆς προτέρας ἐμπαθοῦς καὶ θηριώδους ζωῆς.

Φασὶ γὰρ ζωῆς σύμβολον εἶναι τὸ αἷμα, ὅπερ πάντως

(100)ἀπορρεῖν σφαττομένου ζῴου πέφυκεν. Καὶ δηλοῖ τάχα τῶν

δειχθέντων ζῴων ἡ διαφορὰ τὴν ἐν ἀνθρώποις τῶν παθῶν

ποικιλίαν. Τὰ μὲν γὰρ ἑρπετὰ τοὺς ἅπαν τὸ ἐπιθυμητικὸν

τοῖς γηΐνοις ἐπισυρόμενον ἔχοντας προδείκνυσι, τὰ δὲ

θηρία τοὺς ὅλον τὸ θυμικὸν εἰς τὴν ἀλλήλων φθορὰν

(105)ἐκμανῶς διεγείραντας, τὰ δὲ πετεινὰ τοὺς ὅλον τὸ λογικὸν

πρὸς τὴν ὕβριν τῆς ὑπερηφανίας ἀνώσαντας καὶ τὴν ἐξ

αὐτῆς ὑψηλοφροσύνην καὶ ἀδικίαν λαλοῦντας εἰς τὸ ὕψος

καὶ θεμένους εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν· ἅπερ οἷα θεῷ

συνεργὸς ὁ μέγας Πέτρος καταθύσας τῷ λόγῳ τοῦ πνεύ-

(110)ματος, τοὺς μὲν ἐποίησε τῶν οὐρανίων ἐπιθυμητάς, τοὺς

δὲ ἡμέρους καὶ φιλανθρώπους καὶ ἀλλήλων ἀνθεκτικούς,

τοὺς δὲ φιλοθέους καὶ ταπεινόφρονας.

     Τί δὲ καὶ Ἰόππη βούλεται δηλοῦν διὰ τῆς ἑρμηνείας τοῦ

οἰκείου ὀνόματος, ἐν ᾗ ταύτην εἶδε τὴν ὀπτασίαν ἡ μεγάλη

(115)τῆς ἐκκλησίας κρηπίς, Πέτρος ὁ πανάγιος, κατίδωμεν.

Ἰόππη <κατασκοπὴ> ἑρμηνεύεται, τὴν πρακτικοῖς πρέπου-

σαν φυλακὴν σημαίνουσα. Παρ’ αὐτὴν γὰρ κειμένη τῆς

θαλάσσης τὴν ὄχθαν, πολλοῖς ἂν ἐβάλλετο κύμασιν, εἰ μὴ

ἐφ’ ὕψους εἶχε τὴν θέσιν ἡ πόλις. Ὅθεν μοι φαίνεται

(120)δηλοῦν τὸν ἐπὶ τοῦ ὕψους τῆς γνώσεως, καθάπερ πόλιν,

οἰκοδομοῦντα τὴν ἀρετήν, οὐ μακρὰν δὲ τῶν ἀκουσίων

ὄντα πειρασμῶν, ἔχοντα παρακειμένην ἐγγύθεν, καθάπερ

θάλασσαν, τὴν μήπω τελείως ἀπορραπισθεῖσαν σχέσιν τῶν

αἰσθητῶν καὶ διὰ τοῦτο κατασκοπῆς δεόμενον, μήπως,

(125)λαθόντες διὰ τῶν ἀκουσίων πειρασμῶν, ποιήσωνται τὴν

τῶν ἑκουσίων παθῶν ἐπιδρομὴν οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες.

Ἀλλὰ καὶ τῆς μερίδος τυγχάνουσα τῆς φυλῆς Ἰσσάχαρ

Ἰόππη_<μισθὸς> δὲ καὶ <κάματος> οὗτος ἑρμηνεύεται_

δίδωσι πλέον νοεῖν ὅτι πρακτικῆς ἐστιν ἕξις φυλακτικὴ

(130)Ἰόππη, τὰς ἀοράτους ἐφόδους φυλαττομένη τῶν πνευμάτων

τῆς πονηρίας. Ταύτης οὖν ἀναστάντα πρὸς τὴν τῶν

ὑψηλῶν γνῶσιν μεταθεῖναι τὸν νοῦν ἴσως ἐκελεύετο ὁ

μέγας ἀπόστολος.

     Ὁ τοίνυν τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας οἰκῶν τὸ τῆς

(135)κατασκοπῆς ὕψος ἐν Ἰόππῃ λεγέσθω εἶναι, ὁ δὲ τὴν ἐν

Ἱεροσολύμοις Σιὼν κατοικῶν, τουτέστι τὸ σκοπευτήριον τὸ

κατὰ τὴν <ὅρασιν τῆς εἰρήνης> ἰδρυμένον_τοῦτο γὰρ Ἱε-

ρουσαὴμ ἑρμηνεύεται_, πάσης μακρὰν γέγονε τῆς κατ’ αἴ-

σθησιν σχέσεως, ὅσον ἱστορικῶς τοῦ τόπου τῆς Σιὼν

(140)κατὰ τὴν θέσιν ἡ θάλασσα, καὶ σκοπεύει μόνον κατὰ τὸ

ὕψος ὑπάρχων τῆς γνώσεως τὰ νοητὰ τῶν ὄντων θεάματα

τῇ κατὰ νοῦν περιαιρέσει τῶν φαινομένων ἐν τοῖς οὖσι

σχημάτων, καὶ δέχεται τὰς τῶν θείων ἐμφάσεις κατὰ τὸ

θεμιτὸν ἐκφανεῖς, τυποῦσας αὐτοῦ τὸ ἡγεμονικὸν πρὸς τὸ

(145)θειότερον. Ὁ γοῦν οἰκῶν Ἰόππην πρακτικός ἐστι, κατα-

θεωρῶν τῶν ἐναντίων τὰ θήρατρα, ὁ δὲ κατοικῶν ἐν Σιὼν

γνωστικός ἐστι, μόνην κατὰ νοῦν τῶν θείων θεωρῶν τὴν

εὐπρέπειαν.

     Εἰ δὲ πάλιν εἰς οὐρανὸν ἀνεσπάσθη τὸ σκεῦος τῆς

(150)ὀθόνης, νοήσωμεν ὅτι μετὰ τὸ δειχθῆναι τῷ μεγάλῳ Πέτρῳ

τοὺς τῶν αἰσθητῶν πνευματικοὺς λόγους τοῖς νοητοῖς

συνυπάρχοντας, πάλιν ἀνέλκει πρὸς ἑαυτὸν τούτους ὁ θεός,

διδάσκων ὡς οὐδὲν ὧν οἱ λόγοι παρ’ αὐτῷ μένουσιν, ἔστι

καθάπαξ ἀκάθαρτον. Διό, γνοὺς τῶν ὁραθέντων τὴν δύνα-

(155)μιν ὁ μέγας ἀπόστολος, ἔμαθε μηδένα λέγειν ἀκάθαρτον

ἄνθρωπον, μηδὲ προσωποληψίαν εἶναι παρὰ θεῷ, ποιου-

μένην ἄδικον τὴν τῶν ὄντων διαίρεσιν. Ὅθεν, μηδὲν

μελλήσας, τὸ θεῖον ἐπλήρωσε πρόσταγμα, καταθύσας πρὸς

ζωὴν πνευματικὴν τοὺς τὴν καρδίαν ἑκουσίως περιτεμνομέ-

(160)νους τῷ λόγῳ τῆς χάριτος, καὶ πᾶσαν ἀπιστίας κακίας τε

καὶ ἀγνωσίας ἀκαθαρσίαν καθάπερ ἀκροβυστίαν ἀποβαλλο-

μένους, τῆς δὲ σαρκὸς μηδὲν τῶν προσόντων αὐτῇ φυ-

σικῶν περιτέμνοντας ὧν οὐκ ἐξ ἐμπαθοῦς γνώμης ἡ

σύστασις, ἀλλ’ ἐκ θείας δημιουργίας ἡ γένεσις. Οὐδὲν γὰρ

(165)τῶν κατὰ φύσιν ἀκάθαρτον, ὅτι θεὸν ἔχει τῆς ὑπάρξεως

αἴτιον.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΗʹ

(2)     Τὸ δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν τὰς γλώσσας

πρὸς τίνας ἔλεγεν ὁ θεός;

     Ἀπόκρισις. Πρὸς τὴν ὑποκειμένην τῶν προνοουμέ-

(5)νων διάθεσιν εὑρίσκομεν τὴν ἁγίαν γραφὴν τὸν θεὸν δι-

απλάττουσαν, ὅθεν καὶ λέοντα καὶ ἄρκον καὶ πάρδαλιν

καὶ πάνθηρα καὶ ἄνθρωπον καὶ βοῦν καὶ πρόβατον καὶ

ἥλιον καὶ ἀστέρα καὶ πῦρ καὶ πνεῦμα καὶ ἄλλα μυρία,

ἅπερ μηδαμῶς ὑπάρχων, λέγεται, κατὰ τὴν ἑκάστης φωνῆς

(10)ἐπίνοιαν θεωρούμενος. Τῷ γοῦν Ἀβραὰμ φανεὶς ὁ θεὸς

ὄντι τελείῳ κατὰ τὴν γνῶσιν, ἐν τῷ περὶ μονάδος λόγῳ

τὸν ἄϋλον περὶ τριάδος εἶναι λόγον ἐδίδασκεν ἤδη τὸν

νοῦν ἔχοντα τῆς ὕλης παντελῶς καὶ τῶν κατ’ αὐτὴν τύπων

ἐκβεβηκότα, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὡς τρεῖς ἐφαίνετο καὶ ὡς

(15)εἷς διελέγετο. Τῷ δὲ Λώτ, μήπω τῆς τῶν σωμάτων

καθαρὸν τὸν νοῦν ποιησαμένῳ συνθέσεως, ἀλλ’ ἔτι τῆς ἐξ

ὕλης καὶ εἴδους τῶν σωμάτων γενέσεως ἐξηρτημένῳ καὶ

μόνης δημιουργὸν εἶναι πιστεύοντι τὸν θεὸν τῆς ὁρατῆς

κτίσεως, ἐμφανιζόμενος ὁ θεὸς δυϊκῶς ἀλλ’ οὐ τριαδικῶς

(20)ἐφάνη, δεικνὺς δι’ ὧν αὐτὸς ἑαυτὸν ἐσχημάτιζε μήπω τῆς

ὕλης καὶ τοῦ εἴδους ἐκβεβηκέναι τὸν ἀναγόμενον νοῦν.

Οὕτως, ἐφ’ ἑκάστῳ τόπῳ τῆς τὸν θεὸν πολυτρόπως δια-

πλαττούσης γραφῆς τοὺς λόγους μετ’ ἐπιστήμης διασκο-

πούμενος, εὑρήσεις αἰτίαν εἶναι τῆς πολλῆς τῶν θείων

(25)πλασμάτων ἐξαλλαγῆς τὴν τῶν προνοουμένων διάθεσιν.

     Ἐπειδὴ τοίνυν καὶ οἱ τὸν πύργον οἰκοδομήσαντες, πρότε-

ρον τῆς τοῦ φωτὸς χώρας τῆς ἀνατολῆς κινηθέντες, λέγω

δὲ τῆς μιᾶς καὶ ἀληθοῦς περὶ θεὸν γνώσεως, ἦλθον εἰς

γῆν Σενναάρ, τὴν ἑρμηνευομένην <βλασφήμους ὀδόντας,>

(30)καὶ εἰς πολλὰς περὶ θεότητος δόξας κατέπεσον καί, τὸν

ἑκάστης δόξης λόγον οἱονεὶ πλίνθους τινὰς συνθήσαντες,

ᾠκοδόμησαν καθάπερ πύργον τὴν πολύθεον ἀθεΐαν, εἰ-

κότως ὁ τῆς κακῆς συμφωνίας τῶν πλανηθέντων ἀν-

θρώπων διασκεδάζων τὴν ὁμολογίαν θεὸς ἐκ τῆς τῶν

(35)προνοουμένων διαθέσεως, εἰς ἀπείρους δόξας διασκεδα-

σθείσης τε καὶ διασπασθείσης, πληθυντικῶς ἑαυτὸν ὀνομά-

ζει, δεικνὺς ὅτι, εἷς ὤν, εἰς πολλοὺς ἐν ἐκείνοις ἐμερίσθη,

ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀδὰμ φαίνεται λέγων ἰδοὺ γέγονεν Ἀδὰμ

ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν. Πρὸς οὖν τὸ ὑποκείμενον αἴτιον ἢ

(40)πληθύνεται ταῖς τῶν γραφῶν ἐκφωνήσεσιν ὁ θεὸς ἢ

συνάγεται.

     Τὸ δὲ πρὸς τίνας ὁ θεὸς διαλέγεται· ἔθος ἐστὶ τῇ γραφῇ

τὰς ἀλαλήτους καὶ κρυφίας βουλὰς τοῦ θεοῦ σωματικῶς

διαπλάττειν, ἵν’ ἡμεῖς ἐκ τῶν συγγενῶν ῥημάτων τε καὶ

(45)φωνῶν νοῆσαι τὰ θεῖα δυνηθῶμεν, ἐπεὶ ὁ θεὸς νοῦς ἐστι

ἄγνωστος καὶ λόγος ἄρρητος καὶ ζωὴ ἀκατάληπτος, καὶ οὔ-

τε λαλεῖ οὔτε λαλεῖται, αὐτόλογος ὢν καὶ αὐτοβουλὴ κατ’ οὐ-

σίαν ὑπάρχων. Καὶ εἰ οὕτω νοήσομεν τὰς τῶν θείων λο-

γίων φωνάς, οὐδενὶ τῶν γεγραμμένων ἐκ τῆς ἀσαφείας

(50)προσκόψομεν.

     Εἰ δέ τις φαίη μὴ πάντως ἐπὶ διαβολῆς κεῖσθαι τῇ γραφῇ

τὴν περὶ θεοῦ πληθυντικὴν σημασίαν καὶ προφέρει πρὸς

τὴν τοῦ οἰκείου λόγου βεβαίωσιν τὸ καὶ εἶπεν ὁ θεός·

ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ’ ὁμοίωσιν

(55)καὶ οὐ δήπου διὰ ταύτης, εἴποι, τῆς φωνῆς πολυθεΐας

ὑπόνοιαν εἰσηγεῖσθαι νοοῦμεν τὸν λόγον, φαμὲν ὡς, ὁπό-

ταν μὲν πρὸς τοὺς εὐσεβεῖς εὐσεβῶς ἡ ἁγία γραφὴ τῷ

πληθυντικῷ περὶ θεοῦ κέχρηται λόγῳ, τὴν δήλωσιν ποιεῖται

τῶν παναγίων τριῶν ὑποστάσεων, μυστικῶς τὸν τῆς

(60)ὑπάρξεως σημαίνουσα τρόπον τῆς παναγίας καὶ ἀνάρχου

μονάδος, ἐπειδὴ μονὰς κατ’ οὐσίαν ἐστὶν ἡ πάνσεπτος καὶ

προσκυνητὴ καὶ πανεύφημος τριὰς τῶν ὑποστάσεων_

μονὰς γὰρ ἐν τριάδι καὶ ἐν μονάδι τριάς ἐστιν ὁ θεὸς

ἡμῶν_, ἡνίκα δὲ πρὸς τοὺς ἀσεβεῖς πληθυντικὸν περὶ

(65)θεοῦ ποιεῖται τὸν λόγον, τὴν ψεκτὴν ἐκείνων, ὡς οἶμαι,

διελέγχει περὶ θεότητος ἔννοιαν, φυσικὴν ἀλλ’ οὐχ ὑ-

ποστατικὴν εἶναι τὴν ἐν τοῖς ἰδιώμασιν ὑπειληφότων

διαφοράν, ὅπερ σαφῶς τὴν πολύθεον εἰσηγεῖται πλάνην

τοῖς οὕτως περὶ θεότητος ἔχουσιν.

(70)     Εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο λέγοντες πείθομεν, ἐπειδὴ φίλον τῷ

πνεύματι καὶ τοῖς τὸ πνεῦμα φιλοῦσιν ἀγαπητὸν τὸ μὴ

μάχεσθαι, δεξώμεθα συμφώνως ἀλλήλοις τὴν ἁγίαν γραφήν,

τὴν ἐν μονάδι παναγίαν τριάδα ποτὲ μὲν ὡς δημιουργὸν

εἰσηγουμένην, ὡς τὸ ποιήσωμεν ἄνθρωπον_πατρὸς γὰρ καὶ

(75)υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος ἔργον ὑπάρχει σαφῶς ἡ τῶν

ὄντων ὑπόστασις_, ποτὲ δὲ ὡς ἀποδεκτικὴν τῶν τοῖς

αὐτῆς εὐσεβῶς νόμοις πολιτευσαμένων, ὡς προνοητικὴν

τῶν ὑπ’ αὐτῆς εἰληφότων τοῦ εἶναι τὴν γένεσιν, ὡς τῷ

Ἀβραὰμ τριαδικῶς φαινομένην καὶ μοναδικῶς διαλεγο-

(80)μένην, ποτὲ δὲ ὡς τιμωρητικὴν ἤγουν κριτικὴν τῶν τοὺς

νόμους παραφθειράντων τῆς φύσεως καὶ διορθωτικὴν τῶν

παρασφαλέντων τοῦ καθήκοντος νόμου τῆς φύσεως, ὡς τὸ

καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν τὰς γλώσσας. Οὐ γὰρ δη-

μιουργικὴ μόνον ὑπάρχει τῶν ὄντων ἡ ἁγία καὶ ὁμοούσιος

(85)τριάς, ἀλλὰ καὶ συνεκτικὴ καὶ τῶν πρὸς ἀξίαν ἑκάστου

διανεμητική, οἷα δὴ θεὸς εἷς ὑπάρχουσα κατὰ φύσιν

δημιουργὸς προνοητής τε καὶ κριτὴς τῶν ὑπ’ αὐτοῦ

πεποιημένων. Κοινὸν γὰρ πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου

πνεύματος, ὥσπερ τὸ δημιουργεῖν, οὕτω δὴ καὶ τὸ κρίνειν

(90)καὶ τῶν πεποιημένων σοφῶς προνοεῖν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΘʹ

(2)     Τί ἐστι τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι κείμενον οἵτινες διὰ τοῦ

πνεύματος ἔλεγον τῷ Παύλῳ μὴ ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα;

Διὰ τί παρήκουσε τοῦ πνεύματος καὶ ἀνέβη;

(5)     Ἀπόκρισις. Ὁ μὲν ἅγιος Ἡσαΐας ὁ προφήτης ἐν τῇ

κατ’ αὐτὸν προφητείᾳ ἑπτὰ πνεύματα τῷ ἐκ τῆς ῥίζης Ἰες-

σαὶ ἀνατείλαντι σωτῆρι λέγει ἐπαναπαύεσθαι, οὐχ ἑπτὰ

πνεύματα τοῦ θεοῦ γινώσκων καὶ οὕτω τοὺς ἄλλους

ἐκδέχεσθαι διδάσκων, ἀλλὰ τὰς ἐνεργείας τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ

(10)αὐτοῦ ἁγίου πνεύματος πνεύματα καλέσας διὰ τὸ πάσῃ

ἐνεργείᾳ ὅλον ἀνελλιπῶς ὑπάρχειν ἀναλόγως τὸ ἐνερ-

γοῦν ἅγιον πνεῦμα· ὁ δὲ θεῖος ἀπόστολος τὰς διαφόρους

ἐνεργείας αὐτοῦ τοῦ ἑνὸς ἁγίου πνεύματος χαρίσματα λέγει

διάφορα, ὑφ’ ἑνὸς δηλονότι καὶ τοῦ αὐτοῦ ἐνεργούμενα

(15)πνεύματος. Εἰ τοίνυν κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐν ἑκάστῳ

πίστεως δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ πνεύματος, ἐν τῇ μετοχῇ

τοῦ τοιοῦδε χαρίσματος ἕκαστος τῶν πιστῶν, δηλονότι

κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως καὶ τῆς ὑποκειμένης αὐτῷ

κατὰ ψυχὴν διαθέσεως, συμμεμετρημένην δέχεται τοῦ πνεύμα-

(20)τος τὴν ἐνέργειαν, χαριζομένην αὐτῷ τῆσδε ἢ τῆσδε τῆς

ἐντολῆς τὴν ἁρμόζουσαν πρὸς ἐνέργειαν ἕξιν.

     Οὐκοῦν ὥσπερ ὁ μὲν λαμβάνει λόγον σοφίας, ὁ δὲ

λόγον γνώσεως, ἕτερος δὲ πίστεως, καὶ ἄλλος ἄλλό τι τῶν

ἀπηριθμημένων τῷ μεγάλῳ ἀποστόλῳ χαρισμάτων τοῦ

(25)πνεύματος, οὕτως ὁ μὲν δέχεται διὰ τοῦ πνεύματος

χάρισμα τῆς τελείας καὶ ἀμέσου πρὸς θεὸν καὶ μηδὲν

ἐχούσης ὑλικὸν ἀγάπης κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως,

ἕτερος δὲ διὰ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος τῆς τελείας πρὸς τὰν

πλησίον ἀγάπης χάρισμα, κατὰ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, ὡς ἔφην,

(30)ἔχοντος ἑκάστου ἐνεργούμενον τὸ οἰκεῖον χάρισμα. Ταῦτα

δὲ τὰ χαρίσματα κατὰ τὸν ἅγιον Ἡσαΐαν πνεύματα καλέσας

τις, ὡς οἶμαι, τῆς ἀληθείας οὐ διαπίπτει. Παντὶ γὰρ

χαρίσματι ὅλον ὡς ἐνεργοῦν ἀναλόγως ὑπάρχει τὸ πνεῦμα

τὸ ἅγιον, εἴτε μείζονι εἴτε ἥττονι.

(35)     Οὐκοῦν ὁ μέγας ὄντως καὶ τῶν ὑπὲρ ἄνθρωπον μυστη-

ρίων γενόμενος διάκονος Παῦλος, ἀμέσως τῆς ἐν ἀγάπῃ

θεοῦ τελείας χάριτος τὸ πνεῦμα δεξάμενος κατὰ τὴν

ἀναλογίαν τῆς ἐν αὐτῷ πίστεως, τῶν εἰληφότων τὸ χάρι-

σμα τῆς τελείας εἰς αὐτὸν ἀγάπης λεγόντων αὐτῷ μὴ

(40)ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα διὰ τοῦ πνεύματος, τουτέστι τοῦ

ἐνεργουμένου αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ πνεύματος τῆς εἰς αὐτὸν

ἀγάπης χαρίσματος_ταὐτὸν γὰρ τῷ χαρίσματι τὸ πνεῦμα,

καθὼς ἔφην ἐκ τοῦ προφήτου λαβών_, παρήκουσεν,

ἀσυγκρίτως τῆς ἐξ ἄλλων εἰς αὐτὸν πνευματικῆς ἀγάπης

(45)προκρίνων τὴν θείαν καὶ ὑπὲρ νόησιν, μᾶλλον δὲ οὐδὲ

παρακούσας ἀνῆλθεν, ἀλλ’ ἐκείνους διὰ τῆς συμμέτρως

αὐτοῖς κατὰ τὸ χάρισμα δοθείσης ἐνεργείας τοῦ πνεύματος

προφητεύοντας τῷ καθ’ ἑαυτὸν τύπῳ πρὸς τὸν τοῦ παντὸς

ὑπερέκεινα πόθον κατὰ τὴν ἔφεσιν ἕλκων. Οὐκοῦν οὐ

(50)παρήκουσεν ὁ μέγας Παῦλος τοῦ πνεύματος, ἀλλ’ ἐδίδαξεν

ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον ἀπὸ τοῦ ἥττονος μετενεχθῆναι πνεύμα-

τος, τουτέστι χαρίσματος, τοὺς περὶ αὐτοῦ κατὰ τὸ χάρι-

σμα τῆς ἀγάπης προφητεύοντας.

     Καὶ πάλιν, εἰ τὸ προφητικὸν χάρισμα πολὺ τοῦ ἀποστολι-

(55)κοῦ χαρίσματος ὑπάρχει δεύτερον, οὐκ ἦν λόγου τοῦ τὸ

πᾶν διευθύνοντος καὶ τὴν ἑκάστου διορίζοντος τάξιν τὸ

κρεῖττον εἴκειν τῷ ἥττονι, ἀλλὰ μᾶλλον ἕπεσθαι τὸ ἧττον

τῷ κρείττονι. Οἱ μὲν γὰρ τότε προφητεύοντες διὰ τοῦ ἐν

αὐτοῖς προφητικοῦ πνεύματος, ἀλλ’ οὐκ ἀποστολικοῦ, τὸν

(60)τρόπον τῆς τῷ ἁγίῳ Παύλῳ ἐκ τῆς συμβησομένης [...]

ὑπὲρ τοῦ λόγου κακοπαθείας ἐμήνυαν· ὁ δέ, πρὸς μόνον

ἀφορῶν τὸν θεῖον σκοπόν, εἰς οὐδὲν ἡγεῖτο τὰ μέσα

πάντα, σπουδὴν ἔχων οὐχ ὅπως διενέγκῃ τὰ συμβησόμενα,

ἀλλ’ ὅπως ἄλλος γένηται Χριστός, μιμήσει τοῦ Χριστοῦ

(65)πάντα κατορθώσας τὰ δι’ ἃ Χριστὸς τὴν ἐν σαρκὶ φι-

λανθρώπως κατ’ οἰκονομίαν εἵλετο ζωήν.

     Οὐκοῦν εὐταξίας ἐστὶ φυλακὴ τῆς πάντα διεπούσης τὰ

θεῖα καὶ διευθυνούσης καὶ τῆς οἰκείας ἀνέκπτωτα μονῆς

καὶ ἱδρύσεως ἕκαστον διαφυλαττούσης ἡ δοκοῦσα τοῦ

(70)μεγάλου ἀποστόλου παρακοὴ καὶ σαφὴς διδασκαλία τοῦ

μηδαμῶς ἀλλήλοις φύρεσθαι τοὺς καλῶς ὑπὸ τοῦ πνεύμα-

τος διωρισμένους τῆς ἐκκλησίας βαθμούς.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Λʹ

(2)     Τί ἐστι τὸ δύνασθε τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ πίνω πιεῖν, καὶ τὸ

βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθῆναι; Τίς ἡ διαφορὰ τοῦ

ποτηρίου καὶ τοῦ βαπτίσματος;

(5)     Ἀπόκρισις. Τὸ τοῦ κυρίου βάπτισμα τῶν ὑπὲρ ἀρε-

τῆς κατὰ πρόθεσιν ἑκουσίων καὶ ἡμετέρων πόνων τύ-

πος ὑπάρχει· δι’ ὧν τὰς κατὰ συνείδησιν ἀπορρύπτοντες

κηλίδας τὸν πρὸς τὰ φαινόμενα τῆς προαιρέσεως ἑκού-

σιον καταδεχόμεθα θάνατον. Τὸ δὲ ποτήριον τῶν ἐκ

(10)περιστάσεως παρὰ προαίρεσιν ἐπανισταμένων ἡμῖν ὑπὲρ

τῆς ἀληθείας ἀκουσίων πειρασμῶν τύπος ἐστί· δι’ ὧν καὶ

αὐτῆς προκρίνοντες τὸν θεῖον πόθον τῆς φύσεως, ἑκόντες

τὸν περιστατικὸν ὑπερχόμεθα τῆς φύσεως θάνατον.

     Ταύτην οὖν ἔχει τὴν διαφορὰν τὸ βάπτισμα πρὸς τὸ

(15)ποτήριον, ὅτι τὸ μὲν βάπτισμα ὑπὲρ ἀρετῆς πρὸς τὰ ἡδέα

τοῦ βίου νεκρὰν ἐργάζεται τὴν προαίρεσιν, τὸ δὲ ποτήριον

τὴν ἀλήθειαν καὶ αὐτῆς προκρίνειν πείθει τῆς φύσεως τοὺς

εὐσεβεῖς. Πρότερον δὲ τοῦ βαπτίσματος ἔθετο τὸ ποτήριον,

ὅτι διὰ τὴν ἀλήθειάν ἐστιν ἡ ἀρετὴ ἀλλ’ οὐ διὰ τὴν

(20)ἀρετὴν ἡ ἀλήθεια. Ὅθεν ὁ διὰ τὴν ἀλήθειαν πράττων τὴν

ἀρετὴν κενοδοξίας οὐ τιτρώσκεται βέλεσιν, ὁ δὲ τὴν

ἀλήθειαν ἀρετῆς ἕνεκεν ἐπιτηδεύων σύνοικον ἔχει τῆς

κενοδοξίας τὴν οἴησιν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΑʹ

(2)     Εἰ οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς ὁ θεὸς κατοικεῖ, πῶς κατῴκει

ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἰουδαίων;

     Ἀπόκρισις. Ὁ τῆς ἀναλογίας σοφῶς τῶν προνοου-

(5)μένων φροντίζων θεός, πρότερον διὰ τῶν τύπων συμφυῶς

τοῖς δι’ αἰσθήσεως οἰκονομουμένοις πρὸς τὴν ἀλήθειαν

ποδηγῶν, πᾶσιν ἑαυτὸν τοῖς δοθεῖσι τῷ παλαιῷ λαῷ

τύποις ἀφανῶς ἐγκατέμιξεν, ἐνεργῶν τὴν τῶν παιδαγωγου-

μένων ἀνάβασιν. Ὤικει τοίνυν ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἰουδαίων ὁ

(10)θεὸς τυπικῶς ἀλλ’ οὐκ ἀληθῶς, περιγράφων τῇ τοιᾷδε κατὰ

τὸν ναὸν οἰκήσει πάσης τῆς μυσταγωγουμένης τῶν προ-

νοουμένων παιδαγωγίας τὴν ἄρρητον βουλήν. Ἐπιτηδειό-

τατος γὰρ πρὸς κατοικητήριον θεοῦ μόνος ὁ καθαρὸς

ὑπάρχει νοῦς· δι’ ὃν τὸν τυπικὸν οἰκοδομηθῆναι ναὸν

(15)συνεχώρησε, διὰ τῶν ἄγαν παχυτέρων συμβόλων τὸν πολὺ

πλέον τῶν ἀναισθήτων τύπων παχυνθέντα νοῦν τῶν Ἰου-

δαίων ἀνασπάσαι τῆς ὕλης βουλόμενος, συνιδόντα τὸ πρὸς

κατοίκησιν θεοῦ ἀνεπιτήδειον ἐκ τοῦ προσύλου καὶ ἀπεμ-

φαίνοντος, κἀκ τούτου τῆς τῶν προσόντων αὐτῷ φυσικῶς

(20)γενέσθαι διόλου συναισθήσεως.

     Ὅπερ μὴ διαγνοὺς ὁ μόνον τὸν κατ’ εὐσέβειαν τῦφον ἐξ

ὑπερηφανίας διατρέφειν εἰδὼς Ἰουδαῖος καὶ τοῦ τύπου

καλῶς ἐστερήθη καὶ τῆς ἀληθείας ἑαυτὸν κακῶς ἀπεξένωσεν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΒʹ

(2)     Τί ἐστιν εἰ ἄρα ψηλαφήσαιεν καὶ εὕροιεν θεόν; Πῶς τις

ψηλαφῶν εὑρίσκει θεόν;

     Ἀπόκρισις. Ὁ πᾶσαν τὴν φαινομένην τοῦ νόμου σωμα-

(5)τικὴν λατρείαν μὴ κατ’ αἴσθησιν ὁρῶν, ἀλλὰ ταῖς κατὰ νοῦν

ἐφόδοις ἕκαστον τῶν ὁρωμένων συμβόλων διασκοπήσας,

τὸν ἐν ἑκάστῳ κεκρυμμένον θεοτελῆ λόγον ἐκδιδασκόμενος,

ἐν τῷ λόγῳ τὸν θεὸν εὑρίσκει, καλῶς ψηλαφῶν διὰ τῆς

νοερᾶς δυνάμεως ὡς ἐν φορυτῷ τῇ ὕλῃ τῶν νομικῶν

(10)διατάξεων εἴ που κεκρυμμένον εὕροι τῇ σαρκὶ τοῦ νόμου

τὸν τὴν αἴσθησιν παντελῶς διαφεύγοντα μαργαρίτην λόγον.

Ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ τὴν φύσιν τῶν ὁρωμένων μὴ τῇ

αἰσθήσει μόνῃ περιγράφων, ἀλλὰ κατὰ νοῦν σοφῶς τὸν ἐν

ἑκάστῳ κτίσματι λόγον διερευνώμενος, εὑρίσκει θεόν, ἀπὸ

(15)τῆς προβεβλημένης τῶν ὄντων μεγαλουργίας τὴν αὐτῶν

τῶν ὄντων διδασκόμενος αἰτίαν.

     Ἐπειδὴ τοίνυν ἴδιον τοῦ ψηλαφῶντος ἡ διάκρισίς ἐστιν,

ὁ τὰ νομικὰ σύμβολα γνωστικῶς ἐπερχόμενος καὶ τὴν

φαινομένην τῶν ὄντων φύσιν ἐπιστημονικῶς θεώμενος,

(20)διακρίνων τὴν γραφὴν καὶ τὴν κτίσιν καὶ ἑαυτόν, τὴν μὲν

γραφὴν εἰς γράμμα καὶ πνεῦμα, τὴν δὲ κτίσιν εἰς λόγον καὶ

ἐπιφάνειαν, ἑαυτὸν δὲ εἰς νοῦν καὶ αἴσθησιν, καὶ τῆς μὲν

γραφῆς τὸ πνεῦμα, τῆς δὲ κτίσεως τὸν λόγον, ἑαυτοῦ δὲ

τὸν νοῦν λαβὼν καὶ ἀλλήλοις ἀλύτως ἑνώσας, εὗρε θεόν,

(25)ὡς ἐπιγνούς, καθὼς δεῖ καὶ δυνατόν ἐστιν, τὸν θεὸν τὸν

ἐν νῷ καὶ λόγῳ καὶ πνεύματι, πάντων τῶν πλανώντων καὶ

εἰς μυρίας δόξας κατασυρόντων ἀπαλλαγείς, λέγω δὲ

γράμματος καὶ ἐπιφανείας καὶ αἰσθήσεως, ἐν οἷς ἡ διάφο-

ρος ὑπάρχει ποσότης καὶ τῆς μονάδος ἀντίθετος. Εἰ δὲ τὸ

(30)γράμμα τοῦ νόμου καὶ τὴν τῶν ὁρωμένων ἐπιφάνειαν καὶ

τὴν οἰκείαν αἴσθησιν ἀλλήλοις τις προσπλέξας συμφύρῃ,

τυφλός ἐστι μυωπάζων, τὴν τῆς αἰτίας τῶν ὄντων ἀγνω-

σίαν νοσῶν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΓʹ

(2)     Τί ἐστι ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὃς ἂν εἴπῃ τῷ ὄρει τούτῳ

Ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν καὶ μὴ διακριθῇ ἐν τῇ

καρδίᾳ αὐτοῦ ἀλλὰ πιστεύσῃ ὅτι ἃ λέγει γίνεται, ἔσται αὐτῷ, ὃ

(5)ἐὰν εἴπῃ; Τί ἐστι τὸ καὶ μὴ διακριθῇ;

     Ἀπόκρισις. Ὁ μὲν θεῖος καὶ μέγας ἀπόστολος, τί ἐστι

πίστις ὁρίζων, φησὶ πίστις ἐστὶν ἐλπιζομένων ὑπόστασις καὶ

πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων. Εἰ δέ τις καὶ ἐνδιάθετον

ἀγαθὸν αὐτὴν ὁρίσαιτο ἢ γνῶσιν ἀληθῆ τῶν ἀπορρήτων

(10)ἀγαθῶν ἀποδεικτικήν, τῆς ἀληθείας οὐ διήμαρτεν. Ὁ δὲ

κύριος, διδάσκων περὶ τῶν ἀπορρήτων ἀγαθῶν καὶ τῶν

ἐλπιζομένων καὶ οὐχ ὁρωμένων, φησὶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ

ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Οὐκοῦν ταὐτὸν τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ ἡ

τοῦ θεοῦ πίστις ἐστίν, κατὰ μόνην ἐπίνοιαν διαιρουμένη

(15)πρὸς τὴν βασιλείαν. Ἡ μὲν γὰρ πίστις ἀνείδεος θεοῦ

βασιλεία ἐστίν, ἡ δὲ βασιλεία πίστις θειωδῶς εἰδοπε-

ποιημένη. Ὥστε κατὰ τοῦτον τὸν λόγον οὐκ ἐκτὸς ἡμῶν

ἐστιν ἡ πίστις, ἥτις, ἐνεργουμένη ταῖς θείαις ἐντολαῖς,

γίνεται βασιλεία θεοῦ, μόνοις γινωσκομένη τοῖς ἔχουσι. Εἰ

(20)δὲ ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ ἐνεργουμένη πίστις ἐστίν, ἡ δὲ

βασιλεία τοῦ θεοῦ τῶν αὐτὴν βασιλευόντων ἄμεσον πρὸς

τὸν θεὸν ποιεῖται τὴν ἕνωσιν, ἡ πίστις ἀπεδείχθη σαφῶς

ὑπάρχουσα δύναμις σχετικὴ ἢ σχέσις δραστικὴ τῆς ὑπὲρ

φύσιν ἀμέσου τοῦ πιστεύοντος πρὸς τὸν πιστευόμενον θεὸν

(25)τελείας ἑνώσεως.

     Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς ὑπάρχων καὶ σώμα-

τος, δυσὶ σαλεύεται νόμοις, σαρκὸς λέγω καὶ πνεύματος,

καὶ ὁ μὲν τῆς σαρκὸς νόμος κατὰ τὴν αἴσθησιν, ὁ δὲ τοῦ

πνεύματος κατὰ τὸν νοῦν κέκτηται τὴν ἐνέργειαν, καὶ ὁ

(30)μὲν τῆς σαρκὸς ὕλῃ συνδεῖν πέφυκε κατὰ τὴν αἴσθησιν

ἐνεργούμενος, ὁ δὲ τοῦ πνεύματος κατὰ νοῦν ἐνεργούμενος

πρὸς τὸν θεὸν ἀμέσως ποιεῖται τὴν ἕνωσιν, εἰκότως ὁ

μὴ διακριθεὶς ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ νοῖ μὴ

διακρίνας ἤγουν διατεμὼν τὴν διὰ τῆς πίστεως πρὸς τὸν

(35)θεὸν γεγενημένην ἄμεσον ἕνωσιν, ὡς ἀπαθής, μᾶλλον δὲ

θεὸς ἤδη διὰ τῆς πίστεως τῇ ἑνώσει γεγενημένος, ἐρεῖ τῷ

ὄρει τούτῳ μεταβῆναι καὶ μεταβήσεται, δεικτικῶς διὰ τοῦ

<τούτῳ> φάναι τὸ φρόνημα καὶ τὸν νόμον δηλῶν τῆς

σαρκός, τὸν βαρὺν ὄντως καὶ δυσμετακίνητον καί, ὅσον

(40)πρὸς δύναμιν φυσικήν, παντελῶς ἀκίνητον καὶ ἀσάλευτον.

     Τοσοῦτον γὰρ ἐρρίζωται τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων διὰ

τῆς αἰσθήσεως τῆς ἀλογίας ἡ δύναμις, ὥστε τοὺς πολ-

λοὺς μὴδ’ ἄλλό τι νομίζειν εἶναι τὸν ἄνθρωπον ἢ σάρ-

κα, δύναμιν πρὸς ἀπόλαυσιν τῆς παρούσης ζωῆς τὴν

(45)αἴσθησιν ἔχουσαν. Πάντα γοῦν δυνατὰ τῷ πιστεύοντι καὶ

μὴ διακρινομένῳ, τουτέστι μὴ διαιρουμένῳ τῆς κατὰ νοῦν

διὰ τῆς πίστεως γεγενημένης αὐτῷ πρὸς τὸν θεὸν ἑνώ-

σεως διὰ τὴν πρὸς τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς κατὰ τὴν αἴσθησιν

σχέσιν, ὅσα κόσμου καὶ σαρκὸς τὸν νοῦν ἀλλοτριοῖ, θεῷ δὲ

(50)προσοικειοῖ τετελειωμένον τοῖς κατορθώμασιν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΔʹ

(2)     Τί πάλιν ἐστὶ διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν ὅτι πάντα ὅσα ἂν

προσευχόμενοι αἰτεῖσθε, πιστεύετε ὅτι λαμβάνετε, καὶ ἔσται

ὑμῖν. Πῶς τις δύναται πιστεύειν ὅτι πάντως λαμβάνει ὃ

(5)αἰτεῖ, μόνου τοῦ θεοῦ εἰδότος εἰ συμφέρει τὸ αἰτούμενον ἢ

μή; Καὶ εἰ ἐξ ἀγνοίας ὃ οὐ συμφέρει αἰτεῖ, πῶς παρέχει;

Καὶ εἰ οὐ παρέχει τὸ μὴ συμφερόντως ἐξ ἀγνοίας αἰτούμε-

νον, πῶς πιστεῦσαί τις δύναται ἐπὶ παντὸς αἰτήματος ὅτι

λαμβάνει καὶ ἔσται αὐτῷ;

(10)     Ἀπόκρισις. Πάντα μὲν τὰ τοῦ παρόντος κεφαλαίου κατ’ ἐ-

πιτομὴν ἐν τῷ πρὸ αὐτοῦ ἐπιλέλυται. Μόνων γὰρ τῶν

ἐπεγνωκότων πῶς δεῖ πιστεύειν ἐστὶ τὸ εἰδέναι τί δεῖ καὶ

πῶς καὶ περὶ τίνων αἰτεῖσθαι. Οὐ γὰρ πάντων ἡ γνῶσις,

ὥσπερ οὐδὲ ἡ πίστις. Πλὴν ὁ κύριος, εἰπὼν ζητεῖτε πρῶτον

(15)τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, τουτέστι

πρὸ πάντων τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας καὶ οὕτω τὴν τῶν

καθηκόντων τρόπων ἐξάσκησιν, σαφῶς ἔδειξε περὶ μόνης

τῆς θείας γνώσεως δεῖν ζητεῖν τοὺς πιστεύοντας καὶ τῆς

αὐτὴν κοσμούσης διὰ τῶν ἔργων ἀρετῆς. Ἐπειδὴ γοῦν

(20)πολλὰ τυγχάνει τὰ πρὸς γνῶσιν θεοῦ καὶ ἀρετὴν ζητούμενα

τοῖς πιστεύουσι, ἀπαλλαγὴ παθῶν, ὑπομονὴ πειρασμῶν,

ἀρετῶν λόγοι, τρόποι ἐνεργειῶν, ἐξήλωσις τῆς πρὸς σάρκα

τῆς ψυχῆς διαθέσεως, ἀποξένωσις τῆς πρὸς τὰ αἰσθητὰ

τῆς αἰσθήσεως σχέσεως, τοῦ νοῦ παντελὴς ἀπὸ πάντων

(25)τῶν γεγονότων ἀναχώρησις_καὶ ἁπλῶς μυρία ἄλλα εἰσὶ

τὰ πρὸς ἀποχὴν μὲν κακίας καὶ ἀγνωσίας, κατόρθωσιν δὲ

γνώσεως καὶ ἀρετῆς_εἰκότως ὁ κύριος ἔφη πάντα ὅσα ἂν

αἰτεῖσθε πιστεύοντες λήψεσθε, πάντα ἁπλῶς τὰ πρὸς ἐπίγνω-

σιν θεοῦ καὶ ἀρετὴν συντείνοντα μόνα καὶ ζητεῖν καὶ αἰτεῖν

(30)μετ’ ἐπιστήμης καὶ πίστεως δεῖν εἰπὼν τοὺς εὐσεβεῖς.

     Ταῦτα γὰρ πάντως συμφέρει, καὶ πάντως δίδωσιν αὐτὰ

τοῖς αἰτοῦσιν ὁ κύριος. Ὁ τοίνυν διὰ μόνην τὴν πίστιν,

ἤγουν τὴν πρὸς τὸν θεὸν ἄμεσον ἕνωσιν, πάντα ζητῶν τὰ

πρὸς τὴν ἕνωσιν, πάντως λήψεται. Ὁ δὲ ταύτης δίχα τῆς

(35)αἰτίας, κἂν ἄλλα, κἂν τὰ προειρημένα ζητῇ, οὐ λήψεται· οὐ

γὰρ πιστεύει, ἀλλ’ οἰκείαν ὡς ἄπιστος διὰ τῶν θείων πρα-

γματεύεται δόξαν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΕʹ

(2)     Ἐπειδὴ ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ οὐ μόνον σὰρξ ἀλλὰ

καὶ αἷμα καὶ ὀστᾶ, καὶ κελευόμεθα ἐσθίειν μὲν τὴν σάρκα,

πίνειν δὲ τὸ αἷμα, μὴ συντρίβειν δὲ τὰ ὀστᾶ, παρακαλῶ

(5)μαθεῖν τίς ἡ τριμερὴς αὕτη τοῦ ἀνθρωπισθέντος λόγου

δύναμις.

     Ἀπόκρισις. Εἰς οὐσίαν ἐλθεῖν βουληθείς, ὡς οἶδεν αὐτὸς

ὁ ὑπερούσιος λόγος καὶ πάντων τῶν ὄντων δημιουργός,

τοὺς τῶν ὄντων πάντων τῶν φαινομένων καὶ νοουμένων

(10)μετὰ τῶν ἀκαταλήπτων τῆς οἰκείας θεότητος νοημάτων

φυσικοὺς ἐπεφέρετο λόγους· ὧν, τῶν μὲν νοητῶν οἱ λόγοι

εἶεν τὸ αἷμα τοῦ λόγου, τῶν αἰσθητῶν δὲ οἱ λόγοι ἡ

φαινομένη τοῦ λόγου ἔστω σάρξ. Ἐπειδὴ τοίνυν καὶ τῶν ἐν

τοῖς φαινομένοις καὶ τῶν ἐν τοῖς νοουμένοις πνευματικῶν

(15)λόγων ὑπάρχει διδάσκαλος ὁ λόγος, πρεπόντως καὶ κατὰ

λόγον δίδωσι τοῖς ἀξίοις, ὡς σάρκα φαγεῖν, τὴν ἐν τοῖς

λόγοις τῶν ὁρωμένων ἐπιστήμην καί, ὡς αἷμα πίνειν, τὴν

ἐν τοῖς λόγοις τῶν νοουμένων γνῶσιν, οὓς καὶ ἡ σοφία

διὰ τοῦ κρατῆρος καὶ τῶν θυμάτων πόρρωθεν μυστικῶς

(20)διὰ τῶν Παροιμιῶν ἡτοιμάσατο· τὰ δὲ ὀστᾶ, τουτέστι τοὺς

ὑπὲρ νόησιν περὶ θεότητος λόγους, πάσῃ γενητῇ φύσει

κατὰ τὸ ἴσον ἀπείρως ἀπέχοντας, οὐ δίδωσιν, οὐκ ἐχούσης

τῆς τῶν ὄντων φύσεως κατά τινα δύναμιν πρὸς τούτους

τὴν ἐπιδεχομένην σχέσιν.

(25)     Καὶ πάλιν, σάρξ ἐστι τοῦ λόγου ἡ ἀληθὴς ἀρετή, αἷμα δὲ

ἡ ἄπταιστος γνῶσις, ὀστᾶ δὲ ἡ ἀπόρρητος θεολογία.

Τρόπον γὰρ αἵματος, κατ’ εἶδος εἰς σάρκα μεταβαλλομένου,

καὶ ἡ γνῶσις διὰ τῆς πρακτικῆς εἰς ἀρετὴν μεταπλάττεται,

καὶ ὀστέων δίκην συστατικῶν αἴματος καὶ σαρκός, καὶ οἱ

(30)πάσης ἐπέκεινα νοήσεως περὶ θεότητος λόγοι, τοῖς οὖσιν

ἐνυπάρχοντες, τὰς τῶν ὄντων ἀγνώστως καὶ ποιοῦσι καὶ

πρὸς τὸ εἶναι συνέχουσιν οὐσίας, καὶ πᾶσαν γνῶσιν καὶ

πᾶσαν ἀρετὴν συνιστῶσιν.

     Εἰ δὲ καὶ τοὺς περὶ κρίσεως καὶ προνοίας λόγους εἶναι

(35)τὴν σάρκα καὶ τὸ αἷμα, ὡς πάντως ποτὲ βρωθησομένους

καὶ ποθησομένους, τοὺς δὲ τούτοις ἐγκεκρυμμένους ἀρρή-

τους περὶ θεότητος λόγους ὀστᾶ φήσειέ τις, οὐκ ἔξω

βέβηκεν, ὧς οἶμαι, τοῦ εἰκότος.

     Τυχὸν δὲ σάρξ ἐστι πάλιν τοῦ λόγου καὶ ἡ τῆς φύσεως

(40)τελεία πρὸς ἑαυτὴν δι’ ἀρετῆς καὶ γνώσεως ἐπάνοδος καὶ

ἀποκατάστασις, αἷμα δὲ ἡ ταύτην πρὸς τὸ ἀεὶ εὖ εἶναι

χάριτι συνέχειν μέλλουσα θέωσις, ὀστᾶ δὲ αὐτὴ ἡ πρὸς τὸ

ἀεὶ εὖ εἶναι διὰ θεώσεως συνέχουσα τὴν φύσιν ἄγνωστος

δύναμις.

(45)     Εἰ δὲ καὶ τὸ ληπτότερον εἴποι τις ὅτι σάρξ ἐστιν ἡ διὰ

τῶν ἀρετῶν ἑκούσιος νέκρωσις, αἷμα δὲ ἡ κατὰ περίστασιν

ὑπὲρ τῆς ἀληθείας διὰ τοῦ θανάτου τελείωσις, ὀστᾶ δὲ

τοὺς πρώτους καὶ ἡμῖν ἀνεφίκτους περὶ θεότητος λόγους,

καλῶς καὶ οὗτος ἔφη καὶ τῆς πρεπούσης ἐννοίας οὐδαμῶς

(50)διαπέπτωκεν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛϚʹ

(2)     Τί ἐστι τὰ τῶν ἀλόγων ζῴων σώματα καὶ αἵματα, δι’ ὧν

λατρεύοντες οἱ Ἰσραηλῖται τὰ μὲν σώματα ἤσθιον τὰ δὲ

αἵματα οὐκ ἔτι, πρὸς δὲ τὴν βάσιν κύκλῳ τοῦ θυσιαστη-

(5)ρίου προσέχεον;

     Ἀπόκρισις. Τῶν εἰσαγομένων πρὸς εὐσέβειαν τύπον

ἔφερον οἱ πάλαι τῷ θεῷ κατὰ τὸν νόμον ἐν σκιᾷ λατρεύον-

τες, μόλις καὶ αὐτὰ τὰ φαινόμενα τῶν τυπικῶν συμβόλων

διατάγματα νοῆσαι δυνάμενοι. Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἐκείνοις

(10)προηγουμένως ἀλλ’ ἡμῖν ὁ νόμος ἐδόθη, κατὰ Χριστὸν

πνευματικῶς δι’ ἡμῶν τελειούμενος, σκοπήσωμεν τῶν τότε

θυμάτων μετὰ τῆς εὐσεβείας τὸν λόγον.

     Ὁ πρὸς εὐσέβειαν εἰσαγόμενος, περὶ τῶν ἔργων διδα-

σκόμενος τῆς δικαιοσύνης, τὴν πρᾶξιν μόνην ἐπιτελεῖ μετὰ

(15)πάσης ὑπακοῆς καὶ πίστεως, καθάπερ σάρκας ἐσθίων τῶν

ἀρετῶν τὰ φαινόμενα, τοὺς δὲ τῶν ἐντολῶν λόγους, ἐν

οἷς ἡ τῶν τελείων ὑπάρχει γνῶσις, τῷ θεῷ παραχωρεῖ διὰ

τῆς πίστεως, μὴ δυνάμενος τέως συνεπεκταθῆναι τῷ μήκει

τῆς γνώσεως. Θεοῦ γὰρ σύμβολόν ἐστι τὸ θυσιαστήριον, ᾧ

(20)πάντες πνευματικῶς θυόμεθα καὶ τῶν ὑπὲρ δύναμιν πα-

ραχωροῦμεν τὴν εἴδησιν, ἵνα ζήσωμεν. Τῆς δὲ κατ’ αὐτὸν

πίστεως τύπος ἐστὶν ἡ τοῦ θυσιαστηρίου βάσις. Θεμέλιος

γὰρ ἡ πίστις ὑπάρχει, πᾶσαν τὴν οἰκοδομὴν τῶν θείων

καὶ ἔργων καὶ νοημάτων βαστάζουσα· πρὸς ἣν πᾶς μὴ δυνά-

(25)μενος τῆς ἐκ τοῦ θείου τῆς σοφίας κρατῆρος κατὰ τὴν

γνῶσιν σωφρόνως ἀπολαῦσαι μέθης τῶν οὐκ ἐφικτῶν

αὐτῷ γνώσεων καλῶς ποιῶν προσχέει τοὺς λόγους,

τουτέστι τῶν ὑπὲρ δύναμιν λόγων τὴν γνῶσιν τῇ πίστει

παραχωρῶν.

(30)     Ὡς οὖν τύπον τῶν κατ’ εὐσέβειαν εἰσαγομένων ὁ πα-

λαιὸς λαὸς φέρων, ἐσθίοντες τῶν θυομένων τὰς σάρκας

τὸ αἷμα πρὸς τὴν βάσιν τοῦ θυσιαστηρίου προσέχεον,

οὐ δυνάμενοι διὰ τὸν νηπιάζοντα λογισμὸν τῆς τῶν γινο-

μένων μυστικῆς ἐφικέσθαι γνώσεως. Χριστὸς δέ, παρα-

(35)γενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, τὴν ἀπόρρητον

θύων θυσίαν, ἑαυτὸν μετὰ τῆς σαρκὸς καὶ τὸ αἷμα δίδωσι

τοῖς τὰ αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς διὰ τὴν τελειότητα γεγυ-

μνασμένα ἔχουσι πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Ὁ γὰρ

τέλειος, οὐ μόνον τὴν τῶν εἰσαγομένων τάξιν ἀλλὰ καὶ τὴν

(40)τῶν προκοπτόντων διαδραμών, οὐκ ἀγνοεῖ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ

κατ’ ἐντολὴν γινομένων τοὺς λόγους, ἀλλ’ ἐκείνους πνεύμα-

τι πρῶτον διαπιών, πᾶσαν ἐσθίει διὰ τῶν ἔργων τὴν σάρκα

τῶν ἀρετῶν, πρὸς τὴν κατὰ νοῦν γνῶσιν ἀναβιβάζων τὴν

τῶν γινομένων κατ’ αἴσθησιν κίνησιν.

(45)     Εἰσὶ μὲν καὶ ἕτεροι πλεῖστοι λόγοι περὶ τούτων, ὑμῖν

μάλιστα πρέποντες τοῖς φιλοθεωτάτοις· ἀλλὰ παρείσθωσαν

νῦν διὰ τὸ πλῆθος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΖʹ

(2)     Λέγει εἰς τὰς Πράξεις περὶ τοῦ ἁγίου Παύλου· ὥστε καὶ

ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας ἐπιφέρεσθαι ἀπὸ τοῦ χρωτὸς αὐτοῦ

σουδάρια καὶ σημικίνθια καὶ ἀπαλλάττεσθαι ἀπ’ αὐτῶν τὰς

(5)νόσους. Ἆρα γὰρ διὰ τὴν διακονίαν καὶ τοὺς ἀπίστους

τοῦτο ἐγίνετο, ἢ ἁγιασθέντος τοῦ σώματος ταῦτα ἐκ τοῦ

χρωτὸς αὐτοῦ ἐπετελεῖτο; Καὶ εἰ κατὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς

ἐχίδνης οὐδὲν ἔπαθεν, τίνι τῷ λόγῳ τῷ μὲν ἰῷ τοῦ θηρίου

οὐχ ὑπέπεσε τὸ σῶμα τοῦ ἁγίου, τῷ δὲ ξίφει ὑπέπεσε; Τὸ

(10)δὲ αὐτὸ ζητῶ καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος Ἐλισσαίου. Τίνα δὲ τὰ

σημικίνθιά εἰσιν;

     Ἀπόκρισις. Οὔτε διὰ μόνην τοῦ ἁγίου Παύλου τὴν

ἁγιότητα, οὔτε διὰ μόνην τὴν τῶν δεχομένων πίστιν ὁ

χρὼς τοῦ σώματος αὐτοῦ διὰ τῶν σουδαρίων καὶ τῶν

(15)σημικινθίων ἐπετέλει τὰς ἰάσεις, ἀλλ’ ὅτιπερ αὐτῷ τε κἀκεί-

νοις ἡ θεία χάρις, ἑαυτὴν ἐπιμερίσασα, φιλανθρώπως ἐν

ἐκείνοις διὰ τῆς πίστεως ἐνεργὸν ἐποίει τοῦ ἀποστόλου

τὴν ἁγιότητα. Οὕτω μὲν οὖν πάλιν, βουληθείσης τῆς χάρι-

τος, ἀπαθὲς διέμεινεν αὐτοῦ τὸ σῶμα, τῷ ἰῷ τοῦ θηρίου

(20)μὴ διαφθειρόμενον, εἴτε τὴν ἐν τῷ ἰῷ τοῦ θηρὸς φθαρ-

τικὴν ποιότητα μεταβαλούσης, εἴτε τὸ σῶμα τοῦ ἁγίου τῆς

τοιαύτης δαπανητικὸν φθορᾶς ἀπεργασαμένης, εἴτε κατ’ ἄλ-

λον τινὰ τρόπον οἰκονομίας, ὃν οἶδεν ὁ ταῦτα ποιῶν καὶ

μετασκευάζων θεός. Τῷ δὲ ξίφει πάλιν ὑπέπεσε, βουλη-

(25)θείσης τῆς χάριτος. Οὐ γὰρ ἦν κατὰ φύσιν ἀθάνατος, κἂν

ἦν διὰ τὴν χάριν θαυματουργός. Εἰ μὲν κατὰ φύσιν ὑπῆρ-

χεν ἀθάνατος, καλῶς ἂν ἐζητοῦμεν τὸν καθ’ ὃν παρὰ

φύσιν ὑπέπεσε τῷ ξίφει λόγον· εἰ δὲ φύσει καὶ μετὰ τὴν

ἁγιότητα διέμεινε θνητός, οὐκ ἔστιν ἀναγκαῖον ζητῆσαι τὸν

(30)καθ’ ὃν οὐ τοιῶσδε ἀλλὰ τοιῶσδε τὴν ἐν σαρκὶ ζωὴν

παρῆλθε λόγον ὁ θεῖος ἀπόστολος. Ὧι γὰρ τρόπῳ βούλεται

ὁ τὴν ἑκάστου πρὸ τῶν αἰώνων συμφερόντως διορίσας

ζωὴν θεός, ἕκαστον πρὸς τὸ οἰκεῖον τῆς ζωῆς ἄγει τέλος,

εἴτε δίκαιον εἴτε ἄδικον.

(35)     Εἰ μὲν οὖν εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ἦν φύσεως καὶ χάριτος

λόγος, θαύματος ἦν ἄξιον καὶ καταπλήξεως τὸ κατὰ

τὴν φύσιν παρὰ τὴν χάριν, ἢ κατὰ τὴν χάριν παρὰ τὴν

φύσιν γινόμενον· εἰ δὲ μᾶλλον ἕτερος καὶ ἕτερος φύσεως

καὶ χάριτος λόγος, δῆλόν ἐστι καὶ σαφὲς ὅτι, ὡς μὲν ἅγιοι,

(40)ἐθαυματούργουν διὰ τὴν χάριν, ὡς. δὲ ἄνθρωποι, ἔπασχον

διὰ τὴν φύσιν, ἐπειδὴ μὴ ἀνεῖλε τὸ τῆς φύσεως παθητὸν ἡ

χάρις, οὐδαμῶς ἀλλήλοις συμφυρέντων τῶν ἐν φύσει καὶ

χάριτι λόγων. Οὕτω δεξώμεθα πάντα ποιεῖν κατ’ οἰκονομίαν

τῶν προνοουμένων ἐν τοῖς ἁγίοις τὴν τοῦ θεοῦ χάριν καὶ

(45)ζῶσι καὶ ἀποθανοῦσιν, ὡς ἐν ὀργάνοις οἰκείοις τῆς τῶν

ἄλλων προνοουμένην σωτηρίας, ἀλλ’ οὐ κατὰ φύσιν ταῦτα

διὰ τὴν χάριν ἐν τοῖς ἄλλοις ἐνεργοῦντας τοὺς ἁγίους.

Τοῦτο γοῦν καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος Ἐλισσαίου.

     Ἀλλ’ ἐπειδὴ τῶν ἱστορουμένων τὰ νοούμενα μᾶλλον εὐ-

(50)φραίνει τὴν τῶν φιλοθέων ψυχήν, χρῶτα μέν φαμεν εἶναι

τοῦ μεγάλου ἀποστόλου τὴν εὐσέβειαν, καθ’ ἣν τοῖς μὲν ἦν

ὀσμὴ ἀπὸ ζωῆς εἰς ζωήν, τοῖς δὲ ὀσμὴ ἐκ θανάτου εἰς

θάνατον, σουδάρια δὲ τοὺς ἐκφανεῖς τῆς γνωστικῆς αὐτοῦ

θεωρίας λόγους, τὰ δὲ σημικίνθια τοὺς σεμνοὺς τῆς

(55)κατ’ ἀρετὴν πρακτικῆς φιλοσοφίας τρόπους· ἐγχείρια γὰρ

εἶναί φασι τὰ σημικίνθια. Οὕστινας λόγους τε καὶ τρόπους

πνέοντας καὶ ἐκπέμποντας καθάπερ εὐωδίαν τὰ χρῶτα,

τουτέστι τὴν τοῦ μακαρίου ἀποστόλου μεγάλην εὐσέβειαν,

οἱ δεχόμενοι τὴν τῆς πιεζούσης αὐτοὺς ἀσθενείας ἐλάμβα-

(60)νον ἴασιν, οἱ μὲν διὰ τῶν περὶ θεωρίας λόγων, ὡς σουδα-

ρίων, τὴν νόσον τῆς ἀγνωσίας διώκοντες, οἱ δὲ διὰ τῶν

κατὰ τὴν πρᾶξιν ἐναρέτων τρόπων τὴν ἀρρωστίαν τῆς

κακίας παντελῶς ἀφανίζοντες. Οὕτω δὲ καὶ τὸν αὐτῷ συμ-

βάντα ζοφερὸν χειμῶνα τὸ βάρος εἶναι τῶν ἀκουσίων πει-

(65)ρασμῶν τεκμαίρομαι, τὴν δὲ νῆσον τὴν παγίαν ἕξιν τῆς

θείας ἐλπίδος καὶ ἄσειστον, τὴν δὲ πυρὰν τὴν ἕξιν τῆ

γνώσεως, τὰ δὲ φρύγανα τὴν τῶν ὁρωμένων φύσιν, ἣν

συνέστρεφε τῇ χειρί, τῇ κατὰ θεωρίαν λέγω ψηλαφητικῇ

τοῦ νοῦ δυνάμει, διατρέφων τοῖς ἐξ αὐτῆς νοήμασι τὴν

(70)ἕξιν τῆς γνώσεως, τὴν θεραπεύουσαν τὴν ἐκ τοῦ χειμῶνος

τῶν πειρασμῶν προστριβεῖσαν τῇ διανοίᾳ κατήφειαν, τὴν

δὲ ἔχιδναν τὴν λανθανόντως ἐγκεκρυμμένην τῇ φύσει τῶν

αἰσθητῶν πονηρὰν καὶ ὀλέθριον δύναμιν, δήξασαν μὲν τὴν

χεῖρα, τουτέστι τὴν κατὰ νοῦν ψηλαφητικὴν τῆς θεωρίας

(75)ἐνέργειαν, οὐ βλάψασαν δὲ τὸν διορατικὸν νοῦν, τῷ φωτὶ

τῆς γνώσεως αὐτὴν εὐθὺς ὡς ἐν πυρὶ διαφθείραντα τὴν

τῷ πρακτικῷ κινήματι τοῦ νοῦ προσαφθεῖσαν ἐκ τῆς τῶν

αἰσθητῶν θεωρίας ὀλέθριον δύναμιν.

     Ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τοῦ Ἐλισσαίου νοῶ· ὅτιπερ ἕκαστος

(80)νεκρὸς τοῖς παραπτώμασιν, ἐπειδὰν τοῦ μνήματος ἐπιτεθῇ

τοῦ προφήτου, ἐν ᾧ ἦν τὸ σῶμα, τουτέστι τῇ τὸ ἴχνος

ἐχούσῃ τοῦ βίου τοῦ προφητικοῦ μνήμῃ, ἐν ᾧ ἦν καλῶς

φυλαττόμενον τὸ σῶμα τῶν ἀρετῶν, κατὰ τὴν μίμησιν τῶν

τρόπων ἀναστροφῇ ζωοποιεῖται, πρὸς τὴν ἐνάρετον μετα-

(85)τιθέμενος ζωὴν ἀπὸ τῆς τῶν παθῶν τῆς κακίας νεκρό-

τητος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΗʹ

(2)     Ἆρα γὰρ ὡς ἔτυχεν οἱ Σαδδουκαῖοι τὸν ἀριθμὸν τῶν

ἑπτὰ ἀδελφῶν εἶπαν ἐπὶ τῆς μιᾶς γυναικός, ἢ ἔχει τινὰ

λόγον βαθύτερον; Εἰ δὲ ἔχει, τίνες ἐκεῖνοι καὶ τίς αὕτη;

(5)     Ἀπόκρισις. Φασί τινες μὴ ἀλληγορεῖσθαι τῶν ἐν τῇ

γραφῇ ψεκτῶν προσώπων τοὺς λόγους. Πλήν, ἐπειδὴ

κρεῖττον μᾶλλον φιλοπονεῖν καὶ τὸν θεὸν ἀπαύστως αἰτεῖ-

σθαι χορηγεῖν σοφίαν καὶ δύναμιν πρὸς τὸ πᾶσαν νοηθῆναι

πνευματικῶς τὴν γραφήν, ταῖς ὑμετέραις εὐχαῖς θαρρῶν,

(10)καὶ περὶ τοῦ παρόντος ἀπόρου τάδε φημί. Οἱ Σαδδουκαῖοί

εἰσιν, κατὰ τὸν τῆς ἀναγωγῆς λόγον, οἱ τὸν αὐτοματισμὸν

εἰσάγοντες δαίμονες ἢ λογισμοί, ἡ δὲ γυνή ἐστιν ἡ τῶν

ἀνθρώπων φύσις, οἱ δὲ ἑπτὰ ἀδελφοὶ οἱ κατὰ καιροὺς ἀπὸ

τοῦ αἰῶνος δοθέντες αὐτῇ παρὰ θεοῦ πρὸς παιδαγωγίαν

(15)καὶ γένεσιν καρπῶν δικαιοσύνης νόμοι· οἷς ὡς ἀνδράσιν

ὁμιλήσασα, παρ’ οὐδενὸς ἔσχεν υἱόν, οἷα τοῦ κατὰ δικαιο-

σύνην καρποῦ στειρεύουσα. Καὶ ἔστι πρῶτος νόμος ὁ ἐν

τῷ παραδείσῳ δοθεὶς τῷ Ἀδάμ, δεύτερος ὁ τῷ αὐτῷ μετὰ

τὸν παράδεισον δεδομένος ἐν ἐπιτιμίου τάξει, τρίτος ὁ

(20)κατὰ τὴν κιβωτὸν τῷ Νῶε δοθείς, τέταρτος ὁ τῆς περι-

τομῆς τῷ Ἀβραάμ, πέμπτος ὁ τῷ αὐτῷ περὶ τῆς προσα-

γωγῆς τοῦ Ἰσαάκ, ἕκτος ὁ κατὰ Μωσέα, καὶ ἕβδομος ὁ

τῆς προαγορευτικῆς χάριτος ἤγουν προφητικῆς ἐπιπνοίας.

Τῷ γὰρ εὐαγγελίῳ οὔπω ἦν διὰ τῆς πίστεως ἁρμοσθεῖσα

(25)πρὸς συμβίωσιν ἡ φύσις ἀνδρὶ εἰς πάντας διαμένοντι τοὺς

αἰῶνας.

     Τούτους οὖν προβάλλονται διαπαντὸς τῷ ἐν ἡμῖν λόγῳ

διὰ τῶν λογισμῶν οἱ δαίμονες, εὐλογοφανῶς ἐκ τῶν

γεγραμμένων καταγωνιζόμενοι τῆς πίστεως, καὶ διαποροῦν-

(30)τες ὡς·«Εἴπερ νεκρῶν ἀνάστασίς ἐστι καὶ ἕτερόν τι εἶδος

ζωῆς μετὰ τὴν παροῦσαν ἐκδέχεσθαι δεῖ, κατὰ ποῖον νόμον

τῶν ἀπὸ τοῦ αἰῶνος δοθέντων πολιτεύσεται τῶν ἀνθρώπων

ἡ φύσις;» ἵνα, καθ’ ἕνα τῶν εἰρημένων εἰ φῶμεν, ἐπαγάγωσι

φάσκοντες·«Οὐκοῦν ματαία καὶ ἀνωφελὴς ἔσται πάλιν ἡ τῶν

(35)ἀνθρώπων ζωή, τῶν προτέρων μὴ ἀπηλλαγμένη κακῶν,

εἴπερ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς πάλιν ἡ φύσις ἐρεσχεληθήσεται

πράγμασιν»· ὅπερ τὸν αὐτοματισμὸν εἰσάγει σαφῶς καὶ

τῶν ὄντων ἐκβάλλει τὴν πρόνοιαν. Ἀλλ’ ὁ κύριος καὶ σω-

τήριος λόγος ἀποφιμοῖ τοῦς τοιούτους δαίμονάς τε καὶ

(40)λογισμούς, τὴν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἐς ὕστερον φανησο-

μένην τῆς φύσεως ἀφθαρσίαν ὑποφαίνων καὶ κατ’ οὐδένα

τῶν προλαβόντων νόμων πολιτευσομένην δεικνὺς τὴν

θρωπείαν φύσιν, θεωθεῖσαν ἤδη καὶ ἁρμοσθεῖσαν διὰ

πνεύματος αὐτῷ τῷ λόγῳ καὶ θεῷ, παρ’ οὗ καὶ εἰς ὃν τὴν

(45)ἀρχὴν τοῦ εἶναι καὶ τὸ τέλος εἴληφέ τε καὶ λήψεται.

     Εἰ δὲ καὶ τὰς ἑπτὰ χιλιάδας τῶν ἐτῶν ἤγουν αἰῶνας

λαμβάνοι τις εἶναι τοὺς ἄνδρας, οἷς συνεγένετο τῶν ἀν-

θρώπων ἡ φύσις, οὐκ ἄνευ λόγου καὶ τῆς δεούσης λή-

ψεται θεωρίας τὸν τόπον· ὧν οὐδενὸς τούτων ἔσται γυνὴ

(50)κατὰ τὴν μέλλουσαν ζωὴν ἡ φύσις, ὡς τῆς χρονικῆς τέλος

λαβούσης φύσεως, καὶ ὀγδόου ἀνδρός, τοῦ ἀτελευτήτου

καὶ πέρας οὐκ ἔχοντος αὐτὴν παραλαβόντος αἰῶνος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΘʹ

(2)     Τίνες αἱ τρεῖς ἡμέραι ἃς προσμένουσι τῷ κυρίῳ οἱ ὄχλοι

ἐν τῇ ἐρήμῳ;

     Ἀπόκρισις. Ἡ ἔρημός ἐστιν ἡ φύσις τῶν ἀνθρώπων ἢ

(5)ὁ κόσμος οὗτος, ἐν ᾧ προσμένουσι τῷ λόγῳ τῆς ἀρετῆς

καὶ τῆς γνώσεως οἱ διὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς τῶν

μελλόντων ἀγαθῶν ἐλπίδος κακοπαθοῦντες. Αἱ δὲ τρεῖς

ἡμέραι εἰσί, καθ’ ἕνα τρόπον τῆς ἐπ’ αὐταῖς θεωρίας, αἱ

τρεῖς δυνάμεις τῆς ψυχῆς, καθ’ ἃς προσμένουσι τῷ θείῳ

(10)λόγῳ τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς γνώσεως· τῇ μὲν ζητοῦντες, τῇ

δὲ ποθοῦντες, τῇ δὲ ὑπεραγωνιζόμενοι δέχονται τροφὴν

ἄφθαρτον καὶ τὸν νοῦν πιαίνουσαν τὴν γνῶσιν τῶν γεγο-

νότων.

     Καθ’ ἕτερον δὲ τρόπον, τοὺς τρεῖς γενικωτέρους νό-

(15)μους αἱ τρεῖς ἡμέραι σημαίνουσι, τὸν γραπτόν φημι

καὶ τὸν φυσικὸν καὶ τὸν πνευματικὸν ἤγουν τὸν τῆς

χάριτος. Πᾶς γὰρ νόμος οἰκείως ἑαυτῷ τῆς ἀνθρωπίνης

φύσεως ὑπάρχει φωτιστικός, τοῦ φωτὸς ἔχων δημιουργὸν

τὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον. Ὡς γὰρ ἡλίου χωρὶς ἡμέραν

(20)γενέσθαι παντελῶς ἀμήχανον, οὕτω δίχα τῆς οὐσιώδους

καὶ ὑφεστώσης σοφίας νόμος εἶναι δικαιοσύνης οὐ δύναται,

τῆς ἐν ἑκάστῳ νόμῳ τὴν οἰκείαν ποιουμένης ἀνατολὴν καὶ

τοὺς νοεροὺς τῶν ψυχῶν ὀφθαλμοὺς νοητοῦ φωτὸς ἐμ-

πιπλώσης. Ὅπερ εἰδὼς Δαυὶδ ὁ μακάριός φησι· Λύχνος

(25)τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου καὶ φῶς ταῖς τρίβοις μου·

λύχνον τὸν γραπτὸν καλέσας νόμον, ὡς τεχνικῶς τοῖς

τῶν σωματικῶν συμβόλων αἰνιγμάτων τε καὶ τύπων διαφό-

ροις συνθήμασι τὸ καυστικὸν φῶς τῆς τῶν παθῶν μοχθη-

ρίας πυρσεύοντα τοῖς διὰ πράξεως κατὰ τῶν ἐναντίων

(30)δυνάμεων πλατύνουσι τῆς ψυχῆς τὰ διαβήματα, φῶς δὲ

τὸν πνευματικὸν τῆς χάριτος νόμον, ὡς ἀτέχνως δίχα τῶν

αἰσθητῶν συμβόλων τὰς αἰωνίους δεικνύοντα τρίβους· ἐν

αἷς τὸν δρόμον ὁ θεωρητικὸς ποιούμενος νοῦς πρὸς τὸ

ἀκρότατον τῶν ἀγαθῶν πέρας ἄγεται, τὸν θεόν, μηδενὶ τῶν

(35)ὄντων ὁρίζων τῆς διανοίας τὴν κίνησιν. Ἀνέσπερον γὰρ τὸ

φῶς ὑπάρχει τοῦ νόμου τῆς χάριτος, οὐκ ἔχον τὴν οἱανοῦν

γνῶσιν τὰς αὐτοῦ παμφαεῖς ἀκτῖνας ὁρίζουσαν. Ἢ τυχὸν

πόδας ἐκάλεσεν ὁ προφήτης ὅλον τοῦ κατὰ θεὸν βίου τὸν

δρόμον ἢ τὰς κατὰ ψυχὴν κινήσεις τῶν ἀγαθῶν λογισμῶν,

(40)ὁδηγουμένας καθάπερ λύχνῳ τῷ ἐν τῷ γράμματι τοῦ νόμου

φωτί, τρίβους δὲ τοὺς κατὰ τὸν φυσικὸν νόμον τρόπους

τῶν ἀρετῶν καὶ τοὺς κατὰ τὸν πνευματικὸν νόμον τῆς

γνώσεως λόγους, τῇ παρουσίᾳ τοῦ θεοῦ λόγου δεικνυμέ-

νους καὶ πρὸς ἑαυτὴν τὴν φύσιν καὶ τὴν αἰτίαν δι’ ἀ-

(45)ρετῆς τε καὶ γνώσεως ἐπανάγοντας.

     Ταύτας τὰς τρεῖς ἡμέρας ἤγουν νόμους τῷ θεῷ λόγῳ

προσμείναντες καὶ τοὺς ὑπὲρ ἑκάστου προθύμως ὑπομεί-

ναντες πόνους οἱ πρὸς σωτηρίαν τετραμμένην τὴν ἔφεσιν

ἔχοντες οὐκ ἀπολύονται νήστεις, ἀλλὰ δέχονται τροφὴν

(50)δαψιλῆ τε καὶ θείαν, ὑπὲρ μὲν τοῦ γραπτοῦ νόμου τὴν

τῶν παρὰ φύσιν παθῶν τελείαν ἀπαλλαγήν, ὑπὲρ δὲ τοῦ

φυσικοῦ τὴν ἄπταιστον τῶν κατὰ φύσιν ἐνέργειαν, καθ’ ἣν

ἡ ἀλληλοῦχος σχέσις συνίσταται, πᾶσαν ἀπωθουμένη τῆς

φύσεως σκεδαστὴν ἑτερότητά τε καὶ διαίρεσιν, ὑπὲρ δὲ τοῦ

(55)πνευματικοῦ τὴν πρὸς αὐτὸν ἕνωσιν τὸν θεόν, καθ’ ἥν,

πάντων ἐκβάντες τῶν γενητῶν, τὴν ὑπὲρ φύσιν δέχονται

δόξαν, δι’ ἧς ὁ θεὸς μόνος ἐν αὐτοῖς ἀπαστράπτων γνωρί-

ζεται.

     Ἔχετε δὲ περὶ τούτου πλατύτερον ἐν τοῖς Ἀπόροις εἰς

(60)τὸν περὶ τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς λόγον τοῦ ἁγίου Γρηγο-

ρίου.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Μʹ

(2)     Τί σημαίνει ὁ ἀριθμὸς τῶν ἓξ ὑδριῶν τῶν ἐν τῷ γάμῳ

τῷ ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας;

     Ἀπόκρισις. Ὁ τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων δημιουργήσας

(5)θεός, ἅμα βουλήσει τὸ εἶναι αὐτῇ δέδωκεν, συνήρμοσεν

αὐτῇ καὶ δύναμιν τῶν καθηκόντων ποιητικήν. Αἱ τοίνυν

ἓξ ὑδρίαι ἡ κατὰ φύσιν ποιητικὴ τῶν θείων ἐντολῶν ἐστι

δύναμις· ἧς κενώσαντες τὴν γνῶσιν οἱ ἄνθρωποι περὶ τὴν

ματαίαν τῶν ὑλικῶν πραγμάτων σπουδήν, κενὴν τὴν τοι-

(10)αύτην δύναμιν εἶχον καὶ ἄνυδρον, καὶ διὰ τοῦτο πῶς

τῆς κακίας καθᾶραι τὸν ῥύπον οὐκ ᾔδεισαν. Ὁ γὰρ

γνώσεως ἄμοιρος τὸν κατ’ ἀρετὴν ῥυπτικὸν τῆς κακίας

οὐδαμῶς ἐπίσταται τρόπον, ἕως ἐλθὼν ὁ τῆς φύσεως

δημιουργὸς λόγος ἐπλήρωσε πρότερον τὴν προειρημένην

(15)ποιητικὴν τῶν καθηκόντων δύναμιν τῆς κατὰ φύσιν γνώ-

σεως καὶ οὕτως μετέβαλεν εἰς οἶνον, φημὶ δὲ τὸν ὑπὲρ

φύσιν τῆς γνώσεως λόγον, τόν τε νόμον καὶ λόγον τῆς

φύσεως· ὃν οἱ πίνοντες τῆς τῶν ὄντων ἁπάντων ἐξίστανται

φύσεως καὶ εἰς τὸν κρύφιον τῆς θείας ἐνδότητος ἀφίπταν-

(20)ται τόπον· καθ’ ὃν τὴν πασῶν ὑπερκειμένην τῶν γνώσεων

εὐφροσύνην δέχονται καὶ ἀγαλλίασιν, τὸν καλὸν οἶνον,

τουτέστι τὸν ποιητικὸν τῆς θεώσεως, πάντων ὕστερον τῶν

κατὰ πρόνοιαν περὶ τὸ ἀνθρώπινον οἰκονομιῶν πίνοντες

ἀπόρρητον λόγον.

(25)     Εἰς δὲ τὸν ἓξ ἀριθμὸν ἡ ποιητικὴ τῆς φύσεως λαμβάνεται

δύναμις, οὐ μόνον ὅτι ἐν ἓξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν

οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, ἀλλ’ ὅτι καὶ μόνος τῶν ἐντὸς

δεκάδος ἀριθμῶν ἐστι τελειότατος καὶ ἐκ τῶν ἰδίων

συνιστάμενος μερῶν οὗτος ὁ ἀριθμός. Χωρούσας δὲ τὰς

(30)ὑδρίας φησὶν ὁ λόγος ἀνὰ μετρητὰς δύο ἢ τρεῖς, ὡς τῆς

κατὰ φύσιν πρακτικῆς δυνάμεως χωρούσας κατὰ μὲν τὴν

φυσικὴν θεωρίαν, ὥσπερ δύο μετρητάς, τὴν ὅλην τῶν

γεγονότων γνῶσιν, τῶν τε ἐξ ὕλης καὶ εἴδους σωματι-

κῶν φύσεων, τῶν τε ἐξ οὐσίας καὶ συμβεβηκότος νοητῶν

(35)οὐσιῶν, ἤγουν τὴν τῶν σωμάτων καὶ ἀσωμάτων περιλη-

πτικὴν γνῶσιν, κατὰ δὲ τὴν ἐφικτὴν τῇ φύσει θεολο-

γικὴν μυσταγωγίαν, ὡς μετρητὰς τρεῖς, τὴν περὶ τῆς ἁγίας

τριάδος, ἤγουν πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος,

γνῶσιν καὶ φωταγωγίαν.

(40)     Ὑμεῖς οὖν, ὡς γνωστικοί, τὸ λειπόμενον θεωρήσατε πῶς

ἡ ποιητικὴ τῶν κρειττόνων γενικὴ τῆς φύσεως δύναμις εἰς

ἓξ διαιρεῖται, καὶ αὐτοὺς γενικούς, τῶν ἀρετῶν τρόπους,

καὶ τίς ἡ πρὸς τὴν καθόλου ποιητικὴν τῶν ἀρετῶν τῆς

φύσεως δύναμίς ἐστιν ἡ καθόλου καὶ γενικωτέρα τῶν

(45)ἄλλων ἀρετή, καὶ εἰς ἓξ εἴδη, καὶ αὐτὰ γενικά, διαιρουμένη,

ἵνα, τῇ δυνάμει τῆς φύσεως ἁρμοσθεῖσα, χωρηθῇ διὰ τῶν

ἐκείνης τρόπων ἑξαχῶς εἰδοποιουμένη, τίνες δὲ πρὸς

τούτοις οἱ τὸ ὕδωρ ἠντληκότες ὑπηρέται, τίς ὁ νυμφίος,

τίς ἡ νύμφη, τίς ὁ ἀρχιτρίκλινος, τίς ἡ τῷ λόγῳ παρρη-

(50)σιαστικῶς ἀπαγγείλασα μήτηρ ὅτι οἶνον οὐκ ἔχουσιν.

Ταῦτα γὰρ πάντα λείπεται πρὸς ἐξέτασιν τῷ μύστῃ καὶ

μυσταγωγῷ τῶν θείων καὶ λόγων καὶ νοημάτων, εἴπερ

πάντως τῷ τῆς ἀναγωγῆς κατὰ νοῦν ἥδεται τρόπῳ. Πλὴν

ἵνα μὴ παντελῶς ἐπὶ τοῦ παρόντος ἄφωνος καταλειφθεὶς

(55)ἡμῖν ὁ περὶ τούτων οἰχήσεται λόγος, μὴ διδοὺς τοῖς καλῶς

πεινῶσι κἂν ἀπὸ μέρους τὴν πνευματικὴν πανδαισίαν, ἐρῶ

κατὰ δύναμιν, οὐχ ὅλην ἀποκαλύπτειν ἐπαγγελλόμενος τὴν

ἐν τοῖς εἰρημένοις διάνοιαν_ἀσθενὴς γὰρ πρὸς περίληψιν

τῶν ἐν τούτοις νοητῶν θεαμάτων ὁ ἐμὸς καθέστηκε νοῦς_

(60)ἀλλ’ ὅσην ἡ τῆς ἐμῆς διανοίας χωρεῖν πέφυκε δύναμις.

     Γενικωτάτην οὖν τῶν ἀρετῶν φασιν εἶναι τὴν ἀγάπην,

τὴν δὲ ταύτης ποιητικὴν γενικωτάτην τῆς φύσεως δύναμίν

φασιν εἶναι τὸν λόγον· ὅς, τῆς οἰκείας ἀπρὶξ ἐπιλαβόμενος

αἰτίας, ἐνεργούμενος εἰς ἓξ διακρίνεται γενικωτέρους

(65)τρόπους περιληπτικοὺς τῶν οἷς ὁ τῆς ἀγάπης διακρίνεσθαι

πέφυκε λόγος εἰδῶν, πεινῶντας καὶ διψῶντας καὶ ξένους

καὶ γυμνοὺς ἀσθενοῦντάς τε καὶ τοὺς ἐν φυλακῇ περι-

ποιούμενος σωματικῶς τε καὶ πνευματικῶς. Οὐ γὰρ μόνοις

τοῖς σώμασιν ὁ τῆς ἀρετῆς περιγράφεται λόγος, οὐδὲ περὶ

(70)μόνην τὴν αἴσθησιν ἡ τῆς φύσεως καταγίνεται δύναμις.

Εἰδοποιὸς οὖν τῆς γενικωτάτης καθέστηκεν ἀρετῆς ἡ

γενικωτάτη τῆς φύσεως δύναμις, τοῖς οἰκείοις ἓξ τρόποις

εἰς εἴδη τοσαῦτα τὴν ἀρετὴν διακρίνουσα, δι’ ὧν ἡ φύσις

ἑνοῦται τῷ τῆς γνώμης μοναδικῷ, τὸν ἐν πᾶσιν ἰσο-

(75)τίμως ἀδιαίρετον τῆς πλάσεως δεικνῦσα λόγον, ἐν τῷ

ποιεῖν εὖ καὶ πάσχειν πρὸς ἑαυτὸν συναγόμενον· ὃν

ἐρρωμένον ἐπαναλαβὼν διὰ τῶν καθηκόντων πόνων ὁ

νοῦς πάσας περιτέμνει τῆς φύσεως τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς

ἐλλείψεις, ἃς ἡ φιλαυτία τῆς ἑκάστου γνώμης ἐπινοήσασα

(80)τὴν ἡμερωτάτην ἐθηρίωσε φύσιν καὶ τὴν μίαν οὐσίαν εἰς

πολλὰς καὶ ἀντιθέτους, οὐδὲν δὲ χεῖρον εἰπεῖν, καὶ φθαρτι-

κὰς ἀλλήλων κατέτεμε μοίρας, καὶ τὴν σταθερὰν μεσότη-

τα φέρων δείκνυσιν, καθ’ ἣν τῶν ἀρετῶν οἱ νόμοι κατὰ

φύσιν ἐξ ἀρχῆς θεόθεν ἐγράφησαν. Καὶ τοῦτο τυχὸν

(85)παραδεικνὺς τὸ μυστήριον ὁ λόγος τὰς ἓξ ὑδρίας εἰσάγει

κενὰς καὶ ἀνύδρους, ὑποφαινούσας τῆς κατὰ φύσιν γενικω-

τάτης δυνάμεως τὴν περὶ τὸ καλὸν ἀπραξίαν. Οὕτω μὲν

οὖν ἡ κατὰ φύσιν γενικωτάτη δύναμις, εἰς ἓξ διαιρουμένη

κατὰ τὴν πρᾶξιν τρόπους, εἰς εἴδη τοσαῦτα μορφοῖ τὴν

(90)γενικωτάτην τῶν ἀρετῶν, ὅλην ὅλη περιλαμβάνουσα· καθ’ ἣν

γενομένη, τὸν ἑαυτῆς γενικώτατον δέχεται νόμον ἡ φύ-

σις ἄπταιστον τῆς ἀληθείας κριτήν, ὃν ὁ λόγος προση-

γόρευσεν ἀρχιτρίκλινον, διεγνωκότα σαφῶς ὅτι τὸν

καλὸν οἶνον, ὃν ὕστερον διὰ τῆς ἰδίας παρουσίας ὁ λόγος

(95)ἐκέρασεν, ἔδει κατ’ ἀρχὰς πρῶτον πιεῖν καὶ μεθυσθῆναι

τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, λέγω δὲ τὸν περὶ θεοῦ κρείττονα

καὶ ὑψηλότερον λόγον, καὶ οὕτως ὕστερον, καθάπερ οἴνους,

τοὺς ὅσον πρὸς τὸν πρῶτον λόγον ἥττονας, τῶν γεγο-

νότων μυηθῆναι λόγους. Δικαιότατον γὰρ ἦν, ὡς ἀληθῶς

(100)καὶ πρεπωδέστατον τὸν δι’ ὃν γέγονε λόγον μυηθῆναι πρό-

τερον τὴν φύσιν, καὶ οὕτως ὕστερον ζητῆσαι τῶν δι’ αὐ-

τὴν γενομένων τοὺς λόγους.

     Οἱ ἠντληκότες δὲ τὸ ὕδωρ εἰσὶν οἱ διάκονοι τῆς τε

παλαιᾶς καὶ τῆς καινῆς διαθήκης, φημὶ δὲ τοὺς ἁγίους

(105)πατριάρχας καὶ τοὺς νομοθέτας καὶ τοὺς στρατηγοὺς τοὺς

κριτάς τε καὶ τοὺς βασιλεῖς καὶ τοὺς προφήτας καὶ τοὺς

εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, δι’ ὧν ἠντλήθη τὸ ὕδωρ τῆς

γνώσεως καὶ ἀπεδόθη τῇ φύσει πάλιν· ὅπερ μετέβαλεν εἰς

τὴν τῆς θεώσεως χάριν ὁ τὴν φύσιν ὡς ἀγαθὸς δη-

(110)μιουργήσας καὶ θεώσας διὰ φιλανθρωπίαν τῇ χάριτι λόγος.

Εἰ δὲ καὶ τοὺς κατὰ φύσιν ἐπιστημονικούς τε καὶ εὐσεβεῖς

λογισμοὺς εἴποι τις εἶναι διακόνους, ἐκ τῆς τῶν ὄντων

διακοσμήσεως κελεύσει τοῦ λόγου ἀντλοῦντας τὸ ὕδωρ τῆς

γνώσεως, οὐ διαπέπτωκεν, ὡς οἶμαι, τῆς ἀληθείας.

(115)     Νυμφίος δὲ προδήλως ἐστὶν ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, ὡς

νύμφην ἀγόμενος πρὸς συζυγίαν τὴν ἀρετήν· ὧν τιμῶν τὴν

συμβίωσιν παραγίνεται προθύμως καλούμενος ὁ λόγος,

διασφίγγων αὐτῶν τὴν τοῦ πνευματικοῦ γάμου συναλλαγὴν

καὶ τῷ ἰδίῳ οἴνῳ πνευματικῶς διαθερμαίνων αὐτῶν πρὸς

(120)πνευματικὴν πολυγονίαν τὴν ἔφεσιν.

     Μήτηρ δὲ τοῦ λόγου καθέστηκεν ἡ ἀληθὴς καὶ ἀμόλυντος

πίστις. Ὡς γὰρ τῆς τεκούσης αὐτὸν κατὰ σάρκα μητρός,

ὡς θεός, ὑπάρχει κατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ λόγος, ἣν

ἐποιήσατο μητέρα διὰ φιλανθρωπίαν, ἐξ αὐτῆς ὡς ἄνθρω-

(125)πος γεννηθῆναι καταδεξάμενος, οὕτως ἐν ἡμῖν πρότερον

τὴν πίστιν δημιουργῶν ὁ λόγος ὕστερον γίνεται τῆς ἐν

ἡμῖν πίστεως υἱός, ἐξ αὐτῆς κατὰ τὴν πρᾶξιν ταῖς ἀρεταῖς

σωματούμενος, δι’ ἧς πάντα διανύομεν, παρὰ τοῦ λόγου

λαμβάνοντες τὰ πρὸς σωτηρίαν χαρίσματα. Χωρὶς γὰρ τῆς

(130)πίστεως, ἧς καὶ θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχει καὶ υἱὸς κατὰ

χάριν ὁ λόγος, οὐδεμίαν ἔχομεν παρρησίαν τὰς πρὸς αὐτὸν

ποιεῖσθαι δεήσεις.

     Ἀλλὰ γένοιτο διαπαντὸς ἡμᾶς τε τὸν τοιοῦτον συγκρο-

τεῖν γάμον, καὶ μετὰ τῆς ἰδίας μητρὸς παραγίνεσθαι τὸν

(135)Ἰησοῦν, ἵνα τὴν ἀπορρυεῖσαν ἡμῶν διὰ τὴν ἁμαρτίαν

ἀποκαταστήσῃ γνῶσιν, καὶ μεταβάλῃ ταύτην πρὸς τὴν

ἐξοικίζουσαν τὸν νοῦν τῆς τῶν ὄντων γενέσεως θέωσιν,

τὴν στομοῦσαν καὶ οἱονεὶ νευροῦσαν πρὸς ἀτρεψίαν, καθά-

περ ὕδωρ τονούμενον οἴνου ποιότητι, τὴν γνῶσιν τῆς

(140)φύσεως.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΑʹ

(2)     Τίς ὁ λόγος τῶν πέντε ἀνδρῶν τῆς Σαμαρείτιδος, καὶ

τοῦ ἕκτου καὶ μὴ ὄντος ἀνδρός;

     Ἀπόκρισις. Καὶ ἡ Σαμαρεῖτις γυνή, καὶ ἡ τοὺς ἑπτὰ

(5)λαβοῦσα, κατὰ τοὺς Σαδδουκαίους, πρὸς γάμον ἀδελφούς,

καὶ ἡ αἱμόρρους, καὶ ἡ πρὸς γῆν συγκύπτουσα, καὶ ἡ

θυγάτηρ Ἰαείρου, καὶ ἡ Συροφοινίκισσα καὶ τὴν καθόλου

τῶν ἀνθρώπων φύσιν καὶ τὴν τοῦ καθέκαστον ἀνθρώπου

ψυχὴν δηλοῦσιν, ἑκάστη κατὰ τὴν ὑποκειμένην τοῦ πάθους

(10)διάθεσιν σημαίνουσα καὶ τὴν φύσιν καὶ τὴν ψυχήν. Οἷον, ἡ

μὲν τῶν Σαδδουκαίων γυνή ἐστιν ἡ φύσις ἢ ἡ ψυχή, ἡ

πᾶσι μὲν τοῖς ἀπὸ τοῦ αἰῶνος δοθεῖσι θείοις νόμοις

ἀγόνως συνοικήσασα, τὴν δὲ τῶν μελλόντων προσδοκίαν

οὐκ ἀποδεχομένη. Ἡ δὲ αἱμόρρους ὡσαύτως ἡ φύσις ἐστὶ

(15)καὶ ἡ ψυχή, τὴν δοθεῖσαν αὐτῇ πρὸς γένεσιν ἔργων

δικαιοσύνης καὶ λόγων τοῖς πάθεσι πρὸς τὴν ὕλην διαρ-

ρέουσα δύναμιν. Ἡ δὲ Συροφοινίκισσα ἡ αὐτὴ φύσις ἐστὶ

καὶ ἡ τοῦ καθέκαστον ψυχή, ὡς θυγατέρα τὴν διάνοιαν

ἐπαχθῶς τῇ φιλίᾳ τῆς ὕλης ἐξ ἀμηχανίας ἐπιληπτικῶς

(20)διαρρησσομένην ἔχουσα. Ἡ δὲ θυγάτηρ Ἰαείρου ὁμοίως ἡ

κατὰ τὸν νόμον φύσις τε καὶ ψυχή, παντελῶς ἀποθανοῦσα

τῇ ἀπραξίᾳ τῶν νομικῶν ἐντολῶν καὶ ἀνενεργησίᾳ τῶν

θείων προσταγμάτων. Ἡ δὲ συγκύπτουσα γυνή ἐστιν ἡ

φύσις ἢ ἡ ψυχὴ ἡ πρὸς τὴν ὕλην τὴν περὶ πρᾶξιν νοερὰν

(25)δύναμιν ὅλην διὰ τῆς ἀπάτης τοῦ διαβόλου ἐπικάμψασα. Ἡ

δὲ Σαμαρεῖτις, ὡσαύτως ταῖς προλαβούσαις γυναιξί, τὴν

φύσιν δηλοῖ ἢ τὴν τοῦ καθέκαστον ψυχήν, δίχα τοῦ

προφητικοῦ χαρίσματος πᾶσι συνοικήσασα, καθάπερ ἀν-

δράσι, τοῖς δοθεῖσι τῇ φύσει νόμοις· ὧν πέντε μὲν ἦσαν

(30)παρελθόντες, ὁ ἕκτος δέ, κἂν παρῆν, ἀλλ’ οὐκ ἦν ἀνὴρ τῆς

φύσεως ἢ τῆς ψυχῆς, μὴ γεννῶν ἐξ αὐτῆς τὴν σῴζουσαν

εἰς τὸ παντελὲς δικαιοσύνην.

     Ἔσχεν οὖν πρῶτον νόμον ἡ φύσις, ὡς ἄνδρα, τὸν ἐν τῷ

παραδείσῳ· δεύτερον τὸν μετὰ τὸν παράδεισον· τρίτον τὸν

(35)ἐν τῷ κατακλυσμῷ ἐπὶ τοῦ Νῶε· τέταρτον τὸν τῆς

περιτομῆς ἐπὶ τοῦ Ἀβραάμ· πέμπτον τὸν τῆς προσαγωγῆς

τοῦ Ἰσαάκ. Τούτους λαβοῦσα πάντας ἡ φύσις ἀπεβάλετο,

θανόντας τῇ κατ’ αὐτὴν ἀκαρπίᾳ τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς.

Ἕκτον δέ, τὸν διὰ Μωσέως, εἶχε νόμον ὡς οὐκ ἔχουσα, ἢ

(40)διὰ τὸ μὴ ποιεῖν τὴν κατ’ αὐτὸν διατεταγμένην δικαιοσύνην,

ἢ διὰ τὸ μέλλειν αὐτὴν πρὸς ἕτερον, ὡς ἄνδρα, νόμον

μεταβήσεσθαι, τὸ εὐαγγέλιον, ὡς τοῦ νόμου μὴ δι’ αἰῶνος

δοθέντος τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἐπ’ οἰκονομίᾳ παι-

δαγωγούσῃ πρὸς τὸ μεῖζόν τε καὶ μυστικώτερον· καθ’ ὃ

(45)σημαινόμενον οἶμαι τὸν κύριον φάναι πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν

γυναῖκα· καὶ νῦν ὃν ἔχεις οὐκ ἔστι σός. Ἤιδει γὰρ εἰς τὸ

εὐαγγέλιον τὴν φύσιν μετενεχθήσεσθαι. Διὸ καὶ περὶ ἕκτην

ὥραν, ὅτε μάλιστα πανταχόθεν ἡ ψυχὴ περιλάμπεται ταῖς

ἀκτῖσι τῆς γνώσεως διὰ τὴν πρὸς αὐτὴν τοῦ λόγου

(50)παρουσίαν, τῆς ἐν νόμῳ σκιᾶς ἀπογενομένης, αὐτῇ διελέγε-

το, καὶ παρὰ τὸ φρέαρ τοῦ Ἰακώβ, παρὰ τὴν πηγὴν

δηλαδὴ σὺν τῷ λόγῳ τῶν γραφικῶν ἱσταμέν[ῃ] θεωρημάτων.

     Ταῦτα καὶ περὶ τούτου τέως εἰρήσθω.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΒʹ

(2)     Πῶς ἡμεῖς μὲν ποιῆσαι λεγόμεθα τὴν ἁμαρτίαν καὶ

εἰδέναι, ὁ δὲ κύριος γενέσθαι μὲν ἁμαρτία λέγεται, μὴ

γνῶναι δὲ αὐτήν; Πῶς δὲ καὶ τοῦ ποιῆσαι καὶ εἰδέναι

(5)αὐτὴν οὐκ ἔστι βαρύτερον τὸ γενέσθαι καὶ μὴ γνῶναι; Τὸν

γὰρ μὴ γνόντα ἁμαρτίαν, φησίν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν.

     Ἀπόκρισις. Φθαρεῖσα πρότερον τοῦ κατὰ φύσιν λόγου

τοῦ Ἀδὰμ ἡ προαίρεσις τὴν φύσιν ἑαυτῇ συνέφθειρεν,

ἀποθεμένην τῆς ἀπαθείας τὴν χάριν. Καὶ γέγονεν ἁμαρτία,

(10)πρώτη μὲν καὶ εὐδιάβλητος, ἡ πρὸς κακίαν ἀπὸ τοῦ

ἀγαθοῦ τῆς προαιρέσεως ἔκπτωσις, δευτέρα δέ, διὰ τὴν

πρώτην, ἡ τῆς φύσεως ἐξ ἀφθαρσίας εἰς φθορὰν ἀδιάβλη-

τος μεταποίησις. Δύο γὰρ ἁμαρτίαι γεγόνασιν ἐν τῷ προ-

πάτορι κατὰ τὴν παράβασιν τῆς θείας ἐντολῆς, ἡ μὲν

(15)διαβεβλημένη, ἡ δὲ ἀδιάβλητος, αἰτίαν ἔχουσα τὴν δια-

βεβλημένην, καὶ ἡ μὲν προαιρέσεως, ἑκουσίως ἀποθεμένης

τὸ ἀγαθόν, ἡ δὲ φύσεως, ἀκουσίως διὰ τὴν προαίρεσιν

ἀποθεμένης τὴν ἀθανασίαν. Ταύτην οὖν τὴν διάλληλον

φθοράν τε καὶ ἀλλοίωσιν τῆς φύσεως ὁ κύριος ἡμῶν καὶ

(20)θεὸς διορθούμενος, ὁλόκληρον τὴν φύσιν λαβών, εἶχε

καὶ αὐτὸς ἐν τῇ ληφθείσῃ φύσει τὸ παθητὸν τῇ κατὰ

προαίρεσιν ἀφθαρσίᾳ κοσμούμενον, καὶ γέγονε φύσει μὲν

διὰ τὸ παθητὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτία, μὴ γνοὺς δὲ τὴν

γνωμικὴν ἁμαρτίαν διὰ τὴν ἀτρεψίαν τῆς προαιρέσεως· τὸ

(25)δὲ παθητὸν τῆς φύσεως διὰ τὴν ἀφθαρσίαν τῆς προαιρέ-

σεως διωρθώσατο, τὸ τέλος τοῦ παθητοῦ τῆς φύσεως,

φημὶ δὲ τὸν θάνατον, τῆς κατὰ φύσιν πρὸς ἀφθαρσίαν

μεταποιήσεως ἀρχὴν ποιησάμενος. Καὶ γέγονεν, ὥσπερ δι’ ἑ-

νὸς ἀνθρώπου τραπέντος ἑκουσίως ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ τὴν

(30)προαίρεσιν εἰς πάντας ἀνθρώπους ἡ τῆς φύσεως ἐξ

ἀφθαρσίας εἰς φθορὰν μεταποίησις, οὕτως δι’ ἑνὸς ἀνθρώ-

που Ἰησοῦ Χριστοῦ, μὴ τραπέντος ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ τὴν

προαίρεσιν, εἰς πάντας ἀνθρώπους ἡ τῆς φύσεως ἐκ

φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν ἀποκατάστασις.

(35)     Τὴν ἐμὴν οὖν μὴ γνοὺς ἁμαρτίαν ὁ κύριος, τουτέστι τὴν

τροπὴν τῆς ἐμῆς προαιρέσεως, τὴν ἐμὴν οὐκ ἔλαβεν

ἁμαρτίαν οὔτε γέγονεν, ἀλλὰ τὴν δι’ ἐμὲ [γέγονεν] ἁμαρ-

τίαν, τουτέστι τὴν διὰ τὴν τροπὴν τῆς ἐμῆς προαιρέσεως

φθορὰν τῆς φύσεως, ἀναλαβών, ὑπὲρ ἡμῶν γέγονε φύσει

(40)παθητὸς ἄνθρωπος, διὰ τῆς δι’ ἐμὲ ἁμαρτίας τὴν ἐμὴν

ἀνελὼν ἁμαρτίαν. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ Ἀδὰμ τὸ περὶ κακίαν

τῆς προαιρέσεως ἴδιον τὸ κοινὸν τῆς ἀφθαρσίας ἀφείλετο

κλέος τῆς φύσεως, φύσιν ἀθάνατον ἔχειν οὐκ εἶναι καλὸν

κρίναντος τοῦ θεοῦ τὸν κακισθέντα τὴν προαίρεσιν ἄνθρω-

(45)πον, οὕτως ἐν τῷ Χριστῷ τὸ περὶ τὸ καλὸν τῆς προαιρέ-

σεως ἴδιον τὸ κοινὸν τῆς φθορᾶς αἶσχος τῆς ὅλης ἀφείλετο

φύσεως, κατὰ τὴν ἀνάστασιν μεταπλασθείσης εἰς ἀφθαρσίαν

τῆς φύσεως διὰ τὴν ἀτρεψίαν τῆς προαιρέσεως, εὔλογον

κρίναντος τοῦ θεοῦ πάλιν ἀθάνατον ἀπολαβεῖν τὴν φύσιν

(50)τὸν μὴ τραπέντα τὴν προαίρεσιν ἄνθρωπον. Ἄνθρωπον δὲ

λέγω τὸν σαρκωθέντα θεὸν λόγον δι’ ἣν ἑαυτῷ καθ’ ὑ-

πόστασιν ἥνωσε λογικῶς ἐψυχωμένην σάρκα. Εἰ γὰρ τὸ

κατὰ φύσιν παθητόν τε καὶ φθαρτὸν καὶ θνητὸν ἐν τῷ

Ἀδὰμ ἡ τροπὴ τῆς προαιρέσεως ἐπεισήγαγεν, εἰκότως τὸ

(55)κατὰ φύσιν ἀπαθὲς καὶ ἄφθαρτον καὶ ἀθάνατον ἐν τῷ

Χριστῷ διὰ τῆς ἀναστάσεως ἡ ἀτρεψία τῆς προαιρέσεως

ἐπανήγαγε.

     Κατάκρισις οὖν ἐστι τῆς προαιρετικῆς ἁμαρτίας τοῦ

Ἀδὰμ ἡ τῆς φύσεως πρὸς πάθος καὶ φθορὰν καὶ θάνατον

(60)μεταποίησις· ἣν οὐ γέγονε μὲν ἐκ θεοῦ καταρχὰς ἔχων ὁ

ἄνθρωπος, ἐποίησε δὲ καὶ ἔγνω, τὴν προαιρετικὴν διὰ τῆς

παρακοῆς ἁμαρτίαν δημιουργήσας· ἧς ὑπάρχει γέννημα

σαφῶς ἡ διὰ τοῦ θανάτου κατάκρισις. Ταύτην δὲ τῆς ἐμῆς

προαιρετικῆς ἁμαρτίας τὴν κατάκρισιν, λέγω δὲ τὸ κατὰ

(65)φύσιν παθητὸν καὶ φθαρτὸν καὶ θνητόν, ὁ κύριος λαβὼν

ἁμαρτία γέγονε δι’ ἐμὲ κατὰ τὸ παθητὸν καὶ φθαρτὸν καὶ

θνητόν, τὴν ἐμὴν ἑκουσίως ὑποδὺς φύσει κατάκρισιν,

ἀκατάκριτος ὑπάρχων τὴν προαίρεσιν, ἵνα τὴν ἐμὴν προαι-

ρετικήν τε καὶ φυσικὴν ἁμαρτίαν καὶ κατάκρισιν κατακρίνῃ,

(70)κατὰ ταὐτὸν ἁμαρτίαν καὶ πάθος καὶ φθορὰν καὶ θάνατον

ἐξωθήσας τῆς φύσεως, καὶ γένηται καινὸν μυστήριον ἡ

περὶ ἐμέ, τὸν πεσόντα ἐξ ἀπειθείας, τοῦ ὑπὲρ ἐμὲ ἐκ

φιλανθρωπίας οἰκονομία, τῆς ἐμῆς ἕνεκεν σωτηρίας τὴν

ἐμὴν ἑκουσίως οἰκειουμένου διὰ τοῦ θανάτου κατάκρισιν,

(75)καὶ δι’ αὐτῆς χαριζομένου μοι τὴν πρὸς ἀθανασίαν ἀνάκλη-

σιν.

     Πολλαχῶς, οἶμαι, δέδεικται κατ’ ἐπιτομὴν πῶς τε γέγονε

μὲν ἁμαρτία ὁ κύριος, οὐκ ἔγνω δὲ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ πῶς

ὁ ἄνθρωπος οὐ γέγονε μέν, ἐποίησε δὲ καὶ ἔγνω τὴν

(80)ἁμαρτίαν, τήν τε προαιρετικήν, ἧς αὐτὸς ἀπήρξατο, τήν τε

φυσικήν, ἣν δι’ αὐτὸν ὁ κύριος κατεδέξατο, τῆς πρώτης

παντελῶς ὑπάρχων ἐλεύθερος. Οὐδαμῶς οὖν τοῦ γίνεσθαι

κρεῖττον ὑπάρχει τὸ ποιῆσαι καὶ γνῶναι τὴν ἁμαρτίαν κατὰ

τὸν ἀποδοθέντα νοούμενον τοῦ λόγου σκοπόν, καὶ μετὰ

(85)τῆς πρεπούσης διαστολῆς τῆς κατὰ τὴν ἁμαρτίαν ὁμωνυ-

μίας νοουμένης. Τὸ μὲν γὰρ θεοῦ ποιεῖται χωρισμόν,

ἀπωθουμένης ἑκουσίως τὰ θεῖα τῆς προαιρέσεως, τὸ δὲ

κακίας πολλάκις γίνεται κωλυτικόν, μὴ συγχωροῦν εἰς

ἔργον προβῆναι, διὰ τὴν φυσικὴν ἀσθένειαν, τὴν κακίαν τῆς

(90)προαιρέσεως.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΓʹ

(2)     Εἰ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς ἡ σοφία λέγεται εἶναι παρὰ τῇ

γραφῇ, ἔργον δὲ σοφίας τὸ διακρίνειν καὶ γνῶναι τὸ

γνωστὸν τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ πονηροῦ ξύλον, τί διαφέρει

(5)λοιπὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς;

     Ἀπόκρισις. Πολλὰ μὲν εἰπεῖν δυνάμενοι περὶ τοῦ προ-

κειμένου ζητήματος διὰ τῆς ἐν αὐτοῖς χάριτος οἱ τῆς

ἐκκλησίας διδάσκαλοι, σιωπῇ μᾶλλον τιμήσαντες τὸν τόπον

ἡγήσαντο κρεῖττον, διὰ τὴν τῶν πολλῶν διάνοιαν μὴ

(10)δυναμένην ἐφικέσθαι τοῦ βάθους τῶν γεγραμμένων, μηδὲν

βαθύτερον εἰπεῖν ἀνασχόμενοι. Εἰ δὲ καὶ εἶπόν τινες,

πρότερον διακρίναντες τῶν ἀκουόντων τὴν δύναμιν, οὕτω

μέρος πρὸς λυσιτέλειαν τῶν διδασκομένων εἰρηκότες, τὸ

πλεῖστον κατέλιπον ἀνεξέταστον. Διὸ κἀγὼ σιωπῇ μᾶλλον

(15)τὸν τόπον παρελθεῖν διενοούμην, εἰ μὴ λυπεῖσθαι τὴν

ὑμετέραν φιλόθεον ψυχὴν ὑπενόησα. Πλὴν ἀλλ’ ὑμῶν χάριν

ἐρῶ τὸ πᾶσιν δυνάμενον εἶναι κατάλληλον καὶ μικροῖς καὶ

μεγάλοις τὴν διάνοιαν πρόσφορον.

     Τὸ ξύλον τῆς ζωῆς καὶ τὸ μὴ τοιοῦτον, ἐξ αὐτοῦ μόνου

(20)τοῦ τὸ μὲν ζωῆς ξύλον ὀνομασθῆναι, τὸ δὲ οὐ ζωῆς ἀλλὰ

μόνον γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ, πολλὴν καὶ ἄφατον

ἔχουσι τὴν διαφοράν. Τὸ γὰρ τῆς ζωῆς ξύλον πάντως καὶ

ζωῆς ἐστι ποιητικόν, τὸ δὲ μὴ ζωῆς ξύλον δηλονότι

θανάτου ποιητικόν. Τὸ γὰρ μὴ ποιητικὸν ζωῆς ἐκ τοῦ μὴ

(25)προσαγορευθῆναι ζωῆς ξύλον θανάτου σαφῶς ἂν εἴη

ποιητικόν· ἄλλο γὰρ οὐδὲν τῇ ζωῇ κατ’ ἐναντίωσιν ἀντι-

διαιρεῖται.

     Ἄλλως τε δὲ καὶ ὡς σοφία τὸ ξύλον τῆς ζωῆς πλείστην

ἔχει διαφορὰν πρὸς τὸ ξύλον τὸ γνωστὸν καλοῦ καὶ

(30)πονηροῦ, τὸ μήτε ὂν σοφία μήτε ὠνομασμένον. Τῆς μὲν

γὰρ σοφίας ἴδιον νοῦς καὶ λόγος, τῆς δὲ τῇ σοφίᾳ κατὰ τὸ

ἐναντίον ἀντικειμένης ἕξεως ἴδιον ἀλογία καὶ αἴσθησις.

Οὐκοῦν ἐπειδὴ ἐκ ψυχῆς νοερᾶς καὶ σώματος αἰσθητικοῦ

συνεστὼς πρὸς γένεσιν ἦλθεν ὁ ἄνθρωπος, ἔστω κατὰ μίαν

(35)ἐπιβολὴν ξύλον ζωῆς ὁ τῆς ψυχῆς νοῦς, ἐν ᾧ τῆς σοφίας

ὑπάρχει τὸ χρῆμα, ξύλον δὲ γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ ἡ

τοῦ σώματος αἴσθησις, ἐν ᾗ τῆς ἀλογίας ὑπάρχει σαφῶς ἡ

κίνησις· ἧς κατὰ τὴν πεῖραν μὴ ἅψασθαι δι’ ἐνεργείας ὁ

ἄνθρωπος τὴν θείαν λαβὼν ἐντολὴν οὐκ ἐφύλαξεν.

(40)     Ἀμφότερα δὲ τὰ ξύλα κατὰ τὴν γραφὴν τινῶν εἰσι

διακριτικά, ἤγουν ὁ νοῦς καὶ ἡ αἴσθησις. Οἷον, ὁ μὲν νοῦς

ἔχει δύναμιν διακριτικὴν νοητῶν καὶ αἰσθητῶν, προσκαίρων

καὶ αἰωνίων, μᾶλλον δέ, ψυχῆς ὑπάρχων δύναμις διακριτική,

τῶν μὲν αὐτὴν ἀντέχεσθαι πείθει, τῶν δὲ ὑπεραίρεσθαι. Ἡ

(45)δὲ αἴσθησις ἔχει δύναμιν διακριτικὴν ἡδονῆς σωμάτων καὶ

ὀδύνης, μᾶλλον δέ, δύναμις ὑπάρχουσα ἐμψύχων καὶ

αἰσθητικῶν σωμάτων, τὴν μὲν ἐπισπᾶσθαι πείθει, τὴν δὲ

ἀποπέμπεσθαι. Ἐὰν μὲν οὖν ὁ ἄνθρωπος μόνης τῆς καθ’ ἡ-

δονὴν καὶ ὀδύνην αἰσθητικῆς τῶν σωμάτων γένηται

(50)διακρίσεως, τὴν θείαν παραβὰς ἐντολήν, ἐσθίει τὸ ξύλον

τὸ γνωστὸν καλοῦ τε καὶ πονηροῦ, τουτέστι τὴν κατ’ αἴ-

σθησιν ἀλογίαν, μόνην ἔχων τὴν συστατικὴν τῶν σω-

μάτων διάκρισιν, καθ’ ἥν, ὡς μὲν καλοῦ, τῆς ἡδονῆς ἀντέ-

χεται, ὡς δὲ κακοῦ, τῆς ὀδύνης ἀπέχεται· ἐὰν δὲ μό-

(55)νης τῆς τῶν αἰωνίων διακρινούσης τὰ πρόσκαιρα διόλου

νοερᾶς γένηται διακρίσεως, τὴν θείαν φυλάξας ἐντολήν,

ἐσθίει τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, τὴν κατὰ νοῦν λέγω συνιστα-

μένην σοφίαν, μόνην ἔχων τὴν συστατικὴν τῆς ψυχῆς

διάκρισιν, καθ’ ἥν, ὡς μὲν καλοῦ, τῆς τῶν αἰωνίων ἀντέ-

(60)χεται δόξης, ὡς δὲ κακοῦ, τῆς τῶν προσκαίρων ἀπέ-

χεται φθορᾶς.

     Πολλὴ τοιγαροῦν ἐστιν ἡ διαφορὰ τῶν δύο ξύλων, καὶ

τῆς αὐτῶν φυσικῆς διακρίσεως, καὶ τῆς ἐν ἑκάστῳ προς-

φυοῦς ἐμφάσεως, ὁμωνύμως ἐκφωνηθείσης ἄνευ διαστολῆς

(65)προσηγορίας τοῦ καλοῦ τε καὶ τοῦ κακοῦ, καὶ πολλὴν

δύναται ποιῆσαι τοῖς μὴ σοφῶς τε καὶ ἐπεσκεμμένως ἐν-

τυγχάνουσι τοῖς λογίοις τοῦ πνεύματος τὴν πλάνην. Ἀλλ’ ὑ-

μεῖς σοφοὶ διὰ τῆς χάριτος ὄντες, γνῶτε ὅτι τὸ ἁπλῶς

λεγόμενον κακὸν οὐ πάντως κακόν, ἀλλὰ πρός τι μὲν

(70)κακόν, πρός τι δὲ οὐ κακόν· ὡσαύτως καὶ τὸ ἁπλῶς

λεγόμενον καλὸν οὐ πάντως καλόν, ἀλλὰ πρός τι μὲν

καλόν, πρός τι δὲ οὐ καλόν· καὶ τὴν ἐκ τῆς ὁμωνυμίας

βλάβην φυλάξασθε.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΔʹ

(2)     Πρὸς τίνα λέγει ὁ θεὸς ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ

ἡμῶν; Εἰ μὲν πρὸς τὸν υἱόν, καὶ πῶς συγκρίνεται Ἀδὰμ

θεῷ, μὴ ὢν τῆς οὐσίας αὐτοῦ; Εἰ δὲ πρὸς ἀγγέλους, πῶς

(5)τὸν ἄγγελον πάλιν ἑαυτῷ συγκρίνει, ὡς πρὸς ἴσον κατὰ

τὴν οὐσίαν λέγων τὸ ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν;

     Ἀπόκρισις. Ἤδη μὲν εἶπον ἐν τῷ περὶ τῆς πυργοποιΐας

κεφαλαίῳ ὅτι κατὰ τὴν ὑποκειμένην τῇ ψυχῇ τῶν προνοου-

μένων διάθεσιν ἡ γραφὴ λαλοῦντα τὸν θεὸν διαπλάττεται,

(10)διὰ τῶν κατὰ φύσιν ἡμῖν συμφυῶν τρόπων τὴν θείαν

αἰνιττομένη βουλήν. Καὶ ἐνταῦθα τοίνυν οὐχ ἁπλῶς λέγοντα

τὸν θεὸν ἡ γραφὴ δείκνυσι τὸ ἰδοὺ γέγονεν Ἀδὰμ ὡς εἷς

ἐξ ἡμῶν, ἀλλά, δηλονότι μετὰ τὴν παράβασιν, προσθεῖσα

καὶ τὴν αἰτίαν τῆς λέξεως, ἣν ὑμεῖς ἐντάξαι τῷ κεφαλαίῳ

(15)παρελίπετε, τῆς ὅλης σαφηνιστικὴν ὑπάρχουσαν ἐννοίας.

Εἰπὼν γὰρ ὁ λόγος ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν,

προσέθηκε τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, καὶ νῦν μήποτε

ἐκτείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ καὶ λάβῃ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς καὶ

ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐπειδὴ γὰρ ἅμα τῇ συμβουλῇ

(20)πολυθεΐαν αὐτὸν ἐδίδαξεν ὁ διάβολος εἰπὼν ᾗ δ’ ἂν ἡμέρᾳ

φάγησθε ἀπὸ τοῦ ξύλου, διανοιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ

ἔσεσθε ὡς θεοὶ γινώσκοντες καλὸν καὶ πονηρόν, διὰ τοῦτο

μεθ’ ὑποκρίσεως καὶ οἷον εἰπεῖν εἰρωνευτικήν τε καὶ

ὀνειδιστικήν, εἰς ἔλεγχον τοῦ πεισθέντος ἀνθρώπου τῷ

(25)διαβόλῳ, τὴν τὸ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν πρὸς τὴν

ἐντεθεῖσαν διὰ τῆς ἀπάτης παρὰ τοῦ ὄφεως τῷ Ἀδὰμ περὶ

θεότητος ἔννοιαν πληθυντικῶς ποιεῖται φωνὴν ὁ θεός.

     Καὶ μή τις δόξῃ τῆς γραφικῆς εἶναι συνηθείας ἀλλότριον

τὸ εἶδος τῆς κατ’ εἰρωνείαν λέξεως, ἀκούων τῆς γραφῆς ἐκ

(30)προσώπου τοῦ θεοῦ λεγούσης πρὸς τὸν Ἰσραὴλ ἐὰν

πορευθῆτε πρός με πλάγιοι, κἀγὼ πορεύσομαι πρὸς ὑμᾶς

πλάγιος, εἰδὼς μηδὲν διαφέρειν εἰρωνείας πλαγιασμόν, καὶ

πάλιν εὑρίσκων πῶς τὴν τοῦ Ἀχαὰβ συνεσκεύασεν ἀπάτην,

ὡς ἀλήθειαν αὐτῷ προβαλλόμενος τὸ ψεῦδος δι’ ὧν

(35)ἥμαρτεν φέρων αὐτῷ δικαίως τὴν κόλασιν. Εἰ γὰρ μὴ πρὸς

τὴν πλάνην τοῦ Ἀδὰμ ἡ γραφὴ τὸν θεὸν λέγοντα τὸ ὡς

εἷς ἐξ ἡμῶν εἰσήγαγεν, πῶς ἐπέφερε τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ

πονηρόν, ὡς σύνθετον ἔχοντα γνῶσιν καὶ ἐξ ἐναντίων

συγκειμένην· ὅπερ ἀμήχανον ἐπὶ θεοῦ κἂν ἐννοῆσαι, μήτι

(40)γε εἰπεῖν τολμῆσαι, τοῦ μόνου ἁπλοῦ τὴν οὐσίαν καὶ τὴν

δύναμιν καὶ τὴν γνῶσιν, καὶ μόνην τὴν τοῦ καλοῦ γνῶσιν

ἔχοντος, μᾶλλον δὲ αὐτοουσία καὶ δύναμις καὶ γνῶσις

ὄντος. Ἀλλ’ οὐδέ τι τῶν ἐκ θεοῦ καὶ μετὰ θεὸν λογικῶν

οὐσιῶν ἔχει ὁμοῦ τε καὶ κατὰ ταὐτὸν ἐν τῷ τῆς διανοίας

(45)ἁπλῷ κινήματι κατὰ σύνθεσιν ἐκ τῶν ἐναντίων ὑφισταμένην

τὴν γνῶσιν. Διότι πέφυκεν ἡ θατέρου τῶν ἀλλήλοις

ἀντικειμένων γνῶσις τῆς τοῦ ἑτέρου ποιεῖσθαι γνώσεως

ἄγνοιαν. Ἀμιγὴς γὰρ τῶν ἀντικειμένων ἡ γνῶσις καὶ

παντάπασιν ἀσυνύπαρκτος, ἐπείπερ ἡ τοῦδε γνῶσις τὴν

(50)θατέρου τῶν ἀντικειμένων συνίστησιν ἄγνοιαν, ὥσπερ οὔτε

ὀφθαλμὸς τοῦ ἄνω τε ὁμοῦ καὶ τοῦ κάτω, καὶ τῶν ἐφ’ ἑ-

κάτερα κατὰ ταὐτόν, χωρὶς τῆς πρὸς θάτερον ἰδιαζούσης

ἐπιστροφῆς καὶ τῶν ἄλλων πάντῃ κεχωρισμένης, ἀντιλαμ-

βάνεσθαι.

(55)     Τὸ τοίνυν πάθος τοῦ Ἀδὰμ οἰκειούμενον ἡ γραφὴ τὸν

θεὸν παραδείκνυσιν ἢ τὸν Ἀδὰμ ἐπὶ τῇ συμβουλῇ τοῦ

ὄφεως διελέγχει, πρὸς συναίσθησιν ἄγουσα τῶν ἐκ τῆς

ἀπάτης ἐπιτριβέντων αὐτῷ περὶ πολυθεΐας ὕθλων. Καὶ εἰ

μὲν οὕτως ἔχει καλῶς, ἅλις τῶν ζητημάτων. Ἐπείτοι γε

(60)αὐτὸς παρ’ ἑαυτοῦ τὸ μεῖζον ἐξευρίσκων, μετάδος κἀμοὶ

τῆς χορηγουμένης σοι περὶ τῶν ὄντων θεόθεν χάριτος.

     Τὸ δὲ καὶ νῦν μήπως ἐκτείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ καὶ λάβῃ

τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς καὶ ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τὴν κατὰ τὴν

πρᾶξιν, ὡς οἶμαι, τῶν ἀμίκτων προνοητικῶς ποιεῖται

(65)διαίρεσιν, ἵνα μὴ ἀθάνατον γένηται τὸ κακόν, τῇ μετοχῇ

τοῦ καλοῦ συντηρούμενον. Ἄμικτον γὰρ εἶναι βούλεται

περὶ τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον κατὰ τὴν σχέσιν τῶν ἀντικει-

μένων τὴν γνῶσιν ὁ ποιήσας τὸν ἄνθρωπον.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΕʹ

(2)     Τί σημαίνει τὸ ἐν τῷ Λευϊτικῷ στηθύνιον τοῦ ἐπιθέματος

καὶ ὁ βραχίων τοῦ ἀφαιρέματος, εἰς τιμὴν θεοῦ τοῖς ἱερεῦσιν

ἀφιερούμενον;

(5)     Ἀπόκρισις. Οἶμαι τὴν ἀμείνω καὶ ὑψηλὴν θεωρίαν

δηλοῦσθαι διὰ τοῦ στηθυνίου, καὶ τὴν πρᾶξιν διὰ τοῦ

βραχίονος, ἤγουν τοῦ διανοητικοῦ τὴν ἕξιν καὶ τὴν ἐνέρ-

γειαν, ἢ τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἀρετήν, ὡς τῆς μὲν γνώσεως

αὐτῷ προσαγούσης ἀμέσως τὸν νοῦν τῷ θεῷ, τῆς ἀρετῆς

(10)δὲ κατὰ τὴν πρᾶξιν πάσης αὐτὸν ἀφαιρουμένης τῆς τῶν

ὄντων γενέσεως· ἅπερ ἱερεῦσιν ἀφώρισεν ὁ λόγος, τοῖς

μόνον τὸν θεὸν διὰ πάντων κτησαμένοις κληρονομίαν, καὶ

μηδὲν τὸ σύνολον κεκτημένοις ἐπίγειον.

     Ἢ πάλιν, ἐπειδὴ τὰς ἄλλων καρδίας διὰ τοῦ λόγου

(15)τῆς διδασκαλίας οἱ γνώσει καὶ ἀρετῇ διόλου ποιωθέντες τῷ

πνεύματι εὐσεβείας καὶ πίστεως ποιοῦνται δεκτικάς, καὶ

τὴν πρακτικὴν αὐτῶν ἕξιν καὶ δύναμιν ἀφαιρούμενοι τῶν

ἐπὶ τῇ φθαρτῇ φύσει σπουδασμάτων πρὸς τὴν τῶν ὑπὲρ

φύσιν ἀφθάρτων ἐνέργειαν ἀγαθῶν μεταφέρουσιν, εἰκότως

(20)τῶν προσαγομένων εἰς θυσίαν θεοῦ τὸ στηθύνιον τοῦ

ἐπιθέματος, τουτέστι τῶν προσαγομένων τὴν καρδίαν, καὶ

τὸν βραχίονα, τῶν αὐτῶν δηλονότι τὴν πρᾶξιν, προσέταξεν

ἀφιεροῦσθαι τοῖς ἱερεῦσιν ὁ λόγος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜϚʹ

(2)     Τίς ἡ διαφορὰ τοῦ ἐσόπτρου πρὸς τὸ αἴνιγμα;

     Ἀπόκρισις. Τὸ μὲν ἔσοπτρόν ἐστιν, ὡς ἐν ὅρῳ φάναι,

συνείδησις τὴν τῶν κατὰ τὴν πρᾶξιν ἀνελλιπῶς πάντων

(5)ἀγαθῶν ἔχουσα μορφήν, δι’ ἧς ὁ καθαρὸς τὴν διάνοιαν

πέφυκεν ὁρᾶν τὸν θεόν, ἢ ἕξις πρακτική, τὴν πασῶν τῶν

ἀρετῶν εἰς ἀλλήλας ἑνοειδῶς καθάπερ πρόσωπον θεῖον

περιγράφουσα σύνθεσιν. Τὸ δὲ αἴνιγμα γνῶσίς ἐστι διὰ τῆς

κατὰ θεωρίαν παντελοῦς τῶν θείων λόγων ἐφικτῆς τῇ

(10)φύσει περιοχῆς, τὴν τῶν ὑπὲρ νόησιν ἔμφασιν ἔχουσα. Καὶ

ἁπλῶς ἔσοπτρόν ἐστιν ἕξις ἐνδεικτικὴ τῆς μελλούσης

τῶν ἀρετῶν ἐμφανισθῆναι τοῖς ἀξίοις πρωτοτύπου μορφῆς·

τὸ γὰρ ἐσόμενον τέλος τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας παραδη-

λοῖ τοῖς ἔχουσι τὸ ἔσοπτρον· τὸ αἴνιγμα δὲ τῆς τῶν

(15)νοουμένων περὶ γνῶσιν ἀρχετυπίας ἐστὶν ἔνδειξις.

     Πᾶσα τοίνυν ἐνταῦθα δικαιοσύνη, συγκρινομένη πρὸς

τὴν μέλλουσαν, ἐσόπτρου λόγον ἐπέχει τὴν τῶν ἀρχε-

τύπων πραγμάτων εἰκόνα, οὐκ αὐτὰ δὲ τὰ πράγματα κατ’ εἶ-

δος ὑφιστάμενα ἔχουσα· καὶ πᾶσα γνῶσις ἐνταῦθα τῶν

(20)ὑψηλῶν, συγκρινομένη πρὸς τὴν μέλλουσαν, αἴνιγμά ἐστιν,

ἔμφασιν τῆς ἀληθείας ἀλλ’ οὐκ αὐτὴν ὑφισταμένην ἔχουσα

τὴν φανήσεσθαι μέλλουσαν ἀλήθειαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀρετῇ καὶ

γνώσει τὰ θεῖα συνέχεται, τῶν κατ’ ἀρετὴν πρωτοτύπων

ἐστὶν ἐνδεικτικὸν τὸ ἔσοπτρον, καὶ τῶν κατὰ γνῶσιν

(25)ἀρχετύπων ἐμφαντικὸν ὑπάρχει τὸ αἴνιγμα. Ταύτην ἔχει τὴν

διαφορὰν τὸ ἔσοπτρον πρὸς τὸ αἴνιγμα, καθότι τὸ μὲν

ἔσοπτρον πρακτικῆς μηνύει τέλος ἐσόμενον, τὸ δὲ αἴνιγμα

θεωρητικῆς ἐμφαίνει μυστήριον.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΖʹ

(2)     Τί ἐστι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ τὰ ἑξῆς; Τίς

ἔρημος καὶ τίς ἐνταῦθα ἡ ὁδὸς κυρίου καὶ τίς ἡ ἑτοιμασία

αὐτῆς; Τίνες τε αἱ τρίβοι αὐτοῦ καὶ τί τὸ εὐθῦναι αὐτάς;

(5)Τίνες αἱ φάραγγες, καὶ τί σημαίνει τὸ πληρωθήσεται πᾶσα

φάραγξ; Τίνα τε τὰ ὄρη καὶ οἱ βουνοί, καὶ τίς ἡ τούτων

ταπείνωσις; Τί τὰ σκολιά, καὶ πῶς ἔσται εἰς εὐθεῖαν; Τίνες αἱ

τραχεῖαι, καὶ πῶς ἔσονται εἰς ὁδοὺς λείας; Καὶ τί τὸ μετὰ

ταῦτα πάντα καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ;

(10)     Ἀπόκρισις. Φωνὴ τοῦ ἐξ ἀρχῆς βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ,

τῇ φύσει λέγω τῶν ἀνθρώπων ἢ τῷ κόσμῳ τούτῳ, θεοῦ

λόγου προδήλως ἐστὶ πᾶς ἅγιος, εἴτε κατὰ τὸν Ἄβελ

ὀρθῶς προσφέρων ἐξ εἰλικρινείας ἐστεατωμένα ταῖς ἀρε-

ταῖς τὰ τῆς ψυχῆς πρῶτα τῆς θεωρίας κινήματα, εἴτε

(15)κατὰ τὸν Ἐνὼς ἐλπίδι πίστεως βεβαίᾳ τῶν μελλόντων

ἀγαθῶν ἐπιδραξάμενος, ὑπὲρ ὧν ἤλπισεν, εὔτονον ἐκτήσα-

το τὴν ἐπίκλησιν, εἴτε κατὰ τὸν Ἐνώχ, διὰ πάσης

εὐαρεστήσας ἀρετῆς, τῆς τῶν ὄντων σχέσεώς τε καὶ

γνώσεως τὸν νοῦν παντελῶς ἀπάρας, πρὸς αὐτὴν τὴν ὑπὲρ

(20)νόησιν ἀσχέτως αἰτίαν μετέθηκεν, εἴτε κατὰ τὸν Νῶε,

πίστει θεωρήσας τὰ μέλλοντα τῆς θείας κρίσεως εἴδη,

κατεσκεύασεν ἑαυτῷ, κιβωτοῦ δίκην, τὴν ῥυομένην αὐτὸν

ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς πανταχόθεν ἠσφαλισμένην τῷ

θείῳ φόβῳ πολιτείαν καὶ ἄσκησιν, εἴτε κατὰ τὸν Ἀβραάμ,

(25)καθαρῷ πίστεως ὀφθαλμῷ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἰδὼν

τὴν εὐπρέπειαν, ὑπήκουσε γῆς καὶ συγγενείας καὶ οἴκου

πατρικοῦ προθύμως ἐξελθεῖν, καταλιπὼν τὴν πρὸς σάρ-

κα καὶ αἴσθησιν καὶ αἰσθητὰ σχέσιν τε καὶ προσπάθειαν,

καὶ φύσεως ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καὶ ἀγώνων ὑψηλότερος

(30)ὤν, προτιμήσας τὴν αἰτίαν τῆς φύσεως, ὡς τοῦ Ἰσαὰκ τὸν

θεὸν ὁ μέγας Ἀβραάμ, εἴτε κατὰ τὸν Ἰσαάκ, δι’ ἄκραν

ἀπάθειαν καὶ τὴν περὶ θεωρίαν καλὴν τῆς ψυχῆς ἀπληστίαν,

ἀμετάβατον ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἔσχεν, καὶ πολεμούμενος

ὑπὸ τῶν πονηρῶν πνευμάτων, τὴν ἕξιν τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς

(35)γνώσεως, εἴτε κατὰ τὸν Ἰακὼβ τῆς τῶν ὑλικῶν δασύτητός

τε καὶ τῆς περὶ αὐτὰ συγχύσεως τὸν νοῦν ἀποκαθάρας

κατέστησε λεῖον, καὶ τῇ τῶν ἐριφείων ἐπιθέσει δερμάτων,

τῇ περὶ τὴν σάρκα λέγω τοῦ κατὰ θεὸν βίου τραχύτητι,

τὴν κατὰ τοῦ φρονήματος τῆς σαρκὸς παρὰ τοῦ θεοῦ

(40)κομισάμενος δυναστείαν, φόβῳ τε τῆς τῶν παθῶν ἐπανα-

στάσεως καὶ πόθῳ τῆς κατὰ πεῖραν ὑψηλοτέρας μαθήσεως

μεταβὰς εἰς Χαρράν, τὴν φυσικήν φημι θεωρίαν, ἐξ ἧς

λαβὼν διὰ πόνων πρακτικῶν πᾶσαν τοῦ φαινομένου κόσμου

τὴν πνευματικὴν ἐπιστήμην, ἐν διαφόροις συλλεγεῖσαν

(45)λογισμοῖς τε καὶ νοήμασιν, ἐπανῆλθεν εἰς τὴν γῆν τὴν

πατρικὴν καὶ οἰκείαν, φημὶ τὴν γνῶσιν τῶν νοητῶν,

ἐπιφερόμενος καθάπερ γυναῖκας καὶ παιδίσκας τὰς ἐγγε-

νομένας αὐτῷ τῆς τε πρακτικῆς καὶ τῆς θεωρητικῆς παγίας

ἕξεις καὶ ἐνεργείας καὶ τοὺς ἐκ τούτων αὐτῷ γεννηθέντας

(50)υἱούς, οἵτινες οὗτοι τυγχάνουσι. Καὶ ἁπλῶς_ἵνα μὴ

πλέον τοῦ δέοντος ὁ λόγος μηκύνηται, τὸν ἑκάστου βίον

διεξιών_πᾶς ἅγιος διὰ τῆς οἰκείας ἀναστροφῆς, ὡς

ἐσχηκὼς βοῶντα τὸν λόγον τὰ οἰκεῖα τοῖς ἄλλοις ἀνθρώ-

ποις θελήματα, φωνὴ τοῦ λόγου σαφῶς ὑπάρχει καὶ

(55)πρόδρομος κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐν αὐτῷ δικαιοσύνης

καὶ πίστεως. Πάντων δὲ μάλιστα φωνὴ τοῦ λόγου καὶ

πρόδρομός ἐστιν Ἰωάννης ὁ μέγας καὶ τῆς ἄνευ τύπων καὶ

συμβόλων ἀληθοῦς τοῦ θεοῦ παρουσίας μηνυτής τε καὶ

κήρυξ καὶ τοῖς ἀγνοοῦσιν ἐμφανιστής, δεικνὺς ἀναφανδὸν

(60)τὸν αἴροντα τοῦ κόσμου τὴν ἁμαρτίαν καὶ πρὸς τὴν

οἰκονομίαν εἰς τὴν τῶν μυστηρίων ἐκπλήρωσιν κατὰ τὸ

βάπτισμα συνεισφέρων τὴν ἑαυτοῦ λειτουργίαν.

     Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὸν πλοῦτον τῆς χάριτος πολυτρόπως

δύναται ληφθῆναι πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἀρετῆς τε καὶ

(65)γνώσεως ἐφιεμένων πᾶσα συλλαβή, καὶ ἡ τυχοῦσα, τῆς

θείας γραφῆς, φέρε, κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν καὶ ἑτέρως τὰ

προτεθέντα θεωρήσωμεν.

     Ἔρημος τοιγαροῦν, ὡς ἔφην, ἔστιν ἡ τῶν ἀνθρώπων φύ-

σις καὶ ὁ κόσμος οὗτος καὶ ἡ τοῦ καθέκαστον ψυχὴ διὰ τὴν

(70)γενομένην ἐκ τῆς ἀρχαίας παραβάσεως τῶν ἀγαθῶν ἀκαρ-

πίαν. Φωνὴ δὲ τοῦ βοῶντός ἐστι λόγου ἡ κατὰ συνείδησιν

ἐπὶ τοῖς ἑκάστῳ πλημμεληθεῖσι συναίσθησις οἱονεὶ βοῶσα

κατὰ τὸ κρυπτὸν τῆς καρδίας ἑτοιμάσαι τὴν ὁδὸν κυρίου.

Σαφὴς δὲ καὶ πρόδηλος ἑτοιμασία τῆς θείας ὁδοῦ καθέστη-

(75)κεν ἡ τῶν τρόπων τε καὶ λογισμῶν ἐπὶ τὸ κρεῖττον

μεταβολὴ καὶ διόρθωσις καὶ ἡ τῶν προτέρων κάθαρσις

μολυσμῶν. Ὁδὸς δὲ καλή τε καὶ ἐπίδοξος ὁ κατ’ ἀρετὴν

ὑπάρχει βίος· ἐν ᾧ καθάπερ ὁδῷ τὸν ἐν ἑκάστῳ ποιεῖται

τῆς σωτηρίας δρόμον ὁ λόγος, ἐνοικῶν τε διὰ τῆς πίστεως

(80)καὶ ἐμπεριπατῶν τοῖς κατ’ ἀρετήν τε καὶ γνῶσιν διαφόροις

θεσμοῖς τε καὶ δόγμασι. Τρίβοι δὲ τοῦ λόγου εἰσὶν οἱ

διάφοροι τρόποι τῶν ἀρετῶν καὶ ἡ τοῦ κατὰ θεὸν βίου

διάφορος ἀγωγὴ ἤγουν τὰ κατὰ θεὸν ἐπιτηδεύματα· ἃς

εὐθύνουσιν οἱ μήτε δόξης ἕνεκεν μήτε προφάσει πλεονεξίας

(85)μήτε κολακείας χάριν καὶ ἀνθρωπαρεσκείας καὶ ἐπιδείξεως

τὴν ἀρετὴν ἢ τὴν μελέτην τῶν θείων λόγων μετελθεῖν

ἐπιτηδεύοντες, ἀλλὰ πάντα διὰ τὸν θεὸν καὶ ποιοῦντες καὶ

λέγοντες καὶ διανοούμενοι. Τρίβοις γὰρ οὐκ εὐθείαις ὁ

θεῖος οὐ πέφυκεν ἐμφιλοχωρεῖν λόγος, κἂν εὕρῃ τὴν ὁδὸν

(90)ἔν τισιν ἕτοιμον. Οἷόν τι λέγω· νηστεύει τις καὶ ἀπέχεται

τῆς ἐξαπτικῆς τῶν παθῶν διαίτης τὰ ἄλλα τε ποιεῖ, ὅσα

πρὸς ἀπαλλαγὴν κακίας συμβάλλεσθαι δύναται, τὴν λεγο-

μένην ὁδὸν οὗτος ἡτοίμασεν· κενοδοξίας δὲ ἢ πλεονεξίας ἢ

κολακείας ἢ ἀνθρωπαρεσκείας ἢ ἄλλης τινὸς ἕνεκεν αἰτίας

(95)δίχα τῆς θείας εὐαρεστήσεως τοὺς τοιούτους ἐπιτηδεύει

τρόπους, οὗτος εὐθείας οὐκ ἐποίησε τὰς τρίβους τοῦ θεοῦ,

καὶ τὸν μὲν τῆς ἑτοιμασίας τῆς ὁδοῦ πόνον ὑπέμεινε, τὸν

δὲ θεὸν οὐκ ἔσχε ταῖς αὐτοῦ τρίβοις ἐμπεριπατοῦντα.

Ὁδὸς οὖν τοῦ κυρίου ἐστὶν ἡ ἀρετή, εὐθεῖα δὲ τρίβος ὁ

(100)κατ’ ἀρετὴν ὀρθὸς ὑπάρχει τρόπος καὶ ἄδολος.

     Πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται, τῶν ἑτοιμασαμένων δηλαδὴ

καλῶς τὴν ὁδὸν κυρίου καὶ εὐθείας ποιησαμένων τὰς αὐτοῦ

τρίβους· οὐ γὰρ ἁπλῶς πᾶσα, οὐδὲ πάντων· οὔτε γὰρ τῶν

μὴ ἑτοιμασάντων τὴν ὁδὸν τοῦ κυρίου καὶ εὐθείας ποιη-

(105)σάντων τὰς τρίβους αὐτοῦ. Φάραγξ δέ ἐστιν ἡ τοῦ καθέ-

καστον σάρξ, ἡ τῷ πολλῷ ῥεύματι τῶν παθῶν ἐκχαρα-

δρωθεῖσα καὶ τὴν πρὸς τὴν ψυχὴν κατὰ τὸν τοῦ συνδή-

σαντος θεοῦ νόμον πνευματικὴν διατμηθεῖσα συνέχειάν τε

καὶ συνάφειαν. Δυνατὸν δὲ καὶ τὴν ψυχὴν φάραγγα νοηθῆ-

(110)ναι, τῷ πολλῷ χειμῶνι τῆς ἀγνοίας κοιλανθεῖσαν καὶ

τῆς ἐν πνεύματι καλῆς ὁμαλότητος διὰ τῆς κακίας τὸ

κάλλος ἀποθεμένην. Πᾶσα τοίνυν φάραγξ, ἤγουν σὰρξ καὶ

ψυχὴ τῶν ἑτοιμασάντων τὴν ὁδὸν τοῦ κυρίου καὶ εὐθείας

ποιησάντων τὰς τρίβους αὐτοῦ, πληρωθήσεται διὰ τῆς

(115)ἀποβολῆς τῶν παθῶν, τῶν ποιούντων αὐταῖς φαράγγων

δίκην τὴν ἀνωμαλίαν, καὶ τῆς τῶν ἀρετῶν ἐπαναγωγῆς

ἀπολαβοῦσα τὴν φυσικὴν ἐπιφάνειαν, ὁμαλισθεῖσαν τῷ

πνεύματι.

     Καὶ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται. Ταῖς φάραγξιν,

(120)ὡς ἔοικεν, μάλιστα πεφύκασί πως συνίστασθαι τὰ ὄρη καὶ

οἱ βουνοί. Ὄρος ἐστὶ πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς

γνώσεως τοῦ θεοῦ, βουνὸς δὲ πᾶσα κακία κατεπανιστα-

μένη τῆς ἀρετῆς. Εἰ γοῦν ὄρη μέν εἰσι τὰ ἐνεργητικὰ τῆς

ἀγνωσίας πνεύματα, βουνοὶ δὲ τὰ ποιητικὰ τῆς κακίας,

(125)ὁπηνίκα προδήλως πᾶσα φάραγξ, ἤγουν σὰρξ ἢ ψυχὴ τῶν

ἑτοιμασάντων, ὡς εἶπον, τὴν ὁδὸν τοῦ κυρίου καὶ εὐθείας

ποιησάντων τὰς τρίβους αὐτοῦ, διὰ τῆς τοῦ περιπατοῦν-

τος ἐν αὐτοῖς διὰ τῶν ἐντολῶν θεοῦ λόγου παρουσίας

πληρωθῇ γνώσεώς τε καὶ ἀρετῆς, πάντα τὰ τῆς ψευδωνύ-

(130)μου γνώσεως καὶ τὰ τῆς κακίας πνεύματα ταπεινοῦται,

πατοῦντος αὐτὰ τοῦ λόγου καὶ ὑποτάσσοντος καὶ τὸ

ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πονηρὸν κράτος

καταβάλλοντος καὶ οἷον τὸ μέγεθος καὶ τὸ ὕψος τῶν

ὀρέων καὶ τῶν βουνῶν κατασκάπτοντος καὶ εἰς τὴν τῶν

(135)φαράγγων ἄγοντος ἀναπλήρωσιν. Τῷ ὄντι γάρ, εἰ πάντα

λήψεταί τις διὰ τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως ὅσα παρὰ τῆς φύ-

σεως λαβόντες οἱ δαίμονες τὴν παρὰ φύσιν ἀγνωσίαν τε καὶ

κακίαν ἐδημιούργησαν, οὐδαμῶς ὑποστήσεται καθ’ οἱονδή-

ποτε τρόπον ἀγνωσίας ἢ κακίας ὕψος, ὥσπερ οὐδὲ ὄρος ἢ

(140)βουνὸς τῶν αἰσθητῶς φαινομένων, εἰ μηχανή τις ἦν τοῖς

ἀνθρώποις αὐτὰ μὲν κατασκάψαι τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνούς,

τὰς δὲ φάραγγας ἀναπληρῶσαι.

     Ταπείνωσις οὖν ἐστι τῶν νοητῶν καὶ πονηρῶν ὀρέων

καὶ βουνῶν ἡ τῆς σαρκός τε καὶ τῆς ψυχῆς πρὸς ἑαυτὰς

(145)τῶν κατὰ φύσιν δυνάμεων ἀποκατάστασις· καθ’ ἣν φυσικῶς

ἰθυνόμενος τῷ πλούτῳ τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς γνώσεως ὁ

φιλόθεος νοῦς ὁμαλῶς διαπορεύεται τὸν αἰῶνα τοῦτον καὶ

πρὸς τὸν ἀγήρω καὶ ἄφθαρτον προτροπάδην φέρεται κόσμον

τῶν νοητῶν καὶ ἁγίων δυνάμεων, μήτε τοῖς ἑκουσίοις τῆς

(150)σαρκὸς πάθεσι διὰ τῆς πολυτρόπως σκολιευομένης πλανώ-

μενος ἡδονῆς, μήτε τοῖς ἀκουσίοις πειρασμοῖς διὰ τῆς

ὀδύνης τραχυνόμενος, τῇ περὶ τὴν σάρκα φειδοῖ τὴν ὁδὸν

τῶν ἐντολῶν ὡς δύσβατον διὰ τὴν τραχύτητα τῶν πόνων

τῆς σαρκὸς παραιτούμενος.

(155)     Ἰθύνεται μὲν οὖν τὰ σκολιά, ὅταν ὁ νοῦς, τὰ μέλη

τοῦ σώματος τῶν παθῶν ἐλευθερώσας, ἤγουν τὰ αἰσθητή-

ρια καὶ τὰ λοιπὰ τῆς καθ’ ἡδονὴν ἐκκόψας ἐνεργείας, κατὰ

τὸν ἁπλοῦν τῆς φύσεως λόγον αὐτὰ κινεῖσθαι διδάξειεν,

ἰθύνων πρὸς τὴν ἐφ’ ᾗ γεγόνασιν αἰτίαν. Αἱ δὲ τραχεῖαι,

(160)τουτέστιν αἱ τῶν ἀκουσίων πειρασμῶν ἐπιφοραί, ἔσονται

εἰς ὁδοὺς λείας, ὅταν μάλιστα χαίρων καὶ εὐφραινόμενος ὁ

νοῦς ἐν ἀσθενείαις εὐδοκῇ καὶ θλίψεσι καὶ ἀνάγκαις, διὰ

τῶν ἀκουσίων πόνων τὴν ὅλην τῶν ἑκουσίων παθῶν

ἀφαιρούμενος δυναστείαν. Ὁ γὰρ τῆς ἀληθινῆς ἐφιέμενος

(165)ζωῆς, γνοὺς ὅτι πᾶς πόνος, εἴτε ἑκούσιος εἴτε ἀκούσιος,

τῆς τοῦ θανάτου μητρὸς ἡδονῆς γίνεται θάνατος, πάσας

τὰς τραχείας τῶν ἀκουσίων πειρασμῶν ἐπιφορὰς δέξεται

μετ’ εὐφροσύνης, χαίρων διὰ τῆς ὑπομονῆς, ὁδοὺς εὐμαρεῖς

τε καὶ λείας τὰς θλίψεις ποιούμενος καὶ πρὸς τὸ βραβεῖον

(170)τῆς ἄνω κλήσεως ἀπλανῶς παραπεμπούσας αὐτὸν εὐσεβῶς

ἐν αὐταῖς τὸν θεῖον δρόμον ποιούμενον. Πᾶς τοιγαροῦν τὴν

πολυέλικτόν τε καὶ πολύπλοκον ἡδονὴν καὶ πᾶσιν ὁμοῦ

τοῖς αἰσθητηρίοις πολυτρόπως συμπεπλεγμένην τῇ ἐγ-

κρατείᾳ διαλύσας τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν ἐποίησεν. Καὶ ὁ

(175)τὴν δύσβατον καὶ τραχεῖαν τῶν πόνων ἐπιφορὰν δι’ ὑπο-

μονῆς πατήσας τὰς τραχείας ἐποίησεν εἰς ὁδοὺς λείας.

Ὅθεν, ὥσπερ ἔπαθλον ἀρετῆς καὶ τῶν ὑπὲρ αὐτῆς κα-

μάτων, οἷα καλῶς τε καὶ νομίμως ἀθλήσας καὶ τὴν ἡδο-

νὴν νικήσας τῷ πόθῳ τῆς ἀρετῆς καὶ τὴν ὀδύνην πατή-

(180)σας τῷ τῆς γνώσεως ἔρωτι καὶ δι’ ἀμφοτέρων γενναίως

τοὺς θείους διενέγκας ἀγῶνας, ὄψεται τὸ σωτήριον τοῦ

θεοῦ. Καὶ ὄψεται γάρ φησιν πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ

θεοῦ· πᾶσα σάρξ, δηλονότι πιστή, κατὰ τὸ ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ

πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, δηλαδὴ τὴν πιστεύσασαν.

(185)Οὐχ ἁπλῶς οὖν πᾶσα σὰρξ ὄψεται τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ,

οὔτε γὰρ ἡ τῶν ἀσεβῶν σάρξ, εἴπερ ἀληθὴς ὁ ἀποφαινόμε-

νος λόγος ἀρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν κυρίου,

ἀλλὰ προσδιωρισμένως πᾶσα πιστὴ σάρξ. Ἐκ μέρους δὲ

τῆς σαρκὸς τὸν ὅλον ἄνθρωπον σημαίνει συνήθως ὁ

(190)γραφικὸς λόγος, οἱονεὶ βοῶν καὶ ὄψεται πᾶς <ἄνθρωπος> τὸ

σωτήριον τοῦ θεοῦ, πᾶς ἄνθρωπος ἀκούσας δηλαδὴ τῆς ἐν

τῇ ἐρήμῳ βοώσης φωνῆς, καὶ κατὰ τὸν ἀποδοθέντα τῆς

θεωρίας λόγον ἑτοιμάσας τὴν ὁδὸν κυρίου, καὶ εὐθείας

ποιήσας τὰς τρίβους αὐτοῦ, καὶ πληρώσας διὰ τῆς τῶν

(195)νοητῶν καὶ πονηρῶν ὀρέων καὶ βουνῶν καθαιρέσεως

τὴν διὰ τοῦ ἰδίου κοιλώματος παρασχομένην κατὰ τὴν

παράβασιν τῆς θείας ἐντολῆς τοῖς εἰρημένοις πονηροῖς

ὄρεσι καὶ βουνοῖς τὸ ὕψος καὶ τὸ ἀνάστημα φάραγγα

ψυχήν, καὶ τὴν ταύτης ἀναπλήρωσιν τῶν πονηρῶν δυνά-

(200)μεων ταπείνωσιν ἐργαζόμενος, καὶ τὰ σκολιὰ τῶν ἑκουσίων

παθῶν, ἤγουν τῆς ἡδονῆς τὰ κινήματα, διὰ τῆς ἐγκρατείας

εὐθύνας, καὶ τὰς τραχείας τῶν ἀκουσίων πειρασμῶν συμ-

φοράς, ἤγουν τοὺς τρόπους τῆς ὀδύνης, διὰ τῆς ὑπομονῆς

ὁμαλίσας καὶ εἰς ὁδοὺς λείας καταστήσας· ὁ τοιοῦτος

(205)εἰκότως ὄψεται τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ, καθαρὸς τῇ καρδίᾳ

γενόμενος· καθ’ ἣν διὰ τῶν ἀρετῶν καὶ τῶν εὐσεβῶν

θεωρημάτων ὁρᾷ τὸν θεὸν ἐπὶ τέλει τῶν ἄθλων, κατὰ τὸ

μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν θεὸν ὄψονται, τῶν

ὑπὲρ ἀρετῆς πόνων τῆς ἀπαθείας τὴν χάριν ἀντιλαβών, ἧς

(210)οὐδὲν πλέον τὸν θεὸν ἐμφανίζει τοῖς ἔχουσι.

     Καθ’ ὃ τυχὸν τοῖς τὰ ὑψηλότερα ζητοῦσι τῶν θεωρη-

μάτων καὶ ἄλλως πάρεστιν ὁρᾶν, ὡς ἐν ἐρήμῳ, τῇ

ἐστερημένῃ παθῶν ψυχῇ τὴν διὰ τῶν ἀρετῶν φωνὴν

τῆς ἀφανῶς βοώσης θείας σοφίας καὶ γνώσεως, ἐπειδὴ

(215)πάντα κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑκάστου πᾶσιν ὁ εἷς καὶ ὁ

αὐτὸς γίνεται λόγος, χωρῶν δι’ ἑκάστου καὶ ὡς πρόδρο-

μον φωνὴν τὴν προκατασκευάζουσαν ἕκαστον πρὸς τὴν

αὐτοῦ παρουσίαν προδωρούμενος χάριν, ἐν μὲν τοῖς γινο-

μένην μετάνοιαν ὡς μελλούσης δικαιοσύνης πρόδρομον, ἐν

(220)δὲ τοῖς ἀρετὴν ὡς προσδοκωμένης γνώσεως προκαταρτι-

σμόν, ἐν ἄλλοις δὲ γνῶσιν ὡς τῆς παρεσομένης θεωτικῆς

ἕξεως χαρακτῆρα. Καὶ ἁπλῶς ἐπιλείψει τὸν θεωρητικὸν

νοῦν ὁ χρόνος τὰς θείας ἀναβάσεις τοῦ λόγου γνωστικῶς

ποιούμενον καὶ τὰς αὐτοῦ πρὸς ἕκαστον ὑπερφυεῖς ἁρμό-

(225)ζοντα καὶ φιλανθρώπους ἐπινοίας, καθ’ ἃς πάντα γίνεται

πᾶσιν, ἵνα πάντας σώσῃ διὰ τὸν πλοῦτον τῆς αὐτοῦ

χρηστότητος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΗʹ

(2)     Περὶ τοῦ Ὀζίου φησὶν ἡ δευτέρα τῶν Παραλειπομένων

ὅτι ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐνώπιον κυρίου, καὶ ἦν ἐκζητῶν τὸν

κύριον ἐν ταῖς ἡμέραις Ζαχαρίου τοῦ συνιέντος ἐν φόβῳ

(5)κυρίου. Καὶ εὐόδωσεν αὐτῷ ὁ κύριος. Καὶ ᾠκοδόμησεν Ὀζίας

πύργους ἐν Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐπὶ τὴν πύλην τῆς γωνίας καὶ ἐπὶ

τὴν γωνίαν τῆς φάραγγος καὶ ἐπὶ τῶν γωνιῶν καὶ κατίσχυσεν.

Καὶ ᾠκοδόμησεν πύργους ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ ἐλατόμησεν λάκκους

πολλούς, ὅτι κτήνη πολλὰ ὑπῆρχεν αὐτῷ ἐν Σεφιλᾷ καὶ ἐν τῇ

(10)πεδινῇ καὶ ἀμπελουργοὶ ἐν τῇ ὀρεινῇ καὶ ἐν τῷ Καρμήλῳ, ὅτι

γεωργὸς ἦν. Τίνες οἱ πύργοι καὶ τίς ἡ πύλη τῆς γωνίας καὶ

τίς ἡ φάραγξ καὶ ἡ γωνία αὐτῆς; καὶ τίνες πάλιν αἱ γωνίαι

τίνες τε οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ πύργοι; καὶ τίνες οἱ λελατομημένοι

λάκκοι τίνα τε τὰ κτήνη; καὶ τίς ἡ Σεφιλὰ καὶ ἡ πεδινὴ

(15)τίνες τε οἱ ἀμπελουργοί; καὶ τίς ἡ ὀρεινὴ καὶ ὁ Κάρμηλος

καὶ τὸ ὅτι γεωργὸς ἦν;

     Ἀπόκρισις. Ἐλθέ, λόγε θεοῦ πανύμνητε, δὸς τῶν οἰ-

κείων λόγων τὴν σύμμετρον ἡμῖν ἀποκάλυψιν καί, περιελὼν

τὴν τῶν ἐπικαλυμμάτων παχύτητα, δεῖξον ἡμῖν, Χριστέ, τὸ

(20)κάλλος τῶν νοουμένων. Λαβοῦ τῆς χειρὸς ἡμῶν τῆς δεξιᾶς,

τῆς ἐν ἡμῖν λέγω νοερᾶς δυνάμεως, καὶ ὁδήγησον ἐν τῇ ὁδῷ

τῶν ἐντολῶν σου καὶ εἰς τὸν τόπον ἄγαγε τῆς θαυμαστῆς

σου σκηνῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ θεοῦ ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως

καὶ ἐξομολογήσεως ἤχους ἑορτάζοντος, ὅπως καὶ ἡμεῖς, διὰ

(25)τῆς κατὰ τὴν πρᾶξιν ἐξομολογήσεως καὶ τῆς κατὰ τὴν

θεωρίαν ἀγαλλιάσεως πρὸς τὸν σὸν τῆς εὐωχίας ἄφραστον

τόπον ἐλθεῖν ἀξιωθέντες, συνηχήσωμεν τοῖς ἐκεῖσε πνευμα-

τικῶς ἑορτάζουσιν, τὴν τῶν ἀλαλήτων γνῶσιν ἀσιγήτοις νοῦ

φωναῖς ἀναμέλποντες. Καί μοι σύγγνωθι, Χριστέ, καὶ ἵλαθι

(30)διὰ τὴν τῶν ἀξίων σου δούλων ἐπιταγὴν κατατολμῶντι τῶν

ὑπὲρ δύναμιν, καὶ φώτισον πρὸς τὴν τῶν προκειμένων

θεωρίαν τὴν ἀφώτιστόν μου διάνοιαν, ἵνα πλέον δοξασθῇς,

τυφλοῖς τὸ βλέπειν διδοὺς καὶ μογιλάλοις τρανὴν τὴν

γλῶσσαν ποιούμενος.

(35)     Οἶμαι τοίνυν ὅτι, ὥσπερ ἕως τινὸς Χριστοῦ τοῦ θεοῦ

τύπος ὑπῆρχεν ὁ Σολομῶν, οὕτως καὶ Ὀζίας ἕως τινὸς

τύπος ἦν τοῦ σωτῆρος. <Ἰσχὺν> γὰρ <θεοῦ> πρὸς τὴν ἑλλάδα

φωνὴν μεταφερόμενον σημαίνει Ὀζίου τὸ ὄνομα, ἰσχὺς δὲ

φυσικὴ καὶ δύναμις ἐνυπόστατος τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ὁ

(40)κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ εἰς κεφαλὴν γωνίας

γενόμενος λίθος, λέγω δὲ τῆς ἐκκλησίας. Ὡς γὰρ ἡ γωνία

δύο τοίχων ποιεῖται δι’ ἑαυτῆς πρὸς ἀλλήλους συνάφειαν,

οὕτως ἡ τοῦ θεοῦ ἐκκλησία τῶν δύο λαῶν, τοῦ τε ἐξ

ἐθνῶν καὶ τοῦ ἐξ Ἰουδαίων, ἕνωσις γίνεται, τὸν Χριστὸν

(45)ἔχουσα σύνδεσμον, τὸν οἰκοδομοῦντα τοὺς πύργους ἔν τε

Ἱερουσαλήμ, τὴν <ὅρασιν> λέγω <τῆς εἰρήνης,> τοὺς θείους

καὶ ἀκαθαιρέτους πρώτους τῶν περὶ θεότητος δογμάτων λό-

γους, ἤγουν ὀχυρώματα, καὶ ἐπὶ τὴν πύλην τῆς γωνίας

τοὺς τῶν περὶ σαρκώσεως δογμάτων λόγους. Πύλη γὰρ

(50)καὶ θύρα τῆς ἐκκλησίας αὐτός ἐστι πάλιν ὁ λέγων ἐγώ εἰμι

ἡ θύρα, ἡ τοὺς πύργους ἔχουσα, τουτέστι τὰ ὀχυρώματα

τῶν περὶ σαρκώσεως θείων δογμάτων, πύλη· δι’ ὧν

φρουρουμένους εἰς τὴν γωνίαν, τὴν ἐκκλησίαν λέγω, δεῖ

ποιεῖσθαι τοὺς καλῶς πιστεύειν βουλομένους τὴν εἴσοδον.

(55)Ὁ γὰρ τοῖς πύργοις τῶν θείων δογμάτων ὡς ἀληθείας

ὀχυρώμασι καθωπλισμένος τοὺς ἐπηρεαστὰς οὐ φοβεῖται

λόγους ἢ δαίμονας.

     Καὶ ἐπὶ τὴν γωνίαν τῆς φάραγγος. Φάραγξ ἐστὶν ἡ

σάρξ, γωνία δὲ ταύτης ἐστὶν ἡ πρὸς τὴν ψυχὴν κατὰ τὴν

(60)ἐν πνεύματι συνάφειαν ἕνωσις· ἐφ’ ἧς οἱ πύργοι, ἤγουν τὰ

ὀχυρώματα τῶν ἐντολῶν, οἰκοδομοῦνται καὶ τὰ ἐπ’ αὐταῖς

κατὰ τὴν διάκρισιν δόγματα, πρὸς τὸ φυλαχθῆναι τῆς

σαρκὸς πρὸς τὴν ψυχὴν ἀδιάλυτον καθάπερ γωνίαν τὴν

ἕνωσιν.

(65)     Καὶ ἐπὶ τῶν γωνιῶν ᾠκοδόμησε πύργους. Γωνίας τυχὸν

εἶπεν ὁ λόγος τὰς διὰ Χριστοῦ γεγενημένας διαφόρους τῶν

διῃρημένων κτισμάτων ἑνώσεις. Ἥνωσε γὰρ τὸν ἄνθρωπον,

τὴν κατὰ τὸ ἄρρεν καὶ θῆλυ διαφορὰν τῷ πνεύματι μυ-

στικῶς ἀφελόμενος καὶ τῶν ἐν τοῖς πάθεσιν ἰδιωμάτων

(70)καταστήσας ἐπ’ ἀμφοῖν ἐλεύθερον τὸν λόγον τῆς φύσεως.

Ἥνωσεν δὲ καὶ τὴν γῆν, τὴν κατὰ τὸν αἰσθητὸν παράδει-

σον καὶ τὴν οἰκουμένην διώσας ἐξαλλαγήν. Ἥνωσεν δὲ καὶ

τὴν γῆν καὶ τὸν οὐρανόν, μίαν ἀποδείξας πρὸς ἑαυτὴν

νεύουσαν τὴν φύσιν τῶν αἰσθητῶν. Ἥνωσεν δὲ καὶ τὰ

(75)αἰσθητὰ καὶ τὰ νοητά, καὶ μίαν ἀπέδειξεν οὖσαν τὴν τῶν

γεγονότων φύσιν, κατά τινα λόγον μυστικὸν συναπτομένην.

Ἥνωσεν δέ, κατὰ τὸν ὑπὲρ φύσιν λόγον τε καὶ τρόπον, καὶ

τὴν κτιστὴν φύσιν τῇ ἀκτίστῳ. Καὶ ἐφ’ ἑκάστης ἑνώ-

σεως ἤγουν γωνίας, τοὺς συνεκτικούς τε καὶ συνδε-

(80)τικοὺς τῶν θείων δογμάτων ὀχυρώσας, ᾠκοδόμησεν πύρ-

γους.

     Καὶ ᾠκοδόμησεν πύργους ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἔρημός ἐστιν ἡ

τῶν φαινομένων φύσις ἤγουν ὁ κόσμος οὗτος, ἐν ᾧ

πύργους οἰκοδομεῖν πέφυκεν ὁ λόγος, τὰς εὐσεβεῖς περὶ

(85)τῶν ὄντων δόξας τοῖς αἰτοῦσι δωρούμενος, τουτέστι τοὺς

τῶν περὶ τῆς φυσικῆς θεωρίας δογμάτων ὀρθοὺς ἐν πνεύ-

ματι λόγους.

     Καὶ ἐλατόμησε λάκκους πολλούς, ὅτι κτήνη πολλὰ ὑπῆρχε

αὐτῷ ἐν Σεφιλᾷ καὶ ἐν τῇ πεδινῇ καὶ ἀμπελουργοὶ ἐν τῇ ὀρεινῇ

(90)καὶ ἐν τῷ Καρμήλῳ, ὅτι γεωργὸς ἦν. Λάκκους λατομεῖ ὁ

κύριος ἐν τῇ ἐρήμῳ, λέγω δὲ τῷ κόσμῳ καὶ τῇ φύσει τῶν

ἀνθρώπων, τὰς τῶν ἀξίων καρδίας ἐκχοΐζων καὶ ἀποκα-

θαίρων τοῦ ὑλικοῦ βάρους τε καὶ φρονήματος καὶ ποιῶν

εὐρυχώρους πρὸς ὑποδοχὴν τῶν θείων τῆς σοφίας καὶ τῆς

(95)γνώσεως ὑετῶν, ἵνα ποτίζωσιν τὰ κτήνη τοῦ Χριστοῦ,

τοὺς δεομένους λέγω, διὰ ψυχῆς νηπιότητα, τῆς ἠθικῆς

διδασκαλίας.

     Τά τε ἐν Σεφιλᾷ κτήνη. Σεφιλὰ ἑρμηνεύεται <λεκάνη

στενή.> Δηλοῖ δὲ τοὺς διὰ τῶν ἀκουσίων καθαιρομένους

(100)πειρασμῶν καὶ λευκαινομένους τῶν κατὰ ψυχὴν καὶ σῶμα

μολυσμῶν, δεομένους ποτισθῆναι καθάπερ ὕδωρ τὸν περὶ

καρτερίας καὶ ὑπομονῆς λόγον.

     Καὶ ἐν τῇ πεδινῇ· τοὺς τῷ πλάτει δηλονότι τῶν

δεξιῶν πραγμάτων κατὰ ῥοῦν αὐτοῖς φερομένων εὐθηνου-

(105)μένους ἢ τοὺς ἐν ἀρεταῖς εὐδρομοῦντας καὶ τῷ νόμῳ τῶν

ἐντολῶν ἀπαθῶς πλατυνομένους, δεομένους καὶ αὐτοὺς

ποτισθῆναι τὸν περὶ ταπεινοφροσύνης μεταδόσεώς τε καὶ

συμπαθείας τῶν ἀσθενεστέρων καὶ τῆς τῶν δοθέντων αὐτοῖς

εὐχαριστίας λόγον.

(110)     Καὶ ἀμπελουργοὶ ἐν τῇ ὀρεινῇ καὶ ἐν τῷ Καρμήλῳ. Ἀμ-

πελουργοὶ μέν εἰσιν ἐν τῇ ὀρεινῇ οἱ τὸν θεῖον καὶ

ἐκστατικὸν τῆς γνώσεως καὶ τῆς καρδίας εὐφραντικὸν ἐν

τῷ ὕψει τῆς θεωρίας φιλοπονοῦντες λόγον. Οἱ δὲ ἐν τῷ

Καρμήλῳ ἀμπελουργοὶ τυγχάνουσιν οἱ κατὰ θεωρίαν

(115)ὑψηλῶς τὸν περὶ τῆς τελείας καθάρσεως καὶ τῆς τῶν ὄντων

παντελοῦς ἀφαιρέσεως ἀσκούμενοι λόγον. <Ἐπίγνωσις> γὰρ

<περιτομῆς> ὁ Κάρμηλος ἑρμηνεύεται· ἐφ’ ὃν ὁ γεωργῶν

ἄμπελον τὸν τῆς περιτομῆς μυστικὸν λόγον γεωργεῖ, κατ’ ἐ-

πίγνωσιν τὸν νοῦν περιτέμνων τῆς ὕλης καὶ τῶν ὑλικῶν,

(120)ἀλλ’ οὐκ ἰουδαϊκῶς τὴν αἰσχύνην δόξαν ἡγούμενος. Χρῄ-

ζειν δὲ καὶ τούτους φησὶν ὁ λόγος τοῦ ἐκ τῶν λατομη-

θέντων ἐν τῇ ἐρήμῳ λάκκων θείου τῆς σοφίας νάματος, ἵνα

κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως ἕκαστος τὸν ἐπιτήδειον

δέχηται λόγον ἐκ τῶν πεπιστευμένων τὴν χάριν τῆς τοῦ

(125)σωτηρίου λόγου διδασκαλίας· δι’ οὗ μεγαλοφυῶς τῆς τοῦ

καθέκαστον ἐπιμελεῖται ψυχῆς ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς

Χριστός, ὁ καλὸς καὶ ἐπιστήμων γεωργὸς καὶ ὢν καὶ ἀεὶ

γινόμενος καὶ πάντα τὰ προειρημένα τῆς ἡμῶν ἕνεκεν

σωτηρίας πραξάμενος.

(130)     Οὕτω μὲν οὖν ἐπιτόμως ἡμῖν καθ’ ἕνα τρόπον τε-

θεωρήσθω τὰ προτεθέντα, τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν

ὑφηγούμενα. Καθ’ ἕτερον δὲ τρόπον, καὶ εἰς τὸν καθέ-

καστον νοῦν θεωρούμενα, πλείστην ἔχει δύναμιν πρὸς

ἀπαρτισμὸν τελειότητος τῶν τῷ φόβῳ καὶ τῇ ἀγάπῃ τοῦ

(135)κυρίου πεφρουρημένων. Πρὶν δὲ τῆς αὐτῶν ἅψασθαι θεω-

ρίας, ἀπορῶ θαυμάζων πῶς ἠδύνατο τῆς Ἰουδαίας ὑπάρ-

χων βασιλεὺς ὁ Ὀζίας κατὰ τὴν ἱστορίαν ἔχειν ἀμπελουρ-

γοὺς ἐν τῷ Καρμήλῳ, μὴ ὄντι ὑπὸ τὴν βασιλείαν Ἰούδα,

ἀλλὰ τῇ τοῦ Ἰσραὴλ ὑποκειμένῳ βασιλείᾳ· ἐφ’ οὗ καὶ ἡ

(140)πόλις αὐτὴ τῆς τοῦ Ἰσραὴλ βασιλείας σχεδὸν ᾠκοδό-

μητο. Ἀλλ’ ὡς ἔοικε τὸ νωθρὸν ἡμῶν τῆς διανοίας πρὸς

ἔρευναν τῆς ἀληθείας διεγείρων ὁ λόγος τὸ μηδαμῶς

ὑπάρχον. τῷ τῆς ἱστορίας ὕφει παρέμιξεν.

     Ὀζίας τοίνυν ἐστὶν ὁ περὶ πρᾶξιν καὶ θεωρίαν τὴν θείαν

(145)ἰσχὺν κεκτημένος νοῦς· <ἰσχὺς> γὰρ <θεοῦ>, καθὼς ἔφην,

ἑρμηνεύεται. Καὶ ἦν φησιν Ὀζίας ἐκζητῶν τὸν κύριον ἐν

ταῖς ἡμέραις Ζαχαρίου τοῦ συνιέντος ἐν φόβῳ κυρίου. Ζαχα-

ρίας ἑρμηνεύεται <μνήμη θεοῦ.> Οὐκοῦν ὁ νοῦς, ἐφ’ ὅσον

ἔχει ζῶσαν ἐν ἑαυτῷ τὴν τοῦ θεοῦ μνήμην, διὰ τῆς

(150)θεωρίας ἐκζητεῖ τὸν κύριον, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ’ ἐν φόβῳ

κυρίου, τουτέστιν ἐν τῇ πράξει τῶν ἐντολῶν. Ὁ γὰρ

ἐκζητῶν διὰ θεωρίας τὸν κύριον χωρὶς πράξεως, οὐχ εὑ-

ρίσκει τὸν κύριον, ὅτι οὐκ ἐν φόβῳ κυρίου τὸν κύριον

ἐξεζήτησεν.

(155)     Καὶ εὐόδωσεν αὐτῷ ὁ κύριος. Παντὶ γὰρ τῷ μετὰ γνώ-

σεως πράττοντι εὐοδοῖ ὁ κύριος, τούς τε τῶν ἐντολῶν

διδάσκων τρόπους καὶ τοὺς τῶν ὄντων ἀληθεῖς λόγους

ἀποκαλύπτων.

     Καὶ ᾠκοδόμησεν Ὀζίας πύργους ἐν Ἱερουσαλήμ. Ὁ καλῶς

(160)εὐοδούμενος ἐπὶ τὴν διὰ θεωρίας ἐκζήτησιν τοῦ κυρίου

μετὰ τοῦ ἐπιβεβλημένου φόβου, τουτέστι τῆς τῶν ἐντολῶν

πράξεως, οἰκοδομεῖ πύργους ἐν Ἱερουσαλήμ, κατὰ τὴν

ἁπλῆν δηλαδὴ καὶ ἠρεμαίαν τῆς ψυχῆς κατάστασιν τοὺς

περὶ θεότητος ἀνυψῶν λόγους.

(165)     Καὶ ἐπὶ τὴν πύλην τῆς γωνίας. Πύλη τῆς γωνίας, ἤγουν

τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως, ἔστιν ἡ εὐσεβὴς πολιτεία, δι’ ἧς

εἰς τὴν τῶν ἀγαθῶν εἰσαγόμεθα κληρονομίαν· ἐφ’ ἧς

καθάπερ πύργους ἰσχυρούς τε καὶ γενναίους ὁ γνωστικὸς

νοῦς τὰ ὀχυρώματα τῶν θείων περὶ σαρκώσεως δογμάτων

(170)οἰκοδομεῖ, ὡς ἐκ λίθων τινῶν τῶν διαφόρων νοημάτων

συγκείμενα, καὶ τοὺς τρόπους τῶν ἀρετῶν εἰς τὴν φυλακὴν

τοῦ ἔργου τῶν ἐντολῶν.

     Καὶ ἐπὶ τὴν γωνίαν τῆς φάραγγος. Φάραγξ ἐστὶν ἡ σάρξ,

γωνία δὲ ταύτης ἡ πρὸς τὴν ψυχὴν διὰ τοῦ νόμου τῶν

(175)ἐντολῶν ἐστιν ἕνωσις· ἐφ’ ἧς καθάπερ πύργον οἰκοδομεῖ

τὴν κατὰ τὸν νόμον τοῦ πνεύματος ὑποτάσσουσαν τῇ ψυχῇ

τὴν σάρκα διάγνωσιν.

     Καὶ ἐπὶ τῶν γωνιῶν. Πολλάς φησιν εἶναι τὰς γωνίας, ἐφ’ ὧν

ᾠκοδομηκέναι λέγεται τοὺς πύργους ὁ κατὰ θεὸν

(180)ἰσχυρότατος νοῦς. Γωνία ἐστὶν οὐ μόνον ἐπὶ τῆς αὐτῆς

φύσεως ἡ τῶν μερῶν πρὸς τὰ καθόλου κατὰ τὸν αὐτὸν

τοῦ εἶναι λόγον ἕνωσις, ὡς φέρε εἰπεῖν πρὸς τὰ εἴδη τὰ

ὑπ’ αὐτὰ ἄτομα καὶ πρὸς τὰ γένη τὰ εἴδη καὶ πρὸς τὴν

οὐσίαν τὰ γένη, μοναδικῶς κατὰ τὸ πέρας τῶν ἄκρων

(185)ἀλλήλοις συναπτμένων, ἐφ’ ὧν οἱ καθόλου τῶν μερῶν

προφανέντες λόγοι ποιοῦνται καθάπερ γωνίας τὰς πολ-

λὰς καὶ διαφόρους τῶν διῃρημένων ἑνώσεις, ἀλλὰ καὶ

νοῦ πρὸς αἴσθησιν καὶ οὐρανοῦ πρὸς γῆν καὶ αἰσθητῶν

πρὸς νοητὰ καὶ φύσεως πρὸς λόγον, ἐφ’ ὧν ἁπάντων

(190)κατὰ τὴν οἰκείαν ἐπιστήμην τὰς ἀληθεῖς ἐφ’ ἑκάστῳ δόξας

πηξάμενος ὁ θεωρητικὸς νοῦς ἐπὶ τῶν γωνιῶν σοφῶς

οἰκοδομεῖ τοὺς νοητοὺς πύργους, τουτέστιν ἐπὶ τῶν ἑνώ-

σεων τὰ συνδετικὰ τῶν ἑνώσεων δόγματα.

     Καὶ κατίσχυσε καὶ ᾠκοδόμησε πύργους ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ

(195)ἐλατόμησε λάκκους πολλούς. Ὁ τῶν παθῶν ἐξηλῶσαι δυνη-

θεὶς τὰς αἰσθήσεις καὶ τῆς τῶν αἰσθήσεων σχέσεως τὴν

ψυχὴν ἀποδιαστείλας κατίσχυσεν ἀποτειχίσαι τὴν γενομένην

τοῦ διαβόλου πρὸς τὸν νοῦν διὰ μέσων τῶν αἰσθήσεων

εἴσοδον, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὴν ἔρημον, φημὶ δὲ τὴν

(200)φυσικὴν θεωρίαν, οἱονεὶ πύργους ἀσφαλεῖς τὰς εὐσεβεῖς

περὶ τῶν ὄντων ᾠκοδόμησε δόξας· ἐν αἷς ὁ καταφεύγων

οὐ φοβεῖται τοὺς κατὰ τὴν ἔρημον ταύτην, λέγω δὲ τὴν

φύσιν τῶν ὁρωμένων, λῃστεύοντας δαίμονας καὶ πλανῶν-

τας τὸν νοῦν διὰ τῆς αἰσθήσεως καὶ πρὸς ἀγνοίας

(205)κατασύροντας ζόφον.

     Καὶ ἐλατόμησε λάκκους πολλούς, τὰς διαφόρους δηλαδὴ

τῶν κρειττόνων ἕξεις, τὰς δεκτικὰς τῶν θεόθεν χορηγου-

μένων κατὰ τὴν γνῶσιν μαθημάτων.

     Ὅτι κτήνη πολλὰ ὑπῆρχεν αὐτῷ ἐν Σεφιλᾷ καὶ ἐν τῇ πεδινῇ

(210)καὶ ἀμπελουργοὶ ἐν τῇ ὀρεινῇ καὶ ἐν τῷ Καρμήλῳ, ὅτι

γεωργὸς ἦν. Ὁ διὰ τῶν ὅπλων τῶν δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν

νομίμως ὑπὲρ ἀληθείας ἀθλῶν ἐκ τῶν περὶ τὴν ἀρετὴν καὶ

τὴν γνῶσιν διαφόρων ἕξεων, ὡς ἐκ λατομητῶν λάκκων, τὰ

ἐν Σεφιλᾷ κτήνη, τουτέστι τὰ διὰ τῆς τῶν ἀκουσίων

(215)πειρασμῶν γυμναζόμενα πείρας περὶ τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς

κινήματα, πρὸς ὑπομονὴν ὑπαλείφει, ποτίζων τοὺς περὶ

καρτερίας λόγους· τὰ δὲ ἐν τῇ πεδινῇ, τουτέστι τὰ διὰ τῶν

δεξιῶν εὐθηνούμενα τῷ πλάτει τῶν ἀρετῶν τῆς ψυχῆς

κινήματα, τοὺς περὶ ταπεινοφροσύνης καὶ μετριοπαθείας

(220)ποτίζει λόγους, πρὸς τὸ μήτε τοῖς ἀριστεροῖς καταπεσεῖν

μήτε τοῖς δεξιοῖς ἐπαρθῆναι.

     Καὶ ἀμπελουργοὶ ἐν τῇ ὀρεινῇ καὶ ἐν τῷ Καρμήλῳ. Ἀμπε-

λουργοί εἰσιν ἐν τῇ ὀρεινῇ οἱ κατὰ τὸ ὕψος μένοντες τῆς

θεωρίας καὶ τὴν ἐκστατικὴν καὶ ἀπόρρητον φιλοκαλοῦν-

(225)τες γνῶσιν εὐσεβεῖς λογισμοί· καὶ ἐν τῷ Καρμήλῳ οἱ τὸν

περὶ τελείας ἀπαθείας τε καὶ καθάρσεως διὰ τῆς τῶν

ἁπάντων, ὡς ἀκροβυστίας τινὸς τῷ γονίμῳ τῆς ψυχῆς

περικειμένης, ἀφαιρέσεως γεωργοῦντες λόγον λογισμοί, καὶ

οἷον γνωστικῶς περιτέμνοντες παντελῶς τοῦ νοῦ τὴν

(230)σχέσιν τῶν ὑλικῶν. <Ἐπίγνωσις γὰρ περιτομῆς> ὁ Κάρμη-

λός ἐστιν.

     Γεωργὸν δέ φησιν εἶναι τὸν Ὀζίαν, ὅτι πᾶς νοῦς ἰσχὺν

θεοῦ πρὸς θεωρίαν ἔχων καὶ ἀληθής ἐστι γεωργός, καθαρὰ

ζιζανίων διὰ τῆς οἰκείας σπουδῆς καὶ ἐπιμελείας τὰ θεῖα

(235)τῶν ἀγαθῶν διαφυλάττων σπέρματα, μέχρις οὗ συντηροῦ-

σαν αὐτὸν ἔχει τοῦ θεοῦ τὴν μνήμην. Φησὶ γὰρ καὶ ἦν

ἐκζητῶν τὸν κύριον ἐν ταῖς ἡμέραις Ζαχαρίου ἐν φόβῳ

κυρίου. Ζαχαρίαν δὲ <μνήμην θεοῦ> πρὸς τὴν ἑλλάδα φωνὴν

μεταφερόμενον οἶδεν ὁ λόγος. Διὸ πάντοτε δεηθῶμεν τοῦ

(240)κυρίου τὴν σωτήριον αὐτοῦ ἡμῖν φυλαχθῆναι μνήμην, ἵνα

μὴ διαφθείρῃ τὴν ψυχὴν τὸ κατορθούμενον, πρὸς ὕψος

ἀρθεῖσαν καὶ τῶν ὑπὲρ φύσιν, ὡς ὁ Ὀζίας, κατατολμήσα-

σαν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΘʹ

(2)     Τί ἐστι πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ βίβλῳ· καὶ εἶδεν Ἐζεκίας ὅτι

ἥκει Σενναχειρὶμ καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ τοῦ πολεμῆσαι ἐν

Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐβουλεύσατο μετὰ τῶν πρεσβυτέρων αὐτοῦ καὶ

(5)δυνατῶν ἐμφράξαι τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν, ἃ ἦν ἔξω τῆς

πόλεως, καὶ συνεπίσχυσαν αὐτῷ. Καὶ συνήγαγεν λαὸν πολὺν

καὶ ἐνέφραξεν τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν καὶ τὸν ποταμὸν τὸν

διορίζοντα διὰ τῆς πόλεως; Τί θέλει ταῦτα σημαίνειν κατὰ

θεωρίαν;

(10)     Ἀπόκρισις. Ὁ μετὰ γνώσεως μετιὼν τὴν πρακτικὴν

φιλοσοφίαν νοῦς καὶ πᾶσαν διάκρισιν θείαν διεζωσμένος

κατὰ τῆς ἐναντίας δυνάμεως Ἐζεκίας ἐστίν, κατὰ τὸ ὄνομα

αὐτοῦ <κράτος θεῖον> ἑρμηνευόμενος καὶ διὰ τοῦτο βασι-

λεύων τῆς Ἱερουσαλήμ, ἤγουν τῆς ψυχῆς ἢ τῆς

(15)<ὁράσεως τῆς εἰρήνης,> τουτέστι τῆς παθῶν ἀπηλλαγμένης

γνωστικῆς θεωρίας· ὅς, ἐπειδὰν ἐπικεκινημένην ἴδῃ κατ’ αὐ-

τοῦ τὴν ἀντικειμένην δύναμιν, δεόντως βουλεύεται μετὰ

τῶν πρεσβυτέρων αὐτοῦ καὶ δυνατῶν ἐμφράξαι τὰ ὕδατα

τῶν ἔξω τῆς πόλεως πηγῶν. Ἄρχοντες δὲ τυγχάνουσι τοῦ

(20)τοιούτου νοὸς ὁ τῆς πίστεως λόγος καὶ ὁ τῆς ἐλπίδος καὶ

ὁ τῆς ἀγάπης, πρεσβυτικῶς δυναστεύοντες πάντων τῶν

κατὰ ψυχὴν θείων νοημάτων τε καὶ λογισμῶν καὶ σοφῶς

τῷ νῷ συμβουλεύοντες, κατὰ ταὐτὸν ὁμοῦ καὶ συνεπι-

σχύοντες κατὰ τῆς ἐναντίας δυνάμεως καὶ τοὺς τρόπους

(25)τῆς αὐτῆς καθαιρέσεως ὑποδεικνύντες. Χωρὶς γὰρ πίστεως

καὶ ἐλπίδος καὶ ἀγάπης οὐδὲν οὔτε τῶν κακῶν καταργεῖται

παντελῶς οὔτε τῶν καλῶν κατορθοῦται τὸ σύνολον. Ἡ μὲν

γὰρ πίστις πείθει τῷ θεῷ προσχωρεῖν τὸν νοῦν πολε-

μούμενον, πάσης αὐτῷ γινομένη παρασκευῆς ὅπλων

(30)ἀσωμάτων πρὸς τὸ θαρρεῖν παραμύθιον. Ἡ ἐλπὶς δὲ τῆς

θείας αὐτῷ καθίσταται βοηθείας ἐγγυητὴς ἀψευδέστατος,

τὴν τῶν ἐναντίων καθαίρεσιν ἐπαγγελλομένη δυνάμεων. Ἡ

δὲ ἀγάπη δυσμετακίνητον, μᾶλλον δὲ πάμπαν ἀκίνητον τῆς

θείας στοργῆς αὐτὸν εἶναι παρασκευάζει, καὶ πολεμούμενον,

(35)προσηλοῦσα τῷ θείῳ πόθῳ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν τῆς ἐφέσεως

δύναμιν.

     Καὶ συνᾴδει γε τούτοις τοῖς ῥήμασιν ἑρμηνευόμενα τὰ

τῶν ἀρχόντων ὀνόματα. Ἄρχοντες δὲ τοῦ Ἐζεκίου κατ’ ἐ-

κεῖνον ὑπῆρχον τὸν χρόνον Ἐλιακὶμ ὁ τοῦ Χελκίου ὁ οἰ-

(40)κονόμος καὶ Σομνᾶς ὁ γραμματεὺς καὶ Ἰωὰχ ὁ τοῦ Ἀσὰ[φ] ὁ

ὑπομνηματογράφος. Ἑρμηνεύεται δὲ ὁ μὲν Ἐλιακὶμ <θεοῦ

ἀνάστασις>, ὁ δὲ πατὴρ αὐτοῦ Χελκίας <μερὶς θεοῦ.>

Οὐκοῦν θείας μερίδος, ἤγουν γνώσεως ἀληθοῦς, υἱὸς

πρῶτός τε καὶ μόνος ὁ κατὰ τὴν πίστιν τῆς ἐν ἡμῖν θείας

(45)ἀναστάσεώς ἐστι λόγος, μετὰ τῆς δεούσης κατὰ τὴν

γνῶσιν οἰκονομίας ἤγουν διακρίσεως καλῶς διαφέρων τάς

τε τῶν ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων πειρασμῶν ἐπαναστάσεις.

Σομνᾶς δὲ ὁ γραμματεὺς ἑρμηνεύεται <ἐπιστροφή,>

σαφῶς μηνύουσα δι’ ἑαυτῆς τὸν πληρέστατον τῆς θείας

(50)ἐλπίδος λόγον, οὗ χωρὶς οὐδαμῶς οὐδενὶ καθοτιοῦν πρὸς

θεὸν ἐπιστροφὴ γίνεσθαι πέφυκεν, εἴπερ ἐλπίδος ἴδιον τὸ

γραμματεύειν ἤγουν διδάσκειν τε καὶ ὑπ’ ὄψιν ἄγειν ὡς

παρόντα τὰ μέλλοντα καὶ μηδαμῶς ἀπεῖναι πείθειν τῶν

πολεμουμένων ὑπὸ τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως τὸν ὑπερ-

(55)ασπίζοντα θεόν, ὑπὲρ οὗ καὶ δι’ ὃν τοῖς ἁγίοις ὁ πόλε-

μος. Ἰωὰχ δὲ ὁ τοῦ Ἀσὰφ ὁ ὑπομνηματογράφος ἑρμηνεύ-

εται <ἀδελφότης θεοῦ,> καὶ Ἀσὰφ ὁ πατὴρ αὐτοῦ

<συναγωγή.> Οὐκοῦν τῆς κατὰ τὸ αὐτὸ περὶ τὰ θεῖα

συναγωγῆς τε καὶ ἑνώσεως τῶν ψυχικῶν δυνάμεων,

(60)τουτέστι τῆς λογικῆς καὶ θυμικῆς καὶ ἐπιθυμητικῆς, ἡ

ἀγάπη καθέστηκε γέννημα· καθ’ ἣν ἐγγράφοντες τῇ μνήμῃ

τὸ τῆς θείας ὡραιότητος κάλλος οἱ τὸ ἰσότιμον ἤδη πρὸς

θεὸν διὰ τῆς χάριτος κομισάμενοι_τῆς γὰρ ἰσοτιμίας τὴν

χάριν σημαίνει προδήλως ἡ ἀδελφότης_ἀνεπίληστον

(65)ἔχουσι τῆς τῷ ἡγεμονικῷ τῆς ψυχῆς ὑπομνηματογρα-

φούσης τε καὶ ἐντυπούσης τὸ ἀκήρατον κάλλος [τῆς] θείας

ἀγάπης τὴν ἔφεσιν.

     Ἐπειδὴ τοίνυν ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ποσῶς

ἐκ τῆς τῶν ὀνομάτων ἑρμηνείας κατεστοχάσατο τῆς ἀλη-

(70)θείας ὁ λόγος· πᾶς νοῦς, κατὰ τὸν Ἐζεκίαν θείῳ κράτει

διεζωσμένος, καθάπερ πρεσβυτέρους τινὰς καὶ ἄρχοντας

κέκτηται τήν τε λογικὴν δύναμιν, ἐξ ἧς ἡ γνωστικὴ

γεννᾶσθαι πέφυκε πίστις, καθ’ ἣν ἀεὶ παρόντα τὸν θεὸν

ἀρρήτως διδάσκεται καὶ ὡς παροῦσι συγγίνεται διὰ τῆς

(75)ἐλπίδος τοῖς μέλλουσι, καὶ τὴν ἐπιθυμητικὴν δύναμιν,

καθ’ ἣν ἡ θεία συνέστηκεν ἀγάπη, δι’ ἦς, ἑκουσίως ἑαυτὸν

προσηλώσας τῷ πόθῳ τῆς ἀκηράτου θεότητος, ἄλυτον ἔ-

χει τοῦ ποθουμένου τὴν ἔφεσιν, ἔτι μὴν καὶ τὴν θυμι-

κὴν δύναμιν, καθ’ ἣν ἀπρὶξ τῆς θείας εἰρήνης ἀντέχεται,

(80)ἐπιστύφων πρὸς τὸν θεῖον ἔρωτα τῆς ἐπιθυμίας τὴν

κίνησιν. Ταύτας δὲ ἔχει τὰς δυνάμεις πᾶς νοῦς συνεργού-

σας αὐτῷ πρός τε τὴν τῆς κακίας καθαίρεσιν καὶ τὴν τῆς

ἀρετῆς σύστασίν τε καὶ συντήρησιν, ὡς μὲν πρεσβυτέρους,

ὅτι πρῶται τῆς ψυχῆς καὶ συμπληρωτικαὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας

(85)δυνάμεις ὑπάρχουσιν, ὡς ἄρχοντας δέ, ὅτι καὶ τῶν ἐξ

αὐτῶν κινημάτων ἔχουσι τὴν ἀρχὴν καὶ τῶν ὑφ’ αὑτὰς

ἐνεργημάτων βουλήσει τοῦ κινοῦντος νοὸς τὴν ἐξουσίαν.

Αὗται καὶ συμβουλεύουσιν αὐτῷ καὶ συνεπισχύουσιν, ἵνα

ἐμφράξῃ τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν, ἃ ἦν ἔξω τῆς πόλεως,

(90)μᾶλλον δὲ κυριώτερον εἰπεῖν, ὑπάρχουσιν· ἀεὶ γὰρ τὸ διὰ

τῆς ἱστορίας παρελθὸν ὡς παρὸν μυστικῶς διὰ τῆς θεω-

ρίας ἐνέστηκεν· ταύτας ἔχων ὑγιεῖς καὶ ἀνεξαπατήτους,

συνάγει τὸν πολὺν λαόν, τὰ ἐξ αὐτῶν εὐσεβῆ δηλονότι

κατὰ φύσιν κινήματά τε καὶ διανοήματα. Ὕδατα δὲ τὰ ἔξω

(95)τῆς πόλεως, τουτέστι τῆς ψυχῆς, τὰ ποιοῦντα τὸν

ποταμὸν τὸν διορίζοντα διὰ μέσου τῆς πόλεως, εἰσὶ τὰ

κατὰ τὴν φυσικὴν θεωρίαν δι’ ἑκάστης αἰσθήσεως ἐκ τοῦ

κατ’ αὐτὴν αἰσθητοῦ παραπεμπόμενά τε καὶ εἰσρέοντα τῇ

ψυχῇ νοήματα· ἐξ ὧν ὁ διερχόμενος ὡς πόλιν τὴν ψυχήν,

(100)τῆς τῶν αἰσθητῶν ἐπιστήμης, ποταμοῦ δίκην, ἀποτελεῖται

λόγος· ὃν ἕως ἔχῃ διερχόμενον αὐτὴν ἡ ψυχή, οὐκ ἀ-

ποβάλλεται τὰς τῶν αἰσθητῶν εἰκόνας τε καὶ φαντασίας,

δι’ ὧν ἐφισταμένη πολεμεῖν αὐτὴν πέφυκεν ἡ πονηρὰ καὶ

ὀλέθριος δύναμις. Διό φησιν Ἐζεκίας· μὴ ἔλθῃ βασιλεὺς

(105)Ἀσσοὺρ καὶ εὕρῃ ὕδωρ πολὺ καὶ κατισχύσῃ, ὡσανεὶ ἔλεγεν

ὁ διαγνωστικὸς νοῦς ταῖς ἑαυτοῦ δυνάμεσιν ἐν τῷ καιρῷ

τῆς τῶν παθῶν ἐπαναστάσεως·«παυσώμεθα τῆς φυσικῆς

θεωρίας καὶ μόνῃ προσχωρήσωμεν τῇ προσευχῇ καὶ τῇ

κατὰ τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν κακοπαθείᾳ τοῦ σώματος

(110)_ὧν τῆς μὲν προσευχῆς ἡ εἰς τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ ἄνοδος

τοῦ βασιλέως ἔφερε τύπον, τῆς δὲ σωματικῆς κακοπαθείας

ἡ τοῦ σάκκου περιβολή_, μήπως τοῖς τῶν αἰσθητῶν

νοήμασι συνεισβάλῃ κακούργως λαθὼν ὁ πονηρὸς τὰ τῶν

αἰσθητῶν εἴδη καὶ σχήματα, δι’ ὧν πέφυκε τὰ πάθη

(115)δημιουργεῖσθαι περὶ τὰς ἐπιφανείας τῶν ὁρατῶν, στάσιν

λαμβανούσης διὰ τῆς μέσης αἰσθήσεως τῆς περὶ τὰ νοητὰ

διαβάσεως τῆς ἐν ἡμῖν λογικῆς ἐνεργείας, καὶ κατισχύσῃ

πορθῆσαι τὴν πόλιν, τουτέστι τὴν ψυχήν, καὶ εἰς Βαβυλῶ-

να, λέγω δὲ τὴν τῶν παθῶν σύγχυσιν, κατασύρῃ.»

(120)     Ὁ τοίνυν ἐν καιρῷ τῆς τῶν παθῶν ἐπαναστάσεως

γενναίως μύσας τὰς αἰσθήσεις, καὶ τὴν τῶν αἰσθητῶν

φαντασίαν τε καὶ μνήμην παντελῶς ἀπωσάμενος, καὶ

συστείλας πάντῃ τὰς τοῦ νοῦ περὶ τὴν τῶν ἐκτὸς ἔρευναν

φυσικὰς κινήσεις, κατὰ τὸν Ἐζεκίαν ἐνέφραξε τὰ ὕδατα

(125)τῶν πηγῶν, ἅ ἐστιν ἔξω τῆς πόλεως, καὶ τὸν διορίζοντα

διὰ μέσου τῆς πόλεως ποταμὸν διέκοψεν, συνεπισχυσασῶν

αὐτῷ τῶν εἰρημένων δυνάμεων καὶ τοῦ συναχθέντος πολ-

λοῦ λαοῦ, φημὶ δὲ τῶν καθ’ ἑκάστην δύναμιν εὐσεβῶν

λογισμῶν, καὶ κατῄσχυνε, νικήσας διὰ τῆς θείας χειρός,

(130)τὴν ἐπαναστᾶσαν αὐτῷ πονηρὰν καὶ τυραννικὴν δυναστείαν,

καὶ διὰ τοῦ θείου προστάγματος, ὡς δι’ ἀγγέλου τινός, τοῦ

διαφθείρειν τὰ πάθη πεφυκότος λόγου, ἀποκτείνας τὰς

ἑκατὸν καὶ ὀγδοήκοντα καὶ πέντε χιλιάδας, τουτέστι τὴν

ποιητικὴν τῆς κακίας ἕξιν, τὴν παραλόγως ταῖς τρισὶ

(135)τῆς ψυχῆς διὰ τῶν αἰσθητῶν ἐπιφυομένην δυνάμεσι, καὶ

τὴν ἐπ’ αὐταῖς ἐνέργειαν τῶν αἰσθήσεων.

     Χρὴ τοιγαροῦν μήτε φυσικὴν μετιέναι θεωρίαν τὸν γνω-

στικῶς τὰς ἀοράτους συμπλοκὰς ὑπαλύσκειν ἐπιστάμενον

νοῦν μὴδ’ ἄλλό τι ποιεῖν ἐν τῷ καιρῷ τῆς τῶν πονηρῶν

(140)δαιμόνων προσβολῆς ἢ μόνον προσεύχεσθαι καὶ τὸ σῶμα

πόνοις καταδαμάζειν καὶ τὴν τοῦ χοϊκοῦ φρονήματος διὰ

πάσης σπουδῆς ποιεῖσθαι καθαίρεσιν καὶ φυλάττειν τὰ τείχη

τῆς πόλεως_λέγω δὲ τὰς φρουρητικὰς τῆς ψυχῆς ἀρετὰς

ἢ τὰς τῶν ἀρετῶν φυλακτικὰς μεθόδους, ἐγκράτειαν λέγω

(145)καὶ ὑπομονήν_διὰ τῶν ἐμφύτων ἀγαθῶν λογισμῶν,

μηδενὸς τὸ σύνολον λογισμοῦ ἀντιρρητικῶς τινι τῶν ἐκτὸς

νοητῶν πολεμίων ἀποκρινομένου, μήπως, διὰ τῶν δεξιῶν

ἀπατήσας, ἀποστήσῃ θεοῦ, κλέψας τὴν ἔφεσιν, ὁ τὴν ψυχὴν

ποτίζων ἀνατροπὴν θολεράν, καὶ διὰ τῶν νομιζομένων καλῶν

(150)πρὸς τὰ χείρονα τὴν τὰ καλὰ ζητοῦσαν ὑποσύρῃ διάνοιαν

λαλῶν Ἰουδαϊστὶ Ῥαψάκης ὁ ἀρχιστράτηγος Σενναχειρὶμ

βασίλεως Ἀσσούρ. Ῥαψάκης δὲ ἑρμηνεύεται <πολὺς πο-

τισμῷ μετὰ φιλημάτων ἢ μεγάλα ἔχων φιλήματα.> Ὁ

πονηρὸς γὰρ δαίμων, ὁ διὰ τῶν δεξιῶν τὸν νοῦν εἰωθὼς

(155)πολεμεῖν, Ἰουδαϊστὶ λαλεῖ διὰ τῆς νομιζομένης ἀλλ’ οὐκ οὔ-

σης ἀρετῆς, τὴν θολερὰν ἀνατροπὴν τὴν ψυχὴν ποτίζων, δει-

κνὺς αὐτῇ τὴν ἠπατημένην καὶ ὀλέθριον φιλίαν, ἧς τοῦ

πλήττοντος μᾶλλον φίλου καθέστηκε τὰ τραύματα κρείττο-

να· φησὶ γὰρ ἀξιοπιστότερα τραύματα φίλου ὑπὲρ φιλήματα

(160)ἐχθροῦ. Σενναχειρὶμ δὲ <πειρασμὸς ξηρασίας> ἑρμηνεύε-

ται ἢ <ὀδόντες ἠκονημένοι,> ὅς ἐστιν ὁ διάβολος, ὁ κατ’ ἀ-

λήθειαν διὰ τῶν πρὸς κακίαν ἠκονημένων λογισμῶν_

τοῦτο γάρ μοι νοεῖται ὀδόντες ἠκονημένοι_τὴν ἐν ἡμῖν

τῶν θείων ναμάτων τῆς γνώσεως καταξηραίνων ἐπιρροήν,

(165)κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἣν πέφυκε τοῖς αὐτὸν παραδεχομένοις

ἐμποιεῖν, λαχὼν τὴν κλῆσιν τοῦ ὀνόματος πρόσφορον, πει-

ρασμὸς ὄντως ξηρασίας καὶ ὢν καὶ καλούμενος, ὡς ἐρή-

μους καθιστῶν πάσης τῆς ἐν πνεύματι ζωτικῆς διαδόσεως

τοὺς ὑποπεσόντας τοῖς δόλοις αὐτοῦ.

(170)     Ἢ τυχὸν πειρασμὸς κέκληται ξηρασίας ὁ Σενναχειρίμ,

τουτέστι ὁ διάβολος, ὡς ἄπορος καὶ πένης καὶ πάσης

ἐστερημένος πρὸς τὴν καθ’ ἡμῶν ἐπανάστασιν ἰδικῆς δυ-

ναστείας, καὶ χωρὶς τῶν αἰσθητῶν, δι’ ὧν εἴωθε τὴν

ψυχὴν πολεμεῖν, οὐδὲν ἡμᾶς βλάψαι δυνάμενος καὶ διὰ

(175)τοῦτο δεόμενος τῆς καθ’ ἡμῶν περινενοημένης τυραννίδος

τῶν ἔξω τῆς πόλεως πηγῶν, τουτέστι τῶν ὑλικῶν νοη-

μάτων, οἷς πέφυκεν συνεισβάλλειν τῇ ψυχῇ τὰ σχήματα καὶ

τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν· δι’ ὧν τυπουμένη φυσικῶς διὰ τὴν

σχέσιν ἡ αἴσθησις πολλάκις γίνεται τῷ διαβόλῳ πρὸς

(180)καθαίρεσιν τῆς κατὰ ψυχὴν θείας εὐπρεπείας ὅπλον πονη-

ρὸν καὶ ὀλέθριον, ὅλην προδιδοῦσα τῷ ἐχθρῷ, διὰ τῆς

καθ’ ἡδονὴν θωπείας, τοῦ ἐν ἡμῖν λόγου τὴν δύναμιν.

     Ἀλλ’ ὁ γενναίως διὰ τῆς λελογισμένης ἐγκρατείας μύσας

τὰς αἰσθήσεις καὶ διὰ τῶν κατὰ ψυχὴν δυνάμεων τὰς πρὸς

(185)τὸν νοῦν τῶν αἰσθητῶν σχημάτων ἀποτειχίσας εἰσόδους

εὐχερῶς τοῦ διαβόλου τὰς πονηρὰς διόλλυσι μηχανάς,

ὑποστρέφων αὐτὸν μετ’ αἰσχύνης τῇ ὁδῷ ᾖ ἦλθεν_ὁδὸς

δέ, δι’ ἧς ὁ διάβολος ἔρχεται, ἔστι τὰ πρὸς σύστασιν

τοῦ σώματος εἶναι δοκοῦντα ὑλικά_εἰς τὴν ἑαυτοῦ γῆν,

(190)φημὶ δὲ τὴν σύγχυσιν, καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ γεννηθεῖσι

πονηροῖς λογισμοῖς αὐτὸν ἀποκτέννων, μεταφέρων αὐτοὺς

πρὸς τὴν παράθεσιν τῆς ἀναπαύσεως. Ὁ γὰρ δυνηθεὶς τὸν

διάβολον τοῖς αὐτοῦ χειρώσασθαι λογισμοῖς διὰ τῆς πρὸς

τὸ κρεῖττον κατὰ τὴν θεωρίαν συγχρήσεως τὸν Σενναχειρὶμ

(195)ἀπέκτεινε διὰ τῶν αὐτοῦ υἱῶν καὶ πρὸς τὴν γῆν αὐτοὺς

ἐφυγάδευσεν Ἀρμενίας, μεταθέμενος δηλονότι πρὸς τὴν

παράθεσιν τῆς ἀναπαύσεως τοὺς τὴν ψυχὴν διὰ τῆς

αἰσθήσεως συγχέοντας λογισμούς. <Παράθεσις> γὰρ

<ἀναπαύσεως> Ἀρμενία ἑρμηνεύεται. Παράθεσις δὲ τῆς

(200)ἀναπαύσεώς ἐστιν ἡ προβολὴ τῶν θείων ἀρετῶν· πρὸς ἣν

μεταφέρων ὁ νοῦς τοὺς ποτὲ πρὸς τὰ κατ’ αἴσθησιν πάθη

τῆς ἀτιμίας αὐτὸν ὑποσύροντας λογισμοὺς ἀποκτείνει τὸν

ἐπ’ ὀλέθρῳ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τούτους γεννῶντα

διάβολον.

(205)     Καλῶς οὖν καὶ πάνυ σοφῶς κατὰ τὸ νοούμενον τῆς

γραφῆς Ἐζεκίας πεποίηκεν, ἐμφράξας τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν,

ἃ ἦν ἔξω Ἱερουσαλήμ, διὰ Σενναχειρὶμ βασιλέα τῶν Ἀσσυ-

ρίων. Πηγαὶ οὖν εἰσιν ἔξω τῆς πόλεως, τουτέστι τῆς

ψυχῆς, τὰ αἰσθητὰ πάντα· ὕδατα δὲ τούτων τυγχάνουσι

(210)τῶν πηγῶν τὰ τῶν αἰσθητῶν νοήματα· ποταμὸς δὲ διο-

ρίζων διὰ μέσου τῆς πόλεώς ἐστιν ἡ κατὰ τὴν φυσικὴν

θεωρίαν ἐκ τῶν αἰσθητῶν νοημάτων συναγομένη γνῶ-

σις, διὰ μέσης διερχομένη τῆς ψυχῆς, ὡς νοῦ καὶ αἰσθή-

σεως οὖσα μεθόριος. Ἡ γὰρ γνῶσις τῶν αἰσθητῶν οὔτε

(215)πάντῃ τῆς νοερᾶς ἀπεξένωται δυνάμεως οὔτε διόλου μόνῃ

προσνενέμηται τῇ κατ’ αἴσθησιν ἐνεργείᾳ, ἀλλ’ οἷον τῆς τε

τοῦ νοῦ πρὸς τὴν αἴσθησιν καὶ πρὸς τὸν νοῦν τῆς

αἰσθήσεως συνόδου μέση τυγχάνουσα, δι’ ἑαυτῆς ποιεῖται

τὴν πρὸς ἄλληλα τούτων συνάφειαν, κατὰ μὲν τὴν αἴσθησιν

(220)κατ’ εἶδος τυπουμένη τοῖς σχήμασι τῶν αἰσθητῶν, κατὰ δὲ

τὸν νοῦν εἰς λόγους τῶν σχημάτων τοὺς τύπους μεταβιβά-

ζουσα. Διὸ ποταμὸς διορίζων διὰ μέσης τῆς πόλεως

εἰκότως προσηγορεύθη τῶν ὁρωμένων ἡ γνῶσις, ὡς τῶν

ἄκρων, λέγω δὲ νοῦ καὶ αἰσθήσεως, οὖσα μεταίχμιος.

(225)Ταύτην ἐμφράττων ἐν καιρῷ τῆς τῶν παθῶν διοχλήσεως

διὰ τὴν ἐπήρειαν τῆς πρὸς τὸν νοῦν τῶν ὑλικῶν σχημάτων

ἐμπτώσεως, ὁ μετὰ γνώσεως τὰς ἀφανεῖς τῶν πονηρῶν

δαιμόνων συμπλοκὰς διαλύων ἀποκτείνει τὰς ἑκατὸν καὶ

ὀγδοήκοντα καὶ πέντε χιλιάδας, λέγω δὲ τὴν ποιητικὴν τῆς

(230)κακίας ἕξιν, τὴν παραλόγως, ὡς ἔφην, ταῖς τρισὶ τῆς

ψυχῆς διὰ τῶν αἰσθητῶν ἐπιφυομένην δυνάμεσι, καὶ τὴν

ἐπ’ αὐταῖς ἐνέργειαν τῶν αἰσθήσεων, ἤτοι τὴν τῶν φυσικῶν

δυνάμεων ἐπ’ αἰσθήσεσι παράλογον ἐνέργειαν. Ὁ γὰρ ἑ-

ξαδικὸς ἀριθμός, εἴτε ἐκ μονάδων ἔχει τὴν σύνθεσιν εἴτε

(235)ἐκ δεκάδων εἴτε ἐξ ἑκατοντάδων εἴτε ἐξ ἑτέρου τινὸς

ἀριθμοῦ, τὴν ποιητικὴν ἕξιν δηλοῖ τῆς ἀρετῆς ἢ τῆς κακίας

κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῆς συνθέσεως,

τὴν ἀπαρτίζουσαν τήνδε ἢ τήνδε τὴν ἕξιν διάθεσιν τοῖς μετ’ ἐ-

πιστήμης τοῖς ἀριθμοῖς ἐπιβάλλουσι παριστῶν· ᾧτινι ἑξα-

(240)δικῷ ἀριθμῷ συναφθεὶς ἢ προστεθεὶς ἢ συντεθεὶς ὁ πέντε

ἀριθμὸς παραδηλοῖ τὰς αἰσθήσεις, ἤγουν τὴν τῶν αἰσθητῶν

δύναμιν ἢ ἕξιν ἢ ἐνέργειαν, παρακειμένην ἢ ἐπικειμένην

ἢ συγκειμένην ταῖς κατὰ φύσιν τῆς ψυχῆς δυνάμεσιν. Οἷον,

εἰ μὲν συνῆπται κατὰ τὰς μονάδας, ὡς ἁπλοῦς ἁπλῷ, ὁ

(245)πέντε ἀριθμὸς τῷ ἕξ, τὴν ἐπ’ αἰσθήσεσι μόνῃ δυνάμει

ποιητικὴν ἐπιτηδειότητα παρίστησιν· εἰ δὲ προστέθειται

συνθέτῳ ἐκ πολλῶν τῷ ἓξ ἀριθμῷ ὁ ἁπλοῦς ἐκ μονάδων

πέντε ἀριθμός, τὴν ἐπ’ αἰσθήσεσι κατὰ τὴν δύναμιν ποιη-

τικὴν ἕξιν δηλοῖ· εἰ δὲ συντέθειται συνθέτῳ τῷ ἐκ πολλῶν

(250)ἓξ ἀριθμῷ ὁ ἐκ πολλῶν πέντε σύνθετος, τὴν ἐπ’ αἰσθήσεσι

κατά τε τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἕξιν καὶ τὴν ἐνέργειαν

ἀποτελεστικὴν σημαίνει ποίησιν, ἤγουν περαίωσιν τῆς

ἀρετῆς ἢ τῆς κακίας, ὡς δ’ ἂν ὁ ἀριθμὸς ἔχων τύχοι εἴτε

ψεκτῶς εἴτε ἐπαινετῶς, κατὰ τὸν θεωρούμενον τῆς γραφῆς

(255)ἤγουν ἐξεταζόμενον τόπον.

     Ὁ μὲν οὖν ἑξαδικὸς ἀριθμὸς ἐκ δεκάδων συντεθεὶς ποιεῖ

τὸν ἑξήκοντα· ὁ δὲ ἑξήκοντα τριπλασιασθεὶς διὰ τὰς

γενικὰς τρεῖς τῆς ψυχῆς δυνάμεις, προστεθέντων πέντε διὰ

τὰς ἐμφύτους αἰσθήσεις, ποιεῖ τὸν ἑκατὸν καὶ ὀγδοήκοντα

(260)καὶ πέντε ἀριθμὸν καὶ δηλοῖ τὴν ἐπ’ αἰσθήσεσι τῶν κατὰ

φύσιν δυνάμεων ποιητικὴν τῆς κακίας ἕξιν, ἐπειδὴ ψεκτῶς

κεῖται κατὰ τοῦτον τῆς ἁγίας γραφῆς τὸν τόπον οὗτος ὁ

ἀριθμός, ἣν ἀποκτείνει, ὡς δι’ ἀγγέλου τινὸς τοῦ θείου

λόγου τῆς γνώσεως, ὁ τῆς οἰκείας δυνάμεως τῇ προσευχῇ

(265)πλέον ἐπερειδόμενος νοῦς καὶ παντὸς κατορθώματος καὶ

πάσης κατὰ δαιμόνων νίκης αἴτιον τὸν θεὸν μόνον ἐπιγρα-

φόμενος. Ὁ τοίνυν κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τῶν πειρασμῶν

ἐπαναστάσεως τῆς μὲν φυσικῆς ἀπεχόμενος θεωρίας, τῆς

δὲ προσευχῆς κατὰ τὴν ἐκ πάντων πρὸς ἑαυτόν τε καὶ τὸν

(270)θεὸν τοῦ νοῦ συστολὴν ἀντεχόμενος, ἀποκτείνει τὴν

ἐπ’ αἰσθήσεσι τῶν φυσικῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων παρὰ

φύσιν κινουμένων ποιητικὴν τῆς κακίας ἕξιν καὶ ἀποστρέ-

φει μετ’ αἰσχύνης τὸν διάβολον ἀποβαλόμενον τὴν εἰρημένην

ἕξιν, ἐφ’ ᾗ πεποιθὼς μετὰ τῆς οἰκείας ἀλαζονείας ἦλθε

(275)πρὸς τὴν ψυχήν, διὰ τῶν ὑπερηφάνων λογισμῶν τῆς ἀλη-

θείας κατεπαιρόμενος.

     Ὅπερ τυχὸν καὶ γνοὺς καὶ παθὼν καὶ ποιήσας ὁ μέγας

Δαυίδ, ὁ πάντων μάλιστα πεῖραν ἔχων τῆς τῶν νοητῶν

πολέμων παρατάξεως, ἐν τῷ συστῆναι, φησί, τὸν ἁμαρτωλὸν

(280)ἐναντίον μου, ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην καὶ ἐσίγησα ἐξ

ἀγαθῶν, καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ θεῖος Ἱερεμίας, προστάσσων τῷ

λαῷ μὴ ἐκβῆναι τῆς πόλεως διὰ τὴν κυκλόθεν παροικοῦσαν

τῶν ἐχθρῶν ῥομφαίαν. Καὶ τοῦτο εἴπερ Ἄβελ ὁ μακάριος

ἐφυλάξατο καὶ μὴ συνεξῆλθε τῷ Κάϊν ἐν τῷ πεδίῳ,

(285)τουτέστιν ἐν τῷ πλάτει τῆς φυσικῆς θεωρίας πρὸ τῆς

ἀπαθείας, οὐκ ἂν ἐπαναστὰς ἀπέκτεινεν αὐτὸν μετὰ δόλου,

κλέψας τοῖς δεξιοῖς κατὰ τὴν τῶν ὄντων θεωρίαν πρὸ τῆς

τελείας ἕξεως, ὁ τῆς σαρκὸς νόμος ὁ Κάϊν καὶ ὢν καὶ

καλούμενος· ὃν πρῶτον ἐκτήσατο καρπὸν τῆς παραβάσεως,

(290)κατὰ τὴν δύναμιν τῆς αὐτοῦ προσηγορίας, ὁ πρῶτος

ἄνθρωπος Ἀδάμ, γεννήσας νόμον ἁμαρτίας, ὃν κατὰ τὸν

παράδεισον αὐτῷ ὁ θεὸς οὐκ ἐδημιούργησε· <κτῆσις> γὰρ

ἑρμηνεύεται ὁ Κάϊν. Ὁμοίως δὲ καὶ Δίνα, ἡ τοῦ μεγάλου

θυγάτηρ Ἰακώβ, εἰ μὴ συνεξῆλθε ταῖς θυγατράσι τῶν

(295)ἐγχωρίων, τουτέστι ταῖς αἰσθητικαῖς φαντασίαις, οὐκ ἂν

Συχὲμ υἱὸς Ἐμμὸρ ἐπαναστὰς αὐτὴν ἐταπείνωσε. Συχὲμ δὲ

ἑρμηνεύεται <νῶτος>, Ἐμμὸρ δὲ <ὄνος,> τουτέστι τὸ σῶμα. Ὁ

μὲν οὖν νῶτος, τουτέστιν ὁ Συχέμ, τοῦ Ἐμμόρ, ἤγουν τοῦ

σώματος, ὀπίσθιος νόμος ἐστίν, ἀλλ’ οὐκ ἐμπρόσθιος,

(300)τουτέστιν ὕστερος, ἀλλ’ οὐ πρῶτος. Κατ’ ἀρχὰς γάρ,

ἤτουν ἔμπροσθεν, πρὶν γενέσθαι τῆς θείας ἐντολῆς τὴν

παράβασιν, οὐκ εἶχε τὸ σῶμα τοῦτο τὸ ἀνθρώπινον,

τουτέστιν ὁ Ἐμμόρ, τὸν νόμον τῆς ἁμαρτίας, λέγω δὲ τὸν

Συχέμ, ἀλλ’ ὕστερον ἐπεφύη τῷ σώματι διὰ τὴν παρακοὴν

(305)τῆς ἁμαρτίας ὁ νόμος· ὃν ὁ ἀληθὴς διασκοπήσας λόγος

διὰ τὴν ὕστερον γένεσιν προσηγόρευσε Συχέμ, τουτέστι

νῶτον, ὅπέρ ἐστιν ὀπίσθιος· τὸ γὰρ ὀπίσθιον δηλοῖ

σαφῶς κατὰ φύσιν ὁ νῶτος. Ὥστε καλόν ἐστι πρὸ τῆς

τελείας ἕξεως μὴ ἅπτεσθαι τῆς φυσικῆς θεωρίας, ἵνα μή,

(310)λόγους ἐπιζητοῦντες πνευματικοὺς ἐκ τῶν ὁρωμένων κτι-

σμάτων, λάθωμεν πάθη συλλέγοντες. Πλέον γὰρ ἐν τοῖς

ἀτελέσι δυναστεύει πρὸς τὴν αἴσθησιν τὰ φαινόμενα σχήμα-

τα τῶν ὁρωμένων ἢ πρὸς τὴν ψυχὴν οἱ ἐγκεκρυμμένοι τοῖς

σχήμασι λόγοι τῶν γεγονότων.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Νʹ

     Τί ἐστι πάλιν τὸ σημαινόμενον ἐν τῇ αὐτῇ βίβλῳ τὸ Καὶ

προσηύξατο Ἐζεκίας ὁ βασιλεὺς καὶ Ἡσαΐας υἱὸς Ἀμὼς ὁ

προφήτης περὶ τούτων καὶ ἐβόησαν εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ

(5)ἀπέστειλεν κύριος ἄγγελον, καὶ ἐξέτριψεν πάντα δυνατὸν καὶ

πολεμιστὴν καὶ ἄρχοντα καὶ στρατηγὸν ἐν τῇ παρεμβολῇ

βασιλέως Ἀσσούρ, καὶ ἀπέστρεψεν μετ’ αἰσχύνης προσώπου εἰς

τὴν γῆν αὐτοῦ.

     Ἀπόκρισις. Ὁ τῆς ἁγίας γραφῆς λόγος, κἂν εἰ δέχεται

(10)περιγραφὴν κατὰ τὸ γράμμα, τοῖς χρόνοις τῶν ἱστορου-

μένων πραγμάτων συναπολήγων, ἀλλὰ κατὰ τὸ πνεῦμα ταῖς

τῶν νοουμένων θεωρίαις μένει διαπαντὸς ἀπερίγραφος.

Καὶ μηδεὶς πρὸς τοῦτο δυσανασχετῶν ἀπιστήσειεν, γι-

νώσκων ὡς ὁ λαλήσας θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ἀπερίγρα-

(15)φος· ᾧ μᾶλλον ἐοικέναι τὸν ὑπ’ αὐτοῦ λαληθέντα λόγον

πιστεύειν χρὴ τοὺς γνησίως κατακούειν τοῦ βουλήματος

τῆς γραφῆς βουλομένους. Εἰ γὰρ θεὸς ὁ λαλήσας ἐστίν,

οὗτος δὲ κατ’ οὐσίαν ἀπερίγραφος, δῆλον ὅτι καὶ ὁ

λαληθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ λόγος ἐστὶν ἀπερίγραφος.

(20)     Οὐκοῦν τὰ συμβάντα τυπικῶς κατὰ τοὺς Ἐζεκίου χρό-

νους καὶ λαβόντα πέρας τὴν τότε τῶν ἱστορουμένων

ἔκβασιν πνευματικῶς θεωρήσαντες, θαυμάσομεν τὴν σοφίαν

τοῦ γράψαντος ἁγίου πνεύματος, πῶς ἑκάστῳ τῶν μετειλη-

φότων τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἁρμόζουσαν ἔθετο καὶ

(25)προσήκουσαν τὴν τῶν γεγραμμένων διάνοιαν, ὥστε πάντα

τὸν βουλόμενον τοῦ θείου λόγου γενέσθαι φοιτητὴν καὶ

μηδὲν ἔχειν τῶν παρόντων καὶ λυομένων τῆς ἀρετῆς

ἰσοστάσιον γενέσθαι δύνασθαι ἄλλον Ἐζεκίαν ἐν πνεύματι

καὶ Ἡσαΐαν ἕτερον, ὑπ’ οὐδενὸς κωλυόμενον καὶ προσεύ-

(30)ξασθαι καὶ βοῆσαι εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ εἰσακουσθῆναι καὶ

λαβεῖν παρὰ θεοῦ τὴν δι’ ἀγγέλου τῶν νοητῶς αὐτὸν

πολεμούντων φθορὰν καὶ ἀπώλειαν. Ἐπειδὴ δὲ χρὴ τὸν

γνωστικῶς πρὸς ψυχὴν τὴν ἁγίαν γραφὴν κατὰ Χριστὸν

ἐκδεχόμενον ἀσκηθῆναι φιλοπόνως καὶ τῶν ὀνομάτων τὴν

(35)ἑρμηνείαν, αὐτόθεν δυναμένην ὅλην τὴν τῶν γεγραμμένων

σαφηνίσαι διάνοιαν, εἴπερ μέλει αὐτῷ τῆς ἀκριβοῦς τῶν

γεγραμμένων κατανοήσεως, ἀλλ’ οὐκ ἰουδαϊκῶς πρὸς

σῶμα καὶ γῆν κατάγειν τὸ ὕψος τοῦ πνεύματος καὶ τὰς

θείας καὶ ἀκηράτους τῶν νοητῶν ἀγαθῶν τῇ φθορᾷ τῶν

(40)παρερχομένων περιγράφειν ἐπαγγελίας, καθώς τινες τῶν

παρ’ ἡμῖν λεγομένων Χριστιανῶν ὑπειληφότες λελήθασι,

ψευδώνυμον ἑαυτοῖς τὴν ἀπὸ Χριστοῦ προσηγορίαν ἐπιφη-

μίζοντες, ἧς δείκνυνται παντελῶς ἠρνημένοι δι’ αὐτῶν τῶν

πραγμάτων τὴν δύναμιν, καὶ τὴν ἐναντίαν τῷ Χριστῷ

(45)προδήλως ὁδεύουσιν, ὡς δείξει κατ’ ἐπιτομὴν ὁ λόγος ...

     Εἰ γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων μυστηρίων, ὧν οὐκ ἄν τις

ἐφίκοιτο λόγος, καὶ εἰς τοῦτο γενόμενος ἄνθρωπος ὁ θεὸς

ἦλθεν, ἵνα πληρώσῃ τὸν νόμον πνευματικῶς ἐν τῇ καταρ-

γήσει τοῦ γράμματος, καὶ τὸ ζωοποιοῦν αὐτοῦ, φημὶ δὲ

(50)τοῦ νόμου, στήσῃ τε καὶ φανερὸν καταστήσῃ τῇ περιαιρέ-

σει τοῦ ἀποκτέννοντος_τὸ δὲ ἀποκτέννον τοῦ νόμου

κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολόν ἐστι τὸ γράμμα, ὥσπερ καὶ τὸ

ζωοποιὸν τοῦ νόμου κατ’ αὐτὸν τὸ πνεῦμά ἐστι· φησὶ γὰρ

τὸ μὲν γράμμα ἀποκτέννει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ _,

(55)διαρρήδην ἄρα τὴν ἀντίπαλον τῷ Χριστῷ μοῖραν ἀνείλοντο

καὶ τὸ πᾶν τῆς αὐτοῦ σαρκώσεως ἠγνόησαν μυστήριον οἱ

μόνῳ τῷ γράμματι κατορύξαντες τῆς σφῶν διανοίας τὴν

δύναμιν καὶ οὐκ ἐθέλοντες εἶναι κατ’ εἰκόνα θεοῦ καὶ

ὁμοίωσιν, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ γῆν εἶναι, κατὰ τὴν ἀπειλήν, καὶ

(60)εἰς γῆν ἀπελεύσεσθαι, διὰ τῆς ὡς πρὸς γῆν τὸ γράμμα

σχέσεως, τοῦ πρὸς οὐρανόν, λέγω δὲ τὸ πνεῦμα, εἰς ἀέρα,

τουτέστι τὸν νοερὸν φωτισμόν, ἐν νεφέλαις, ταῖς ὑψηλαῖς

δηλαδὴ θεωρίαις, εἰς ἀπάντησιν ἁρπαγῆναι τοῦ κυρίου καὶ

οὕτως πάντοτε σὺν αὐτῷ εἶναι διὰ τῆς γνώσεως προτιμῶν-

(65)τες. Ὑπὲρ ὧν ἄχθεσθαι μὲν δίκαιον, ἀφόρητον ζημίαν ἐξ

ἀγνοίας ὑπομενόντων τὴν τῆς ἀληθείας ἔκπτωσιν, λυπεῖσθαι

δέ, ὡς πολλὰς εἰς βεβαίωσιν ἀπιστίας τοῖς Ἰουδαίοις

ἀφορμὰς παρεχόντων. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐκείνους ἐάσαντες ὡς

θέλουσιν ἔχοντας, πρὸς ἑαυτοὺς καὶ τὸν λόγον ἐπανέλθω-

(70)μεν, τὴν ἀρχὴν τῆς τοῦ προκειμένου κεφαλαίου πνευμα-

τικῆς ἐρεύνης ἐκ τῆς τῶν ὀνομάτων ἑρμηνείας ποιησόμενοι.

     Ἐζεκίας τοίνυν ἑρμηνεύεται <κράτος θεοῦ,> Ἄχας δὲ ὁ

πατὴρ αὐτοῦ <ἰσχύς.> Καὶ Ἡσαΐας ἑρμηνεύεται <ἔπαρσις

θεοῦ,> τουτέστιν ὕψος θεοῦ, Ἀμὼς δὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ <λαὸς

(75)πόνου.> Κράτος δὲ θεοῦ καθέστηκεν ἡ ἀναιρετικὴ τῶν

παθῶν ἀρετὴ καὶ τῶν εὐσεβῶν φρουρητικὴ λογισμῶν, ἣν

γεννᾷ πρᾶξις ἐντολῶν, ἰσχὺς τροπικῶς νοουμένη, δι’ ἧς

τὰς ἀντικειμένας τῷ ἀγαθῷ πονηρὰς δυνάμεις συνεργίᾳ

θεοῦ, μᾶλλον δὲ μόνῃ δυνάμει θεοῦ, διαφθείρομεν, Ὕψος δὲ

(80)θεοῦ ἐστιν ἡ γνῶσις τῆς ἀληθείας, ἣν γεννᾷ τῆς τῶν

γεγονότων θεωρίας ὁ πόνος καὶ οἱ ἐπὶ τῇ πράξει τῶν

ἀρετῶν ἱδρῶτες, πόνου πατέρες γινόμενοι, δι’ ἧς τὴν ἀν-

τικειμένην τῇ ἀληθείᾳ τοῦ ψεύδους δύναμιν παντελῶς

ἐξαφανίζομεν, πᾶν ὕψωμα τῶν ἐπαιρομένων κατὰ τῆς γνώ-

(85)σεως τοῦ θεοῦ πονηρῶν πνευμάτων ταπεινοῦντές τε καὶ

καταβάλλοντες.

     Προσευχὴ δέ ἐστιν αἴτησις ὧν πέφυκε θεὸς ἀνθρώποις

δωρεῖσθαι πρὸς σωτηρίαν. Καὶ μάλα γε εἰκότως. Εἰ γὰρ

εὐχή ἐστιν ὑπόσχεσις τῶν ἐξ ἀνθρώπων θεῷ κατ’ ἐπαγγε-

(90)λίαν προσαγομένων καλῶν, προσευχὴ κατὰ τὸν εἰκότα

λόγον ἔσται σαφῶς ἡ τῶν ἐκ θεοῦ πρὸς σωτηρίαν

χορηγουμένων τοῖς ἀνθρώποις ἀγαθῶν ἐξαίτησις, ἀντίδοσιν

φέρουσα τῆς τῶν προηυγμένων καλῆς διαθέσεως.

     Βοὴ δέ ἐστιν ἡ τῶν κατὰ τὴν πρᾶξιν ἐναρέτων τρόπων

(95)καὶ τῶν κατὰ τὴν θεωρίαν γνωστικῶν θεωρημάτων ἐν τῷ

καιρῷ τῆς τῶν πονηρῶν δαιμόνων ἐπαναστάσεως ἐπίδοσίς

τε καὶ ἐπαύξησις, ἧς πάντων οὐχ ἥκιστα φυσικῶς ἀκούει

θεός, ἀντὶ μεγάλης φωνῆς τὴν τῶν ἀρετῆς καὶ γνώσεως

ἐπιμελουμένων λαμβάνων διάθεσιν.

(100)     Οὐρανὸς δὲ πολλάκις λέγεται κατὰ τὴν ἁγίαν γραφὴν

αὐτὸς ὁ θεός, ὥς πού φησιν ὁ μέγας τῆς ἀληθείας κήρυξ

Ἰωάννης ὁ πρόδρομος οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν ἀφ’ ἑ-

αυτοῦ οὐδέν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἀντὶ

τοῦ <ἐκ τοῦ θεοῦ,> διότι πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα

(105)τέλειον ἄνωθέν ἐστιν, καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων·

καθ’ ὃ σημαινόμενον ἐπὶ τοῦ προκειμένου κεφαλαίου τὸν

τῆς γραφῆς τόπον ἐκληπτέον. Οἶδε δὲ πάλιν ἡ γραφὴ

καλεῖν οὐρανὸν καὶ τὰς οὐρανίους δυνάμεις, κατὰ τὸ

οὐρανός μοι θρόνος, ὡς ταῖς ἁγίαις δηλονότι καὶ ἀσωμάτοις

(110)ἐπαναπαυομένῳ φύσεσιν. Εἰ δὲ καὶ τὸν νοῦν τὸν ἀνθρώπι-

νον, πάσης μὲν ὑλικῆς καθαιρόμενον φαντασίας, τοῖς δὲ

θείοις τῶν νοητῶν κατακοσμούμενον λόγοις, φαίη τις εἶναι

οὐρανόν, οὐκ ἔξω τῆς ἀληθείας, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, βέβηκεν.

Εἰ δὲ καὶ τὸ ὕψος τῆς ἐν ἀνθρώποις νοερᾶς γνώσεως

(115)οὐρανὸν εἴποι τις, οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ πρέποντος. Τῷ ὄν-

τι γὰρ ὡς οὐρανὸς θρόνος γίνεται τοῦ θεοῦ ἡ ἀληθὴς

γνῶσις, δεχομένη τὸν θεὸν ἐνθρονιζόμενον κατὰ τὴν ἀμετά-

θετον ἕξιν τῆς περὶ τὸ καλὸν παγίας καὶ ὑψηλῆς ἐφέσεως·

ὥσπερ καὶ ὑποπόδιον ἡ καθαρὰ λέγεται πρᾶξις τῶν

(120)ἀρετῶν, ἐφ’ ἑαυτῆς δεχομένη τὰς θείας βάσεις καὶ οὐκ ἐῶ-

σα τὸ σύνολον τοῖς ἀπὸ τοῦ σώματος καθάπερ γῆς μο-

λύνεσθαι ῥύποις.

     Οὐκοῦν, ἐπειδὴ τῆς ἀρετῆς ὑποτύπωσιν φέρει κατὰ τὴν

ἑρμηνείαν τοῦ οἰκείου ὀνόματος Ἐζεκίας ὁ βασιλεύς_

(125)<κράτος> γὰρ <θεοῦ> κατὰ τὴν ἑλλάδα φωνὴν λεγόμενον

τοῦτο σημαίνει τὸ ὄνομα, θεοῦ δὲ κράτος μόνη κατὰ τῶν

ἐναντίων δυνάμεων εἶναι καθέστηκεν ἡ ἀρετή_, Ἄχας δὲ

ὁ τοῦ Ἐζεκίου πατὴρ <ἰσχὺς> ἑρμηνεύεται, ἣν εἰς τὴν πρᾶξιν

προλαβὼν ὁ λόγος ἐξέδωκεν, ἐξ ἧς γεννᾶσθαι τὸ κατ’ ἀ-

(130)ρετὴν θεῖον πέφυκε κράτος, ὁ δὲ προφήτης Ἡσαΐας

τὴν τῶν ὑψηλῶν γνῶσιν σημαίνει_<ὕψος> γὰρ <θεοῦ>

ἑρμηνευόμενος λέγεται_, δι’ ἑαυτοῦ τὸ ὕψος τῆς κατὰ

θεὸν γνώσεως δηλῶν, τῆς γεννωμένης ἐκ τοῦ πόνου τῶν

περὶ τὰ ὄντα διαφόρων θεωρημάτων_Ἀμὼς γὰρ <λαοῦ

(135)πόνος> λέγεται, καθὼς προαπεδόθη_, ἐπειδὴ τοίνυν,

καθὼς εἴρηται, ταύτην ἔχει τῶν ὀνομάτων ἡ σημασία τὴν

δύναμιν, πᾶς δηλονότι φιλόσοφος καὶ εὐσεβής, ἀρετῇ καὶ

γνώσει ἢ πράξει καὶ θεωρίᾳ φρουρούμενος, ἐπειδὰν ἴδῃ διὰ

τῶν παθῶν ἐπαναστᾶσαν αὐτῷ τὴν πονηρὰν δύναμιν,

(140)καθάπερ τῷ Ἐζεκίᾳ τῶν Ἀσσυρίων ὁ βασιλεύς, μίαν ἔχει

πρὸς τὴν τῶν κακῶν λύσιν βοήθειαν τὸν θεόν, ὃν ἱλεοῦται

βοῶν ἀλαλήτως διὰ τῆς κατὰ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν γνῶσιν

πλείονος ἐπιτάσεως, καὶ δέχεται πρὸς συμμαχίαν, μᾶλλον

δὲ πρὸς σωτηρίαν, ἄγγελον, δηλονότι μείζονα σοφίας καὶ

(145)γνώσεως λόγον, ἐκτρίβοντα πάντα δυνατὸν καὶ πολεμιστὴν καὶ

ἄρχοντα καὶ στρατηγὸν ἐν τῇ παρεμβολῇ βασιλέως Ἀσσούρ,

καὶ ἀποστρέφοντα αὐτὸν μετ’ αἰσχύνης προσώπου εἰς τὴν γῆν

αὐτοῦ.

     Ἡ πονηρὰ καὶ ὀλέθριος τοῦ διαβόλου βασιλεία, διὰ τῆς

(150)Ἀσσυρίων τυπουμένη βασιλείας, τὸν κατὰ τῆς ἀρετῆς καὶ

τῆς γνώσεως πρὸς ἀνθρώπους συναγείρουσα πόλεμον, διὰ

τῶν αὐτοῖς ἐμφύτων δυνάμεων τροποῦσθαι μηχανᾶται τὴν

ψυχήν, τὴν μὲν ἐπιθυμίαν πρῶτον εἰς ὄρεξιν τῶν παρὰ

φύσιν διερεθίζουσα καὶ τὰ αἰσθητὰ τῶν νοητῶν προτιμᾶν

(155)ἀναπείθουσα, τὸν δὲ θυμὸν ὑπεραγωνίζεσθαι τοῦ αἱρεθέντος

ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας αἰσθητοῦ διεγείρουσα, τὸ δὲ λογικὸν

τοὺς τρόπους ἐπινοεῖν τῶν κατ’ αἴσθησιν ἡδονῶν ἐκδιδά-

σκουσα, καὶ τούτων ἄρχειν τῶν δυνάμεων τὰ αἰσθητά,

ἤγουν τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων κυριεύειν τὸν χοϊκὸν

(160)χειροτονοῦσα νόμον.

     Δυνατὸν οὖν ἐκάλεσεν ἡ γραφὴ τὸν ἐπικείμενον τῆς

ἐπιθυμίας πονηρὸν δαίμονα καὶ πρὸς τὰς τῶν αἰσχρῶν

ἡδονῶν ἀπρεπεῖς ὀρέξεις αὐτὴν ἐκκαίοντα· οὐδὲν γὰρ

φυσικῆς ὀρέξεώς ἐστι δυνατώτερον ἢ βιαιότερον. Πολε-

(165)μιστὴν δὲ τὸν ἐπικαθήμενον τῷ θυμικῷ καὶ ὑπὲρ τῶν

ἡδονῶν ἀπαύστως μάχεσθαι παρασκευάζοντα προσηγόρευ-

σε δαίμονα. Ἄρχοντα δὲ τὸν ταῖς ἐπιφανείαις τῶν αἰσθη-

τῶν ἀοράτως ἐπιφυόμενον καὶ πρὸς ἑαυτὸν τὰς ὀρέξεις τῆς

ψυχῆς δι’ ἑκάστης αἰσθήσεως ἀπατηλῶς ἐκκαλούμενον ὠνόμα-

(170)σεν· ἄρχοντα δὲ τοῦτον κέκληκεν ὁ λόγος, ἐπειδὴ παντὸς

πέφυκεν ἄρχειν πάθους τὸ προσφυὲς αἰσθητόν· ἄνευ γάρ

τινος ὑποκειμένου καὶ τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς διὰ

μέσης τινὸς αἰσθήσεως ἐπικινοῦντος πρὸς ἑαυτὸ πάθος

οὐκ ἂν συσταίη ποτέ. Στρατηγὸν δὲ τὸν τῇ δυνάμει τοῦ

(175)τῆς ψυχῆς λογιστικοῦ καταχρώμενον εἶπε δαίμονα πρὸς

ἐπίνοιαν κακῶν καὶ ἐξεύρεσιν πασῶν τῶν κατὰ κακίαν

μεθόδων.

     Πρόσωπον δὲ τοῦ διαβόλου τὸ λεῖον ὑπάρχει τῆς ἡδο-

νῆς, δι’ οὗ πάσης ἀνεχομένης αὐτοῦ ψυχῆς πέφυκε δυ-

(180)ναστεύειν καὶ τὰ θελκτικὰ τῶν αἰσθήσεων αἰσθητὰ τῆς

τὸν νοῦν πιαινούσης τῶν νοητῶν θεωρίας προτιμώσης·

ὅπερ πρόσωπον καταισχύνει ὁ διὰ προσευχῆς τὸν ἐκ-

τρίβοντα πᾶσαν πονηρὰν δύναμιν παρὰ θεοῦ κομισάμενος

τῆς σοφίας λόγον, τουτέστι τὸν τελείως ἀφανιστικὸν τῆς

(185)διοχλούσης τῇ ψυχῇ πονηρᾶς τυραννίδος. Ἐξέτριψε γάρ,

φησὶν ὁ λόγος, ἀλλ’ οὐκ <ἔτριψεν.> Ἡ μὲν γὰρ τρίψις τῆς

ἐμπαθοῦς κατ’ ἐνέργειαν μόνης ὑπάρχει πράξεως κατάργη-

σις, ἡ δὲ ἔκτριψις καὶ τῶν κατὰ διάνοιαν πονηρῶν

κινημάτων παντελής ἐστιν ἀφανισμός.

(190)     Ἡ δὲ χώρα τοῦ βασιλέως Ἀσσούρ, λέγω δὲ τοῦ

πονηροῦ καὶ ἀρχεκάκου δαίμονος, ἔστιν ἡ στιβαρὰ καὶ

ἀπότομος τῆς κακίας καὶ ἀγνωσίας ἕξις, ἡ πάσης τῆς

κατ’ ἀρετὴν ζωτικῆς θερμότητος καὶ παντὸς τοῦ κατὰ τὴν

γνῶσιν νοεροῦ φωτὸς ἐστερημένη, εἰς ἣν μόνος ὁ διάβολος

(195)ἀποστρέφεται, μετὰ τὴν πεῖραν τῆς προσβολῆς μὴ δυνηθεὶς

μετοικίσαι εἰς τὴν οἰκείαν ἕξιν, τὴν Ἱερουσαλήμ, τουτέστι

τὴν θεοφιλῆ καὶ ἀπαθεστάτην ψυχήν, ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ τόν

τε τῆς πράξεως καθάπερ Ἐζεκίαν τέλειον λόγον καὶ τὸν

τῆς γνώσεως καθάπερ Ἡσαΐαν πεφωτισμένον νοῦν, τὸν

(200)θεὸν ἱλεουμένους καὶ δι’ ἀγγέλου τὴν πονηρὰν ἐξαφανίζον-

τας δύναμιν.

     Ἐγὼ μὲν οὕτως τοὺς τόπους ἐνόησα κατὰ τὴν ὑποῦσάν

μοι δύναμιν. Εἰ δέ τις ὑψηλοτέρως ἐκδέχεσθαι δύναται τὰ

εἰρημένα, καὶ ἑαυτῷ καὶ ἡμῖν χαρίζεται, τιμιώτερον ἐκ-

(205)φαίνων, ὡς δεῖ, τῶν γεγραμμένων τὸν νοῦν. Προέφην γὰρ

ὅτι μένει διαπαντὸς ἀπερίγραφος ὁ τῆς θείας γραφῆς

λόγος, πάντας μὲν περιγράφων τοὺς λέγοντας, αὐτὸς δὲ

τοῖς λέγουσιν οὐδαμῶς περιγραφόμενος, ὥστε κἂν εἶπόν τι

κατὰ δύναμιν, καὶ τοῦτο τολμηρῶς, ἀλλ’ οὐ περιέλαβον

(210)πᾶσαν τῶν γεγραμμένων τὴν δύναμιν, ἀπείρως τῆς ἐμῆς

ἀνῳκισμένην δυνάμεως.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΑʹ

(2)     Καὶ πολλοὶ ἔφερον δῶρα τῷ κυρίῳ εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ

δόματα τῷ Ἐζεκίᾳ βασιλεῖ Ἰούδα, καὶ ὑπερήρθη κατ’ ὀφθαλμοὺς

πάντων τῶν ἐθνῶν. Τί τὰ δῶρα, καὶ τί τὰ δόματα; καὶ διὰ

(5)τί τῷ μὲν θεῷ δῶρα, τῷ δὲ βασιλεῖ δόματα; καὶ τί τὸ

ὑπεραρθῆναι κατ’ ὀφθαλμοὺς πάντων τῶν ἐθνῶν;

     Ἀπόκρισις. Τὴν ὁρωμένην ἅπασαν φύσιν ὁ θεὸς ὑπο-

στήσας, οὐκ ἀφῆκεν αὐτὴν κατὰ μόνην κινεῖσθαι τὴν

αἴσθησιν, ἀλλ’ ἐγκατέσπειρεν ἑκάστῳ τῶν αὐτὴν συμπλη-

(10)ρούντων εἰδῶν καὶ σοφίας λόγους πνευματικοὺς καὶ

ἀγωγῆς ἀστείας τρόπους, ὥστε μὴ μόνον διὰ τῶν

σιγώντων κτισμάτων μεγαλοφώνως κηρύττεσθαι τὸν ποι-

ητὴν τῶν κτισμάτων τοῖς τῶν γεγονότων μηνυόμενον

λόγοις, ἀλλὰ καὶ τὸν ἄνθρωπον, τοῖς κατὰ φύσιν τῶν

(15)ὁρωμένων θεσμοῖς τε καὶ τρόποις παιδαγωγούμενον, εὐ-

μαρῶς τὴν πρὸς αὐτὸν ἄγουσαν ὁδὸν τῆς δικαιοσύνης

εὑρεῖν.

     Τοῦτο γὰρ τῆς ἄκρας ἦν ἀγαθότητος ἴδιον, μὴ μόνον τὰς

θείας καὶ ἀσωμάτους τῶν νοητῶν οὐσίας τῆς ἀπορρήτου

(20)καὶ θείας ἀπεικονίσματα καταστῆσαι δόξης, ὅλην κατὰ τὸ

θεμιτὸν ἀναλόγως αὐταῖς εἰσδεχομένας τὴν ἀπερινόητον

ὡραιότητα τοῦ ἀπροσίτου κάλλους, ἀλλὰ καὶ τοῖς αἰσθητοῖς

καὶ τῶν νοητῶν οὐσιῶν κατὰ πολὺ ἀποδέουσιν ἀπηχήμα-

τα τῆς οἰκείας ἐγκαταμίξαι μεγαλειότητος, δυνάμενα τὸν

(25)ἀνθρώπινον νοῦν ἐπιχούμενον αὐτοῖς πρὸς τὸν θεὸν

ἀπλανῶς διαπορθμεύειν, ὑπεράνω πάντων τῶν ὁρωμένων

γινόμενον, οἷα τῆς ἄκρας ἐπιβάντα μακαριότητος καὶ τὰ

μέσα πάντα, δι’ ὧν τὴν τοιαύτην τεμὼν ἐξήνυσε πο-

ρείαν, κατόπιν ἑαυτοῦ ποιησάμενον· οὐ μόνον δέ, ἀλλ’ ἵνα

(30)καὶ μηδεὶς τῶν λατρευσάντων τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα

πρόφασιν ἀπολογίας ἔχῃ τὴν ἄγνοιαν, φωνῆς πάσης

τρανότερον τὸν οἰκεῖον ποιητὴν κηρυττούσης ἀκούων τῆς

κτίσεως.

     Οὐκοῦν ἐπειδὴ καὶ λόγους σοφίας πνευματικοὺς καὶ

(35)τρόπους ἀγωγῆς ἀστείας ἐγκατασπαρέντας αὐτῇ φυσικῶς

ἔχει παρὰ τοῦ δημιουργοῦ τῶν ὁρωμένων ἡ φύσις, πᾶς

νοῦς, εἰκότως ἀρετῇ καὶ γνώσει κατεστεμμένος, οἷα δὴ

κατὰ τὸν μέγαν Ἐζεκίαν βασιλεύειν λαχὼν τῆς Ἱερου-

σαλήμ, τουτέστι τῆς εἰρήνην μόνην ὁρώσης ἕξεως ἤγουν

(40)τῆς παντοίων ἐστερημένης παθῶν καταστάσεως_<ὅρασις>

γὰρ <εἰρήνης> Ἱερουσαλὴμ ἑρμηνεύεται_, πᾶσαν ἔχει τὴν

κτίσιν ὑποχείριον διὰ τῶν αὐτὴν συμπληρούντων εἰδῶν

ὁ τοιοῦτος νοῦς, τῷ μὲν θεῷ δι’ αὐτοῦ τοὺς ἐν αὐτῇ

πνευματικοὺς τῆς γνώσεως καθάπερ δῶρα προσκομίζου-

(45)σαν λόγους, αὐτῷ δὲ καθάπερ δόματα τοὺς ἐνυπάρχον-

τας αὐτῇ κατὰ τὸν φυσικὸν νόμον πρὸς ἀρετὴν τρόπους

παρέχουσαν, καὶ διὰ τῶν ἀμφοτέρων δεξιουμένην τὸν κατ’ ἀμ-

φότερα κρατίστως εὐδοκιμεῖν δυνάμενον, λέγω δὲ τὸν κα-

τὰ λόγον καὶ βίον πράξεώς τε καὶ θεωρίας τελειωθέντα

(50)φιλόσοφον νοῦν. Δῶρα μὲν οὖν τῷ κυρίῳ καὶ δόματα τῷ

βασιλεῖ φέρεσθαι προσδιωρισμένως εἴρηκεν ὁ λόγος,

ἐπειδή, καθώς φασιν οἱ περὶ ταῦτα τὴν σπουδὴν ἐσχηκό-

τες, δῶρα σεσημειωμένως ἐκεῖνα λέγεται τὰ τοῖς ἀπρος-

δεέσιν εἰσκομιζόμενα, δόματα δὲ τὰ τοῖς δεομένοις διδόμε-

(55)να. Διὸ καὶ ἡ καθόλου συνήθεια τῶν ἀνθρώπων τὰ τοῖς

βασιλεῦσι προσφερόμενα προσηγόρευσε δῶρα, τυχὸν τὸ

ἀπροσδεὲς τῶν δεχομένων σκοπήσασα.

     Φήσειε δ’ ἄν τις τῶν πάντα φιλοτίμων ταύτης ἕνεκεν τῆς

αἰτίας καὶ τὰ παρὰ τῶν μάγων προσενεχθέντα τῷ κυρίῳ,

(60)καθ’ ἡμᾶς γενομένῳ διὰ φιλανθρωπίαν, δῶρα προσηγο-

ρεῦσθαι, μηδὲν τῆς ἀληθείας τοῦτο λέγων παραμείβων τὸ

σύνολον.

     Προσκομίζοντες οὖν τοὺς ἐκ τῶν γεγονότων πνευματι-

κοὺς τῷ κυρίῳ λόγους, δῶρα προσφέρομεν, καθότι

(65)πάντων τούτων ἐστὶν κατὰ φύσιν ἀπροσδεής· οὐ γὰρ ὡς

δεομένῳ πρὸς ἄλλοις καὶ τοὺς τῶν ὄντων τῷ κυρίῳ

προσκομίζομεν λόγους, ἀλλ’ ἵνα ποσῶς ἡμεῖς κατὰ δύναμιν

ἐκ τῶν αὐτοῦ κτισμάτων χρεωστούμενον αὐτὸν ἀνυμνήσω-

μεν. Δόματα δὲ λαμβάνει ὁ τὴν θείαν προθύμως μετερχόμε-

(70)νος φιλοσοφίαν, ὡς καὶ τρόπων πρὸς ἀρετὴν καὶ λόγων

πρὸς γνῶσιν κατὰ φύσιν δεόμενος.

     Ἢ καὶ ἄλλως ἐκληπτέον τὰ δῶρα. Ἐπειδὴ δῶρον πάλιν

ἐστὶ τὸ τοῖς μηδὲν προεισενεγκοῦσι διδόμενον, δῶρα

μὲν λαμβάνει ὁ γνωστικὸς νοῦς ἐκ τῆς τῶν ὄντων θεωρίας

(75)δι’ αὐτοῦ προσαγομένους τῷ κυρίῳ τοὺς ἄνευ λογικῆς

ἀποδείξεως συνεκτικοὺς λόγους τῆς πίστεως, ὑπὲρ ἧς

οὐδεὶς οὐδαμῶς οὐδὲν προεισφέρει, φυσικῶς καὶ δίχα

πάσης τῆς ἐν λόγοις τεχνικῆς μεθοδείας τὸν ἴδιον ποιητὴν

θεώμενος, μηνυούσης τῆς κτίσεως [tί γὰρ καὶ προεισε-

(80)νέγκαι δυνήσεταί τις πίστει παρισωθῆναι δυνάμενον, ὥστε

ὡς χρέος, ἀλλὰ μὴ δῶρον, τὴν εἰς τὸν θεὸν πίστιν

κομίσασθαι;], δόματα δὲ λαμβάνει τοὺς τῶν ὄντων φυ-

σικοὺς νόμους τοῖς τρόποις μιμούμενος, δηλαδὴ τῆς

τούτων προεισφέρων κτήσεως τοὺς κατὰ τὴν μετάνοιαν

(85)πόνους, δι’ ὧν ἐκδύεσθαι πρότερον τὸν παλαιὸν πέφυκεν

ἄνθρωπον καὶ οὕτως πρὸς συλλογὴν καρπῶν δικαιοσύνης

ἐξιέναι, τοὺς ἐν τοῖς οὖσι πεποιημένους πρὸς ἀρετὴν

ἀναλεγόμενος τρόπους· οἷς οὐκ ἄν ποτε προσεγγίσειεν, μὴ

πρότερον πόνοις καὶ ἱδρῶσι πολλοῖς, καθάπερ ὄφις τὴν

(90)λεβηρίδα, φημὶ δὴ τὸν παλαιὸν εἰς ἄγαν καταπιέσας ἄνθρω-

πον καὶ ἀποδυσάμενος. Διὸ τῷ μὲν θεῷ δῶρα τοὺς ἐκ τῶν

ὄντων εἰκότως συνεκτικοὺς τῆς πίστεως λόγους ὁ

γνωστικὸς δέχεται νοῦς, μηδὲν τὸ σύνολον τούτων προεις-

φέρων καὶ προδιδούς [Τίς γάρ φησι προέδωκεν αὐτῷ, καὶ

(95)ἀνταποδοθήσεται αὐτῷ;], λαμβάνει δὲ δόματα τοὺς κατὰ

φύσιν τῶν ὄντων τοῖς τρόποις ἐκμιμούμενος νόμους.

     Οἷόν τι λέγω· μιμούμενος μὲν ὁ διαγνωστικὸς νοῦς τὸν

κατὰ φύσιν τοῦ οὐρανοῦ νόμον δόματα λαμβάνει,

ὁμαλωτάτην καὶ ὡσαύτως ἔχουσαν ἀεὶ τῆς ἀρετῆς ἐν

(100)ἑαυτῷ καὶ τῆς γνώσεως διαφυλάττων τὴν κίνησιν, παγίως

φέρουσαν καθάπερ ἀστέρας τοὺς περὶ τῶν ὄντων φωτει-

νοὺς καὶ διαυγεστάτους λόγους. Μιμούμενος δὲ τοῦ ἡλί-

ου τὸν κατὰ φύσιν νόμον, ἄλλους ἐξ ἄλλων πρὸς

τὰς χρείας τοῦ παντὸς ἀμειβομένου τόπους, ἕτερον δόμα

(105)λαμβάνει τὴν πρὸς τὸ πᾶσι τοῖς συμβαίνουσι δεόντως μετὰ

σοφίας ἁρμόζεσθαι σύνεσιν, μηδὲν ὑφιεὶς ἑαυτοῦ τῆς

φωτιστικῆς κατὰ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν γνῶσιν ταυτότητος.

     Λαμβάνει δὲ πάλιν καὶ τοῦ ἀετοῦ τὸ πρὸς τὴν θείαν

τοῦ ἀκηράτου φωτὸς μαρμαρυγὴν εὐθυτενὲς τῶν ὀμμάτων,

(110)κατὰ μηδὲν ὑπὸ τῆς παμφαοῦς ἀκτῖνος τὴν νοερὰν δριμυς-

σόμενος κόρην.

     Μιμεῖται καὶ τὴν ἔλαφον, καθάπερ ὄρη τὰ ὕψη τῶν

θείων θεωρημάτων μεταδιώκων, καὶ τὰ ἐμφωλεύοντα τῇ

φύσει τῶν ὄντων πάθη, ἰοβόλων δίκην, τῷ λόγῳ διαφθεί-

(115)ρων τῆς διακρίσεως, καὶ τὸν τῇ μνήμῃ κατὰ περίστασιν

ἐναπολαμβανόμενον τῆς κακίας ἰὸν ταῖς πολλαῖς καὶ διαφό-

ροις πηγαῖς κατασβεννύων τῆς γνώσεως.

     Μιμεῖται καὶ τῆς δορκάδος τὴν ὀξυωπίαν καὶ τοῦ

ὀρνέου τὴν ἀσφάλειαν, τοὺς βρόχους τῶν πολεμούντων τῇ

(120)ἀρετῇ δαιμόνων ὡς δορκὰς ὑπερπηδῶν καὶ διαλλόμενος,

καὶ τὰς παγίδας τῶν τῇ γνώσει μαχομένων πνευμάτων ὡς

ὄρνεον ὑπεριπτάμενος.

     Φασί τινες τοῦ λέοντος ἀλλήλοις τὰ ὀστᾶ συγκρουό-

μενα πῦρ ἀποβάλλειν. Μιμεῖται καὶ τούτου τὸ φύσει πε-

(125)φυκὸς ὁ γνωστικὸς νοῦς καὶ θεοφιλής, διὰ τῆς κατὰ τὴν

ἀλήθειαν συζητήσεως ἀλλήλοις τοὺς εὐσεβεῖς ὀστέων δίκην

συγκρούων λογισμοὺς καὶ τὸ πῦρ ἐξάπτων τῆς γνώσεως.

     Γίνεται φρόνιμος ὡς ὁ ὄφις καὶ ἀκέραιος ὡσεὶ περιστε-

ρά, διὰ πάντων ἄθλαστον ὡς κεφαλὴν τὴν πίστιν συντηρῶν

(130)καὶ τοῦ θυμοῦ τὴν πικρίαν ἐξ ἑαυτοῦ σαφῶς κατὰ τὴν

περιστερὰν ἀποθέμενος, ὡς τοῖς θλίβουσι καὶ ἐπηρεάζειν

σπουδάζουσι μνησικακεῖν οὐκ εἰδώς.

     Δέχεται κἀκ τῆς τρυγόνος καθάπερ δόμα τὴν τῆς

σωφροσύνης ἐκμίμησιν, γνώμης ἔργα ποιούμενος πάντα τὰ

(135)ἐξ ἀνάγκης προσόντα ταῖς φύσεσιν.

     Οὕτω μὲν οὖν, κατὰ τὸν ἑκάστου λόγον τε καὶ τρόπον

τῆς φύσεως, μετὰ γνώσεως ἐπελθὼν τὴν τῶν ὄντων γέ-

νεσιν ὁ φιλοσοφώτατος νοῦς, ὡς μὲν γνωστικὸς τοὺς

τῶν ὄντων πνευματικοὺς λόγους καθάπερ δῶρα δέχεται τῷ

(140)θεῷ προσφερομένους παρὰ τῆς κτίσεως, ὡς δὲ πρακτικὸς

τοὺς τῶν ὄντων φυσικοὺς νόμους τοῖς τρόποις μιμού-

μενος δόματα δέχεται, πᾶσαν ἐκκαλύπτων ἐν ἑαυτῷ κατὰ

τὸν βίον τῆς ἐμφερομένης ἀοράτως τοῖς οὖσι θείας σοφίας

τὴν μεγαλοπρέπειαν.

(145)     Εἰ δὲ καὶ τοῦτο φαίη τις ὅτι δῶρα τῷ θεῷ προσφέρεσθαι

διωρίσατο φήσας ὁ λόγος, ἵνα παραστήσῃ τὸ τῆς θείας

ἀγαθότητος ἄπειρον, ὡς μηδὲν προεισενεγκούσης, δέχεσθαι

παρ’ ἡμῶν ὡς δῶρα τὰ δόματα, τὸ πᾶν ἡμῖν λογιζομένης

τῆς εἰσφορᾶς, οὐκ ἔξω τοῦ πρέποντος γέγονε τοῦτο

(150)φήσας, πολλὴν καὶ ἄφατον εἶναι περὶ ἡμᾶς τοῦ θεοῦ δεί-

ξας τὴν ἀγαθότητα, δεχομένου ὡς ἡμῶν τὰ ἑαυτοῦ ἐξ ἡμῶν

αὐτῷ προσφερόμενα, καὶ τὴν ὑπὲρ αὐτῶν ὡς ἀλλοτρίων

ὀφειλὴν ὁμολογοῦντος.

     Καὶ ὑπερήρθη, φησίν, Ἐζεκίας κατ’ ὀφθαλμοὺς πάντων τῶν

(155)ἐθνῶν. Ὁ διὰ πράξεως καὶ θεωρίας κατορθώσας εἰς ἄκρον

τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν γνῶσιν κατὰ τὸν Ἐζεκίαν, εἰκότως

ὑπεραίρεται πάντων τῶν ἐθνῶν, τῶν τε σαρκικῶν καὶ

διαβεβλημένων λέγω· παθῶν ὑπεράνω κατὰ τὴν πρᾶξιν

γινόμενος καὶ τῶν φυσικῶν λεγομένων σωμάτων, καὶ

(160)ἁπλῶς, ἵνα συνελὼν εἴπω, πάντων τῶν ὑπὸ αἴσθησιν εἰδῶν

κατὰ τὴν θεωρίαν τοὺς ἐν αὐτοῖς πάντας γνωστικῶς

διαπεράσας λόγους, ἐθνῶν καὶ αὐτῶν τῇ γραφῇ τροπικῶς

ὀνομαζομένων διὰ τὸ πρὸς τὴν ψυχὴν καὶ τὸν νοῦν κατὰ

φύσιν ἀλλογενὲς καὶ ἀλλόφυλον· ἅπερ, μὴ πολεμοῦντα τὸν

(165)νοῦν, πολεμεῖσθαι παντελῶς ὁ θεὸς οὐ προσέταξεν.

     Οὐ γὰρ τοῖς ἔξω περὶ τὴν αἴσθησιν πολεμεῖν ἐπετάγημεν

κτίσμασιν, ἀλλὰ τοῖς ἐν ἡμῖν αὐτοῖς παρὰ φύσιν κατὰ τὴν

γῆν τῆς καρδίας οἰκοῦσι τῆς ἀτιμίας ἀεὶ διαμάχεσθαι

πάθεσιν ἐκελεύσθημεν, ἕως ἂν ἐξολοθρεύσωμεν αὐτοὺς ἐξ

(170)αὐτῆς, καὶ κατάσχωμεν μόνοι τὴν γῆν, ἀσάλευτον μένουσαν

τῇ ἀναιρέσει τῶν ἀλλοτρίων παθῶν. Διὸ καὶ τετηρημένως,

κατὰ μὲν τὸν τόπον τῆς εἰσφορᾶς τῶν δώρων τοῦ θεοῦ

καὶ τῶν δομάτων τοῦ βασιλέως, οὐχ ἁπλῶς ἡ γραφὴ

<πάντες> ἔφερον εἶπεν δῶρα τῷ θεῷ καὶ δόματα τῷ

(175)βασιλεῖ ἀλλὰ <πολλοί,> τουτέστιν οὐ πάντα τὰ ἔθνη, ἀλλὰ

πολλὰ ἔθνη, δήλου ὄντος ἐντεῦθεν ὅτι εἰσὶ λεγόμενα ἔθνη,

ἐξ ὧν οὐδὲν τῷ θεῷ ἢ τῷ βασιλεῖ προσάγεται. Τὰ γὰρ

συμπληροῦντα τὴν τῶν γεγονότων φύσιν κτίσματα μόνα

φέρειν εἰκότως φησὶν τῷ τε θεῷ δῶρα τοὺς ἐν αὐτοῖς

(180)θειοτέρους, καθ’ οὓς καὶ ἐκτίσθησαν, λόγους, ὡς ἐκ θεοῦ

γεγενημένα, καὶ δόματα τῷ βασιλεῖ τοὺς οἰκείους αὐτῶν

καὶ κατὰ φύσιν δηλονότι νόμους, ὡς δι’ αὐτὸν ὑποστάντα,

καθ’ οὓς ῥυθμιζόμενος ὁ ἀνθρώπινος νοῦς τοὺς συνεκτι-

κοὺς τῆς ἀρετῆς συνίστησι τρόπους. Ἀλλ’ οὐχὶ τῶν ἐκ

(185)θεοῦ μὴ γεγονότων ἐν ἡμῖν ἐθνῶν, λέγω δὲ τῶν παθῶν,

παρυπόστασις προσφέρει θεῷ ἢ ἀνθρώποις, διότι οὐκ ἐκ

θεοῦ γεγένηται. Ἐξ ἡμῶν γὰρ τῆς θείας παρακουσάντων

ἐντολῆς, ἀλλ’ οὐκ ἐκ θεοῦ τὰ πάθη τῆς ἀτιμίας ἔσχε τὴν

γένεσιν· ἐξ ὧν οὐδεὶς οὐδαμῶς οὐδὲν προσφέρει θεῷ, μὴ

(190)ἐχόντων τὸ σύνολον λόγον σοφίας ἢ γνώσεως, ἅτε τῇ τῆς

σοφίας ἀποβολῇ καὶ τῆς γνώσεως παρυποστάντα.

     Κατὰ δὲ τὸν τόπον τοῦ καὶ ἐπήρθη κατ’ ὀφθαλμοὺς πάντων

τῶν ἐθνῶν Ἐζεκίας ὁ βασιλεύς, σεσημειωμένως εἴρηκεν

πάντων τῶν ἐθνῶν τοῦ λόγου δηλοῦντος ὡς ὁ τὴν

(195)ἀπάθειαν καθάπερ Ἱερουσαλὴμ οἰκεῖν διὰ τῶν κατὰ τὴν

πρᾶξιν πόνων λαχὼν καὶ πάσης τῆς καθ’ ἁμαρτίαν ἀπηλ-

λαγμένος ὀχλήσεως καὶ μόνην εἰρήνην καὶ πράττων καὶ

λαλῶν καὶ ἀκούων καὶ λογιζόμενος, μετὰ τὸ δέξασθαι διὰ

τῆς φυσικῆς θεωρίας τὴν φύσιν τῶν ὁρατῶν, τοὺς ἐν αὐτῇ

(200)θειοτέρους, καθάπερ δῶρα, τῷ κυρίῳ δι’ αὐτοῦ προσκομί-

ζουσαν λόγους καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ νόμους αὐτῷ καθάπερ

βασιλεῖ δόματα φέρουσαν, κατ’ ὀφθαλμοὺς ἐπαίρεται πάν-

των τῶν ἐθνῶν, ὑπεράνω γινόμενος πάντων δηλονό-

τι τῶν τε κατὰ τὴν σάρκα παθῶν διὰ τῆς πράξεως τῶν τε

(205)φυσικῶν σωμάτων καὶ τῶν ὑπὸ τὴν αἴσθησιν πάντων

εἰδῶν διὰ τῆς θεωρίας, τοὺς ἐν αὐτοῖς πνευματικοὺς

διαβὰς λόγους τε καὶ τρόπους. Οὕτως νενόηταί μοι καὶ τὸ

ἔφερον πολλοί, ἀλλ’ οὐ <πάντες,> τουτέστι τὰ ἐκτὸς ἔθνη

ἤγουν κτίσματα, ἀλλ’ οὐ τὰ ἐντὸς ἐν ἡμῖν ἔθνη ἤγουν

(210)πάθη. Πάντα γὰρ τὰ συμπληροῦντα τὸν κόσμον κτίσματα

θεὸν ὑμνεῖ καὶ δοξάζει φωναῖς ἀλαλήτοις. Καὶ ὁ ἐκείνων

ὕμνος ἡμέτερος γίνεται· δι’ ὧν ἐγὼ τὸ ὑμνεῖν λαμβάνω φησὶ

Γρηγόριος, ὁ μέγας τῆς θεολογίας ἐπώνυμος.

     Οὐκοῦν ἡ ἁγία γραφή, καθὼς δέδεικται, πᾶσιν ἄνετον

(215)προθεῖσα τοῖς βουλομένοις σωθῆναι τὸ ἑαυτῆς βούλημα, ἑνὶ

προσώπῳ παντελῶς ἑαυτὴν οὐ συνέκλεισεν. Ἕκαστος γὰρ

δύναται Ἐζεκίας γενέσθαι, τὸν Ἐζεκίαν κατὰ πνεῦμα μι-

μούμενος, καὶ διὰ προσευχῆς βοῆσαι πρὸς τὸν θεὸν καὶ

εἰσακουσθῆναι καὶ δέξασθαι ἄγγελον, λέγω δὲ σοφίας

(220)μείζονος λόγον καὶ γνώσεως, ἐν τῷ καιρῷ τῆς τῶν

πονηρῶν δαιμόνων ἐπαναστάσεως, καὶ ἐκτρίψαι πάντα δυ-

νατὸν καὶ πολεμιστὴν καὶ ἄρχοντα καὶ στρατηγόν, τουτέ-

στι τὰς ἐμπαθεῖς τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ θυμοῦ κινήσεις

καὶ τῶν αἰσθητῶν τὴν προσπάθειαν καὶ τὸν καθάπερ

(225)στρατηγὸν ἐπινοοῦντα τοὺς καθ’ ἁμαρτίαν τρόπους λογι-

σμόν, καὶ οὕτως ἐν εἰρήνῃ γενέσθαι διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς

τῶν παθῶν καὶ σχολάσαι τῇ τῶν ὄντων θεωρίᾳ, καὶ

δέξασθαι τοὺς συνεκτικοὺς τῆς γνώσεως λόγους καθάπερ

δῶρα καὶ τοὺς τῶν ἀρετῶν συστατικοὺς τρόπους καθάπερ

(230)δόματα πρός τε δόξαν θεοῦ καὶ προκοπὴν ἑαυτοῦ παρὰ

πάσης αὐτῷ προσφερομένους τῆς κτίσεως, καὶ μετὰ τοῦτο

πρεπόντως κατ’ ὀφθαλμοὺς ὑπεραρθῆναι πάντων τῶν ἐ-

θνῶν, τουτέστι ὑπεράνω πάντων τῶν παθῶν κατὰ τὴν

ἀρετὴν καὶ πάντων τῶν κτισμάτων γενέσθαι κατὰ τὴν

(235)γνῶσιν, καὶ φυλάξαι διὰ μετριοφροσύνης τὴν χάριν τῆς

σωτηρίας, καὶ μὴ παθεῖν τὰ τούτοις κατὰ τὴν γραφὴν

ἑπόμενα.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΒʹ

(2)     Καὶ οὐ κατὰ τὸ ἀνταπόδομα ὃ ἀνταπέδωκεν αὐτῷ ὁ θεὸς

ἀνταπέδωκεν Ἐζεκίας, ἀλλ’ ὑψώθη ἡ καρδία αὐτοῦ· καὶ ἐγένετο

ἐπ’ αὐτὸν ὀργὴ καὶ ἐπὶ Ἰούδαν καὶ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Καὶ

(5)ἐταπεινώθη Ἐζεκίας ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς καρδίας αὐτοῦ καὶ οἱ

κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ, καὶ οὐκ ἐπῆλθεν ἐπ’ αὐτοὺς ὀργὴ

κυρίου ἐν ταῖς ἡμέραις Ἐζεκίου. Τί τὸ ἀνταπόδομά ἐστι, καὶ

τὰ ἑξῆς;

     Ἀπόκρισις. Ἐπειδὴ γὰρ μετὰ πολλὰς καὶ διαφόρους

(10)εὐεργεσίας, ἃς κατὰ καιροὺς ὁ θεὸς χορηγήσας τῷ Ἐζεκίᾳ

διέσωσεν, ἐκ πάσης ἀνάγκης αὐτὸν λυτρωσάμενος καὶ

περιστάσεως, αὐτὸς δὲ τὴν ὅλην τῷ θεῷ τῆς σωτηρίας, ὡς

ἐχρῆν, οὐκ ἀνέθετο χάριν, ἀλλ’ ἥψατό τις αὐτοῦ μῶμος

ἀνθρώπινος καὶ τὴν τῶν κατορθωθέντων ἐπεμερίσατο δύνα-

(15)μιν, εἰκότως κατὰ τὸ ἀνταπόδομα, ὃ ἀνταπέδωκεν αὐτῷ ὁ

θεός, οὐκ ἀνταπέδωκεν Ἐζεκίας. Οὐ γὰρ ἀντεσήκωσε τῷ

μεγέθει τῶν ἐπ’ αὐτῷ θείων κατορθωμάτων εὐγνωμόνως

τὴν εὐχαριστίαν, ἀλλ’ ὑψώθη ἡ καρδία αὐτοῦ, μὴ διαδρὰς

τὸ νόσημα τῆς ἐπ’ ἀρετῇ καὶ γνώσει φυσιούσης οἰήσεως.

(20)     Καὶ ἐγένετο ἐπ’ αὐτὸν ὀργὴ καὶ ἐπὶ Ἰούδαν καὶ ἐπὶ

Ἱερουσαλήμ. Ὀργὴ θεοῦ ἐστι, κατὰ μίαν ἐπιβολήν, ἡ τῶν

παιδαγωγουμένων ἐπίπονος αἴσθησις. Ἐπίπονος δὲ καθέ-

στηκεν αἴσθησις ἡ τῶν ἀκουσίων πόνων ἐπαγωγή· δι’ ἧς

τὸν ἐπ’ ἀρετῇ καὶ γνώσει φυσιούμενον νοῦν ὁ θεὸς

(25)πολλάκις ἄγει πρὸς συστολὴν καὶ ταπείνωσιν, αὐτὸν ἑαυ-

τοῦ γενέσθαι διδοὺς ἐπιγνώμονα καὶ τῆς οἰκείας ἀσθενείας

συνίστορα· ἧς ἐπαισθόμενος, τὸ μάταιον οἴδημα τῆς καρ-

δίας ἀποτίθεται. Φησὶ γάρ· μετὰ τὸ γενέσθαι τὴν ὀργήν, καὶ

ἐταπεινώθη Ἐζεκίας ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς καρδίας αὐτοῦ καὶ οἱ

(30)κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ, καὶ οὐκ ἐπῆλθεν ἐπ’ αὐτοὺς ὀργὴ

κυρίου ἐν ταῖς ἡμέραις Ἐζεκίου.

     Ἢ πάλιν ὀργὴ κυρίου ἐστὶν ἡ ἀνακωχὴ τῆς τῶν θείων

χαρισμάτων χορηγίας, ἥτις συμφερόντως ἐπὶ πάντα γίνεται

νοῦν ὑψηλὸν καὶ μετέωρον καὶ τοῖς δοθεῖσιν αὐτῷ θεόθεν

(35)καλοῖς ὡς ἐπ’ ἰδικοῖς κατορθώμασι μεγαλαυχούμενον. Ἄ-

ξιον δέ ἐστιν ἐπιστῆσαι καὶ ἰδεῖν τί δήποτε μὴ ἐπὶ μόνον

τὸν Ἐζεκίαν ὑψωθέντα τὴν καρδίαν ἦλθεν ἡ ὀργή, ἀλλὰ καὶ

ἐπὶ Ἰούδαν καὶ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο μάλιστα πείσει τοὺς

τῷ γράμματι μόνῳ τῆς γραφῆς φιλοπόνως παρακαθημένους

(40)ὅτι χρὴ τοὺς φιλοθέους περὶ τὴν πνευματικὴν θεωρίαν τῶν

γεγραμμένων τὴν πᾶσαν ποιείσθαι σπουδήν, εἴπερ ὁ τῆς

ἀληθείας λόγος αὐτοῖς πάντων ἐστὶ τιμιώτερος. Εἰ γὰρ

μόνῳ τῷ γράμματι στοιχήσομεν, πολλήν, ὡς εἰκός, ἀδικίαν

τῆς θείας καταψηφιζόμεθα κρίσεως, τῷ ἁμαρτήσαντι συγ-

(45)κολαζούσης ἀδίκως τοὺς μηδαμῶς ἁμαρτήσαντας. Καὶ πῶς

ἀληθὴς ὁ φάσκων ἔσται λόγος οὐκ ἀποθανεῖται πατὴρ ὑπὲρ

υἱοῦ, οὔτε υἱὸς ὑπὲρ πατρός, ἕκαστος ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ αὐτοῦ

ἀποθανεῖται, καὶ ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα αὐτὴ ἀποθανεῖται, καὶ

σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, πρὸς τὸν θεὸν

(50)παρὰ τοῦ Δαυὶδ λεγόμενον;

     Καὶ ὑψώθη, φησίν, ἡ καρδία Ἐζεκίου. Καὶ οὐκ ἐπήγαγε

<καὶ ἡ καρδία τῶν οἰκούντων Ἱερουσαλὴμ καὶ Ἰου-

δαίαν.> Πῶς οὖν συνεκόλασε τῷ αἰτίῳ τοὺς ἀναιτίους

κατ’ αὐτοὺς ἐκείνους συνιδεῖν οὐκ ἔχω. Λέγει γάρ· Καὶ

(55)ὑψώθη ἡ καρδία Ἐζεκίου· καὶ ἐγένετο ἐπ’ αὐτὸν ὀργὴ καὶ ἐπὶ

Ἰούδαν καὶ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, περὶ ὧν οὐ γέγραφεν ὁ λόγος

ὅτι ὑψώθησαν. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ἀμήχανος ἡ λύσις τῶν

ἀπορουμένων τοῖς προεστηκόσι τοῦ γράμματος καὶ τὸ

ῥητὸν τῆς διανοίας προκρίνουσιν, ἐπὶ τὴν πνευματικὴν τῶν

(60)γεγραμμένων κατανόησιν ἔλθωμεν καὶ εὑρήσομεν ἀκμητὶ τὴν

τῷ γράμματι κεκαλυμμένην ἀλήθειαν, φωτὸς δίκην τοῖς φιλα-

ληθέσι προλάμπουσαν.

     Πᾶς τοιγαροῦν γνωστικὸς καὶ φιλόσοφος νοῦς καὶ τὸν

Ἰούδαν ἔχει καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ· τὸν μὲν Ἰούδαν, εἰς

(65)τὸν κατ’ ἐξομολόγησιν τρόπον πνευματικῶς λαμβανόμενον

ἤγουν τὴν ἕξιν τῆς μετανοίας μετὰ τῶν αὐτῆς συνεκτικῶν

λογισμῶν τῇ προκοπῇ τῆς κατὰ νοῦν ἀναβάσεως πρα-

κτικῶς συναυξάνουσαν_<ἐξομολόγησις> γὰρ Ἰούδας ἑρμη-

νεύεται_, τὴν δὲ Ἱερουσαλήμ, εἰς τὴν εἰρηνικὴν τῆς

(70)ἀπαθείας ἕξιν μετὰ τῶν συμπληρούντων αὐτὴν θείων

θεωρημάτων ἀλληγορικῶς νοουμένην· καὶ συντόμως εἰπεῖν,

τὴν μὲν Ἰουδαίαν ὡς πρακτικὴν ἔχει φιλοσοφίαν, τὴν δὲ

Ἱερουσαλὴμ ὡς θεωρητικὴν μυσταγωγίαν. Ὁπηνίκα γοῦν

διὰ τῆς θείας χάριτος ὁ φιλόθεος νοῦς, κατά τε τὴν

(75)πρακτικὴν καὶ τὴν θεωρητικὴν φιλοσοφίαν πᾶσαν ἀντικει-

μένην ἀρετῇ τε καὶ γνώσει διακρουσάμενος δύναμιν, τε-

λείως τὸ κατὰ τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας ἀναδήσεται

κράτος καὶ μὴ τὴν δέουσαν εὐχαριστίαν ἀνάθηται τῷ αἰτίῳ

τῆς νίκης θεῷ, ἀλλ’ ὑψωθῇ τὴν καρδίαν, ἑαυτὸν τοῦ παντὸς

(80)κατορθώματος ἡγησάμενος αἴτιον, τηνικαῦτα, ὡς μὴ ἀντα-

ποδοὺς τῷ θεῷ κατὰ τὸ ἀνταπόδομα ὃ ἀνταπέδωκεν αὐτῷ,

δέχεται οὐ μόνον αὐτὸς γινομένην ἐπ’ αὐτὸν τὴν ὀργὴν τῆς

ἐγκαταλείψεως, ἀλλὰ καὶ Ἰούδας καὶ Ἱερουσαλήμ, τουτέστιν

ἡ τῆς πράξεως ἕξις καὶ τῆς θεωρίας, παθῶν ἀτιμίας

(85)εὐθέως, συγχωρήσει θεοῦ, κατεπανισταμένων τῆς πρά-

ξεως, καὶ τὴν τέως καθαρὰν μολυνόντων συνείδησιν καὶ

ψευδῶν ἐννοιῶν συνεπιπλεκομένων τῇ θεωρίᾳ τῶν ὄντων

καὶ τὴν τέως ὀρθὴν διαστρεφουσῶν δόξαν τῆς γνώσεως.

     Θεῖος γὰρ ὡς ἀληθῶς ὅρος τε καὶ νόμος κατὰ

(90)πρόνοιαν ἐνυπάρχει τοῖς οὖσι, παιδεύεσθαι διὰ τῶν ἐναν-

τίων ἐπιτρέπων πρὸς εὐγνωμοσύνην τοὺς ἐπὶ κρείττοσι

φανέντας ἀγνώμονας καὶ τὴν πεῖραν τῶν ἀντικειμένων τῆς

τῶν καλῶν κατορθωτικῆς θείας ἐπίγνωσιν ποιεῖσθαι δυνά-

μεως, ὡς ἂν μή, παντελῶς ἐπὶ τοῖς ἀμείνοσι ἀκαθαίρετον

(95)παρὰ τῆς προνοίας ἔχειν συγχωρηθέντες τὴν οἴησιν, εἰς

τὴν ἀντίθεον τῆς ὑπερηφανίας διάθεσιν κατολισθήσωμεν,

ἑαυτῶν κατὰ φύσιν, ἀλλ’ οὐκ ἐπίκτητον χάριτι, τὴν τῆς

ἀρετῆς καὶ τῆς γνώσεως κτῆσιν εἶναι νομίζοντες, καὶ

εὑρεθῶμεν τῷ καλῷ πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ χρώμενοι γένεσιν,

(100)καὶ δι’ ὧν ἔδει πλέον διασφιγχθεῖσαν ἐν ἡμῖν ἀσάλευτον

μένειν τὴν θείαν ἐπίγνωσιν, δι’ ἐκείνων, ὡς οὐκ ὤφελον,

τὴν ταύτης νοσήσαντες ἄγνοιαν.

     Ὁ γὰρ οἰόμενος ἑαυτὸν κατειληφέναι τὸ τέλος τῆς

ἀρετῆς, οὐδαμῶς ἐπιζητήσει λοιπὸν τὴν πηγαίαν τῶν

(105)καλῶν αἰτίαν, ἑαυτῷ μόνῳ περιγράψας τὴν τῆς ἐφέσεως

δύναμιν, αὐτὸν τῆς σωτηρίας τὸν ὅρον ὑφ’ ἑαυτοῦ, φημὶ δὲ

τὸν θεόν, ζημιούμενος. Ὁ δὲ τῆς ἑαυτοῦ περὶ τὰ καλὰ

φυσικῆς συναισθόμενος πενίας οὐ παύεται προτροπάδην

τρέχων πρὸς τὸν δοῦναι δυνάμενον τῆς ἐνδείας τὴν

(110)πλήρωσιν.

     Γίνεται τοίνυν δικαίως ἐπὶ τὸν ὑψηλόφρονα νοῦν ὀργή,

τουτέστιν ἐγκατάλειψις, ἤγουν ἡ τοῦ διοχληθῆναι αὐτὸν

κατά τε τὴν πρᾶξιν ὡς Ἰουδαίαν, κατά τε τὴν θεωρίαν ὡς

Ἱερουσαλήμ, ὑπὸ δαιμόνων συγχώρησις, ἵνα λάβῃ τῆς μὲν

(115)ἑαυτοῦ φυσικῆς ἀσθενείας συναίσθησιν, τῆς δὲ σκεπούσης

αὐτὸν καὶ τὸ πᾶν κατορθούσης τῶν ἀγαθῶν θείας δυνά-

μεώς τε καὶ χάριτος τὴν ἐπίγνωσιν, καὶ ταπεινωθῇ, πόρρω

παντελῶς ἑαυτοῦ τὸ ἀλλότριον καὶ παρὰ φύσιν ὕψος

ποιούμενος, ὥστε μὴ ἐπελθεῖν ἐπ’ αὐτὸν τὴν ἄλλην ὀργὴν

(120)τῆς τῶν δοθέντων χαρισμάτων ἀφαιρέσεως, ἥτις ἐπὶ τὸν

Ἐζεκίαν οὐκ ἐπῆλθεν, εὐθέως ἐκ τῆς ἐπ’ αὐτὸν γενομένης

πρώτης ὀργῆς, ἤγουν ἐγκαταλείψεως, ταπεινωθέντα καὶ

γενόμενον τῆς τοῦ παρέχοντος τὰ καλὰ συναισθήσεως.

Φησὶ γὰρ μετὰ τὸ καὶ ἐγένετο ἐπ’ αὐτὸν ὀργὴ καὶ ἐπὶ Ἰούδαν

(125)καὶ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ· καὶ ἐταπεινώθη Ἐζεκίας ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς

καρδίας αὐτοῦ καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ, καὶ οὐκ ἐπῆλ-

θεν ἐπ’ αὐτοὺς ὀργὴ κυρίου ἐν ταῖς ἡμέραις Ἐζεκίου,

ἄλλη δηλονότι ὀργή, τῆς τῶν χαρισμάτων ἀφαιρέσεως, διὰ

τὸ τὴν πρώτην ἐγκατάλειψιν τῆς καλῆς ἐπιγνωμοσύνης

(130)αὐτῷ γενέσθαι διδάσκαλον. Ὁ γὰρ μὴ σωφρονισθεὶς τῷ

πρώτῳ εἴδει τῆς ὀργῆς, ἤγουν ἐγκαταλείψεως, ἐλθεῖν πρὸς

ταπείνωσιν, τὴν ἄλλην δέχεται σαφῶς ἐπ’ αὐτὸν ἐρχομένην

ὀργήν, ἀφαιρουμένην αὐτοῦ τὴν τῶν χαρισμάτων ἐνέργειαν,

καὶ ἔρημον αὐτὸν καθιστῶσαν τῆς τέως φρουρούσης

(135)δυνάμεως_καὶ ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, φησὶ περὶ τοῦ

ἀγνώμονος Ἰσραὴλ ὁ θεός, λέγων καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν,

καὶ καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα, καὶ

ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνά μου καὶ οὐ μὴ τμηθῇ οὐδὲ μὴ σκαφῇ, καὶ

ἀναβήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἄκανθα· καὶ ταῖς νεφέλαις

(140)ἐντελοῦμαι τοῦ μὴ βρέξαι εἰς αὐτόν_, καθάπερ ἀνηγόρευται

παθὼν καὶ Σαοὺλ ὁ πρῶτος τοῦ Ἰσραὴλ βασιλεύς. Ἐκεῖνος

γὰρ ἅμα τῇ βασιλείᾳ λαβὼν διὰ τοῦ χρίσματος καὶ τῆς

προφητείας τὴν χάριν, ἐπειδὴ ταύτην μὴ ἐφύλαξεν, ὀργὴν

δέχεται πρώτην τὴν τοῦ πονηροῦ πνεύματος ἐνέργειαν· ἧς

(145)μηδεμίαν λαβὼν συναίσθησιν, τῇ ἄλλῃ ταμιευθεὶς ὀργῇ

συγκατέληξε, πάσης διὰ τὴν ἄνοιαν γυμνὸς πρὸ θανάτου

θεοσεβείας γενόμενος. Καὶ δηλοῖ τοῦτο παθών, πρῶτον μὲν

ὑπὸ τοῦ δαίμονος ἐνεργούμενος, εἶθ’ ὕστερον πρὸς αὐτοὺς

αὐτομολῶν ἑκουσίως διὰ τῆς ἐγγαστριμύθου τοὺς δαίμονας

(150)καί, ἴσως τοῖς ἀθέοις, τὴν τῆς μαντείας τοῖς δαίμοσιν

ἐπιτελῶν τελετήν.

     Οὐκοῦν ἐπειδὴ τὸν Ἐζεκίαν εἰς τὸν φιλόσοφον ἐλάβομεν

νοῦν, τὴν δὲ Ἰουδαίαν εἰς τὴν πρᾶξιν, τὴν δὲ Ἱερουσαλὴμ

εἰς τὴν θεωρίαν, ὅταν τι καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τὸν νοῦν

(155)πεπονθέναι νοήσωμεν, τῷ τοιούτῳ νοῖ τήν τε πρακτικὴν

αὐτοῦ καὶ τὴν θεωρητικὴν δύναμιν κατὰ τοὺς συνεκτικοὺς

αὐτῶν λόγους συμπεπονθέναι πάντως πιστεύσομεν· οὐ γάρ

ἐστι δυνατὸν παθεῖν τὸ ὑποκείμενον, τῶν ἐν ὑποκειμένῳ

μὴ συμπασχόντων.

(160)     Καλῶς οὖν τῷ ῥητῷ τῆς γραφῆς συμφέρεται τῆς θεωρίας

ὁ λόγος, μὴ φέρων διαβολὴν τῇ θείᾳ ψήφῳ τῶν κριμάτων,

μηδὲ ἄλλης ἀνατροπὴν ποιούμενος ἐντολῆς. Μόνος γὰρ

κατὰ τὴν ἀποδοθεῖσαν τοῦ λόγου θεωρίαν Ἐζεκίας, τουτέ-

στιν ὁ νοῦς, ὑψοῦται μεγαλοφρονῶν ἐπὶ τοῖς κατορθώμασι,

(165)μὴ συνυψουμένων αὐτῷ τῆς Ἰουδαίας καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ,

ἤγουν πράξεως καὶ θεωρίας, ὅτι μηδὲ πεφύκασι τοῦτο

πάσχειν, καθ’ ἑαυτὰς ὑποστατικῶς μὴ θεωρούμεναι. Καὶ ἐπὶ

μόνον τὸν Ἐζεκίαν, τουτέστι τὸν νοῦν, οὐ γίνεται ὀργή,

ἀλλὰ καὶ ἐπὶ Ἰούδαν καὶ Ἱερουσαλήμ. Ἡ γὰρ πρᾶξις καὶ ἡ

(170)θεωρία τῷ νῷ κατά τι μολυνομένῳ πάντως συγχραίνονται,

καὶ μὴ οὖσαι τῆς πρὸς ὀργὴν αἰτίας συμμέτοχοι.

     Γενώμεθα τοίνυν καὶ ἡμεῖς τῆς τῶν γεγραμμένων ἐννοίας.

Κἂν γὰρ ἐκείνοις συνέβη τυπικῶς κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ

δι’ ἡμᾶς ἐγράφη πρὸς νουθεσίαν πνευματικήν, οἷς διαπαν-

(175)τὸς συμβαίνει τὰ γεγραμμένα, νοητῶς τῆς ἀντικειμένης καθ’ ἡ-

μῶν ἀεὶ παραταττομένης δυνάμεως, ἵνα πᾶσαν, εἰ δυνατόν,

πρὸς τὸν νοῦν τὴν γραφὴν μεταβιβάσαντες, αὐτὸν μὲν

φωτίσωμεν τοῖς θείοις νοήμασι, τὸ δὲ σῶμα τοῖς τῶν

νοηθέντων θειοτέρων λόγων τρόποις φαιδρύνωμεν, ἀρετῆς

(180)αὐτὸ ποιοῦντες λογικὸν ἐγραστήριον τῇ ἀποβολῇ τῶν

ἐμφύτων παθῶν.

     Πᾶς οὖν θεοφιλὴς καὶ ἐνάρετος ἄνθρωπος, κατὰ τὸν

Ἐζεκίαν γνωστικῶς τὸ κατὰ δαιμόνων διαζωσάμενος κρά-

τος, εἰ γένηταί τις αὐτῷ προσβολὴ πνευμάτων πονηρῶν

(185)ἀοράτως κατὰ νοῦν πρὸς αὐτὸν συμπλεκόντων τὸν πόλε-

μον, καὶ διὰ προσευχῆς δέξηται θεόθεν αὐτῷ πεμπόμενον

ἄγγελον, λέγω δὲ σοφίας λόγον μείζονα, καὶ πᾶσαν

ἐκτρίψας διασκεδάσῃ τοῦ διαβόλου τὴν φάλαγγα, καὶ

τῆς τοιαύτης νίκης τε καὶ σωτηρίας αἴτιον τὸν θεὸν

(190)μὴ ἐπιγράψηται, ἀλλ’ ἑαυτῷ τὴν ὅλην ἀνάθηται νίκην, ὁ

τοιοῦτος οὐκ ἀνταπέδωκε τῷ θεῷ κατὰ τὸ ἀνταπόδομα

αὐτοῦ, μὴ ἐξισώσας τῷ μεγέθει τῆς σωτηρίας τὸ πλῆθος

τῆς εὐχαριστίας, μηδὲ τῇ εὐεργεσίᾳ τοῦ σώσαντος ἀντι-

μετρήσας τὴν οἰκείαν διάθεσιν_ἀνταπόδοσις γάρ ἐστιν ἡ

(195)πρὸς τὸν σώσαντα τοῦ σωθέντος δι’ ἔργων ἀντιμετρουμένη

διάθεσις_ἀλλ’ ὕψωσεν ἑαυτοῦ τὴν καρδίαν, ἐφ’ οἷς ἔλαβε

χαρίσμασι μεγαλοφρονήσας ὡς μὴ λαβών, ὁ τοιοῦτος

ἐνδίκως δέχεται γινομένην ἐπ’ αὐτῷ τὴν ὀργήν, συγχω-

ροῦντος τοῦ θεοῦ τῷ διαβόλῳ νοητῶς αὐτῷ συμπλακῆναι

(200)καὶ τοὺς κατὰ τὴν πρᾶξιν παρασαλεῦσαι τρόπους τῆς

ἀρετῆς καὶ τοὺς κατὰ θεωρίαν διαυγεῖς ἐπιθολῶσαι λόγους

τῆς γνώσεως, ἵνα, μαθὼν τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν, ἐπιγνῷ τὴν

μόνην δύναμιν τὴν τὰ πάθη ἐν ἡμῖν καταπαλαίουσαν, καὶ

ταπεινωθῇ μετανοήσας, τὸν ὄγκον ἀποβαλὼν τῆς οἰήσεως,

(205)καὶ τὸν θεὸν ἱλεώσηται καὶ ἀποστρέψῃ τὴν ἐπερχομένην

τοῖς μὴ μετανοοῦσιν ὀργήν, τὴν ἀφαιρουμένην τὴν φρου-

ροῦσαν τὴν ψυχὴν χάριν καὶ ἔρημον καταλιμπάνουσαν τὸν

ἀγνώμονα νοῦν.

     Ἡμέρας δὲ τοῦ βασιλέως Ἐζεκίου τυχὸν προσηγόρευσεν

(210)ἡ γραφὴ τοὺς διαφόρους φωτισμούς, οὓς δέχεται πᾶς

εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος νοῦς, ἐπιβάλλων τῇ θεωρίᾳ τῶν

γεγονότων πρὸς κατανόησιν τῆς διὰ πάντων ποικίλως

μηνυομένης σοφίας· οἷς ἕως ἡ πρᾶξις καὶ ἡ θεωρία

ῥυθμίζεται, στέρησις ἀρετῆς καὶ γνώσεως αὐταῖς οὐ πέφυ-

(215)κε γίνεσθαι, τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης ἐν τῷ τοιούτῳ

νοῖ διὰ τῆς ἰδίας ἀνατολῆς τὰς τοιαύτας ἡμέρας δημιουρ-

γοῦντος.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΓʹ

     Πάλιν περὶ Ἐζεκίου φησί· καὶ ἔθαψαν αὐτὸν ἐν ἀναβάσει

τάφων υἱῶν Δαυίδ, καὶ δόξαν καὶ τιμὴν ἔδωκαν αὐτῷ ἐν τῷ

θανάτῳ αὐτοῦ πᾶς Ἰούδα καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ. Τί

(5)ἐστι τὸ ἐν ἀναβάσει τάφων υἱῶν Δαυὶδ καὶ τὰ ἑξῆς;

     Ἀπόκρισις. Δαυίδ ἐστι νοητὸς ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς

Χριστός, ὁ λίθος ὃν ἐξουδένωσαν ἀποδοκιμάσαντες οἱ οἰκοδο-

μοῦντες ἱερεῖς τῶν Ἰουδαίων καὶ ἄρχοντες, ὁ γενόμενος εἰς

κεφαλὴν γωνίας, τουτέστι τῆς ἐκκλησίας. Γωνία γάρ ἐστιν ἡ

(10)ἐκκλησία κατὰ τὴν γραφήν. Ὡς γὰρ ἡ γωνία δύο τοίχων

ἕνωσις γίνεται, πρὸς ἀλλήλους αὐτοὺς διασφίγγουσα πρὸς

ἀδιάλυτον συνοχήν, οὕτω καὶ ἡ ἁγία ἐκκλησία τῶν δύο

λαῶν γέγονεν ἕνωσις, τοὺς ἐξ ἐθνῶν καὶ Ἰουδαίων καθ’ ἕ-

να πίστεως λόγον ἀλλήλοις συνδέουσα καὶ πρὸς μίαν ἐνδια-

(15)σφίγγουσα σύμπνοιαν, ἧς ἀκρογωνιαῖος λίθος ἐστὶν ὁ

Χριστός, ὡς κεφαλὴ τοῦ παντὸς σώματος, <Ἐξουδένωσις>

γὰρ ἑρμηνευόμενον δηλοῖ τοῦ Δαυὶδ τὸ ὄνομα, ὅς ἐστιν ὁ

τοῦ θεοῦ λόγος καὶ υἱός, ὁ δι’ ἐμὲ τὴν δουλικὴν μορφὴν

ὑποδὺς καὶ γενόμενος ὄνειδος ἀνθρώπων ἀπιστούντων τῇ

(20)ἀληθείᾳ καὶ ἐξουδένωμα λαοῦ πλήρους ἁμαρτιῶν, ὁ ποιμὴν ὁ

καλὸς ὁ τιθεὶς τὴν ψυχὴν ὑπὲρ ἡμῶν τῶν προβάτων,

ἀποκτείνας τὸν λέοντα καὶ τὴν ἄρκον, τὸν θυμὸν λέγω καὶ

τὴν ἐπιθυμίαν ἐξηλώσας τῆς φύσεως, τὰ σπαράττοντα τῆς

ἐν ἡμῖν κατὰ τὸν λόγον θείας εἰκόνος τὴν μορφήν, ὁ

(25)πυρράκης, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, μετὰ κάλλους

ὀφθαλμῶν, τουτέστι μετὰ δόξης τῶν κατὰ πρόνοιαν καὶ

κρίσιν ὑψηλοτέρων λόγων_ὀφθαλμοὶ γὰρ τοῦ λόγου ἡ

κρίσις ἂν εἴη καὶ ἡ πρόνοια, δι’ ὧν καὶ πάσχων ὑπὲρ

ἡμῶν ποιεῖται τοῦ παντὸς τὴν ἐπισκοπήν_, ὁ τοῦ νοητοῦ

(30)Γολιὰθ καὶ ὑπερηφάνου, φημὶ δὲ τοῦ διαβόλου, σφαγεύς,

τοῦ πεντάπηχυν ἔχοντος τὴν ἡλικίαν διὰ τὴν ἐμπάθειαν

τῆς ἐν ἡμῖν πενταπλῆς αἰσθήσεως_ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ

ἔχει τὸ μέγεθος τῆς κατὰ κακίαν ἡλικίας ὑψούμενον ὁ

διάβολος, ἐφ’ ὅσον τοῖς αἰσθητοῖς ἐμπαθῶς ἐν ἡμῖν ἡ τῆς

(35)αἰσθήσεως ἐπεκτείνεται δύναμις_, ὁ βασιλεὺς τοῦ ἀληθι-

νοῦ Ἰσραὴλ καὶ ὁρῶντος θεόν, κἂν Σαούλ, ὁ παλαιὸς κατὰ

τὸν νόμον λαός, μαίνεται φθόνῳ διὰ τὴν ἀπιστίαν τηκόμε-

νος_οὐ φέρει γὰρ τῆς προσκαίρου δόξης τὴν στέρησιν

_, οὖ ἀφαιρεῖται τὸ δόρυ καὶ τοῦ ὕδατος τὸν φακὸν

(40)Δαυὶδ ὁ ἐμὸς βασιλεὺς καὶ διωκόμενος, τουτέστι τὸ κράτος

τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς καὶ τὴν χάριν τῆς γνωστικῆς

θεωρίας [κἂν πάλιν ταῦτα κιχρῶν δίδωσι τοῖς πρὸς αὐτὸν

κατὰ τὴν πίστιν διαβαίνουσι διὰ τοὺς ἐξ Ἰουδαίων μέλλον-

τας κληρονομεῖν σωτηρίαν, δεχομένους τῆς βασιλείας τὸ

(45)κήρυγμα], οὗπερ πάλιν ἐν τῷ σπηλαίῳ πρὸς τὴν τῶν

περιττωμάτων ἀποβολὴν καθημένου τὸ τῆς διπλοΐδος ἀφαι-

ρεῖται πτερύγιον, τουτέστι τὸ ὕψος τῆς κατὰ τὴν ἠθικὴν

φιλοσοφίαν εὐσχημοσύνης ἢ τὸ ἐν νοήμασιν ὑψηλὸν τῆς

τῶν νομικῶν συμβόλων καὶ αἰνιγμάτων περιβολῆς, οὐκ ἄ-

(50)ξιον οὔτε μὴν δίκαιον κρίνας εἰς φθορὰν τῇ ἀποχρήσει τὸν

ὡς ἐν σπηλαίῳ τῷ αἰῶνι τούτῳ ἢ τῷ σκοτεινῷ τοῦ νόμου

γράμματι καθήμενον λαὸν τῶν Ἰουδαίων, τὸν γήϊνον ὄντως

καὶ φιλοσώματον καὶ τῇ φθορᾷ τῶν παρερχομένων περι-

γράφοντα τὰς θείας τῶν ἀφθάρτων ἐπαγγελίας, ἔχειν τῆς

(55)μυστικῆς τῶν νομικῶν διαταγμάτων, καθάπερ διπλοΐδος

πτερύγιον, τὴν νοουμένην εὐπρέπειαν.

     Οὗτός ἐστι Δαυὶδ ὁ νοητός, ὁ ἀληθινὸς ποιμὴν καὶ

βασιλεὺς καὶ τῶν ἀντικειμένων ἀναιρέτης δυνάμεων,

ποιμὴν μὲν τῶν ἔτι τὴν πρακτικὴν μετερχομένων φιλοσο-

(60)φίαν καὶ πόας δίκην νεμομένων τὴν φυσικὴν θεωρίαν,

βασιλεὺς δὲ τῶν νόμοις καὶ λόγοις πνευματικοῖς ἀνακαινι-

σάντων πρὸς τὸ ἀρχέτυπον τῆς δοθείσης εἰκόνος τὸ

κάλλος καὶ αὐτῷ τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ τῶν αἰώνων ἀμέσως

κατὰ νοῦν παρισταμένων καὶ τὸ ἀπρόσιτον κάλλος, ὡς

(65)θέμις εἰπεῖν, ἐσοπτριζομένων.

     Υἱοὶ μὲν οὖν τούτου τοῦ Δαυὶδ τυγχάνουσι πάντες οἱ

ἀπὸ τοῦ αἰῶνος ἅγιοι, ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντες ἐν πνεύματι.

Τάφοι δὲ τούτων τῶν υἱῶν εἰσιν αἱ μνῆμαι τῆς κατὰ θεὸν

αὐτῶν ἐπὶ γῆς πολιτείας. Ἀνάβασις δὲ τούτων τῶν τάφων

(70)ἐστὶ τὸ ὕψος τῆς αὐτῶν περὶ θεὸν γνώσεως καὶ ἀγάπης,

ἔνθα πᾶς Ἰούδα καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλὴμ θάπτουσι,

ἐνιδρύοντες ἐν τῷ κατ’ ἀξίαν τόπῳ τῆς μακαρίας μονῆς οἵ

τε κατὰ πρᾶξιν τρόποι καὶ οἱ τὴν ἀληθῆ θεωρίαν

οἰκοῦντες λόγοι τῆς γνώσεως, τὸν τοῖς οὖσιν ἅπασιν

(75)ἐπαινετῶς ἀποθανόντα νοῦν, τοῖς μὲν αἰσθητοῖς τῇ ἀποθέ-

σει τῆς κατ’ αἴσθησιν ἐνεργείας, τοῖς δὲ νοητοῖς τῇ τῆς

νοερᾶς ἀποπαύσει κινήσεως.

     Τὸν τοίνυν Ἐζεκίαν, <κράτος θεοῦ> ἑρμηνευόμενον, ὡς

νοῦν κραταιὸν περὶ πρᾶξιν καὶ περὶ γνῶσιν λαμπρότατον,

(80)θάπτουσιν ἀποθανόντα, τουτέστι πάντων τῶν ὄντων

κατὰ τὴν γνώμην ἀπογενόμενον καὶ πρὸς τὸν ὑπὲρ τὰ ὄντα

γενόμενον, πᾶς Ἰούδα καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ,

κατ’ ἀρετὴν πρᾶξις αὐτοῦ δηλονότι καὶ ἡ κατὰ τὴν γνῶ-

σιν ἀληθὴς θεωρία, ἐν ἀναβάσει τάφων υἱῶν Δαυίδ, ἐν τῷ

(85)ὕψει λέγω τῆς τῶν ἀπ’ αἰῶνος ἁγίων μνήμης, δεδωκότες

αὐτῷ δόξαν καὶ τιμήν, δόξαν μὲν ὡς πάντων ὑπεράνω

κατὰ τὴν νοερὰν γνῶσιν τῶν ἐν τοῖς οὖσι λόγων, τιμὴν δὲ

ὡς πάντων γενομένῳ παθῶν καθαρῷ καὶ τῶν ἐν τοῖς οὖσι

φυσικῶν νόμων ἀνεύθυνον κατὰ τὴν αἴσθησιν κτησαμένῳ

(90)τὴν κίνησιν.

     Τυχὸν δέ τις τῶν σφόδρα φιλοκάλων ἐρεῖ φιλοτιμού-

μενος δόξαν μὲν εἶναι τὸ ἀκρότατον κατ’ εἰκόνα κάλλος,

τιμὴν δὲ τὸ καθ’ ὁμοίωσιν ἀπαράλλακτον μίμημα· τὸ μὲν

γὰρ λόγων πνευματικῶν ἀληθὴς πέφυκε ποιεῖν θεωρία, τὸ

(95)δὲ πρᾶξις ἐντολῶν ἀκριβὴς καὶ ἀνόθευτος· ἃς ὁ μέγας

ἐσχηκὼς Ἐζεκίας ἐν ἀναβάσει τάφων υἱῶν Δαυὶδ ἐτάφη,

ὡς ἂν εἴ τις ἐπὶ τὸ σαφέστερον λαβὼν εἴποι τὸ ῥητόν,

ἀντὶ τοῦ ἔθαψαν αὐτὸν ἐν ἀναβάσει τάφων υἱῶν Δαυίδ, <καὶ

ἔθηκαν τὴν μνήμην Ἐζεκίου ἐν τῷ ὕψει τῆς μνήμης

(100)τῶν ἀπ’ αἰῶνος ἁγίων.>

     Σκοπήσωμεν δὲ ὡς οὐκ εἴρηται <ἐν τάφοις Δαυὶδ ἢ

ἐν ἀναβάσει τάφων Δαυίδ·> ἀσύγκριτος γὰρ τοῖς οὖσιν,

οὐκ ἀνθρώποις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλοις, καὶ παντελῶς ἀχώ-

ρητος καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ κυρίου κατὰ σάρκα λόγος καὶ ὁ

(105)τοῦ βίου τρόπος, μὴ ὅτι γε τῆς ἀπείρου θεότητος αὐτοῦ

ἡ ἀνέφικτος ἔννοια. Οὐκοῦν ἀγαπητὸν παντὶ τῷ καὶ λίαν

ἐπῃσθημένῳ μεγαλειότητος τὸ κἂν <ἐν τάφοις υἱῶν

Δαυίδ,> ἢ τὸ κράτιστον ἐν ἀναβάσει τάφων υἱῶν Δαυίδ. Ἐν

γὰρ τάφοις Δαυὶδ οὐδεὶς φέρεται τῇ γραφῇ τεθαμμένος,

(110)μὴ ὅτι ἐν ἀναβάσει τάφων Δαυίδ· τοῦ γὰρ κυρίου καὶ θεοῦ

καὶ σωτῆρος ἡμῶν ἀσύγκριτος, ὡς ἔφην, κατὰ πάντα καὶ

λόγον καὶ τρόπον ὁ κατὰ σάρκα βίος. Φησὶ γὰρ ἐκάλυψεν

οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ, τουτέστι καὶ αὐτὴ ἡ κατὰ ἄνθρω-

πον διὰ σαρκὸς τοῦ κυρίου δικαιοσύνη καὶ τὰς ἄνω

(115)δυνάμεις ἐκάλυψε τῇ ὑπερβολῇ τῆς ἐν πᾶσι κατὰ δικαιο-

σύνην ὑπεροχῆς. Οὐ γὰρ ἦν ψιλὸς ἄνθρωπος, ἀλλὰ θεὸς

ἐνανθρωπήσας πρὸς τὸ καινίσαι δι’ ἑαυτοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ

τὴν παλαιωθεῖσαν ὑφ’ ἑαυτῆς τῶν ἀνθρώπων φύσιν καὶ

ποιῆσαι θείας κοινωνὸν φύσεως, ἀποθεμένην δηλαδὴ πᾶσαν

(120)φθορὰν καὶ ἀλλοίωσιν, δι’ ὧν, ὁμοιωθεῖσα τοῖς κτήνεσι,

πλεονεκτοῦσαν τὸν λόγον εἶχε τὴν αἴσθησιν. Αὐτῷ ἡ δόξα

εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀμήν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΔʹ

(2)     Ἐν τῷ πρώτῳ Ἔσδρα γέγραπται περὶ τοῦ Ζοροβάβελ·

Καὶ ὅτε ἐξῆλθεν ὁ νεανίσκος, ἄρας τὸ πρόσωπον εἰς τὸν

οὐρανὸν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ, εὐλόγησε τῷ βασιλεῖ τοῦ οὐρανοῦ

(5)λέγων· Παρὰ σοῦ ἡ νίκη, καὶ παρὰ σοῦ ἡ σοφία, καὶ σὴ ἡ

δόξα, καὶ ἐγὼ σὸς οἰκέτης. Εὐλογητὸς εἶ, ὃς ἔδωκάς μοι

σοφίαν· καὶ σοὶ ὁμολογῶ, δέσποτα τῶν πατέρων, Τί σημαίνει

τὸ ἄραι τὸ πρόσωπον εἰς τὸν οὐρανὸν ἐναντίον Ἱερουσαλὴμ καὶ

τὰ ἑξῆς;

(10)     Ἀπόκρισις. Ζοροβάβελ κατὰ τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἑβραΐ-

δος καὶ δασεῖαν δέχεται καὶ ψιλὴν καὶ σύνθεσιν καὶ

διαίρεσιν καὶ στιχισμόν. Καὶ δασυνόμενον μὲν τοῦτο τὸ

ὄνομα δηλοῖ <σπορὰν συγχύσεως·> ψιλούμενον δὲ <ἀνατολὴν

συγχύσεως·> συντιθέμενον δὲ <ἀνατολὴν ἐν συγχύσει·>

(15)διαιρούμενον δὲ <ἀνατολὴν διασπορᾶς·> στιχιζόμενον δὲ

<αὐτὸς ἀνάπαυσις.>

     Ζοροβάβελ οὖν ἐστι νοῦς φιλόσοφος, πρῶτον διὰ μετα-

νοίας ἐν τῇ <συγχύσει> τῆς τῶν παθῶν αἰχμαλωσίας κατὰ

<δικαιοσύνην σπειρόμενος, δεύτερον, ἀνατολὴ

(20)συγχύσεως,> φανερὰν ποιούμενος τῶν συγκεχυμένων παθῶν

τὴν αἰσχύνην, τρίτον, <ἀνατολὴ ἐν συγχύσει,> διδοὺς

φωτισμὸν διὰ γνώσεως ἐν τῇ συγχύσει τῆς πρὸς τὰ

αἰσθητὰ τῶν αἰσθήσεων ἐνεργείας καὶ οὐκ ἐῶν λόγου

χωρὶς αὐτὰς προσβάλλειν τοῖς αἰσθητοῖς, τέταρτον, <ἀνα-

(25)τολὴ διασπορᾶς,> παρέχων ταῖς διασπαρείσαις περὶ τὰ

αἰσθητὰ δυνάμεσι τῆς ψυχῆς ἔργων δικαιοσύνης ἀνατολήν,

καθ’ ἣν ἡ μετὰ λόγου πρᾶξις συνέστηκεν οὐκ ἀμοιροῦσα

γνωστικῆς θεωρίας, τῆς πρὸς τὰ νοητὰ ἐπαναγούσης τὰς

διεσπαρμένας δυνάμεις, καὶ πέμπτον, <αὐτὸς ἀνάπαυσις,>

(30)ὡς πᾶσαν ποιήσας εἰρήνην, καὶ συνάψας τὸ μὲν πρακτικὸν

τῷ κατὰ φύσιν ἀγαθῷ, τὸ δὲ θεωρητικὸν τῇ κατὰ φύσιν

ἀληθείᾳ. Πᾶσα γὰρ πρᾶξις διὰ τὸ ἀγαθὸν γίνεσθαι

πέφυκε, καὶ πᾶσα θεωρία τὴν γνῶσι διὰ μόνην ἐπιζητεῖ

τὴν ἀλήθειαν. Ὧν διανυσθέντων, οὐδὲν ἔσται τὸ σύνολον

(35)τὸ πλῆττον τῆς ψυχῆς τὸ πρακτικόν, οὔτε μὴν τὸ θεωρητι-

κὸν αὐτῆς διὰ ξένων δριμύττον θεωρημάτων, παντὸς

ἐπέκεινα γενομένης καὶ ὄντος καὶ νοουμένου, καὶ εἰς αὐτὸν

εἰσδυσάσης τὸν θεόν, τὸν μόνον ἀγαθὸν καὶ ἀληθινὸν καὶ

ὑπὲρ πᾶσαν οὐσίαν ὄντα καὶ νόησιν.

(40)     Ὁ τοιοῦτος ταῖς διαφόροις προκοπαῖς τῶν ἀρετῶν

γενόμενος νοῦς, ὅταν ἐξέλθῃ μετὰ τὴν νίκην ἀπὸ Δαρείου

τοῦ βασιλέως, τουτέστι τοῦ φυσικοῦ νόμου, δείξας αὐτῷ

τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν κατὰ τὴν τῶν

ἀρετῶν πρὸς τὰ πάθη σύγκρισιν, καὶ λάβῃ ψῆφον νομίμως,

(45)τὴν μὲν αὐτοῦ προβολὴν ἐπικυροῦσαν, τὰς δὲ τῶν ἄλλων

ἀκυροῦσαν, διαγινώσκων πόθεν τῆς νίκης αὐτῷ γέγονεν ἡ

χάρις, αἴρει τὸ πρόσωπον εἰς τὸν οὐρανὸν ἐναντίον Ἱερουσαλὴμ

καὶ εὐλογεῖ τὸν βασιλέα τοῦ οὐρανοῦ.

     Πρόσωπον οὖν ἐστι τοῦ τοιούτου νοὸς ἡ κατὰ τὸ

(50)κρυπτὸν τῆς ψυχῆς νοουμένη διάθεσις, ἐν ᾗ τῶν ἀρετῶν

πάντες ὑπάρχουσιν οἱ χαρακτῆρες· ἣν αἴρει πρὸς τὸν

οὐρανόν, τὸ ὕψος δηλαδὴ τῆς θεωρίας, ἐναντίον Ἱερουσαλήμ,

τουτέστι τῆς κατὰ τὴν ἕξιν ἀπαθείας, ἢ πάλιν, εἰς τὸν

οὐρανὸν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ, τὸ οἰκητήριον τὸ ἐν οὐρανῷ

(55)ἐπιζητῶν καὶ τὴν πόλιν τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς,

περὶ ἧς τὰ δεδοξασμένα ἐλαλήθη φησὶν ὁ Δαυίδ. Οὐ γὰρ

ἄλλως ἠδύνατο τὸν θεὸν εὐλογεῖν, μὴ ἄρας πρὸς ὕψος

θεωρίας καὶ γνώσεως κατὰ τὴν ἕξιν τῆς ἀπαθείας, ἤγουν

τῆς ἀπήμονος καὶ εἰρηνικῆς καταστάσεως, τὸ κατὰ ψυχὴν

(60)τῆς διαθέσεως πρόσωπον, τὸ ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων

ἀρετῶν, χαρακτήρων δίκην, συγκείμενον.

     Καὶ τί λέγων αἴρει τὸ πρόσωπον; Παρὰ σοῦ ἡ νίκη, τὸ

κατὰ τῶν παθῶν τῆς πρακτικῆς τέλος διὰ τῆς νίκης δηλῶν

καὶ οἷον ἔπαθλον τῶν κατὰ τῆς ἁμαρτίας θείων ἀγώνων,

(65)καὶ παρὰ σοῦ ἡ σοφία, τὸ διὰ θεωρίας, κατὰ τὴν γνῶσιν

δηλαδή, τέλος, τὸ πᾶσαν τῆς ψυχῆς ἀφαιρούμενον ἄγνοιαν,

καὶ σὴ ἡ δόξα, τὸ ἐκ τούτων ἀναδεικνύμενον κάλλος τῆς

θείας κατὰ τὸ θεμιτὸν ὡραιότητος δόξαν καλέσας, ὅπέρ

ἐστιν ἕνωσις νίκης καὶ σοφίας, καὶ πράξεως καὶ θεωρίας,

(70)ἀρετῆς τε καὶ γνώσεως, ἀγαθότητός τε καὶ ἀληθείας. Αὗται

γὰρ ἀλλήλαις ἑνούμεναι μίαν ἀπαστράπτουσιν δόξαν καὶ

αὐγὴν τοῦ θεοῦ. Διὸ προσφόρως ἐπάγει φάσκων καὶ ἐγὼ

σὸς οἰκέτης, εἰδὼς ὅτι πᾶσαν ἐν ἡμῖν ὡς ὀργάνοις ὁ θεὸς

ἐπιτελεῖ πρᾶξιν καὶ θεωρίαν, ἀρετήν τε καὶ γνῶσιν καὶ

(75)νίκην καὶ σοφίαν καὶ ἀγαθότητα καὶ ἀλήθειαν, μηδὲν ἡμῶν

συνεισφερόντων τὸ σύνολον πλὴν τῆς θελούσης τὰ καλὰ

διαθέσεως. Ἣν ἔχων ὁ μέγας Ζοροβάβελ πρὸς τοῖς

εἰρημένοις φησίν· εὐλογητὸς εἶ, πρὸς τὸν θεὸν λέγων, ὃς

ἔδωκάς μοι σοφίαν· καὶ σοὶ ὁμολογῶ, δέσποτα τῶν πατέρων.

(80)Ὡς εὐγνώμων οἰκέτης πάντα τῷ θεῷ ἀνέθετο, τῷ πάντα

δωρησαμένῳ, ἐξ οὗ λαβὼν εἶχε τὴν σοφίαν, αὐτῷ ὁμο-

λογῶν ὡς δεσπότῃ πατέρων τῶν κεχαρισμένων ἀγαθῶν

τὴν δύναμιν. Εὐλογητὸν δὲ καλεῖ τὸν θεὸν ὡς ἄπειρον

ἔχοντα τὴν σοφίαν, μᾶλλον δὲ αὐτοσοφίαν· ἐξ οὗ λαβὼν

(85)ὁμολογεῖ τὴν χάριν. Δεσπότην δὲ πατέρων αὐτὸν προσαγο-

ρεύει, παραστῆσαι θέλων ὅτι πάντα τὰ τῶν ἁγίων κατορ-

θώματα θεοῦ προδήλως ὑπῆρχον χαρίσματα, μηδενὸς τὸ

παράπαν ἔχοντος μηδὲν ἢ τὸ δοθὲν ἀγαθὸν ὡς παρὰ

δεσπότου τοῦ θεοῦ πρὸς ἀναλογίαν τῆς εὐγνωμοσύνης τε

(90)καὶ εὐνοίας τοῦ δεχομένου μετρούμενον, κἀκεῖνα μόνα

κεκτημένου, ὅσα τῷ δεσπότῃ δωρουμένῳ παρίσταται.

Πατέρας δὲ καλεῖ τοὺς ἀπ’ αἰῶνος ἁγίους, ὧν τὴν

πίστιν δεξάμενος καὶ μιμησάμενος τὸν βίον, τὸ ἐξ ἐκείνων

γεννηθῆναι τῷ πνεύματι θέλων κατώρθωσε, γονέων υἱὸς

(95)γεγενημένος αὐθαιρέτων αὐθαίρετος, ὅπερ τῶν παρὰ βού-

λησιν γινομένων ἀπὸ σαρκὸς πατέρων τε καὶ υἱῶν το-

σοῦτόν ἐστι τῷ θεῷ τιμιώτερον, ὅσον σαρκὸς ψυχὴ κατ’ οὐ-

σίας ὑπεροχὴν διενήνοχεν.

     Οὗτος ὁ Ζοροβάβελ εἷς ὑπάρχει τῶν παρισταμένων

(100)νεανίσκων Δαρείῳ τῷ βασιλεῖ, τῷ φυσικῷ λέγω νόμῳ, καὶ

πᾶσαν τῶν ἐν ἀνθρώποις θείων ἀγαθῶν δυσὶ περιγράψας

λόγοις τὴν δύναμιν, καὶ τὴν τῶν ἄλλων διασκεδάσας

προπέτειαν, καὶ εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας τὸν βασιλεύοντα νόμον

τῆς φύσεως, ἄφεσιν θεσπίζοντα ταῖς κρατουμέναις εἰς

(105)δουλείαν τῆς τῶν παθῶν ἀλλοιώσεως τῆς ψυχῆς δυνάμεσιν.

Τῶν γὰρ προϊσταμένων, ὡς ὑλικωτέρου τοῦ σώματος,

πονηρῶν πνευμάτων δύο τυγχανόντων, δι’ αὐτῆς τῆς τοῦ

ἀριθμοῦ ἰδιότητος ἐδηλοῦτο τὸ ἐμπαθὲς καὶ ἐπίκηρον. Ὁ

δὲ τῆς ψυχῆς ὑπερασπίζων νοῦς, ἁπλῆς οὔσης κατὰ τὴν

(110)οὐσίαν, εἶς ὑπάρχων, τῆς ἀδιαιρέτου μονάδος ἔφερεν

ἔμφασιν, ἧς καθοτιοῦν τὸ σύνολον οὐ πέφυκεν ἅπτεσθαι

θάνατος, ὅτι μήτε διαιρέσεως καθόλου τομή.

     Φησὶ γὰρ ὁ εἷς, ἤγουν ὁ πρῶτος νεανίσκος, τὴν ἐμπαθῆ

τοῦ σώματος εἰσφέρων εὐζωΐαν, ὑπερισχύει ὁ οἶνος, οἶνον

(115)καλῶν πᾶσαν ὁμοῦ κατὰ περιγραφὴν τὴν ἐν ἡδοναῖς παθῶν

παραφορὰν καὶ μέθην, ὡς ἐκστατικὴν τῆς διανοίας, καὶ τῶν

κατὰ φύσιν λογισμῶν τὴν χρῆσιν παραχαράττουσαν, Θυμὸς

γὰρ δρακόντων, φησίν, ὁ οἶνος αὐτῶν καὶ θυμὸς ἀσπίδων

ἀνίατος, τὴν ζέσιν τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν οἶνον δρακόντων

(120)φήσας, καὶ τῆς παρακοῆς τὴν τυραννικὴν καὶ ὑπερήφανον

καταφρόνησιν καλέσας οἶνον ἀσπίδων. Τοῦτο γάρ, ὥς

φασι, τὸ θηρίον παρὰ πάντα τὰ θηρία τῆς γῆς ἐμφράττει τὰ

ὦτα πρὸς ἐπᾴσματα, ἐξ ὑπερηφανίας τυραννοῦν τοὺς

ἐπᾴδοντας.

(125)     Ὁ ἕτερος ἤγουν ὁ δεύτερός φησιν ὑπερισχύει ὁ βασιλεύς,

βασιλέα καὶ οὗτος καλῶν πᾶσαν ὁμοῦ τὴν ἐν πλούτῳ καὶ

δυναστείᾳ καὶ ταῖς ἄλλαις περιφανείαις κενὴν δόξαν, τὴν

γεννητικὴν τῆς ἀγνοίας, καθ’ ἣν ὁ τῆς φύσεως γίνεται

σκεδασμός, πάντων ἀγνοούντων ἀλλήλους καὶ πᾶσι πάντων

(130)προσρηγνυμένων ὑπὲρ ἑνός, τοῦ πλέον ἀλλήλων θέλειν

δοξάζεσθαι δυνάμει ἢ πλούτῳ ἢ τρυφῇ καὶ τοῖς ἄλλοις

τρόποις, οἷς δοξάζεσθαι θέλουσιν οἱ τὴν θείαν καὶ μένου-

σαν ἠγνοηκότες δόξαν καὶ τὸ κατ’ αὐτὴν κράτος περιφρο-

νοῦντες. Οὗτοι μὲν πᾶσαν, ὡς εἰπεῖν, τὴν ἰλὺν τοῦ βυθοῦ

(135)τῶν παρὰ φύσιν παθῶν τοῖς δυσὶ τούτοις προβλήμασι

περιγράψαντες, κριτὴν ἐποιοῦντο τῶν λεγομένων τὸν βασι-

λέα Δαρεῖον, τόν, ὡς ἔφην, κρατοῦντα νόμον τῆς φύσεως,

ἐπικλιθῆναι τοῖς αὐτῶν ἐλπίζοντες δόγμασιν.

      δὲ τρίτος, ὅς ἐστιν ὁ τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς γνώσεως

(140)προϊστάμενος νοῦς, καὶ τῆς κακῆς τῶν παθῶν δουλείας

στερηθῆναι τὴν ψυχὴν βεβουλημένος, φησὶν ὑπερισχύουσιν αἱ

γυναῖκες καὶ ὑπερνικᾷ ἡ ἀλήθεια, γυναῖκας μὲν εἰπὼν τὰς

θεοποιοὺς ἀρετάς, ἐξ ὧν ἡ πρὸς θεὸν καὶ ἀλλήλους τοῖς

ἀνθρώποις ἑνοποιὸς ἀγάπη συνέστηκε, πάντων τὴν ψυχὴν

(145)ἐξαρπάζουσα τῶν ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν καὶ τῶν ὑπὲρ

αὐτὰ νοητῶν οὐσιῶν, καὶ αὐτῷ τῷ θεῷ κατ’ ἐρωτικήν τινα

σύγκρασιν περιπλέκουσα, καθ’ ὅσον ἐστὶ δυνατὸν ἀνθρω-

πίνῃ φύσει, καὶ τὴν ἄχραντον καὶ θείαν μυστικῶς δημιουρ-

γοῦσα συμβίωσιν, ἀλήθειαν δὲ φήσας τὴν μίαν καὶ μόνην

(150)αἰτίαν τῶν ὄντων καὶ ἀρχὴν καὶ βασιλείαν καὶ δύναμιν καὶ

δόξαν, ἐξ ἧς καὶ δι’ ἣν πάντα γέγονέ τε καὶ γίνεται, καὶ

πρὸς τὸ εἶναι ὑπ’ αὐτῆς τε καὶ δι’ αὐτῆς συγκρατεῖται, καὶ

ὑπὲρ ἧς πᾶσα τοῖς φιλοθέοις ἐστὶ σπουδή τε καὶ κίνησις.

Καὶ συντόμως εἰπεῖν, διὰ μὲν τῶν γυναικῶν τὸ τέλος

(155)ἐνεδείξατο τῶν ἀρετῶν τὴν ἀγάπην, ὅπέρ ἐστι ἡ κατ’ ἔ-

φεσιν τοῦ φύσει ἀγαθοῦ τῶν μετεχόντων ἀδιάπτωτος

ἡδονὴ καὶ ἀδιαίρετος ἕνωσις, διὰ δὲ τῆς ἀληθείας τὸ

πέρας πασῶν ἐπεσήμανε τῶν γνώσεων καὶ αὐτῶν πάντων

τῶν γινωσκομένων, εἰς ὅπερ, ὡς ἀρχὴν καὶ πέρας πάντων

(160)τῶν ὄντων, αἱ κατὰ φύσιν κινήσεις γενικῷ τινι λόγῳ

συνέλκονται, πάντα νικώσης κατὰ φύσιν, ὡς ἀληθείας, τῆς

τῶν ὄντων ἀρχῆς καὶ αἰτίας, καὶ πρὸς ἑαυτὴν συνελκούσης

τῶν γεγονότων τὴν κίνησιν.

     Οὕτω διαλεχθεὶς ὁ φιλόσοφος νοῦς τῷ κατὰ φύσιν νόμῳ

(165)πᾶσαν αὐτοῦ τῶν πονηρῶν δαιμόνων ἀποκρούεται πλάνην,

ψηφίσασθαι πείθων ἐλευθερίαν τοῖς πρὸς δουλείαν

παθῶν κεκρατημένοις λογισμοῖς τε τῆς ψυχῆς καὶ δυνάμεσι,

καὶ τῶν τῆς νοουμένης αἰχμαλωσίας δεσμῶν λύσιν καὶ

ἄφεσιν κηρύξαι τοῖς καθειργμένοις ἐν τῷ σκότει, τῇ

(170)προσπαθείᾳ λέγω τῶν αἰσθητῶν, ὥστε ἀναβάντας αὐτοὺς

εἰς τὴν Ἰουδαίαν, φημὶ δὲ τὴν ἀρετήν, οἰκοδομῆσαι ἐν

Ἱερουσαλήμ, τῇ ἕξει λέγω τῆς ἀπαθείας, τὸν ναὸν κυρίου,

τουτέστι τὴν δεκτικὴν τῆς σοφίας γνῶσιν.

     Σοφὸς οὖν καὶ πάνυ σοφὸς ὁ μέγας ἐστὶ Ζοροβάβελ, οἷα

(175)παρὰ θεοῦ τὴν σοφίαν λαβών, καὶ δι’ αὐτῆς δυνηθεὶς

ἑκάστῳ τῶν πρὸς ἀπάτην προβεβλημένων ἐπὶ φθορᾷ τοῦ

γένους τῶν ἀνθρώπων ὑπὸ τῶν ὑπεραγωνιζομένων τοῦ

σώματος πονηρῶν πνευμάτων ἀντιπροβαλέσθαι καὶ νικῆσαι

καὶ ἀνατρέψαι καὶ δι’ ἑκατέρου τῶν οἰκείων προβλημάτων

(180)τὸ ἑκατέρου τῶν ἀντικειμένων πρόβλημα παντελῶς ἐξαφα-

νίσαι καὶ τὴν ψυχὴν πονηρᾶς λυτρώσασθαι δουλείας

παθῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνοι διὰ μὲν τοῦ οἴνου τὴν ζέσιν

τιμᾶσθαι τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν ἐπεζήτουν, διὰ δὲ τοῦ

βασιλέως τῆς κοσμικῆς δόξης τὸ κράτος ἐπεκύρουν, οὗτος

(185)τὴν πνευματικὴν καὶ πέρας οὐκ ἔχουσαν διὰ τῶν γυναικῶν

εἰσήγαγεν ἡδονήν, καὶ διὰ τῆς ἀληθείας τὸ μὴ σαλευόμενον

ἐνεδείξατο κράτος, καὶ ἔπεισε τῶν μὲν παρόντων καταφρο-

νεῖν ἀγαθῶν, τῶν δὲ μελλόντων ἀντέχεσθαι.

     Ταύτην ἔχει τὰ προβλήματα, κατ’ ἐμὲ φάναι, τὴν ἔννοιαν

(190)καλήν τε καὶ σοφὴν καὶ τοῦ γραφῆναι πρὸς νουθεσίαν

ἡμῶν οὐκ ἀναξίαν τοῦ πνεύματος. Εἰ δέ τις ὑψηλότερον

τὸν τῶν γεγραμμένων νοῦν σκοπῆσαι δυνηθῇ κατὰ τὴν

χορηγουμένην αὐτῷ τοῦ νοεῖν τὰ θεῖα δύναμιν, φθόνος

οὐδείς, ὅτι μηδὲ πέφυκεν ἐλαττοῦσθαι τοῦ πνεύματος ἡ

(195)χάρις ἐν τοῖς συμμετέχουσι_δι’ ὃ μάλιστα τὸ τοῦ φθόνου

τίκτεται πάθος_, κἂν ὁ μὲν πλέον ὁ δὲ ἔλαττον ἔχῃ τῆς

χάριτος. Ἕκαστος γὰρ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐν αὐτῷ

πίστεως φανερουμένην κέκτηται τοῦ πνεύματος τὴν ἐνέρ-

γειαν, ὥστε ταμίας ὑπάρχει τῆς χάριτος ἕκαστος

(200)ἑαυτοῦ, καὶ οὔποτ’ ἂν εὖ φρονῶν ἄλλῳ φθονήσειεν

ἐνευδοκιμοῦντι ταῖς χάρισι, ἐπ’ αὐτῷ κειμένης τῆς δεκτικῆς

τῶν θείων ἀγαθῶν διαθέσεως.

     Ἔλθωμεν δὲ καὶ ἐπ’ ἄλλην μυστικὴν θεωρίαν, τὴν

ἀρχικὴν τῶν γεγραμμένων ἀλήθειαν προδεικνύουσαν. Ζο-

(205)ροβάβελ ἐστὶν ἀληθινός τε καὶ νέος καὶ διὰ τοῦ παλαιοῦ

τυπικῶς μηνυόμενος ὁ κύριος ἡμῶν καὶ θεὸς Ἰησοῦς

Χριστός, ὁ ἐν τῇ συγχύσει τῆς φύσεως ἡμῶν συλληφθεὶς

καὶ κυηθεὶς καὶ τεχθείς, καὶ τέλειος κατὰ φύσιν γενόμενος

ἄνθρωπος, ἵνα πρὸς ἑαυτὸν τῆς συγχύσεως ἀποστᾶσαν

(210)ἐπαναγάγῃ τὴν φύσιν, ὁ μὴ γενόμενος μὲν σὺν ἡμῖν

αἰχμάλωτος καὶ πρὸς τὴν τῶν παθῶν ἀποικισθεὶς

σύγχυσιν_οὐ γὰρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν

τῷ στόματι αὐτοῦ_, ἐν ἡμῖν δὲ τοῖς αἰχμαλώτοις ὡς

αἰχμάλωτος γεννηθεὶς καὶ μεθ’ ἡμῶν τῶν ἀνόμων λογισθείς,

(215)διὰ φιλανθρωπίαν γενόμενος ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρ-

τίας καὶ περὶ ἁμαρτίας· ἐν ὁμοιώματι μὲν σαρκὸς ἁμαρ-

τίας, ὅτι, φύσει θεὸς ὑπάρχων ἀπαθής, ἀτρέπτως κατ’ οἰ-

κονομίαν φύσει παθητὸς γενέσθαι κατηξίωσεν ἄνθρωπος,

περὶ ἁμαρτίας δέ, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἤχθη εἰς

(220)θάνατον καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ὠδυνήθη καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας

ἡμῶν ἐτραυματίσθη καὶ ἐμαλακίσθη διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν,

ἵνα ἡμεῖς τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰαθῶμεν. Πνεῦμα γὰρ πρὸ

προσώπου ἡμῶν φησιν χριστὸς κύριος συνελήφθη ἐν ταῖς

διαφθοραῖς ἡμῶν, οὗ εἴπαμεν· Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν

(225)τοῖς ἔθνεσιν.

     Οὖτός ἐστιν ἡ δικαία <ἀνατολὴ> τῆς ἡμῶν ἐκ τῆς ἁμαρτίας

<διασπορᾶς>, περὶ ἧς διὰ τοῦ προφήτου φησὶ τὸ πνεῦμα τὸ

ἅγιον ὅτι ἀνατελεῖ ὑμῖν ἀνατολὴ δικαία, καὶ ἰδοὺ ἀνήρ

_ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ_καὶ ὑποκάτωθεν αὐτοῦ ἀνατελεῖ, καὶ

(230)ἥλιος δικαιοσύνης καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ, τοῦ

ὑποκάτωθεν δηλοῦντος τὸ ἀπόρρητον μυστήριον τῆς τοῦ

λόγου σαρκώσεως, ἐξ ἧς ἀνέτειλεν ἡ τῶν ὅλων σωτηρία·

πτέρυγες δὲ ἂν εἶεν τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης αἱ δύο

διαθῆκαι, δι’ ὧν ἱπτάμενος ἐν ἡμῖν ὁ λόγος τὴν πληγὴν

(235)θεραπεύει τῆς παραβάσεως καὶ τὴν κατ’ ἀρετὴν τελείαν

χαρίζεται ῥῶσιν, διὰ μὲν τῆς παλαιᾶς ποιούμενος τὴν τῆς

κακίας ἀναίρεσιν, διὰ τῆς νέας δὲ τὴν θέσιν τῆς ἀρετῆς

ἐργαζόμενος. Ἢ πάλιν, πτέρυγές εἰσιν ἡ πρόνοια καὶ ἡ

κρίσις, δι’ ὧν ἱπτάμενος ὁ λόγος ἀγνώστως ἐπιβατεύει τοῖς

(240)οὖσι, σοφίας μὲν λόγοις θεραπεύων τοὺς θέλοντας,

παιδείας δὲ τρόποις τοὺς πρὸς ἀρετὴν δυσκινήτους ἰώμε-

νος, καὶ τοῖς μὲν σαρκὸς μολυσμὸν ἐκκαθαίρων, τοῖς δὲ

ψυχῶν κηλίδας ἰώμενος.

     Οὗτός ἐστιν ὁ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ ἀληθινοῦ Ἰσραὴλ

(245)ἐπανάγων, οὐκ ἀπὸ γῆς εἰς γῆν, καθὼς ὁ παλαιὸς πέπραχε

Ζοροβάβελ, ἀπὸ Βαβυλῶνος εἰς τὴν Ἰουδαίαν τὸν λαὸν

μεταβιβάσας, ἀλλ’ ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν καὶ ἀπὸ κακίας εἰς

ἀρετὴν καὶ ἀπὸ ἀγνωσίας εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας θεοῦ καὶ

ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν καὶ εἰς ἀθανασίαν ἀπὸ θανάτου,

(250)καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἀπὸ τοῦ φαινομένου κόσμου καὶ

ῥέοντος εἰς τὸν σταθερὸν καὶ νοούμενον καὶ ἀπὸ τῆς

διαλυομένης ζωῆς εἰς τὴν ἀδιάλυτον καὶ μένουσαν. Οὗτός

ἐστιν ὁ ἀληθινὸς οἰκοδόμος τοῦ διαρρυέντος τοῖς παρα-

πτώμασι λογικοῦ ναοῦ καὶ ἐμπρησθέντος ἀλλοτρίῳ πυρί,

(255)ὅπερ ἡμεῖς ἐξεκαύσαμεν, πορευθέντες τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς

ἡμῶν καὶ τῇ φλογί, ᾗ ἐξεκαύσαμεν, οὐ μόνον τῷ σαρ-

κικῷ φρονήματι τὸ τῆς ψυχῆς νοερὸν ἕπεσθαι δου-

λικῶς παρασκευάσαντες, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν παθῶν ὕλην

ἀνέδην δι’ ἐνεργείας ἐξάψαντες. Οὗτός ἐστιν ὁ πείσας διὰ

(260)σοφίας Δαρεῖον τὸν βασιλέα, τουτέστι τὸν νόμον τῆς

φύσεως· οὐ γὰρ θέμις κατὰ τὸν τόπον τοῦτον εἰς τὸν

διάβολον λαμβάνειν τὸν Δαρεῖον, συνεργὸν μὲν γεγενημένον

ἑκουσίως τῆς κατὰ τὴν ἄφεσιν τοῦ λαοῦ χάριτος, πεισθέν-

τα δὲ μηδὲν ἰσχυρότερον εἶναι μηδὲ τῇ φύσει πρὸς

(265)σωτηρίαν λυσιτελέστερον πίστεως καὶ ἀγαθῆς συνειδήσεως.

Ἀληθείας γὰρ λόγον ἡ πίστις ἐπέχει, καὶ τῆς διὰ τῶν

γυναικῶν ἀλληγορικῶς νοουμένης θείας ἀγάπης ἡ ἀγαθὴ

συνείδησις ἐπιφέρεται τόπον, ἐν ᾗ τὸ παράπαν θείων

ἐντολῶν οὐκ ἔστι παράβασις. Οὗτός ἐστιν ὁ δειμάμενος ἐν

(270)ἑαυτῷ καθ’ ἕνωσιν ἄρρητόν τε καὶ ἀδιαίρετον τὴν σκηνὴν

Δαυὶδ τὴν πεπτωκυῖαν, λέγω δὲ τὴν διὰ τὴν ἁμαρτίαν τῷ

θανάτῳ διαφθαρεῖσαν φύσιν. Οὗτός ἐστιν Ζοροβάβελ, ὁ

μετὰ δόξης ἐγείρας πεπτωκότα τὸν οἶκον τοῦ θεοῦ, περὶ

οὗ φησι τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· Ἔσται ἡ δόξα τοῦ οἴκου τούτου

(275)ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν προτέραν. Δευτέραν γὰρ κοινωνίαν ὁ

λόγος ἐκοινώνησε τῇ φύσει, πολὺ τῆς προτέρας παραδοξο-

τέραν· ὅσῳ πρῶτον τοῦ κρείττονος μεταδούς, ὕστερον

μετέλαβε θέλων τοῦ χείρονος, ἵνα καὶ τὴν εἰκόνα σώσῃ καὶ

τὴν σάρκα ἀθανατίσῃ καί, τὸν ἐνηχηθέντα τῇ φύσει λόγον

(280)τοῦ ὄφεως παντελῶς ἐξαφανίσας, ὡς ἐξ ἀρχῆς καθαρὰν

κακίας πάλιν παραστήσῃ τὴν φύσιν, τῇ θεώσει πλεονε-

κτοῦσαν τὴν πρώτην διάπλασιν, καί, ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς μὴ

οὖσαν ὑπεστήσατο, οὕτω διαρρυεῖσαν ἀνασώσηται, στομώ-

σας πρὸς ἀπτωσίαν τῇ ἀτρεψίᾳ, καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῇ πᾶσαν

(285)βουλὴν τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ἐπιτελέσῃ, θεώσας αὐτὴν τῇ

δυνάμει τῆς ἐνανθρωπήσεως. Αἱ χεῖρες γάρ φησι Ζορο-

βάβελ τοῦ νοητοῦ ἐθεμελίωσαν τὸν οἶκον τοῦτον, τουτέστι

τὸν ἄνθρωπον, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐπιτελέσουσιν αὐτόν, τὴν προ-

τέραν λέγων διάπλασιν καὶ τὴν ἐν αὐτῷ καθ’ ἕνωσιν ἄρρη-

(290)τον τελευταίαν ἀνάπλασιν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Ζοροβά-

βελ, ὁ τῶν αἰχμαλώτων λυτρωτής, ὁ ἔχων ἐν τῇ χειρὶ τὸν

λίθον τὸν κασσιτήρινον, τὸν τοῖς ἑπτὰ τοῦ κυρίου κοσμούμενον

ὀφθαλμοῖς, δι’ ὧν ὁ θεὸς ἐπιβλέπει ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν.

Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν οὐδαμῶς ἐσχηκὼς φαίνεται Ζοροβά-

(295)βελ ἐν τῇ χειρὶ κασσιτήρινον λίθον ἑπτὰ ὀφθαλμοὺς ἔχοντα,

καὶ αὐτοὺς τοῦ κυρίου, ἐπιβλέποντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν.

Οὐκοῦν, ἐπειδὴ παντελῶς ἀμήχανον τοῦτο στῆναι κατὰ τὴν

λέξιν, ἐπὶ τὴν τῶν γεγραμμένων χωρῶμεν διάνοιαν.

     Ζοροβάβελ ἐστίν, καθὼς πολλάκις προλαβὼν ἔφην, ὁ

(300)κύριος ἡμῶν καὶ θεὸς Ἰησοῦς Χριστός. Τούτου δὲ

λίθος ἐστὶν ἡ πίστις ἡ εἰς αὐτόν· ἐν τῇ χειρὶ δέ, ὅτι τῇ

πράξει τῶν ἐντολῶν ἡ πίστις τοῦ Χριστοῦ διαφαίνεται·

πίστις γὰρ χωρὶς ἔργων νεκρά, ὥσπερ καὶ ἔργα δίχα

πίστεως. Πράξεως δὲ σύμβολόν ἐστι προδήλως ἡ χείρ.

(305)Φέρων οὖν ἐν τῇ χειρὶ τὸν λίθον ὁ κύριος ἔμπρακτον

ἡμᾶς διδάσκει τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἔχειν τοῖς ἑπτὰ τοῦ

κυρίου κοσμουμένην ὀφθαλμοῖς, τουτέστι ταῖς ἑπτὰ τοῦ

ἁγίου πνεύματος ἐνεργείαις.

     Καὶ ἐπαναπαύσεται, φησίν, ἐπ’ αὐτὸν ἑπτὰ πνεύματα· πνεῦμα

(310)σοφίας, πνεῦμα συνέσεως, πνεῦμα γνώσεως, πνεῦμα ἐπι-

στήμης, πνεῦμα βουλῆς, πνεῦμα ἰσχύος, πνεῦμα φόβου θεοῦ.

Ἔστι δὲ τὸ μὲν πνεῦμα τοῦ φόβου τοῦ θεοῦ ἡ τῶν κατ’ ἐ-

νέργειαν κακῶν ἀποχή· τὸ δὲ πνεῦμα τῆς ἰσχύος ἐστὶν ἡ

πρὸς ἐνέργειαν καὶ πρᾶξιν τῶν ἐντολῶν πρόθυμος ὁρμὴ

(315)καὶ κίνησις· τὸ δὲ πνεῦμα τῆς βουλῆς ἐστιν ἡ ἕξις τῆς

διακρίσεως, καθ’ ἣν σὺν λόγῳ τὰς θείας πράττομεν ἐντολὰς

καὶ τῶν κρειττόνων διαιροῦμεν τὰ χείρονα· τὸ δὲ πνεῦ-

μα τῆς ἐπιστήμης ἐστὶν ἡ τῶν κατ’ ἀρετὴν τῆς πράξεως

τρόπων ἄπτωτος εἴδησις, καθ’ οὓς πράττοντες τῆς ὀρθῆς

(320)τοῦ λόγου κρίσεως οὐδαμῶς διαπίπτομεν· τὸ δὲ πνεῦμα

τῆς γνώσεώς ἐστιν ἡ τῶν ἐν ταῖς ἐντολαῖς λόγων περί-

ληψις, καθ’ οὓς οἱ τρόποι τῶν ἀρετῶν συνεστήκασι· πνεῦμα

δὲ συνέσεώς ἐστιν ἡ πρὸς τοὺς τρόπους καὶ τοὺς λόγους

τῶν ἀρετῶν συγκατάθεσις ἤ, κυριώτερον εἰπεῖν, μεταποίη-

(325)σις, καθ’ ἣν σύγκρασις γίνεται τῶν φυσικῶν δυνάμεων

πρὸς τοὺς τρόπους καὶ τοὺς λόγους τῶν ἐντολῶν· πνεῦμα

δὲ σοφίας ἐστὶν ἡ πρὸς τὴν αἰτίαν τῶν ἐν ταῖς ἐντολαῖς

πνευματικωτέρων λόγων ἀνάληψίς τε καὶ ἕνωσις, καθ’ ἥν,

ἀγνώστως τοὺς ἐν θεῷ, κατὰ τὸ θεμιτὸν ἀνθρώποις,

(330)ἁπλοῦς μυούμενοι τῶν ὄντων λόγους, ὡς ἔκ τινος βλυστα-

νούσης πηγῆς τῆς καρδίας τὴν ἐν τοῖς ὅλοις ἀλήθειαν

ποικίλως τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις προφέρομεν, ἀπὸ μὲν τῶν

ἐκ θεοῦ τελευταίων, ἡμῖν δὲ προσεχῶν, ἐπὶ τὰ πρῶτα, καὶ

ἡμῶν μὲν πόρρω, τῷ δὲ θεῷ προσεχῆ, καθ’ ὁδὸν καὶ τάξιν

(335)ἀναβαίνοντες.

     Ἀπὸ γὰρ τῆς ἀργίας τῶν κακῶν διὰ φόβου ἐπὶ τὴν

τῶν ἀρετῶν δι’ ἰσχύος ἐρχόμεθα πρᾶξιν, ἀπὸ δὲ τῆς τῶν

ἀρετῶν πράξεως ἐπὶ τὴν διάκρισιν τῆς βουλῆς, ἀπὸ δὲ τῆς

διακρίσεως ἐπὶ τὴν ἕξιν τῶν ἀρετῶν ἤγουν ἐπιστήμην, ἀπὸ

(340)δὲ τῆς ἕξεως τῶν ἀρετῶν ἐπὶ τὴν γνῶσιν τῶν ἐν αὐταῖς

ταῖς ἀρεταῖς λόγων, ἀπὸ δὲ ταύτης εἰς τὴν πρὸς τοὺς

ἐγνωσμένους λόγους τῶν ἀρετῶν μεταποιητικὴν ἕξιν, φημὶ

δὲ τὴν σύνεσιν, καὶ ἀπὸ ταύτης εἰς τὴν ἁπλῆν τῆς ἐν ὅλοις

ἀληθείας ἀκριβῆ θεωρίαν· ἀφ’ ἧς ὁρμώμενοι, πολλοὺς καὶ

(345)ποικίλους ἐκ τῆς τῶν ὄντων αἰσθητῶν τε καὶ νοητῶν

οὐσιῶν σοφῆς θεωρίας εὐσεβεῖς λόγους περὶ τῆς ἀληθείας

ἀποδώσομεν. Διὰ τούτων οὖν ἀναβαίνοντες τῶν ὀφθαλμῶν

τῆς πίστεως, ἤγουν φωτισμῶν, πρὸς τὴν θείαν τῆς σο-

φίας συναγόμεθα μονάδα, τὴν γεγενημένην δι’ ἡμᾶς τῶν

(350)χαρισμάτων διαίρεσιν πρὸς τὴν αἰτίαν τῶν χαρισμάτων

συνάγοντες ταῖς κατὰ μέρος τῶν ἀρετῶν ἀναβάσεσι, μηδὲν

τῶν εἰρημένων, συνεργίᾳ θεοῦ, παραλιμπάνοντες, ἵνα μή,

κατ’ ὀλίγον ἀμελοῦντες, τυφλὴν ἡμῶν τὴν πίστιν καὶ

ἀνόμματον καταστήσωμεν, οὐκ ἔχουσαν τοὺς διὰ τῶν

(355)ἔργων τοῦ πνεύματος φωτισμούς, καὶ κολασθῶμεν δικαίως

εἰς ἀπείρους αἰῶνας, ὡς ἐν ἑαυτοῖς κατὰ τὴν πίστιν, ὅσον

τὸ ἐφ’ ἡμῖν, τοὺς θείους ἐκτυφλώσαντες ὀφθαλμούς.

     Πᾶς γὰρ ὁ τῆς πίστεως ἐν ἑαυτῷ διὰ τῆς ἀργίας

τῶν ἐντολῶν τοὺς τοιούτους ἀνορύξας ὀφθαλμούς, πάντως

(360)κατάκριτος, μηκέτι τὸν θεὸν ἔχων εἰς αὐτὸν ἐπιβλέποντα.

Καὶ οἶμαί γε ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας λίθον κασσιτήρινον

τῇ γραφῇ προσηγορεῦσθαι τὴν πίστιν, διὰ τὸ τὴν αὐτὴν καὶ

τιμωρητικὴν εἶναι τῶν μὴ κοσμούντων αὐτὴν ταῖς ἐντολαῖς

καὶ περιποιητικὴν τῶν διατηρούντων αὐτὴν κατηγλαϊσμένην

(365)ταῖς ἐνεργείαις τοῦ πνεύματος. Ἔσται γάρ, φησὶ Συμεὼν ὁ

μέγας περὶ τοῦ κυρίου λέγων, εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν

πολλῶν ἐν τῷ Ἰσραήλ, πτῶσιν μὲν τῶν ἀπιστούντων, ἀ-

νάστασιν δὲ τῶν πιστευόντων. Φασὶ γάρ τινες ἐξ ἀργύρου

καὶ μολίβου σύνθετον εἶναι τὸν κασσίτηρον. Οὐκοῦν, ὁ μὲν

(370)μόλιβος παιδείας καὶ τιμωρίας καὶ κολάσεως καὶ τοῦ

βάρους τῆς κατακρίσεως φέρει σύμβολον, ὁ δὲ ἄργυρος

λαμπρότητος καὶ δόξης καὶ περιφανείας ὡσαύτως τύπος

ἐστίν. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ ἡ πίστις ἡ διὰ τοῦ κασσιτήρου

σημαινομένη καὶ παιδεύει καὶ τιμωρεῖται καὶ κολάζει καὶ

(375)κατακρίνει τοὺς ἀδοκίμους ἐν αὐτῇ γενομένους διὰ τῆς

ἀργίας τῶν ἐντολῶν, ὡς μόλιβον ἔχουσα τυχὸν τῆς σαρκὸς

τὴν ἀσθένειαν ἐν τῷ λόγῳ δυναμωθεῖσαν κατὰ τὴν

ἕνωσιν, καὶ λαμπρύνει πάλιν καὶ δοξάζει καὶ φωτίζει καὶ

πρὸς ἐκθέωσιν ἄγει τοὺς ἐν αὐτῇ γενομένους δοκίμους διὰ

(380)τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, ὡς ἄργυρον ἔχουσα τάχα τὴν

τοῦ λόγου θεότητα τοῖς ἀξίοις ὁλικῶς κατὰ τὸ δυνατὸν

ἐναστράπτουσαν.

     Ἔλαβον δέ τινες τὸν κασσιτήρινον λίθον εἰς τὸν κύριον

ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ὡς ἐκ δύο συγκείμενον φύσεων,

(385)θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος. Εἰ δέ τις τὴν τοῦ Χριστοῦ

πίστιν ἢ τὸν Χριστὸν αὐτὸν θεωρῆσαι βούλεται γνωστικώ-

τερον, μόλιβός ἐστιν ἡ πίστις καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός, ὡς

παιδεύων ψυχὴν καὶ κολάζων σάρκα καὶ τιμωρούμενος

πάθη καὶ κατακρίνων δαίμονας, ἄργυρος δέ, ὡς νοῦν

(390)λαμπρύνων ταῖς ἀρεταῖς καὶ δοξάζων ταῖς γνώσεσι καὶ τῇ

θεώσει ποιῶν αὐτὸν φῶς, τοῦ πρώτου φωτὸς ἀπεικόνισμα.

Κατὰ ταύτην τὴν ἔννοιαν ἐκληπτέον καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ

γινομένην πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν· πτῶσιν γὰρ ποιεῖται

σαρκὸς ἤγουν σαρκικοῦ φρονήματος καὶ παθῶν καὶ ἁμαρ-

(395)τίας καὶ δαιμόνων, ἀνάστασιν δὲ νοὸς ἤγουν πνευματικοῦ

φρονήματος καὶ φυσικῶν δυνάμεων καὶ ἀρετῆς καὶ τῶν

συνεκτικῶν τῆς γνώσεως λογισμῶν. Καὶ ἁπλῶς, ὅλου τοῦ

παλαιοῦ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἀνθρώπου καὶ τοῦ γράμματος τοῦ

νόμου ἐν τοῖς ἀξίοις ποιεῖται πτῶσιν ὁ λόγος, καὶ τοῦ

(400)νέου κατ’ αὐτὸν ἀνθρώπου καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ νόμου

ἀνάστασιν.

     Τυχὸν δὲ καὶ διὰ τοῦτο κασσιτηρίνῳ λίθῳ κατὰ τὴν

γραφὴν παρεικάζεται ἡ πίστις τῶν ἐν τοῖς μελαίνουσιν

αὐτῆς τὴν ἀρετὴν ἢ τὴν γνῶσιν δυναμένων πάλιν διὰ

(405)μετανοίας κατὰ πρᾶξιν καὶ θεωρίαν λαμπρύνεσθαι καὶ τὴν

οἰκείαν αὖθις ἀπολαμβάνειν φωτεινὴν τοῦ βίου διαύγειαν.

 

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΕʹ

(2)     οἱ δὲ πάντες ἦσαν ἐξ Ἰσραὴλ ἀπὸ δωδεκαετοῦς, χωρὶς

παίδων καὶ γυναικῶν, μυριάδες τέσσαρες τρισχίλιοι τριακόσιοι

ἑξήκοντα· παῖδες τούτων καὶ παιδίσκαι, ἑπτακισχίλιοι τριακόσιοι

(5)ἑπτά· ψάλται καὶ ψαλτῳδοὶ ὀκτακόσιοι πεντηκονταπέντε·

κάμηλοι τετρακόσιαι τριακονταπέντε, καὶ ἵπποι ἑπτακισχίλιοι

ἑπτακόσιοι τριακονταέξ· ἡμίονοι ὀκτακόσιοι τεσσαρακοντα-

πέντε· ὑποζύγια πεντακισχίλια πεντακόσια εἰκοσιπέντε. Ποίη-

σον ἀγάπην τοιούτων μεγάλων καὶ ὑψηλῶν περὶ τῆς ἐκ τῆς

(10)αἰχμαλωσίας ἐπανόδου ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος διὰ τῶν

προφητῶν εἰρημένων· τίς ἡ τοσαύτη ταπεινότης καὶ ἀκαι-

ρόγραφος ἐξήγησις καὶ ἀναξιότης τοῦ πνεύματος, καμήλων

μνημονεῦσαι καὶ ἵππων καὶ ἡμιόνων καὶ ὄνων καὶ ταῦτα

μετὰ ἀκριβείας ἀριθμοῦ;

(15)     Ἀπόκρισις. Τὸ μὲν δι’ ἀκριβείας περὶ τούτων εἰπεῖν

μόνων ἐκείνων ἐστὶ τῶν διὰ πολλὴν καθαρότητα νοῦ

θεόθεν ὅλην εἰληφότων τὴν ἐφικτὴν ἀνθρώποις χάριν

τοῦ πνεύματος· καθ’ ἣν τῷ πελάγει τῶν μυστικῶν θεα-

μάτων γνωστικῶς ἐνδιαθέοντες, τοὺς λόγους μόνον ὁρῶσι

(20)τῶν γεγραμμένων γυμνοὺς τῶν ἐπ’ αὐτοῖς τυπικῶν συνθη-

μάτων, μηδενὸς τὸ σύνολον ποιούμενοι λόγον τῶν τυ-

πούντων αὐτοὺς συμβόλων, εἰ μή που βουληθῶσι

σοφῶς αὐτοὺς τυπῶσαι σωματικῶς τοῖς διὰ νηπιότητα νοῦ

γενέσθαι μὴ δυναμένοις ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν, ἵνα τοῖς τύποις

(25)πρότερον ἐγγυμνασθέντες κατὰ τὴν αἴσθησιν, πρὸς τοὺς

ἄνευ αἰσθήσεως ἀρχετύπους ἐλθεῖν ποθήσωσι λόγους. Τὸ

δὲ στοχασμῷ τοῖς ὑψηλοτέροις ἐπιβάλλειν διὰ τὴν φυσικῶς

ἐν ἡμῖν ἐφιεμένην τῆς τῶν θείων γνώσεως δύναμιν οὐκ ἄ-

τοπον, δύο καλῶν ἐκ τοῦ στοχασμοῦ τοῖς εἰλικρινὲς περὶ

(30)τὰ θεῖα κεκτημένοις τὸ σέβας ἀναδεικνυμένων. Ἢ γὰρ

ἐπιτυγχάνει τῆς ἀληθείας τῶν νοουμένων ὁ στοχαστικὴν

τὴν ἔφοδον τῶν θείων ποιούμενος καὶ προσφέρει χαίρων

θυσίαν αἰνέσεως τὴν εὐχαριστίαν τῷ δεδωκότι τοῦ

ζητουμένου τὴν εἴδησιν, ἢ διαφεύγουσαν εὑρίσκει τῶν

(35)γεγραμμένων τὴν ἔννοιαν καὶ τὰ θεῖα πλέον σεβάζεται, τὴν

τῆς οἰκείας δυνάμεως ὑπερβαίνοντα μανθάνων κατάληψιν.

Τοίνυν κἀγώ, στοχαστικῶς ἐπιβάλλων τοῖς προκειμένοις,

τὸν θεὸν ἐπικαλοῦμαι γενέσθαι τῶν λεχθησομένων συλλή-

πτορα, κατὰ πάντα τρόπον πρὸς τὸ ὕψος τῶν γραφικῶν

(40)αἰνιγμάτων ἀσθενοῦσαν εὑρίσκων τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας τὴν

δύναμιν. Κἄν τε γὰρ ἐπιτύχω, τοῦ θεοῦ τὸ πᾶν ὑπάρχει

κατόρθωμα, διὰ τῆς καταλήψεως ἐνάγοντός με πρὸς εὐχα-

ριστίαν· κἄν τε γὰρ μή, καὶ οὕτω πάλιν τοῦ θεοῦ τὸ τῆς

ἀκαταληψίας ὑπάρχει καλόν, τὸν ὡς εἰκὸς ἐκ τῆς γνώσεως

(45)τεχθησόμενόν μοι κατὰ πρόνοιαν τῦφον προανακόπτον-

τος καὶ τὴν ἀκαταληψίαν ποιουμένου μοι μετριοφροσύνης

ὑπόθεσιν.

     Οὐκοῦν στοχασμῷ, καθὼς εἴρηται, τὴν τῶν γεγραμμένων

διάνοιαν ἐπερχόμενος, ἐντεῦθεν ἄρχομαι τῆς τῶν προκει-

(50)μένων γραφῆς. Ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ γέγραπται

περὶ τοῦ Ζοροβάβελ· καὶ ὅτε ἐξῆλθεν ὁ νεανίσκος, ἄρας τὸ

πρόσωπον αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ, εὐλόγη-

σε τῷ βασιλεῖ τοῦ οὐρανοῦ. Δῆλόν ἐστιν ὅτι μετὰ τὴν τῶν

προβλημάτων τῶν πρὸς Δαρεῖον τὸν βασιλέα γεγενημένων

(55)προαγωγήν, ἐξῆλθεν ἀπὸ προσώπου, δηλονότι Δαρείου

τοῦ βασιλέως. Δαρεῖος μὲν οὖν ἐστιν, ὡς ἤδη φθάσας πρὸ

τούτων ἔφην τῶν λόγων, ὁ κρατῶν τῆς φύσεως νόμος.

Καὶ συνᾴδει γε σαφῶς οὕτω νοούμενος τῇ τοῦ οἰκείου ὀ-

νόματος ἑρμηνείᾳ. <Γενεὰ> γὰρ ἢ <γενεαλογία ἢ γε-

(60)νεαλογούμενος> δηλοῖ τὸ τοῦ Δαρείου ὄνομα, καθώς

φασιν οἱ τὴν ἀκρίβειαν τῆς τοιᾶσδε φωνῆς ἐπιστάμενοι.

Φυσικοῦ δὲ νόμου καθέστηκεν ἴδιον τὸ τῆς γενεᾶς καὶ τῆς

γενεαλογίας ὄνομα· τῶν γὰρ ὑπὸ φύσιν τὸ γένος καὶ τὰ

γενεαλογούμενα, καὶ τῶν περὶ φύσιν ἡ γενεαλογία. Οὐκοῦν

(65)καλῶς ὁ Δαρεῖος εἰς τὸν τῆς φύσεως ἐλήφθη νόμον.

Περιέχει γὰρ ὁ νόμος τῆς φύσεως καὶ τὰ ὑπὸ τὴν φύσιν

ἀναγόμενα γένη καὶ εἴδη καὶ τὰ περὶ τὴν φύσιν θεωρούμε-

να, τὸν χρόνον φημὶ καὶ τὸν τόπον. Παντὸς γὰρ γενητοῦ

τὰ ὧν οὐκ ἄνευ φυσικῶς συνεπιθεωρεῖται.

(70)     Δαρεῖος οὖν ἐστι, ὡς ἔφην, ὁ νόμος τῆς φύσεως,

Ζοροβάβελ δὲ ὁ θεωρητικὸς νοῦς ὁ ἐξελθὼν ὡς ἀπὸ

Δαρείου, τοῦ νόμου τῆς φύσεως, καὶ τὴν ὑπὸ χρόνον καὶ

τόπον τῶν φαινομένων ὑπερβὰς διακόσμησιν καὶ ἄρας τὸ

πρόσωπον τῆς κατ’ ἀρετὴν γνωστικῆς διαθέσεως εἰς τὸν

(75)οὐρανόν, τουτέστι τὸ ὕψος τῶν νοητῶν οὐσιῶν, ἐναντίον

τῆς ἐν οὐρανοῖς νοουμένης Ἱερουσαλήμ, ἐκείνης λέγω τῆς

Ἱερουσαλὴμ τῆς ἐπὶ τῶν χειρῶν κυρίου ἐχούσης ἐζωγραφη-

μένα τὰ τείχη, ἐν ᾗ πάντων εὐφραινομένων ἐστὶν ἡ κατοικία,

πρὸς ἣν ἡ ἀληθινὴ τῶν αἰχμαλώτων ἐπάνοδος γίνεται, τῶν

(80)ἐπιζητούντων τὸ ἐξ οὐρανοῦ κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον

οἰκητήριον, τῶν μετὰ τοῦ μεγάλου Δαυὶδ δυναμένων

λέγειν ἐὰν ἐπιλάθωμαί σου, Ἱερουσαλήμ, ἐπιλησθείη ἡ δεξιά

μου· κολληθείη ἡ γλῶσσά μου τῷ λάρυγγί μου, ἐὰν μή σου

μνησθῶ, δεξιὰν λέγοντος τυχὸν τὴν πνευματικὴν τῶν θείων

(85)καὶ ἐπαινουμένων πρᾶξιν, γλῶσσαν δὲ κολλωμένην τῷ

λάρυγγι τὴν ἐν ἡμῖν τοῦ λόγου γνωστικὴν ἐνέργειαν,

κολλωμένην ἐξ ἀγνοίας τῷ λαιμῷ, τουτέστι τῷ περὶ τὸν

λαιμὸν πηγνυμένην πάθει καὶ ἀκίνητον μένουσαν περὶ τὴν

ἔφεσιν τῶν ἀρρήτων ἀγαθῶν καὶ διὰ τοῦτο γεύσασθαι μὴ

(90)δυναμένην τῆς τοῦ κυρίου χρηστότητος.

     Εἰ δὲ χρόνου καὶ φύσεως πρὸς Ἱερουσαλὴμ ἐπειγόμε-

νος ἐκβαίνει τοὺς λόγους ὁ Ζοροβάβελ, εἴτε ὁ καθ’ ἡμᾶς

θεωρητικὸς νοῦς εἴτε ὁ ὑπὲρ ἡμᾶς δημιουργὸς λόγος ἐν

ἡμῖν καθ’ ἡμᾶς γενόμενος καὶ διὰ τοῦτο γενόμενος ἄνθρω-

(95)πος, ἵνα πρὸς ἑαυτὸν ἐπαναγάγῃ διὰ σαρκώσεως τοὺς

πρὸς τὰ πάθη καὶ τὸν θάνατον τῆς σαρκὸς ἑαυτοὺς ἀπὸ

τῆς ἀπαθείας καὶ τῆς ζωῆς ἐξώσαντας, εἰκότως τοὺς αὐτῷ

γεγενημένους κατὰ τὸ θεμιτὸν παραπλησίους ἑαυτῷ συνε-

ξάγει καὶ πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ ἄγει τὴν ἐπουράνιον, ὧν

(100)τῆς ἀρετῆς τὴν ἀκρότητα καὶ τῆς γνώσεως τοῖς προκειμέ-

νοις εἴδεσί τε καὶ ἀριθμοῖς συμβολικῶς διαποικίλας ὁ

λόγος παρείκασε. Πᾶς γὰρ θεοφιλὴς καὶ δίκαιος ἄνθρωπος,

νοητῶς τὴν ἐπάνοδον πρὸς τὴν ἄνω ποιούμενος Ἱερου-

σαλήμ, τοὺς προκειμένους τῶν διαφόρων εἰδῶν ἀριθμοὺς

(105)συμπληροῖ, τοὺς ἑκάστου καὶ εἴδους καὶ ἀριθμοῦ λόγους

εἰς μίαν ἀρετῆς τε καὶ γνώσεως συνάγων ἐκπλήρωσιν.

     Καὶ δηλοῖ τοῦτο σαφῶς τῆς προκειμένης ἡμῖν εἰς ἐξέ-

τασιν γραφῆς ὁ λόγος, ἔχων οὕτως οἱ δὲ πάντες ἦσαν ἐξ

Ἰσραὴλ ἀπὸ δωδεκαετοῦς, χωρὶς παίδων καὶ γυναικῶν, μυριά-

(110)δες τέσσαρες τρισχίλιοι τριακόσιοι ἑξήκοντα. Εὖγε τῆς ἀκρι-

βείας τῶν λογίων τοῦ πνεύματος, ἐπισημηναμένου μηδένα

τῶν ἀριθμουμένων ἐν Ἰσραὴλ καὶ τῆς Βαβυλωνίας ἐκβεβη-

κότων_ταύτην δὲ λέγω τοῦ παρόντος αἰῶνος τὴν

σύγχυσιν_εἶναι παντελῶς ὑπὸ τὸν δωδεκαετῆ χρόνον,

(115)δηλοῦντος τοῦ λόγου μυστικῶς ὅτι μόνος ὁ γενόμενος

ὑπὲρ αἴσθησιν καὶ χρόνον_τοῦτο γὰρ ὁ δώδεκα σημαίνει

σαφῶς ἀριθμός, ἐκ πέντε διὰ τὰς αἰσθήσεις καὶ ἑπτὰ διὰ

τὸν χρόνον συναγόμενος_καὶ τὴν πρὸς ταῦτα τῆς ψυχῆς

διακόψας σχέσιν ἐκβαίνει τῆς αὐτῶν συγχύσεως, πρὸς τὴν

(120)ἄνω πόλιν ἐπειγόμενος, ἔχων, χωρὶς παίδων καὶ γυ-

ναικῶν, μυριάδας τέσσαρας τρισχιλίους τριακοσίους ἑξή-

κοντα.

     Παῖδές εἰσι τυχὸν οἱ περὶ τῶν φυσικῶν καὶ

ἀδιαβλήτων καὶ οὐκ ἐφ’ ἡμῖν παθῶν λογισμοί, γυναῖκες δὲ

(125)ἢ αἱ ἐνθυμήσεις ἢ αἱ κατὰ φύσιν ὀρέξεις καὶ ἡδοναί, μὴ

φέρουσαι τοῖς κεκτημένοις διαβολήν, ὡς ἀναγκαῖον παρα-

κολούθημα καθεστῶσαι φυσικῆς ὀρέξεως. Ἡδονὴν γὰρ

ποιεῖ κατὰ φύσιν, καὶ μὴ βουλομένων ἡμῶν, καὶ ἡ τυχοῦσα

τροφή, προλαβοῦσαν ἔνδειαν παραμυθουμένη, καὶ πόσις,

(130)ἀποκρουομένη τοῦ δίψους τὴν ὄχλησιν, καὶ ὕπνος, τὴν ἐκ

τῆς ἐγρηγόρσεως δαπανηθεῖσαν ἀνανεούμενος δύναμιν, καὶ

ὅσα τῶν καθ’ ἡμᾶς φυσικῶν ἕτερα τυγχάνει, πρὸς μὲν

σύστασιν φύσεως ἀναγκαῖα, πρὸς δὲ κτῆσιν ἀρετῆς ὑπάρ-

χοντα χρήσιμα τοῖς σπουδαίοις· ἅπερ κἂν μὴ συναριθμῆται

(135)τοῖς ἀνδράσιν, ἀλλὰ συνεκβαίνει παντὶ νοῒ φεύγοντι τῆς

ἁμαρτίας τὴν σύγχυσιν, ἵνα μὴ δι’ αὐτὰ μείνῃ κρατούμενος

εἰς δουλείαν τῶν ἐφ’ ἡμῖν καὶ διαβεβλημένων καὶ παρὰ

φύσιν παθῶν, οὐκ ἐχόντων ἄλλην ἀρχὴν ἐν ἡμῖν πλὴν τῆς

κινήσεως τῶν κατὰ φύσιν παθῶν. Οὐ συναριθμεῖται δέ,

(140)ὅτι μὴ πέφυκε πρὸς τὴν ἀθάνατον καὶ μακραίωνα ζωὴν

συμμεταβαίνειν ἡμῖν τὰ τὴν φύσιν πρὸς τὴν παροῦσαν

ζωὴν συνέχοντα πάθη.

     Τέσσαρες δὲ μυριάδες εἰσὶν ἡ τετρὰς τῶν γενικῶν

ἀρετῶν· μεθ’ ὧν φύσιν καὶ χρόνον διαβὰς ὁ νοῦς πρὸς τὴν

(145)μακαρίαν τῆς ἀπαθείας ἀποκαθίσταται λῆξιν. Ὡς γὰρ ἡ

μυριὰς τῷ τῆς μονάδος στοιχείῳ μόνη γνωρίζεται,

παντελῶς δι’ ἄλλου γράμματος σημανθῆναι μὴ δυναμένη,

ὡς ταὐτὸν οὖσα κατὰ τὸ ὑποκείμενον τῇ μονάδι, κἂν

δέχεται μόνῃ τῇ ἐπινοίᾳ διαφοράν, ὡς πρὸς ἀρχὴν τέλος

(150)_τέλος γὰρ μονάδος ἐστὶν ἡ μυριὰς καὶ ἀρχὴ μυριάδος

ἐστὶν ἡ μονάς, ἤ, κυριώτερον εἰπεῖν, κινουμένη μονάς ἐστιν ἡ

μυριὰς καὶ ἀκίνητος μυριάς ἐστιν ἡ μονάς_, οὕτω καὶ

πᾶσα τῶν γενικῶν ἀρετὴ τὴν θείαν καὶ ἄρρητον μονάδα,

φημὶ τὸν θεόν, ἀρχὴν ἔχει καὶ τέλος, ὡς ἐξ αὐτοῦ καὶ εἰς

(155)αὐτὸν ἀρχομένη καὶ λήγουσα, καὶ ταὐτὸν ὑπάρχουσα τῷ

θεῷ, κατὰ μόνον τῆς ἐπινοίας διαφέρουσα τὸν λόγον, παρ’ οὗ

καὶ ἐν ᾧ καὶ εἰς ὃν πᾶσα γένεσις ἀρετῆς προδήλως

ὑφέστηκεν.

     Ἢ τυχὸν τὰς τέσσαρας προκοπὰς τῶν ἐν τῇ δεκάδι τῶν

(160)θείων ἐντολῶν, εἰς μῆκος θεωρίας καὶ γνώσεως προβαι-

νόντων, φησὶν εἶναι τὰς τέσσαρας μυριάδας ὁ λόγος. Οἷον,

πρώτη προκοπή ἐστιν ἡ ἁπλῶς ἐν τοῖς εἰσαγομένοις μετὰ

τὴν ἀποφυγὴν τῆς κακίας πρᾶξις τῶν ἐντολῶν, πλήρη

ποιοῦσα τὴν πρώτην δεκάδα, τὴν αὐτὴν καὶ μονάδα.

(165)Δευτέρα προκοπή ἐστιν ἡ δι’ ἑκάστης ἐντολῆς ἐνεργου-

μένης τῶν λοιπῶν συμπερίληψις, τὴν αὐτὴν δεκάδα ποιου-

μένη καὶ ἑκατοντάδα τῇ δι’ ἀλλήλων ἑκάστης ἐντολῆς

ἐνεργείᾳ συμπληρουμένην. Ἡ γὰρ δεκὰς δεκαχῶς ἐνεργη-

θεῖσα ποιεῖ τὴν ἑκατοντάδα. Τρίτη προκοπή ἐστιν ἡ κατὰ

(170)τὸν νόμον τῆς φύσεως ταύτης τῆς ἑκατοντάδος δεκάπλω-

σις. Δεκαδικὸς γὰρ καὶ ὁ τῆς φύσεως νόμος ἐστίν, ὡς ἐκ

δέκα συνεστηκώς, λέγω δὲ τῶν τριῶν τῆς ψυχῆς δυνά-

μεων καὶ τῶν πέντε αἰσθήσεων καὶ τῆς φωνητικῆς ἐνερ-

γείας καὶ τῆς φυσικῆς γονιμότητος· κέχρηται γὰρ τῷ μὲν

(175)λογιστικῷ πρὸς τὴν τῆς αἰτίας καὶ τῶν περὶ τὴν αἰτίαν

καλῶν ζήτησιν, τῷ ἐπιθυμητικῷ δὲ πρὸς πόθον τῶν

ζητουμένων, τῷ δὲ θυμικῷ πρὸς φυλακὴν καὶ στοργήν,

ταῖς αἰσθήσεσι δὲ πρὸς διάκρισιν πενταχῶς καὶ αὐτὴν

διαιρουμένην, ἐξ ἧς ἐπιστήμη γίνεσθαι πέφυκε_διαιρεῖται

(180)γὰρ ἡ καθόλου διάκρισις τοῖς ἠργμένοις καὶ οὐκ

ἠργμένοις, τοῖς νοητέοις καὶ οὐ νοητέοις, τοῖς ῥητέοις

καὶ οὐ ῥητέοις, τοῖς ποιητέοις καὶ οὐ ποιητέοις, τοῖς

φθαρτοῖς καὶ τοῖς ἀφθάρτοις_, τῷ δὲ φωνητικῷ πρὸς

ἔκφανσιν, καὶ τῇ γονιμότητι πρὸς αὔξησιν τῶν ζητηθέντων

(185)καὶ ἐπιθυμηθέντων καὶ στερχθέντων καὶ γνωσθέντων καὶ

ἐκφανθέντων καλῶν. Γίνεται γοῦν ἡ ἑκατοντάς, κατὰ τὸν

νόμον δεκαπλουμένη τῆς φύσεως, χιλιάς. Τετάρτη δὲ

προκοπή ἐστιν ἡ διὰ θεωρίας καὶ γνώσεως τοῦ φυσικοῦ

νόμου κατὰ τὴν ἀποδοθεῖσαν διαίρεσιν πρὸς τὸν ἑκάστης

(190)ἐντολῆς ἀρχικώτερον λόγον ἀνάβασις, καθ’ ἣν ἡ μυριὰς

συναγομένη θεωρεῖται, τῷ τῆς πρώτης μονάδος στοιχείῳ

γνωριζομένη.

     Ὁ γὰρ ἁπλῶς ἐνεργήσας τὰς ἐντολάς, καὶ πάλιν κατὰ

τὴν ἑκάστης ἐνέργειαν τὰς ἄλλας συμπαραλαβών, καὶ αὖθις

(195)τῇ περιλήψει τούτων τὴν τοῦ φυσικοῦ νόμου συζεύξας

διάκρισιν, καὶ τοῦτον πάλιν πρὸς τὸν ἑκάστης ἐντολῆς

λόγον γνωστικῶς ἀναβιβάσας τὰς τέσσαρας μυριάδας

συνήγαγεν, καθ’ ἑκάστην προκοπὴν τῷ τῆς μονάδος τιμηθεὶς

μυστηρίῳ, πρὸς ἣν ὁ τῆς μυριάδος συνάγεται λόγος.

(200)     Ἢ πάλιν, τὰς λεγομένας τέσσαρας γενικὰς ἀπαθείας

αἱ τέσσαρες μυριάδες σημαίνουσιν. Πρώτη γάρ ἐστιν

ἀπάθεια ἡ παντελὴς ἀποχὴ τῶν κατ’ ἐνέργειαν κακῶν,

ἐν τοῖς εἰσαγομένοις θεωρουμένη, δευτέρα δὲ ἡ παν-

τελὴς κατὰ διάνοιαν περὶ τὴν τῶν κακῶν συγκατάθεσιν

(205)ἀποβολὴ λογισμῶν, ἐν τοῖς μετὰ λόγου τὴν ἀρετὴν μετιοῦσι

γινομένη, τρίτη ἡ κατ’ ἐπιθυμίαν περὶ τὰ πάθη παντελὴς

ἀκινησία ἐν τοῖς διὰ τῶν σχημάτων τοὺς λόγους νοητῶς

θεωμένοις τῶν ὁρωμένων, τετάρτη ἀπάθεια ἡ καὶ αὐτῆς

τῆς ψιλῆς τῶν παθῶν φαντασίας παντελὴς κάθαρσις, ἐν τοῖς

(210)διὰ γνώσεως καὶ θεωρίας καθαρὸν καὶ διειδὲς ἔσοπτρον

τοῦ θεοῦ ποιησαμένοις τὸ ἡγεμονικὸν συνισταμένη.

     Ὁ τοίνυν καθάρας ἑαυτὸν ἐνεργείας παθῶν καὶ τῆς ἐπ’ αὐ-

τοῖς κατὰ διάνοιαν συγκαταθέσεως ἐλευθερώσας καὶ τῆς

περὶ αὐτὰ κατ’ ἐπιθυμίαν κινήσεως στάσιν λαβὼν καὶ τῆς

(215)αὐτῶν ψιλῆς φαντασίας τὸν νοῦν καταστήσας ἀμόλυντον

τὰς τέσσαρας μυριάδας ἔχων ἐξέρχεται τῆς ὕλης καὶ τῶν

ὑλικῶν, καὶ πρὸς τὴν θείαν καὶ εἰρηνικὴν τῶν νοητῶν

ἐπείγεται λῆξιν.

     Οὕτω μὲν οὖν νοείσθωσαν ἡμῖν αἱ τέσσαρες μυριάδες. Αἱ

(220)δὲ τρεῖς χιλιάδες τὸν τέλειον καὶ ὀρθὸν καὶ εὐσεβῆ

περὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου τριάδος θεολογικὸν σημαί-

νουσιν λόγον, καθ’ ὃν ἡ ἁγία τρισυπόστατος μονὰς εἷς

παρ’ ἡμῶν ὑμνεῖται θεὸς καὶ πιστεύεται.

     Οἱ δὲ τριακόσιοι τὸν περὶ προνοίας ἐνταῦθα παραδηλοῦσι

(225)λόγον, οὐχ ὅτι μόνον τῷ σχήματι τοῦ γράμματος ἡ

ἄνωθεν ἐπὶ τὰ κάτω διήκουσα καὶ τῶν ἑκατέρωθεν πλα-

γίων τὰ ἄκρα περιλαμβάνουσα σημαίνεται δύναμις_ὅπερ

τὴν τὸ πᾶν διασφίγγουσαν ἀρρήτως δηλοῖ πρόνοιαν_,

ἀλλ’ ὅτι καὶ τῷ τοῦ σταυροῦ τύπῳ τετίμηται, ἐν ᾧ τὸ μέγα

(230)καὶ πρῶτον καὶ ἀπόκρυφον τῆς προνοίας ἐπετελέσθη

μυστήριον. Προνοίας γὰρ καθέστηκε τρόπος ἀπόρρητος τὸ

μέγα τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ θεοῦ μυστήριον· ᾧ τύπῳ

μετὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπ’ αὐτοῦ δι’ ἡμᾶς προσηλωθέντος

τάχα θαρρήσας ὁ μέγας πατριάρχης Ἀβραὰμ μετὰ τριακο-

(235)σίων δέκα καὶ ὀκτώ, τουτέστι τύπου καὶ ὀνόματος Ἰησοῦ,

τὰς δηλουμένας διὰ τῶν βασιλέων ἀντικειμένας ἐξελθὼν

κατεπάλαισε δυνάμεις. Πολλάκις γὰρ οἶδεν ἡ γραφὴ καὶ ἐκ

τῶν ἐν τοῖς γράμμασι σχημάτων τὸν ἴδιον φανερῶσαι

σκόπον τοῖς ἐπὶ τούτῳ καθαιρομένοις.

(240)     Εἰ δὲ καὶ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ βούλεταί τις τὸ βούλημα

σκοπῆσαι τῆς ἁγίας γραφῆς, καὶ οὕτω τὴν πρόνοιαν δι’ αὐ-

τοῦ μηνυομένην εὑρήσει προνοίας γὰρ ἔργον οὐ μόνον

κατὰ τὸν ἑαυτῆς τοῦ εἶναι λόγον φυλάξαι τὴν φύσιν

ἀμείωτον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν ἐπίκτητον τοῦ εὖ εἶναι χάριτι

(245)λόγον ἀνελλιπῶς ἔχουσαν δεῖξαι. Οὐκοῦν τοῖς διακοσίοις

τὰ ἑκατὸν συνάψας τις ἀποτελεῖ τὸν τριακόσια, δηλοῦντα

φύσιν καὶ ἀρετήν. Φασὶν γὰρ τὸν διακόσια πολλάκις

σημαίνειν ἀριθμὸν τὴν φύσιν, ὡς ἐξ ὕλης καὶ εἴδους

ὑπάρχουσαν, εἴπερ ἡ ὕλη τετραδικὴ διὰ τὰ τέσσαρα

(250)στοιχεῖα, τὸ δὲ εἶδος πενταδικὸν διὰ τὴν αἴσθησιν τὴν τὸ

ὑλικὸν πρὸς εἶδος σχηματίζουσαν φύραμα. Πεντάκις γὰρ

συνθεὶς τὸν τεσσαράκοντα ἢ τετράκις τὸν πεντήκοντα ποιεῖς

τὸν διακόσια. Ὁ δὲ ἑκατὸν ἀριθμὸς τὴν τελείαν ἀρετὴν

σημαίνει, ὡς ἔχων δεκαπλουμένην τὴν θείαν δεκάδα τῶν

(255)ἐντολῶν· εἰς ἣν φθάσας ὁ Ἀβραὰμ πατὴρ γίνεται τοῦ

μεγάλου Ἰσαάκ, νεκρὸς κατὰ φύσιν, ζωῆς καὶ χαρᾶς

γεννήτωρ κατὰ πνεῦμα γενόμενος. Συνθεὶς οὖν τοῖς διακο-

σίοις τὰ ἑκατόν, τὸν τριακόσια πληρώσαις ἂν ἀριθμόν,

δηλοῦντα τὴν πρόνοιαν, κατὰ τὸν τοῦ εὖ εἶναι λόγον τὴν

(260)φύσιν συνέχουσαν.

     Ὁ δὲ ἑξήκοντα τὴν κατὰ φύσιν ποιητικὴν τῶν ἐντολῶν

σημαίνει δύναμιν τετελειωμένην τοῖς λόγοις τῶν ἀρετῶν. Εἰ

γὰρ ὁ ἓξ τὴν ποιητικὴν σημαίνει τῆς φύσεως δύναμιν, ὡς

τέλειος καὶ ἐκ τῶν ἰδίων μερῶν συνιστάμενος_διὸ καὶ

(265)ἐν ἓξ ἡμέραις πεποιηκέναι τὸν θεὸν τὸν κόσμον γέγραπται

_, ὁ δὲ δέκα τὸ τέλειον τῆς ἐν ταῖς ἐντολαῖς ἀρετῆς

δηλοῖ, ἄρα ὁ ἑξήκοντα τὴν κατὰ φύσιν δεκτικὴν τῶν ἐν

ταῖς ἐντολαῖς θείων λόγων σαφῶς παραδηλοῖ δύναμιν.

     Οὐκοῦν αἱ τέσσαρες μυριάδες πρὸς τοῖς τρισχιλίοις

(270)τριακοσίοις καὶ ἑξήκοντα δηλοῦσι τὸν τέλειον περὶ ἀρετῆς

λόγον καὶ τὸ σεπτὸν τῆς θεολογίας μυστήριον καὶ τὸν

ἀληθῆ τῆς προνοίας σκοπὸν καὶ τὴν ἀρεταῖς ποιωθεῖσαν

πρακτικὴν τῆς φύσεως δύναμιν· μεθ’ ὧν ὁ σαρκὸς αἰσθή-

σεώς τε καὶ κόσμου τῷ πνεύματι διακρίνας τὸν νοῦν

(275)πάντως ἐξέρχεται, τὴν ἐν ἀλλήλοις τούτων ἀφείς, ὡς τὴν

Βαβυλωνίαν οἱ πάλαι, φύρσιν καὶ σύγχυσιν, καὶ πρὸς τὴν

ἄνω πόλιν ἐπείγεται, πάσης τὸν νοῦν ἔχων τῆς πρὸς

ὁτιοῦν σχέσεως ἄνετον.

     Παῖδες τούτων καὶ παιδίσκαι ἑπτακισχίλιοι τριακόσιοι ἑπτά.

(280)Ὁ νόμος, ἐν τῷ περὶ παίδων καὶ παιδισκῶν τόπῳ

διαγορεύων, φησὶ τοὺς ἑβραίους παῖδας καὶ παιδίσκας ἓξ

ἔτη δουλεύειν καὶ τῷ ἑβδόμῳ ἀπολύεσθαι ἐλευθέρους, τοὺς

δὲ ἀλλοφύλους παῖδας καὶ παιδίσκας δουλεύειν εἰς τὸν

αἰῶνα, τὸ πεντηκοστὸν ἔτος οἶμαι τῆς ἀφέσεως αἰῶνα

(285)καλῶν. Ἑβραῖος δὲ παῖς καὶ ἑβραία παιδίσκη εἰσὶν οἱ τῷ

πρακτικῷ φιλοσόφῳ δουλεύοντες ἓξ ἔτη λόγος καὶ διάνοια

πρὸς ἐπίνοιαν τῆς ἠθικῆς εὐπρεπείας καὶ ἀρετῆς τρόπων

ἐξεύρεσιν. Παντὶ γὰρ πρακτικῷ, παιδὸς καὶ παιδίσκης

δίκην, ὁ λόγος καὶ ἡ διάνοια μοχθοῦσι, τοὺς κατ’ ἀρετὴν

(290)τῆς πράξεως τρόπους ἐπινοοῦντές τε καὶ δημιουργοῦντες,

καὶ οἷον πᾶσαν ἑαυτῶν κατὰ τῶν ἀντικειμένων τῇ πρακτικῇ

πνευμάτων τῆς πονηρίας τὴν δύναμιν ἔχοντες ἀντιτετα-

γμένην. Πληρώσαντες οὖν τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν, ἣν ὁ

ἓξ τῶν ἐτῶν παρεδήλωσεν ἀριθμός_εἴρηται γὰρ ὡς ὁ ἓξ

(295)ἀριθμὸς τὴν πρακτικὴν σημαίνει φιλοσοφίαν_, ἐλεύθεροι

πρὸς τὴν πνευματικὴν ἀπολύονται δηλονότι τῶν ἐν τοῖς

οὖσι συγγενῶν λόγων θεωρίαν ἐπανερχόμενοι, ὅ τε λόγος

καὶ ἡ διάνοια, ὁπηνίκα κατὰ τὸ ἕβδομον ἔτος γένωνται,

τουτέστι τῆς ἀπαθείας τὴν ἕξιν, καθ’ ἣν δαμασθέντα τῷ

(300)πολλῷ καμάτῳ τοῦ λόγου καὶ τῆς συνημμένης αὐτῷ

διανοίας ὑποχωρεῖ τῆς ψυχῆς τὰ πάθη καὶ ὑπεξίσταται.

     Ἀλλόφυλος δὲ παῖς ἐστι καὶ παιδίσκη ὁ θυμὸς καὶ ἡ

ἐπιθυμία, οὓς ὑποζεύγνυσι διαπαντὸς τῇ δεσποτείᾳ τοῦ

λόγου πρὸς ὑπηρεσίαν τῶν ἀρετῶν δι’ ἀνδρείας καὶ σω-

(305)φροσύνης ὁ θεωρητικὸς νοῦς, μὴ διδοὺς αὐτοῖς παν-

τελῶς τὴν πρὸς ἐλευθερίαν ἄφεσιν, ἕως ἂν καταποθῇ τῷ

νόμῳ τοῦ πνεύματος τελείως ὁ τῆς φύσεως νόμος, καθά-

περ ὑπὸ ζωῆς ἀπείρου σαρκὸς δυστήνου θάνατος, καὶ

πᾶσα δειχθῇ καθαρῶς ἡ τῆς ἀνάρχου βασιλείας εἰκών,

(310)πᾶσαν ἔχουσα τοῦ ἀρχετύπου διὰ μιμήσεως τὴν μορφήν·

καθ’ ἣν γενόμενος ὁ θεωρητικὸς νοῦς, ἐλευθέρους ποιεῖται

τόν τε θυμὸν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν μὲν πρὸς τὴν

ἀκήρατον τοῦ θείου ἔρωτος ἡδονὴν καὶ τὴν ἄχραντον

θέλξιν μετασκευάζων, τὸν δὲ πρὸς ζέσιν πνευματικὴν καὶ

(315)διάπυρον ἀεικινησίαν καὶ σώφρονα μανίαν μεταβιβάζων·

καθ’ ἥν, ὡς ἔοικεν, ἡ μεγάλη τοῦ ἀκηράτου φωτὸς ἀκτὶς ὁ

μέγας ἀπόστολος Παῦλος γενόμενος ἐν ταῖς Πράξεσιν

ἤκουσε παρὰ τοῦ βασιλέως Ἀγρίππα μαίνῃ, Παῦλε, καὶ

πάλιν αὐτός, περὶ ἑαυτοῦ πρὸς Κορινθίους γράφων εἴτε

(320)ἐξέστημεν, θεῷ, εἴτε σωφρονοῦμεν, ὑμῖν, τὴν κατὰ θεὸν

σώφρονα μανίαν ἔκστασιν δηλονότι καλέσας, ὡς ἔξω

ποιουμένην τῶν ὄντων τὸν κατ’ αὐτὴν σώφρονα νοῦν.

     Τὸν δὲ τούτων ἀριθμὸν σημαίνειν ὑπονοῶ τὴν κατὰ τὸν

λόγον χρονικὴν μετὰ τῆς ἀπαθείας τῶν τρόπων πρόνοι-

(325)αν· καθ’ ἣν καὶ λόγῳ καὶ διανοίᾳ καθάπερ ἑβραίοις

παισὶ καὶ παιδίσκαις δουλεύουσι κατὰ τὴν πρᾶξιν ἐπι-

κείμενος ὁ νοῦς ὁρίζει τὰ μέτρα τῆς κατ’ ἀρετὴν τούτων

ὑπουργίας, μεταφέρων πρὸς θεωρίαν, καί, θυμοῦ καὶ ἐπιθυ-

μίας ὡς ἀλλοφύλων παίδων καὶ παιδισκῶν ἐπιμελούμενος

(330)ὡς δούλων δεσπότης, πρὸς τὴν ἰσότιμον ἄγει κατὰ τὸ

τέλος ἐλευθερίαν, τὴν μὲν ἐπιθυμίαν ποιῶν ἔφεσιν τῶν

θείων ἀπολαυστικήν, τὸν δὲ θυμόν, τόνον ἀπολαυστικῆς

ἐφέσεως ἄληκτον, καὶ ἀποτελῶν ἑβραίους ἀληθινοὺς κατὰ

τὴν χάριν τοὺς ἀλλοφύλους δούλους.

(335)     Ψάλται καὶ ψαλτῳδοὶ ὀκτακόσιοι πεντηκονταπέντε. Ψάλ-

ται εἰσὶν οἱ τὸν θεῖον λόγον τοῖς τῶν ἀρετῶν τρό-

ποις ἄνευ θεωρίας κατὰ τὴν πρᾶξιν ἀναφωνοῦντες.

Ψαλτῳδοί εἰσιν οἱ τὸν θεῖον λόγον τοῖς τῶν ἀρετῶν

τρόποις μετὰ τῆς κατὰ τὴν θεωρίαν γνωστικῆς τερπνότητος

(340)τοῖς ἄλλοις μυσταγωγοῦντες καὶ τὰ νοητὰ αὐτῶν ὦτα

καθηδύνοντες. Ὁ δὲ τούτων ἀριθμὸς δηλοῖ τὴν ἐφικτὴν

ἀνθρώποις ἐπιστήμην τῶν αἰωνίων. Ὁ γὰρ ὀκτακόσια

καὶ ὁ πεντήκοντα ὁ μὲν τοὺς τῆς γνώσεως, ὁ δὲ τοὺς τῶν

ἀρετῶν μέλλοντας λόγους ὑποφαίνει· ὁ δὲ πέντε τὴν ἐπὶ

(345)τούτοις ἐπιστήμην παρίστησι, καθὼς περὶ τοῦ πέντε μικρῷ

πρόσθεν ἀποδεδώκαμεν ἀριθμοῦ.

     Κάμηλοι τετρακόσιαι τριακονταπέντε. Κάμηλοι, συνεξιοῦσαι

τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, σὺν ἐλευθερίᾳ πολλῇ τῆς πικρᾶς ἀπο-

λυομένοις αἰχμαλωσίας, εἰσὶν αἱ φυσικαὶ τῶν ὁρωμένων

(350)διάφοροι θεωρίαι, κατὰ τὴν κάμηλον ἔχουσαι πρὸς μὲν

αἴσθησιν, ὥσπερ πόδας, ἀκαθάρτους τὰς ἐπιφανείας τῶν

ὁρατῶν, πρὸς δὲ νοῦν, ὥσπερ κεφαλήν, καθαροὺς τοὺς ἐν

αὐτοῖς ὑψηλοτέρους ἐν πνεύματι λόγους.

     Καὶ τάχα περὶ τούτων τῶν καμήλων τὴν δόξαν τῆς

(355)νοουμένης Ἱερουσαλὴμ προφητικῶς ὁ μέγας προδεικνὺς

Ἡσαΐας ἔφη καὶ καλύψουσί σε κάμηλοι Μαδιὰμ καὶ Γεφάρ,

τουτέστιν αἱ πνευματικαὶ θεωρίαι τῶν κατὰ φύσιν παθῶν.

<Ἔκκρισις> γὰρ Μαδιὰμ ἑρμηνεύεται ἢ <πηλὸς αἱματώδης ἢ

ἱδρῶτες ἀνθρώπινοι καὶ μητρός,> Γεφὰρ δὲ <κτῆσις

(360)νώτου,> ὅπέρ ἐστι θεωρία εἰς ὕψος αἰρομένη τῶν περὶ

σάρκα παθῶν, ψυχῆς δὲ νῶτον, ὡς ὀπίσθιον, ἡ σάρξ· οἷς,

καθάπερ πόλιν ἁγίαν, τὴν πνευματικὴν τῆς εἰρηνικῆς καὶ

ἀστασιάστου τῶν μυστικῶν θεαμάτων γνώσεως λῆξιν, οἷα

τείχεσι, καλύπτεσθαί φησιν ὁ λόγος.

(365)     Δηλοῖ δὲ τὴν ἀποδοθεῖσαν δύναμιν καὶ αὐτὸς ὁ ἀ-

ριθμός, τὴν περὶ φύσιν καὶ χρόνον λογικὴν σημαίνων

κίνησιν.

     Καὶ ἵπποι ἑπτακισχίλιοι ἑπτακόσιοι τριακονταέξ. Ἵππος ἐστὶν

ὁ ἐν τῷ δρόμῳ τῶν ἀρετῶν κατὰ τὸν βίον ἔχων ὅλην τοῦ

(370)θυμοῦ τὴν εὐτονίαν. Φασὶ γὰρ τοῦ ἵππου τὴν χολὴν εἰς

τὰς κατὰ φύσιν τῶν ποδῶν ὠτειλὰς εἶναι. Διὸ καὶ πάντων

τῶν λοιπῶν ἡμέρων ζῴων καὶ τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων

ὑπεζευγμένων ἐκρίθη μᾶλλον πρὸς δρόμον ἐπιτηδειότερός

τε καὶ δυνατώτερος· οἷς παρεικάσας τοὺς ἁγίους ἀποστό-

(375)λους ὁ μέγας προφήτης Ἀμβακοὺμ διὰ τοῦ πνεύματός φησι

καὶ ἐπεβίβασας εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου, ταράσσοντας

ὕδατα πολλά, ἵππους καλέσας τοὺς ἁγίους καὶ μακαρίους

ἀποστόλους, τὸν σωτήριον τῆς ἀληθείας λόγον βαστάζον-

τας ἐνώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ, ὃν

(380)τροπικῶς ὠνόμασε θάλασσαν· καὶ τὰ ἔθνη παρείκασεν

ὕδασι, διὰ τῆς ἐν τῷ λόγῳ τοῦ πνεύματος μεγάλης

δυνάμεως ταρασσόμενά τε καὶ σειόμενα, καὶ τῷ σωτηρίῳ

σεισμῷ μεταβιβαζόμενα πρὸς πίστιν ἐξ ἀπιστίας καὶ πρὸς

ἐπίγνωσιν ἐξ ἀγνωσίας καὶ ἀπὸ κακίας εἰς ἀρετήν.

(385)     Δηλοῖ δὲ τοῦτο καὶ αὐτὸς τῶν ἵππων ὁ ἀριθμός, τὴν

κατ’ ἀρετὴν τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας ἕξιν τυπῶν. Ὁ γὰρ

ἑπτακισχίλια ἑπτακόσια ἀριθμὸς ὡς χρονικὸς σημαίνει τὴν

ἐν ἀρεταῖς ὀξεῖαν κίνησιν, ὁ δὲ τριακονταὲξ τὴν ταῖς

ἀρεταῖς συντρέχουσαν τῆς φύσεως πρᾶξιν.

(390)     Ἡμίονοι δὲ ὀκτακόσιοι τεσσαρακονταπέντε. Ἡμίονός ἐστι

κατὰ τὸν ἐπαινούμενον λόγον ἡ παντελῶς κατὰ κακίαν

ἄγονος ἕξις. Διὸ πάνυ τῷ πνεύματι τῆς γραφῆς προσφυ-

ῶς τε καὶ πρεπόντως ὁ βασιλεύειν λαχὼν τοῦ Ἰσραὴλ

οὐχ ἵππῳ ἀλλ’ ἡμιόνῳ καθέζεσθαι προσετάγη, τοῦ λόγου

(395)δηλοῦντος ὅτι δεῖ τὸν θεωρητικὸν νοῦν, βασιλεύοντα τῶν

ἐν τοῖς οὖσι νοημάτων τε καὶ θεαμάτων καὶ τῶν οἰκείων

κινημάτων, ἕξιν ἄγονον ἔχειν κακίας, τουτέστι κακίαν μήτε

συλλαμβάνουσαν παντελῶς μήτε τίκτουσαν· ἐφ’ ἧς αὐτὸν

δεῖ περὶ θεωρίαν κινούμενον φέρεσθαι, μήπως, πνευματικὴν

(400)ποιούμενος τὴν τῶν ὄντων διάσκεψιν, λαθὼν περιπέσῃ τινὶ

τῶν παραφθείρειν διά τινος τῶν αἰσθητῶν πεφυκότων

πονηρῶν πνευμάτων τὴν ἁγνὴν τῆς καρδίας διάθεσιν.

     Οἴδαμεν δὲ καὶ ἐπὶ ψόγῳ κειμένην τῇ γραφῇ τὴν

ἡμίονον, ὡς τὸ μὴ γίνεσθε ἵππος καὶ ἡμίονος, οἷς οὐκ ἔ-

(405)στι σύνεσις, ἵππον καλέσαντος τοῦ λόγου τὴν χρεμετίζου-

σαν ἕξιν ταῖς τῶν παθῶν ἡδοναῖς, καὶ ἡμίονον τὴν τὸ

καλὸν μήτε συλλαμβάνουσαν μήτε τίκτουσαν ἕξιν, ἃς

ἀπηγόρευσεν ὁ λόγος ἰσοτίμως τοῖς σωτηρίας ἐφιεμένοις,

τὴν μὲν ὡς ἐνεργητικὴν κακίας, τὴν δὲ ὡς ἀρετῆς ἀπρα-

(410)ξίαν ἔχουσαν. Καὶ ἡ Ἀβεσσαλὼμ δὲ ἡμίονος ἐπὶ ψόγῳ

λαμβάνεται· ἐφ’ ἧς καθίσας ἐξῆλθε τὸν θάνατον ἐπιζητῶν

τοῦ γεννήσαντος, δηλοῦντος ἐν τούτοις τοῦ πνεύματος ὡς

ὁ κενοδοξίᾳ τινὶ δι’ ἀρετὴν ἢ γνῶσιν τρωθείς, τὴν κόμην

ματαίως διατρέφων τῆς οἰήσεως ἐπιτετεχνασμένην τε καὶ

(415)μικτήν, ὥσπερ ἡμίονον πρὸς ἀπάτην τῶν θεωμένων τὴν

ἠθικὴν ἐπιδείκνυται πολιτείαν· ἐφ’ ἧς αἰωρούμενος οἴεται

τὸν γεννήσαντα διὰ τῆς διδασκαλίας τοῦ λόγου πατέρα

χειρώσασθαι, πᾶσαν βουλόμενος τὴν τῷ πατρὶ προσοῦσαν

θεόθεν δόξαν τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς γνώσεως, ὡς ὑπερήφα-

(420)νος, εἰς ἑαυτὸν τυραννικῶς ἐφελκύσασθαι. Ἀλλ’ ὁ τοιοῦτος,

ἐξελθὼν εἰς τὸ πλάτος τῆς ἐν πνεύματι φυσικῆς

θεωρίας πρὸς τὸν ὑπὲρ ἀληθείας λογικὸν πόλεμον, διὰ τὴν

ζῶσαν αἴσθησιν τῷ δάσει τῆς δρυὸς τῶν ὑλικῶν θεαμάτων

κρατεῖται τῆς κόμης, αὐτὴν ἔχων δεσμοῦσαν τὸν νοῦν πρὸς

(425)θάνατον τὴν διάκενον οἴησιν, τὴν κρεμνῶσαν αὐτὸν ἀναμέσον

τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἀναμέσον τῆς γῆς. Οὐ γὰρ ἔχει γνῶσιν ὁ

κενόδοξος καθάπερ οὐρανὸν ἀνέλκουσαν αὐτὸν τῆς κατα-

σπώσης οἰήσεως, οὐδ’ αὖ πάλιν γῆν_τὴν ἐν τῇ ταπεινώσει

λέγω βάσιν τῆς πράξεως_καθέλκουσαν αὐτὸν τῆς

(430)ἀνασπώσης αὐτὸν φυσιώσεως· ὃν πενθεῖ καὶ θανόντα, διὰ

φιλανθρωπίαν, ὡς φιλόθεος, ὁ γεννήσας διδάσκαλος μιμή-

σει θεοῦ, μὴ βουλόμενος τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ ὡς τὸ

ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν αὐτόν.

     Ἵνα δὲ καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον θεωρήσωμεν τὸν τό-

(435)πον, Δαυὶδ τὸν πρακτικὸν νοῦν σαφῶς παραδείκνυσιν,

Ἀβεσσαλὼμ δὲ τὴν ἐκ τοῦ πρακτικοῦ κατὰ τὴν τοῦ νοῦ

πρὸς αἴσθησιν συνουσίαν τικτομένην οἴησιν. Αἴσθησις γάρ

ἐστιν ἡ θυγάτηρ τοῦ βασιλέως Γεσσούρ, ἣν λαβὼν ὁ Δαυὶδ

τὸν Ἀβεσσαλὼμ ἐγέννησεν. Ἑρμηνεύεται δὲ Γεσσοὺρ

(440)<ὁδηγία τοίχου.> Τοῖχος δὲ τὸ σῶμα προδήλως καθέστη-

κεν, ὁδηγία δὲ τοῦ σώματός ἐστιν ὁ νόμος τοῦ σώματος,

ἤγουν ἡ αἴσθησις, ἐξ ἧς γεννᾶται Ἀβεσσαλώμ, <πατρὸς

εἰρήνη νομιζομένη> ἑρμηνευόμενος, ὅπέρ ἐστι σαφῶς ἡ

οἴησις. Νομίζοντες γὰρ εἰρηνεύειν παθῶν, συνιστῶμεν τὴν

(445)οἴησιν· ἣν ἐπαναστᾶσαν αὐτῷ γνοὺς ὁ μέγας Δαυίδ, ἅτε

γνώσει τὴν πρᾶξιν διατελῶν καὶ τὴν σκηνὴν καὶ τὴν

Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν Ἰουδαίαν ἀφείς, φεύγει πέραν τοῦ

Ἰορδάνου πρὸς τὴν γῆν Γαλαάδ, τουτέστιν εἰς τὴν

<μετοικίαν τοῦ πένθους> ἢ τὴν <μετοικίαν τῆς

(450)μαρτυρίας> ἢ τὴν <ἀποκάλυψιν αὐτῶν,> ἀνάξιον ἑαυτὸν

κρίνας, διὰ τὴν ἐπαναστᾶσαν οἴησιν, τῆς ἁγίας σκηνῆς,

τουτέστι τῆς μυστικῆς θεολογίας, καὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ

τουτέστι τῆς εἰρηνικῆς καὶ τῶν θείων ἐποπτικῆς γνώσεως,

καὶ τῆς Ἰουδαίας, τουτέστι τῆς ἐπὶ χαρᾷ τῆς πράξεως

(455)ἐξομολογήσεως. Πρὸς γὰρ τὸ πένθος μετοικίσας ὁ νοῦς

τὰς οἰκείας δυνάμεις καὶ τὴν τῶν πρώην πεπραγμένων

καθάπερ μαρτυρίαν συνείδησιν καὶ τὴν μνήμην τῶν κατ’ εἶ-

δος πλημμεληθέντων_τοῦτο γάρ ἐστιν ἀποκάλυψις

αὐτῶν_καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν εἰς τὸν πρὸ τῆς χάριτος

(460)χρόνον τῇ διανοίᾳ γενόμενος_τοῦτο γάρ ἐστι πέραν τοῦ

Ἰορδάνου γενέσθαι_, καθ’ ὃν τῆς κατ’ ἀρετὴν καὶ γνῶσιν

ἠλλοτρίωτο χάριτος, καὶ τὴν ἰδίαν ἐπιγνοὺς ἀσθένειαν καὶ

τὴν ἰσχυρὰν καὶ ἀντίθετον τῆς οἰήσεως κτησάμενος ταπει-

νοφροσύνην, διὰ τῆς τῶν οἰκείων συναισθήσεως διαπερῶ-

(465)σαν πρὸς αὐτόν, ὄντα ἐν πένθει καλῷ, τὴν τύραννον οἴησιν

ἀποκτέννει καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν πάλιν ἐπανέρχεται δόξαν

καὶ τῆς γῆς κρατεῖ τοῦ Ἰούδα καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ,

βασιλεύει καὶ τῇ ἁγίᾳ σκηνῇ τοῦ θεοῦ λατρεύει τὴν

ἀκήρατον καὶ ἄμωμον λατρείαν.

(470)     Ἀλλ’ ἐπανέλθωμεν πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμιόνων τῶν

ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας ἀπολυθέντων Ἰουδαίων, τὸν ἐν αὐτῷ

πνευματικὸν κατὰ δύναμιν ἐποψόμενοι λόγον. Ἡμίονοι,

φησίν, ὀκτακόσιαι τεσσαρακονταπέντε. Δηλοῖ δὲ ὁ παρὼν

ἀριθμὸς τὴν τοῦ νοῦ κατὰ τὴν ἄγονον ἕξιν τῆς κακίας,

(475)τουτέστι τὴν μὴ τίκτουσαν κακίαν ἕξιν, πρός τε τὰ αἰσθητὰ

καὶ τὴν αἴσθησιν τελείαν ἀπάθειαν. Ὁ γὰρ ὀκτακόσια

σημαίνει τὴν χαρακτηριστικὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπά-

θειαν, ἐπαινετῶς λαμβανόμενος, ὁ δὲ τεσσαράκοντα τὰ

αἴσθητα, καὶ ὁ πέντε τὰς αἰσθήσεις.

(480)     Ὑποζύγια πεντακισχίλια πεντακόσια εἰκοσιπέντε. Ὑποζύγιόν

ἐστι τὸ ὑπεζευγμένον τῇ ψυχῇ σῶμα πρὸς ἀχθοφορίαν τῶν

ὑπὲρ ἀρετῆς κατὰ τὴν πρᾶξιν καμάτων τε καὶ πόνων,

ἤγουν ἡ κατ’ ἀρετὴν τοῦ σώματος ἕξις. Καὶ τάχα τοιούτους

ὄνους ἔχοντες οἱ τοῦ μεγάλου Ἰακὼβ υἱοὶ πρὸς ἀποτροφὴν

(485)τὸν ἐξ Αἰγύπτου σῖτον μετέφερον πρὸς τὴν γῆν τῆς

ἐπαγγελίας, τὴν ἐκ τῆς φυσικῆς θεωρίας, ὡς ἐξ Αἰγύπτου

σῖτον, τοῖς μαρσίπποις τῶν διανοιῶν ἀποκλεισθεῖσαν πνευ-

ματικὴν γνῶσιν διὰ πράξεως ἐπιτιθέντες τοῖς σώμασι καὶ

πρὸς τὴν μέλλουσαν ζωὴν μετακομίζοντες. Ὁ δὲ τούτων

(490)ἀριθμὸς τῶν ὄνων, σφαιρικὸς ὅλος ὑπάρχων, δηλοῖ τὴν

ὡσαύτως ἔχουσαν κίνησιν τῆς κατ’ ἀρετὴν περὶ πρᾶξιν

σωματικῆς ἕξεως, καὶ ἀτρέπτως τῷ λόγῳ τῆς γνώσεως

συμφερομένην. Μόνην γὰρ καλοῦσιν ἄτρεπτον τὴν σφαι-

ρικὴν κίνησιν, ὡς ὁμαλότητα διὰ πάντων παρὰ τὰς λοιπὰς

(495)τῶν ὄντων κινήσεις ἔχουσαν, οἱ περὶ ταῦτα δεινοί.

     Ταῦτα μὲν κατὰ τόνδε τὸν τρόπον ἡμῖν εἰρήσθω, τῆς ἡμῶν

κατὰ τὸ νοεῖν τε καὶ λέγειν οὐκ ἀπολειπόμενα δυνάμεως.

Εἰ δέ τις βούλεται πάλιν τῆς ἐκκλησίας ἐν τούτοις προ-

διατυποῦσθαι λέγειν τοὺς διαφόρους βαθμοὺς τῶν

(500)πιστευόντων, καὶ οἷον εἰπεῖν διαθέσεις, ἄνδρες εἰσὶν οἱ τὸ

μέτρον ἐφθακότες κατὰ τὸ ἐφικτὸν τῆς ἡλικίας τοῦ πληρώ-

ματος τοῦ Χριστοῦ καὶ κατ’ ἀγάπην αὐθαιρέτῳ γνώμῃ τὴν

ἀρετὴν κατορθοῦντες· παῖδές εἰσι καὶ παιδίσκαι οἱ φόβῳ

τῶν ἠπειλημένων αἰωνίων κολάσεων ὑπερχόμενοι τὸ βάρος

(505)τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας· ψάλται δὲ οἱ καλῶς τὸν περὶ

πρακτικῆς ἐξηγούμενοι λόγον καὶ τὰ πάθη τῶν ἄλλων

ἐξιώμενοι· ψαλτῳδοὶ δὲ οἱ τὸ κάλλος τῆς γνώσεως τῶν

θείων λόγων διὰ θεωρίας ἐκφαίνοντες καὶ τῶν ἄλλων

ἀπελαύνοντες ὥσπερ ζόφον τὴν ἄγνοιαν· κάμηλοι δὲ οἱ τὸ

(510)σκολιὸν τῆς γνώμης ἐξημεροῦντες τῷ λόγῳ πρὸς ἀρετήν·

ἵπποι δὲ οἱ· τὸ στάδιον τοῦ κατὰ θεὸν βίου καλῶς

διατρέχοντες· ἡμίονοι δὲ οἱ μιγάδες τὸ ἦθος καὶ ἐν τῷ

κοινῷ τὸ φιλόσοφον ἀβλαβῶς ἐπιδεικνύμενοι· ὄνοι ἤγουν

ὑποζύγια οἱ κατὰ τὴν πρᾶξιν ἔχοντες τὸ μοχθεῖν καὶ τὸν

(515)λόγον ἐπιβαίνοντα διὰ θεωρίας δεχόμενοι. Τούτους γάρ τις

συναγαγὼν τῆς ἁγίας ἐκκλησίας ἀθροίσει τὸ πλήρωμα,

πολλοῖς καὶ διὰ πολλῶν ἀρετῆς ὡραϊσμένον κάλλεσι.

     Τῆς μὲν οὖν τῶν ἀπορηθέντων πνευματικῆς θεωρίας ὁ

λόγος ἐνταῦθα, κατ’ ἐμὲ φάναι, τὸ πέρας εἴληφεν. Εἰ δέ τις

(520)εὑρεθῇ πλούτῳ κομῶν χάριτος γνωστικῆς, καὶ κατὰ τὸν

μέγαν Σαμουὴλ νοητῶς βλέπων τὰ ἔμπροσθεν, ἀποκαλύψει

σαφῶς ἡμῖν τὴν τῷ ῥητῷ τῶν γεγραμμένων κεκαλυμμένην

διάνοιαν τὸ ὑψηλὸν φῶς τῆς ἐν ὅλοις ἀληθείας γνωστικῶς

ἀπαστράπτουσαν, πείθων τοὺς μαθεῖν δυναμένους ὡς οὐδὲν

(525)ἀκαίρως οὐδὲ μάτην τῷ ἁγίῳ πνεύματι γέγραπται, κἂν

ἡμεῖς χωρεῖν οὐ δυνάμεθα, πάντα δὲ μυστικῶς καὶ εὐ-

καίρως καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἕνεκα σωτηρίας, ἧς ἀρχὴ καὶ

τέλος ἐστὶν ἡ σοφία, φόβον μὲν ἀρχομένη πρῶτον

δημιουργοῦσα καὶ πόθον ὕστερον τελειουμένη συνιστῶσα,

(530)μᾶλλον δὲ φόβος αὐτὴ κατ’ ἀρχὰς δι’ ἡμᾶς οἰκονομικῶς

γινομένη, ἵνα παύσῃ κακίας τὸν ἐραστήν, καὶ πόθος

ὕστερον φυσικῶς εὑρισκομένη δι’ ἑαυτὴν κατὰ τὸ τέλος,

ἵνα πληρώσῃ γέλωτος νοητοῦ τοὺς τὴν αὐτῆς πάντων τῶν

ὄντων ἀλλαξαμένους συμβίωσιν.

(535)     Τοιούτους ἐγὼ ἀναγράφεσθαι ἄνδρας τῷ πνεύματι πεπί-

στευκα, τοιούτους παῖδας καὶ παιδίσκας, τοιούτους ψάλτας

καὶ ψαλτῳδούς, τοιαύτας καμήλους, τοιούτους ἵππους,

τοιαύτας ἡμιόνους καὶ τοιούτους ὄνους, οὓς γράφειν οἷ-

δε τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐχ οὓς σωματικὴ περιγράφειν

(540)πέφυκεν αἴσθησις, ἀλλ’ οὓς ὑποδέχεται νοῦς καθαρὸς τῷ

καλάμῳ τυπουμένους τῆς χάριτος.

 

Ἐρώτησις νϚʹ

(2)     Πάλιν γέγραπται ἐν τῷ δευτέρῳ Ἔσδρα· Καὶ ἀκούσαντες

οἱ ἐχθροὶ τῆς φυλῆς Ἰούδα καὶ Βενιαμὶν ἐληλύθασιν

ἐπιγνῶναι τίς ἡ φωνὴ τῶν σαλπίγγων καὶ ἐπέγνωσαν ὅτι

(5)οἱ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας οἰκοδομοῦσι τὸν ναὸν τῷ κυρίῳ

θεῷ Ἰσραήλ, καί, προσελθόντες τῷ Ζοροβάβελ καὶ τῷ

Ἰησοῦ καὶ τοῖς ἡγουμένοις τῶν πατριῶν, λέγουσιν αὐτοῖς·

Συνοικοδομήσωμεν ὑμῖν, ὁμοίως γὰρ ὑμῖν ἀκούομεν τοῦ

κυρίου ὑμῶν καὶ αὐτῷ ἐπιθύομεν ἀφ’ ἡμερῶν Ἀσβακαφὰθ

(10)βασιλέως Ἀσσυρίων, ὃς μετήγαγεν ἡμᾶς ἐνταῦθα. Καὶ

εἶπεν αὐτοῖς Ζοροβάβελ καὶ Ἰησοῦς καὶ οἱ ἡγούμενοι τῶν

πατριῶν τοῦ Ἰσραήλ· Οὐχ ἡμῖν καὶ ὑμῖν τοῦ οἰκοδομῆσαι

τὸν οἶκον κυρίῳ θεῷ ἡμῶν· ἡμεῖς γὰρ μόνοι οἰκο-

δομήσομεν τῷ κυρίῳ τοῦ Ἰσραήλ. Τί ἄρα σημαίνει ταῦτα,

(15)καὶ μάλιστα ὁ φθόνος, δι’ ὃν οὐκ ἠθέλησαν συνοικοδομῆσαι

αὐτοῖς τοὺς τῷ αὐτῷ θρησκεύοντας θεῷ;

     Ἀπόκρισις. Ἰούδας <ἐξομολόγησις> ἑρμηνεύεται· διττὸς

δὲ τῆς φωνῆς ταύτης ὁ λόγος· ὁ μὲν ἐπ’ εὐχαριστίᾳ τῶν δε-

δωρημένων ἀγαθῶν γινόμενος, ὁ δὲ ἐπ’ ἐλέγχῳ καὶ ἐτα-

(20)σμῷ τῶν κακῶς πεπραγμένων λεγόμενος. Ἐξομολόγησις

γὰρ λέγεται καὶ ἡ παρὰ τῶν εὖ πεπονθότων μετ’ εὐχαρι-

στίας τῶν θείων εὐεργεσιῶν ἀπαρίθμησις καὶ ἡ τῶν κακῶς

πεπραγμένων παρὰ τῶν ὑπαιτίων ἐξαγόρευσις. Ἀμφότερα

δὲ ταπεινώσεως ὑπάρχει ποιητικά· ὅ τε γὰρ ἐπ’ ἀγαθοῖς

(25)εὐχαριστῶν ὁμοῦ καὶ ὁ ἐπ’ ἐγκλήμασιν ἐταζόμενος ταπει-

νοῦται, ὁ μὲν ἑαυτὸν κρίνων ἀνάξιον τῶν δοθέντων καλῶν,

ὁ δὲ λαβεῖν ἄφεσιν τῶν πλημμεληθέντων δεόμενος. Βενια-

μὶν δὲ <πένθος ἢ στεναγμὸς μητρὸς ἢ μέτρον μητρὸς

ἢ υἱὸς δεξιᾶς ἢ οἰκοδομὴ λαοῦ> κατὰ τὴν ἀκριβῆς τῆς

(30)παρ’ Ἑβραίοις φωνῆς ἑρμηνεύεται δύναμιν. Οὐκοῦν πᾶς

ἐξομολογούμενος καθ’ ἕνα τῶν εἰρημένων τρόπων τῆς

φυλῆς ἐστι τοῦ Ἰούδα, καὶ πᾶς ὑπὲρ ἀρετῆς πενθῶν ἤ,

μητρὸς δίκην, ἔχων τὴν δικαιοσύνην τὸν ἑαυτοῦ βίον τε

καὶ λόγον δεξιῶς ὁρίζουσαν ἢ πολλῶν ὑπάρχων δι’ ἀρετῆς

(35)περιουσίαν καὶ χύσιν τῆς ἐν λόγῳ διδασκαλίας πρὸς

σωτηρίαν ὁδὸς καὶ οἰκοδομὴ τῆς φυλῆς ὑπάρχει τοῦ Βενια-

μίν. Τοιούτους γὰρ οἶδεν ὁ λόγος τοὺς ἐλευθερίαν λαμ-

βάνοντας τῆς τῶν παθῶν αἰχμαλωσίας καὶ τῆς τῶν

αἰσθητῶν ἐκβαίνοντας σχέσεως καὶ οἶκον τῷ κυρίῳ, κατὰ

(40)τὴν ἕξιν τῆς ἀπαθείας γενομένους, οἰκοδομεῖν δυναμένους·

οἶκον δὲ λέγω τὸν ἐξ ἀρετῶν διαφόρων καὶ λόγων κατά

τε πρᾶξιν καὶ θεωρίαν οἰκοδομούμενον νοῦν εἰς κατοι-

κητήριον θεοῦ ἐν πνεύματι.

     Ἐχθροὶ δὲ τούτων εἰσὶ τὰ τέσσαρα ἔθνη τὰ μετοικισθέντα

(45)εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ ὑπὸ Ἀσβακαφὰθ βασιλέως Ἀς-

σούρ· οὖτος γὰρ πρῶτος εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ κατῴκι-

σεν ἄνδρας Βαβυλωνίους καὶ ἄνδρας Χοὺθ καὶ ἄνδρας

Αἱμὰθ καὶ τοὺς Εὐαίους. Οἱ μὲν οὖν Βαβυλώνιοι τὴν

ὑπερηφανίαν δηλοῦσιν, <συγκεχυμένη φρόνησις> ἑρ-

(50)μηνευόμενοι, Χουθαῖοι δὲ τὴν κενοδοξίαν, πρὸς τὴν

ἄκαρπον οἴησιν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς μεταβάλλοντες τὴν διάνοιαν

_<ἔκστασις> γὰρ καὶ τούτων ἑρμηνευόμενον τὸ ὄνομα ση-

μαίνει_, οἱ δὲ ἄνδρες Αἱμὰθ τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν_

Αἱμὰθ γὰρ <ὅρασις φαινομένων> ἑρμηνεύεται_, δι’ ἧς τὰ

(55)ἁδρότερα τῶν λημμάτων τοῖς ψευδῶς μετιοῦσι δι’

ἀνθρώπους τὴν ἀρετὴν ἐπινενόηται. Οἱ δὲ Εὐαῖοι τὴν

ἀπάτην δηλοῦσι τῆς ὑποκρίσεως· <ὀφιώδεις> γὰρ ἑρμη-

νεύονται, κατὰ τὸν πρῶτον ὄφιν δι’ ἀπάτης καὶ ὑποκρίσεως

φιλικῆς, ὡς τὸν Ἀδάμ, τοὺς πειθομένους ἀρετῆς ἐξοικίζον-

(60)τες. Ἀσβακαφὰθ δέ, ὁ τούτους εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ

μετοικίσας, <αἰχμαλωτεύων ὀπίσθιος> ἑρμηνεύεται, τουτ-

έστιν ἀφανῶς ἢ λανθανόντως, ἢ πάλιν <αἰχμαλωτεύων

δεσμοῖς.> Οὗτος δὲ σαφῶς ἐστιν ὁ διάβολος, ὁ πάντα

λανθανόντως ποιῶν πρὸς καθαίρεσιν τῆς ἀνθρωπίνης φύ-

(65)σεως καὶ σειραῖς ἕκαστον τῶν οἰκείων ἁμαρτιῶν δια-

σφίγγων. Οὗτος εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραήλ, τὴν ἕξιν λέγω

τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς γνώσεως, μετῴκισε τὴν ὑπερηφανίαν

καὶ τὴν κενοδοξίαν καὶ τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν καὶ τὴν

ὑπόκρισιν, παραζεύξας αὐτὰς τοῖς ἐναρέτοις τε καὶ γνωστι-

(70)κοῖς, ἵνα κλέψῃ τῶν κοπιώντων ἐν ἀγαθοῖς τοὺς πόνους,

ἐπ’ ἄλλα παρὰ τὴν αἰτίαν τὸν σκοπὸν σοφιστικῶς ἀπ-

άγων τῶν γινομένων.

     Καὶ τάχα τούτους γινώσκων τοὺς πονηροὺς δαίμονας

παρέπεσθαι τοῖς ἐναρέτοις ὁ θεῖος ἀπόστολος Κορινθίους

(75)ἔπειθε, γράφων ὡς οὐκ ἐν λόγῳ κολακείας γέγονε πρὸς

αὐτούς, ὡς ὑποκριτής, τοῦτο τυχὸν ἐκείνων περὶ αὐτοῦ

νομιζόντων, οὔτε προφάσει πλεονεξίας, ὡς ἀνθρωπάρε-

σκος, οὔτε ζητῶν δόξαν παρά τινος, ὡς κενόδοξος· τὴν

γὰρ ὑπερηφανίαν παρεσιώπησεν, φανεροὺς ἔχων τῆς ταπει-

(80)νοφροσύνης τοὺς ἀληθεῖς χαρακτῆρας τούς τε μυρίους

διωγμοὺς καὶ τὰ τοῦ σώματος παθήματα καὶ τὴν ἄγαν

ἀκτημοσύνην καὶ τὴν ἐν τῷ λόγῳ τῷ κατὰ προφορὰν

ἰδιωτείαν· εἰ γὰρ καὶ ἰδιώτης τῷ λόγῳ, φησίν, ἀλλ’ οὐ τῇ

γνώσει.

(85)     Οὗτοι, ἀκούσαντες τῆς φωνῆς τῶν σαλπίγγων, ἐληλύθα-

σιν ἐπιγνῶναι τίς ἡ φωνή· καὶ ἐπέγνωσαν ὅτι οἱ ἐκ τῆς

αἰχμαλωσίας οἰκοδομοῦσι τὸν ναὸν τῷ κυρίῳ θεῷ Ἰσραήλ.

Σάλπιγγές εἰσιν, ὧν τῆς φωνῆς ἀκούουσιν οἱ ἀκάθαρτοι

δαίμονες, οἱ περὶ ἀρετῆς καὶ γνώσεως λόγοι. Φωνὴ δὲ

(90)τούτων ὑπάρχει τῶν λόγων τὰ ἔργα τῶν ἀρετῶν καὶ ἡ

κατ’ ἦθος τῶν τρόπων εὐστάθεια τῶν διὰ μετανοίας πρὸς

ἀρετὴν ἀπὸ κακίας ἐπανελθόντων καὶ ἐξ ἀγνοίας πρὸς

ἐπίγνωσιν θεοῦ ἐπαναβεβηκότων.

     Καὶ προσῆλθον τῷ Ζοροβάβελ καὶ Ἰησοῦ καὶ τοῖς

(95)ἡγουμένοις τῶν πατριῶν, καὶ λέγουσιν αὐτοῖς· Συνοικο-

δομήσωμεν ὑμῖν, ὁμοίως γὰρ ὑμῖν ἀκούομεν τοῦ κυρίου

ὑμῶν καὶ αὐτῷ ἐπιθύομεν. Ζοροβάβελ ἐστὶν ὁ πρακτι-

κὸς νοῦς καὶ Ἰησοῦς ὁ θεωρητικός, ἡγούμενοι δὲ τῶν

πατριῶν εἰσιν αἱ τῆς ψυχῆς δυνάμεις, ἐξ ὧν ὥρμηνται τῆς

(100)ἀρετῆς οἱ τρόποι καὶ οἱ λόγοι τῆς γνώσεως, οἷς προς-

έρχονται τῆς ὑπερηφανίας καὶ τῆς κενοδοξίας ἀνθρωπα-

ρεσκείας τε καὶ ὑποκρίσεως οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, λέγον-

τες· Συνοικοδομήσωμεν ὑμῖν τὸν ναὸν κυρίου. Οὐδεὶς γὰρ

τούτων τῶν πονηρῶν δαιμόνων τοῦ ἐναρέτου ποτὲ κωλύει

(105)τὸ πρόθυμον, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον, τὰς ἐλλείψεις δολερῶς

περικόψας τῶν ἀρετῶν, τὰς ἐπιτάσεις ὑπαγορεύει, τοῖς

ἀγωνισταῖς συμπροθυμούμενος, ἵνα πρὸς ἑαυτὸν ὅλην

ποιήσηται τοῦ ἀσκουμένου τὴν ἔννοιαν, παραπολέσασαν τὸ

ἶσον τῆς μεσότητος στάθμιον, καὶ λάθῃ πρὸς ἄλλο παρὰ τὸ

(110)δοκοῦν ὁδεύουσα καταγώγιον. Διὸ φασὶν οἱ κακοῦργοι·

ὁμοίως ὑμῖν ἀκούομεν τοῦ κυρίου ὑμῶν. Οὔτε γὰρ μισοῦσι

σωφροσύνην οὔτε νηστείαν βδελύσσονται, οὐ χρημάτων

διάδοσιν, οὐ φιλοξενίαν, οὐ ψαλμῳδίαν, οὐ σχολὴν ἀνα-

γνώσεως, οὐ τῶν μαθημάτων τὰ ὑψηλότερα, οὐ χαμευ-

(115)νίαν, οὐκ ἀγρυπνίαν, οὐ τὰ λοιπὰ πάντα, δι’ ὧν ὁ κατὰ

θεὸν χαρακτηρίζεται βίος, ἕως πρὸς αὐτοὺς νένευκεν ὁ

σκοπὸς καὶ ἡ αἰτία τῶν γινομένων. Τοὺς μὲν γὰρ ἄλλους

τάχιον ἴσως ὁ ἀσκητὴς καταλαβόμενος δαίμονας, ῥᾳδίως

τὴν ἐξ αὐτῶν βλάβην διαδιδράσκει. Τούτους δέ, δοκοῦντας

(120)συνεργεῖν τῷ δρόμῳ τῆς ἀρετῆς καὶ οἷον συνοικοδομεῖν

βουλομένους τὸν ναὸν κυρίῳ, τίς ἂν τῶν ἄγαν ὑψηλῶν

καταλάβοι νοῦς, χωρὶς τοῦ διὰ πάντων χωροῦντος ἐνερ-

γοῦς λόγου καὶ ζῶντος καὶ διϊκνουμένου ἄχρι μερισμοῦ

ψυχῆς καὶ πνεύματος, τουτέστι διαγινώσκοντος τίνα

(125)τῶν ἔργων ἢ νοημάτων εἰσὶ ψυχικά, τουτέστι εἴδη φυσικὰ

τῆς ἀρετῆς ἢ κινήματα, καὶ τίνα τυγχάνει πνευματικά,

τουτέστιν ὑπὲρ φύσιν καὶ θεὸν χαρακτηρίζοντα, τῇ φύσει

δὲ κατὰ χάριν διδόμενα, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν τὴν

πρὸς τοὺς πνευματικοὺς λόγους τῶν κατ’ ἀρετὴν τρόπων

(130)ἁρμόδιον ἢ ἀναρμόδιον διόλου σύννευσιν ἐπισταμένου,

κρίνοντός τε τὰς ἐνθυμήσεις καὶ τὰς ἐννοίας τῶν καρ-

διῶν, τουτέστι τὰς ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἀφανεῖς κατὰ τὸ

βάθος σχέσεις καὶ τὰς κατὰ ψυχὴν ἀοράτους τούτων αἰτίας,

οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανής, ἐν ἡμῖν δηλονότι τοῖς λανθάνειν

(135)δοκοῦσιν, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα, οὐ μόνον

τὰ γεγενημένα τε καὶ νενοημένα, ἀλλ’ ἤδη καὶ τὰ γενησόμε-

να παρ’ ἡμῶν καὶ τὰ νοηθησόμενα; Περὶ γὰρ μελλούσης

τυχὸν πράξεως καὶ νοήσεως τὸ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς

λόγος φησίν· οὐ γὰρ περὶ γεγενημένης, ἥτις καὶ ἡμῖν

(140)αὐτοῖς καὶ ἄλλοις πεφανέρωται, σχολῇ γ’ ἂν θεῷ, τῷ

πάντας τοὺς ἀπείρους τούς τε προγενομένους καὶ ὄντας

καὶ ἐσομένους αἰῶνας προεγνωκότι καὶ τῆς πάντων γε-

νέσεως προειληφότι κατὰ φύσιν τὴν γνῶσιν καὶ οὐκ ἐκ

τῶν ὄντων, ἐξ ἑαυτοῦ δὲ τὴν τῶν ὄντων ἐν ἑαυτῷ

(145)προσυνειληφότι γνῶσιν. Μόνος γὰρ αὐτὸς τῶν ὄντων

ὑπάρχει κατὰ φύσιν γνῶσις, ὡς τῶν ὄντων αἴτιος, καὶ

πάλιν αὐτογνῶσις, ὡς ὑπὲρ αἰτίαν φύσει τὴν ἑαυτοῦ

γνῶσιν ἔχων, καὶ ταύτης ἔτι κατὰ τὸν πάντα καὶ πάμπαν

τῆς ἀπειρίας ὑπεράπειρον ἀπειράκις λόγον ἀνῳκισμένος,

(150)ὅτι καὶ τῆς οὕτω λεγομένης γνώσεως δημιουργὸς παντὶ

λόγῳ τε καὶ τρόπῳ, καὶ πάσης ἄλλης λεχθῆναι ἢ νοηθῆναι

δυναμένης γνώσεως, ὑπάρχων ἀπρόσιτος.

     Τίς, τοῦτον οὐκ ἔχων ἐνοικοῦντα τὸν λόγον τῷ βάθει τῆς

καρδίας, δυνήσεται, τοὺς ἀφανεῖς δόλους τῆς καθ’ ἡμῶν

(155)ὑποκρίσεως τῶν δαιμόνων ὑπαλύξας, στῆναι καθ’ ἑαυτὸν

μονώτατος, χωρίς τινος ἐπιμιξίας, καὶ οἰκοδομῆσαι τοῦ

κυρίου τὸν ναὸν κατὰ τὸν μέγαν Ζοροβάβελ καὶ τὸν

Ἰησοῦν καὶ τοὺς ἡγουμένους τῶν πατριῶν, φάσκοντας

διαρρήδην μεγάλῃ τῇ φωνῇ τοῖς ἀπαταιῶσι πνεύμασι τῆς

(160)ὑπερηφανίας καὶ τῆς κενοδοξίας καὶ τῆς ἀνθρωπαρεσκείας

καὶ τῆς ὑποκρίσεως· Οὐχ ἡμῖν καὶ ὑμῖν τοῦ οἰκοδομῆσαι

τὸν οἶκον κυρίῳ τῷ θεῷ ἡμῶν· ἡμεῖς γὰρ μόνοι οἰκο-

δομήσομεν τῷ κυρίῳ τοῦ Ἰσραήλ, γινώσκων ὡς ἡ τούτων

ἐπιμιξία τῆς ὅλης οἰκοδομῆς ποιεῖται φθορὰν καὶ καθαίρε-

(165)σιν, καὶ συλᾷ τῆς τῶν θείων ἀναθημάτων εὐπρεπείας τὴν

χάριν; Οὐδεὶς γὰρ δύναται, τινὰ τῶν εἰρημένων δαιμόνων

ἔχων τὴν ἀρετὴν συμμετερχόμενον, ταύτην τῷ κυρίῳ οἰκο-

δομῆσαι· οὐ γὰρ ἔχει τὸν θεὸν τῶν γινομένων τέλος, ὃν

θεώμενος ταύτην διέξεισιν, ἀλλὰ τὸ πάθος, ὅπερ διὰ ταύτης

(170)συνίστησι. Οὐ φθονοῦντες οὖν οἱ ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας οὐ

κατεδέξαντο τοὺς Βαβυλωνίους καὶ τοὺς Χουθαίους καὶ

τοὺς Αἱμαθαίους καὶ τοὺς Εὐαίους συνοικοδομοῦντας αὐτοῖς

τὸν τοῦ κυρίου ναόν, ἀλλ’ ἐπεγνωκότες τοὺς φιλικοὺς

δόλους τῆς τῶν δαιμόνων κακουργίας, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ

(175)λεληθότως αὐτοῖς βουλομένης κατεργάσασθαι τῆς ἁμαρτίας

τὸν θάνατον.

     Γένοιτο δὲ καὶ ἡμᾶς ἀεὶ λέγειν τοῖς ἐν πλάσματι φιλίας

πνευματικῆς ἀοράτως προσβάλλουσι πνεύμασι τῆς πονηρίας

καὶ λέγουσι Συνοικοδομήσωμεν ὑμῖν τὸν ναὸν τῷ κυρίῳ

(180)ὑμῶν· Οὐχ ὑμῖν καὶ ἡμῖν τοῦ οἰκοδομῆσαι τὸν οἶκον κυρίῳ

τῷ θεῷ ἡμῶν· ἡμεῖς γὰρ μόνοι οἰκοδομήσομεν τῷ κυρίῳ

τοῦ Ἰσραήλ. Μόνοι μέν, ὅτι τῶν κατ’ ἔλλειψιν τῇ ἀρετῇ

πολεμούντων ἐλευθερωθέντες πνευμάτων, ὧν καὶ ἐκβεβή-

καμεν, οὐ βουλόμεθα ταῖς ὑπερβολαῖς δι’ ὑμῶν ἐπαρθέντας

(185)πάλιν περιπαρῆναι καὶ πεσεῖν πτῶσιν τοσοῦτον τῆς προ-

τέρας χαλεπωτέραν, ὅσον τῆς μὲν ἦν ἐπανόδου ἐλπὶς

εὐχερὴς συγγνωσθεῖσι διὰ τὴν ἀσθένειαν, τῆς δὲ ἢ οὐκ ἔ-

στιν ἢ δυσχερὴς ἔσται μισηθεῖσι διὰ τὴν ὑπερηφανίαν καὶ

τοῦ δεξιοῦ ποιουμένοις ἕτερόν τι δεξιώτερον· οὐ μόνοι δὲ

(190)πάλιν, ὅτι τοὺς ἁγίους ἀγγέλους ἔχομεν τῶν καλῶν συλ-

λήπτορας, μᾶλλον δὲ τὸν θεὸν αὐτὸν ἐν ἡμῖν ἑαυτὸν ἐμφα-

νίζοντα διὰ τῶν ἔργων τῆς δικαιοσύνης καὶ ἡμᾶς ἑαυτῷ

ναὸν ἅγιον οἰκοδομοῦντα καὶ παντὸς πάθους ἐλεύθερον.

 

Ἐρώτησις νζʹ

(2)     Πολὺ ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη. Τί ἐστι τὸ

ἐνεργουμένη;

     Ἀπόκρισις. Κατὰ δύο τρόπους ἐνεργουμένην οἶδα τοῦ

(5)δικαίου τὴν δέησιν· καθ’ ἕνα μέν, ὁπόταν μετὰ τῶν

κατ’ ἐντολὴν ἔργων τῷ θεῷ τὴν ταύτης ποιεῖται προς-

αγωγὴν τῆς δεήσεως ὁ εὐχόμενος καὶ μή, μόνον ἐν ψιλῷ

λόγῳ καὶ διακένῳ φωνῆς ἤχῳ τῆς γλώττης ἐκπίπτουσαν,

ἀργὴν κεῖσθαι τὴν δέησιν καὶ ἀνυπόστατον, ἀλλ’ ἐνεργὸν

(10)καὶ ζῶσαν, τοῖς τρόποις τῶν ἐντολῶν ψυχουμένην_εὐχῆς

γὰρ καὶ δεήσεως ὑπόστασις ἡ διὰ τῶν ἀρετῶν ὑπάρχει

προδήλως ἐκπλήρωσις, καθ’ ἣν ἰσχυρὰν καὶ πάντα δυνα-

μένην ὁ δίκαιος ἔχει τὴν δέησιν, ἐνεργουμένην ταῖς ἐντο-

λαῖς_· καθ’ ἕτερον δὲ τρόπον, ὁπόταν ὁ τῆς εὐχῆς τοῦ

(15)δικαίου δεόμενος τὰ ἔργα τῆς εὐχῆς διαπράττεται, τόν τε

πρότερον διορθούμενος βίον καὶ τὴν δέησιν ἰσχυρὰν τοῦ

δικαίου ποιούμενος, διὰ τῆς οἰκείας καλῆς ἀναστροφῆς

δυναμουμένην.

     Οὐ γὰρ ὄφελος τῆς τοῦ δικαίου δεήσεως, τοῦ ταύτης

(20)χρῄζοντος πλέον τῶν ἀρετῶν ἡδομένου τοῖς πλημμελήμα-

σιν, ἐπεὶ καὶ ὁ μέγας ποτὲ Σαμουὴλ ἐπένθει πλημμελοῦντα

τὸν Σαούλ, ἀλλ’ οὐκ ἴσχυσε τὸν θεὸν ἱλεώσασθαι, μὴ λαβὼν

συλλήπτορα τοῦ πένθους τὴν καθήκουσαν τοῦ πλημμε-

λοῦντος διόρθωσιν. Διὸ τοῦ ἀνονήτου πένθους ὁ θεὸς

(25)καταπαύων τὸν ἑαυτοῦ θεράποντά φησι πρὸς αὐτόν· ἕως

πότε σὺ πενθεῖς ἐπὶ Σαούλ, καὶ ἐγὼ ἐξουδένωκα αὐτὸν

τοῦ μὴ βασιλεύειν ἐπὶ Ἰσραήλ; Καὶ πάλιν Ἱερεμίας ὁ

συμπαθέστατος ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων, περὶ τὴν

πλάνην μανέντος τῶν δαιμονίων, οὐκ εἰσακούεται προς-

(30)ευχόμενος, οὐκ ἔχων εἰς προσευχῆς δύναμιν τὴν ἀπὸ

τῆς πλάνης τῶν ἀθέων Ἰουδαίων ἐπιστροφήν. Ὅθεν τοῦ

διακενῆς προσεύχεσθαι καὶ τοῦτον ἀπάγων ὁ θεός φησι·

καὶ σύ, μὴ προσεύχου περὶ τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ μὴ ἀξίου

τοῦ ἐλεηθῆναι αὐτούς, καὶ μὴ εὔχου καὶ μὴ προσέλθῃς μοι

(35)περὶ αὐτῶν ἔτι, ὅτι οὐκ εἰσακούσομαι.

     Πολλῆς γὰρ ὄντως ἐστὶν ἀβελτερίας, ἵνα μὴ λέγω παρα-

φροσύνης, δι’ εὐχῆς δικαίων ἐπιζητεῖν σωτηρίαν τὸν κατὰ

διάθεσιν τοῖς ὀλεθρίοις ἡδόμενον κἀκείνων αἰτεῖσθαι

συγχώρησιν, οἷς ἐγκαυχᾶται κατ’ ἐνέργειαν προθέσει σπι-

(40)λούμενος, δέον μὴ ἀργὴν ἐᾶν γίνεσθαι καὶ ἀκίνητον τοῦ

δικαίου τὴν δέησιν τὸν ταύτης δεόμενον, εἴπερ ἀληθῶς τοῖς

πονηροῖς ἀπεχθάνεται, ἀλλ’ ἐνεργὸν ποιεῖν καὶ ἰσχυράν, ταῖς

οἰκείαις ἀρεταῖς πτερουμένην καὶ φθάνουσαν τὸν συγ-

χώρησιν διδόναι τῶν πλημμεληθέντων δυνάμενον.

(45)     Εἴτε οὖν ἐκ τοῦ ποιουμένου τὴν δέησιν δικαίου, εἴτε ἐκ

τοῦ γίνεσθαι ταύτην αἰτουμένου τὸν δίκαιον ἐνεργουμένη,

πολὺ ἰσχύει τοῦ δικαίου ἡ δέησις· ὑπὸ μὲν γὰρ τοῦ

δικαίου ἐνεργουμένη δίδωσιν αὐτῷ παρρησίαν πρὸς τὸν

δοῦναι δυνάμενον τὰ τῶν δικαίων αἰτήματα, ὑπὸ δὲ τοῦ

(50)ταύτην αἰτουμένου τὸν δίκαιον τῆς προτέρας αὐτὸν μοχθη-

ρίας ἀφίστησιν, μεταβάλλουσα πρὸς ἀρετὴν αὐτῷ τὴν

διάθεσιν.

 

Ἐρώτησις νηʹ

(2)     Ἐν ᾧ ἀγαλλιᾶσθε, ὀλίγον ἄρτι εἰ δέον ἐστὶ λυπηθέντας

ἡμᾶς ἐν ποικίλοις πειρασμοῖς. Πῶς τις λυπούμενος ἐν

πειρασμοῖς δύναται ἀγαλλιᾶσθαι ἐν ᾧ λυπεῖται;

(5)     Ἀπόκρισις. Τὴν λύπην διττὴν οἶδε τῆς ἀληθείας ὁ

λόγος· τὴν μὲν κατὰ ψυχὴν ἀφανῶς, τὴν δὲ κατ’ αἴσθησιν

φανερῶς συνισταμένην, καὶ τὴν μὲν ὅλον τῆς ψυχῆς τὸ

βάθος περιλαμβάνουσαν, τῇ μάστιγι τῆς συνειδήσεως αἰκι-

ζόμενον, τὴν δὲ πᾶσαν τὴν αἴσθησιν περιγράφουσαν, τῷ

(10)βάρει τῶν ἀλγεινῶν συστελλομένην τῆς φυσικῆς δια-

χύσεως, καὶ τὴν μὲν τῆς κατ’ αἴσθησιν ἡδονῆς, τὴν δὲ

τῆς κατὰ ψυχὴν εὐφροσύνης τέλος ὑπάρχουσαν· μᾶλλον

δέ, τὴν μὲν τῶν κατ’ αἴσθησιν γνωμικῶν, τὴν δὲ τῶν

κατ’ αὐτὴν συμπέρασμα παρὰ γνώμην παθῶν τυγχάνουσαν.

(15)Λύπη γάρ ἐστιν, κατ’ ἐμὲ φάναι, διάθεσις ἡδονῶν ἐστερη-

μένη· στέρησις δὲ καθέστηκεν ἡδονῶν πόνων ἐπαγωγή·

πόνος δὲ σαφῶς ἐστι φυσικῆς ἕξεως ἔλλειψις ἢ

ὑποχώρησις· ἔλλειψις δὲ φυσικῆς ἐστιν ἕξεως πάθος τῆς

κατὰ φύσιν ὑποκειμένης τῇ ἕξει δυνάμεως· πάθος δὲ τῆς

(20)κατὰ φύσιν ὑποκειμένης τῇ ἕξει δυνάμεώς ἐστιν ὁ κατὰ

τὴν παράχρησιν τῆς φυσικῆς ἐνεργείας τρόπος· παράχρησις

δὲ τοῦ κατ’ ἐνέργειαν τρόπου καθέστηκεν ἡ πρὸς τὸ μὴ

πεφυκὸς κατὰ φύσιν καὶ ὑφιστάμενον τῆς δυνάμεως

κίνησις.

(25)     Ὥσπερ δὲ τὴν λύπην διττήν, ὡς ἔφην, οἶδεν ὁ λόγος,

οὕτως καὶ τῶν πειρασμῶν διττὸν ἐπίσταμαι τὸν τρόπον·

τὸν μὲν κατὰ γνώμην, τὸν δὲ παρὰ γνώμην, καὶ τὸν μὲν

ἑκουσίων ἡδονῶν δημιουργόν, τὸν δὲ ἀκουσίων ὀδυνῶν

ἐπακτικόν. Ὁ γὰρ κατὰ γνώμην πειρασμὸς τὰς κατὰ προ-

(30)αίρεσιν ἑκουσίους σαφῶς συνίστησιν ἡδονάς, ὁ δὲ παρὰ

γνώμην προδήλως τοὺς ἀκουσίους παρὰ προαίρεσιν

ἐφίστησι πόνους, καὶ ὁ μὲν τῆς κατὰ ψυχήν, ὁ δὲ τῆς

κατ’ αἴσθησιν λύπης καθέστηκεν αἴτιος.

     Ὅθεν οἶμαι τὸν μὲν κύριον καὶ θεόν, πῶς δεῖ προς-

(35)εύχεσθαι τοὺς οἰκείους διδάσκοντα μαθητάς, τὸ κατὰ

γνώμην εἶδος τῶν πειρασμῶν ἀπεύχεσθαι φάσκειν· καὶ μὴ

εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, τῶν ἡδονικῶν δηλονότι καὶ

γνωμικῶν καὶ ἑκουσίων πειρασμῶν μὴ ἐγκαταλειφθῆναι

πεῖραν λαβεῖν εὔχεσθαι τοὺς οἰκείους διδάσκοντα μαθητάς,

(40)τὸν δὲ μέγαν Ἰάκωβον, τὸν τοῦ κυρίου λεγόμενον

ἀδελφόν, πρὸς τὸ τῶν ἀκουσίων πειρασμῶν εἶδος δι-

δάσκοντα μὴ συστέλλεσθαι τοὺς ὑπὲρ ἀληθείας ἀγωνιζο-

μένους φάναι· πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν

πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις, δηλονότι τοῖς ἀκουσίοις

(45)καὶ παρὰ γνώμην καὶ πόνων ποιητικοῖς πειρασμοῖς. Καὶ

δηλοῦσι σαφῶς, ἐκεῖ μὲν ἐπάγων ὁ κύριος· ἀλλὰ ῥῦσαι

ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ἐνταῦθα δὲ ὁ μέγας Ἰάκωβος·

γινώσκοντες ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζε-

ται ὑπομονήν· ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω, ἵνα ἦτε

(50)τέλειοι καὶ ὁλόκληροι, ἐν μηδενὶ λειπόμενοι. Τέλειός ἐστιν

ὁ τοῖς ἑκουσίοις δι’ ἐγκρατείας μαχόμενος καὶ τοῖς ἀκου-

σίοις δι’ ὑπομονῆς ἐγκαρτερῶν πειρασμοῖς, καὶ ὁλόκληρός

ἐστιν ὁ καὶ τὴν πρᾶξιν μετὰ γνώσεως καὶ τὴν θεωρίαν οὐκ

ἄπρακτον διανύων.

(55)     Διῃρημένης γὰρ εἰς ψυχήν τε καὶ αἴσθησιν τῆς τε λύπης

καὶ τῆς ἡδονῆς, ὁ τὴν ψυχῆς περιποιούμενος ἡδονήν, τὴν

δὲ τῆς αἰσθήσεως μεθ’ ὑπομονῆς καταδεχόμενος λύπην,

δόκιμος γίνεται καὶ τέλειος καὶ ὁλόκληρος· δόκιμος μὲν

διὰ τὴν πεῖραν τῶν κατ’ αἴσθησιν ἐναντίων, τέλειος δὲ ὡς

(60)τῇ κατ’ αἴσθησιν ἡδονῇ τε καὶ λύπῃ δι’ ἐγκρατείας καὶ

ὑπομονῆς ἀνενδότως μαχόμενος, ὁλόκληρος δὲ ὡς τὰς

μαχομένας ταῖς κατ’ αἴσθησιν ἀλλήλαις ἀντικειμέναις δια-

θέσεσιν ἕξεις ἐν τῇ σταθερότητι τῆς κατὰ τὸν λόγον

ταυτότητος ἀλωβήτους διαφυλάττων, φημὶ δὲ τὴν πρᾶξιν

(65)καὶ τὴν θεωρίαν ἀλλήλαις συνεχομένας καὶ μηδεμίαν τῆς

ἑτέρας διεζευγμένην, ἀλλὰ τὴν μὲν πρᾶξιν τῆς θεωρίας τὴν

γνῶσιν διὰ τῶν τρόπων προφαίνουσαν, τὴν δὲ θεωρίαν

οὐχ ἧττον τοῦ λόγου τὴν ἀρετὴν τεθωρακισμένην τῆς

πράξεως.

(70)     Οὐκοῦν ἐπειδὴ τήν τε λύπην καὶ τὴν ἡδονὴν διττὴν

οὖσαν ἀπέδειξεν ὁ λόγος καὶ τὴν μὲν κατὰ ψυχήν, τὴν δὲ

κατ’ αἴσθησιν συνισταμένην, φέρε καὶ τὰς τούτων συνο-

πτικωτέρας κατὰ δύναμιν θεωρήσωμεν αἰτίας. Τῆς μὲν οὖν

κατὰ ψυχὴν λύπης διττὸς ὁ τρόπος, ὁ μὲν ἐπὶ τοῖς οἰκείοις,

(75)ὁ δὲ ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις πλημμελήμασι συνιστάμενος, αἰτία

δὲ τῆς τοιαύτης λύπης ἡ κατ’ αἴσθησιν τοῦ λυπουμένου

σαφῶς ἢ τῶν δι’ οὓς λυπεῖται καθέστηκεν ἡδονή· κατὰ γὰρ

τὸν ἀκριβῆ λόγον οὐκ ἔστι παντελῶς ἁμαρτία σχεδὸν ἐν

ἀνθρώποις μὴ τὴν ψυχῆς πρὸς αἴσθησιν, ἡδονῆς ἕνεκεν,

(80)ἀλόγιστον σχέσιν ἀρχὴν τῆς οἰκείας γενέσεως ἔχουσα. Τῆς

δὲ κατὰ ψυχὴν ἡδονῆς αἰτία πρόδηλός ἐστιν ἡ

κατ’ αἴσθησιν τοῦ ἐπὶ ταῖς οἰκείαις ἢ ταῖς ἀλλοτρίαις ἀρεταῖς

ἡδομένου τε καὶ χαίροντος λύπη· κατὰ γὰρ τὸν ἀκριβῆ

λόγον οὐκ ἔστι παντελῶς ἀρετὴ σχεδὸν ἐν ἀνθρώποις

(85)μὴ τὴν ψυχῆς πρὸς αἴσθησιν λελογισμένην ἀποδιάθεσιν

ἀρχὴν τῆς οἰκείας γενέσεως ἔχουσα.

     Τῆς δὲ ψυχῆς ὑπὲρ ἀρετῆς πρὸς τὴν αἴσθησιν ἀποδιάθε-

σιν κτησαμένης, ἐξ ἀνάγκης ἡ αἴσθησις ἐν πόνοις ἔσται,

τὴν τῶν ἡδέων ἐπινοητικήν, συνημμένην αὐτῇ κατὰ τὴν

(90)γνωμικὴν σχέσιν, τῆς ψυχῆς οὐκ ἔχουσα δύναμιν, τοὐναν-

τίον δὲ τῶν μὲν αὐτῆς φυσικῶν ἡδονῶν τὴν ἐπανάστασιν

δι’ ἐγκρατείας ἀνδρικῶς ἀπορραπίζουσαν, πρὸς δὲ τὴν τῶν

παρὰ φύσιν καὶ ἀκουσίων πόνων ἐπαγωγὴν διὰ τῆς ὑπο-

μονῆς ἀμείλικτον παντελῶς διαμένουσαν καὶ τῆς κατ’ ἀρετὴν

(95)θεοπρεποῦς ἀξίας τε καὶ δόξης διὰ τὴν ἀνυπόστατον

ἡδονὴν οὐκ ἐξισταμένην καὶ πρὸς τὴν τῶν πόνων ἀντίλη-

ψιν φειδοῖ τῆς σαρκὸς διὰ τὴν ὀδύνουσαν αἴσθησιν τοῦ

ὕψους τῶν ἀρετῶν οὐκ ἀποπίπτουσαν.

     Τῆς δὲ κατ’ αἴσθησιν λύπης αἰτία καθέστηκεν ἡ πρὸς τὰ

(100)κατὰ φύσιν τῆς ψυχῆς παντελὴς ἀσχολία· τὴν δὲ κατ’ αἴ-

σθησιν ἡδονὴν ἡ παρὰ φύσιν ἐνέργεια τῆς ψυχῆς προ-

δήλως ὑφίστησιν, ἄλλην ἀρχὴν ἔχειν οὐ δυναμένην συστά-

σεως ἢ τὴν ψυχῆς τῶν κατὰ φύσιν ἀπόθεσιν. Νοῦς

γὰρ καὶ αἴσθησις ἀντικειμένην ἔχουσι πρὸς ἄλληλα τὴν

(105)κατὰ φύσιν ἐνέργειαν διὰ τὴν τῶν αὐτοῖς ὑποκειμέ-

νων ἀκροτάτην διαφορὰν καὶ ἑτερότητα. Ὁ μὲν γὰρ

ὑποκειμένας ἔχει τὰς νοητὰς καὶ ἀσωμάτους οὐσίας, ὧν

κατ’ οὐσίαν ἀντιλαμβάνεσθαι πέφυκεν, ἡ δὲ τὰς αἰσθητὰς

καὶ σωματικὰς φύσεις, ὧν καὶ αὐτὴ φυσικῶς ἀντιλαμβάνε-

(110)ται.

     Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἔστι δυνατὸν πρὸς τὰ συγγενῆ νοητὰ τὸν

νοῦν διαβῆναι δίχα τῆς τῶν διὰ μέσου προβεβλημένων

αἰσθητῶν θεωρίας, ταύτην δὲ γενέσθαι παντελῶς ἀμήχανον

χωρὶς τῆς, αὐτῷ μὲν συγκειμένης τοῖς αἰσθητοῖς δὲ κατὰ

(115)φύσιν συγγενοῦς, αἰσθήσεως, εἰκότως, εἰ μὲν προσβαλὼν

ἐνσχεθῇ ταῖς ἐπιφανείαις τῶν ὁρατῶν, ἐνέργειαν εἶναι

φυσικὴν τὴν συγκειμένην οἰόμενος αἴσθησιν, τῶν μὲν κατὰ

φύσιν ἐκπέπτωκε νοητῶν, τῶν δὲ παρὰ φύσιν ἀμφοῖν ταῖν

χεροῖν, τὸ δὴ λεγόμενον, ἐπελάβετο σωμάτων_οἷς παρὰ

(120)τὸν λόγον ἐνεργούμενος διὰ τὴν αὐτὸν ἐκνικήσασαν

αἴσθησιν τῆς μὲν κατὰ ψυχὴν λύπης γεννήτωρ καθίσταται,

συχναῖς ταῖς κατὰ συνείδησιν μάστιξιν αἰκιζομένην, τῆς δὲ

κατ’ αἴσθησιν ἡδονῆς ἀρίδηλος γίνεται ποιητής, ταῖς ἐπι-

νοίαις τῶν περιποιητικῶν τῆς σαρκὸς τρόπων λιπαινο-

(125)μένης_, εἰ δέ, τὴν πρὸς αἴσθησιν ἅμα τῇ προσβολῇ τῶν

ὁρωμένων διατεμὼν ἐπιφάνειαν, τοὺς πνευματικοὺς τῶν

ὄντων καθαροὺς τῶν ἐπ’ αὐτοῖς σχημάτων θεάσηται λόγους,

τὴν μὲν τῆς ψυχῆς ἡδονὴν κατειργάσατο, μηδενὶ τῶν

αἰσθήσει θεωρουμένων κρατουμένης, τὴν δὲ τῆς αἰσθήσεως

(130)συνεστήσατο λύπην, πάντων κατὰ φύσιν τῶν αἰσθητῶν

ἐστερημένης· ἔνθα γὰρ ὁ λόγος προκαθηγεῖται τῆς

αἰσθήσεως κατὰ τὴν τῶν ὁρατῶν θεωρίαν, πάσης ἐστέρηται

τῆς κατὰ φύσιν ἡ σὰρξ ἡδονῆς, οὐκ ἔχουσα τὴν αἴσθησιν

ἄφετον καὶ τῶν λογικῶν ἀπολελυμένην δεσμῶν εἰς ὑπηρε-

(135)σίαν τῶν κατ’ αὐτὴν ἡδονῶν.

     Οὐκοῦν, ὡς ἔφην, ἐπειδὴ τὴν μὲν τῆς ψυχῆς λύπην,

ἤγουν τὸν πόνον_ταὐτὸν γὰρ ἀλλήλοις ἀμφότερα_, ἡ

κατ’ αἴσθησιν ἡδονὴ συνίστησιν, τὴν δὲ τῆς αἰσθήσεως

λύπην, ἤγουν τὸν πόνον, ἡ κατὰ ψυχὴν ποιεῖν ἡδονὴ

(140)πέφυκεν, εἰκότως ὁ τῆς κατ’ ἐλπίδα ζωῆς, τοῦ θεοῦ καὶ

σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δι’ ἀναστάσεως νεκρῶν εἰς

κληρονομίαν ἄφθαρτον καὶ ἀμίαντον καὶ ἀμάραντον, τετηρη-

μένην ἐν οὐρανοῖς, ἐφιέμενος κατὰ μὲν τὴν ψυχὴν ἀγαλλία-

σιν ἔχει καὶ χαρὰν ἀνεκλάλητον, διηνεκῶς τῇ τῶν μελ-

(145)λόντων ἀγαθῶν ἐλπίδι γανυμένην, κατὰ δὲ τὴν σάρκα καὶ

τὴν αἴσθησιν λύπην, ἤγουν τοὺς ἐκ τῶν ποικίλων πει-

ρασμῶν ἐπιγινομένους αὐτῇ πόνους καὶ τὰς ἐπ’ αὐτοῖς

ὀδύνας. Πάσῃ γὰρ ἀρετῇ ἡδονὴ καὶ πόνος παρέπεται·

πόνος μὲν σαρκός, ἐστερημένης τῆς προσηνοῦς καὶ λειο-

(150)τέρας αἰσθήσεως, ἡδονὴ δὲ ψυχῆς, παντὸς αἰσθητοῦ καθα-

ροῖς ἐντρυφώσης τοῖς ἐν πνεύματι λόγοις.

     Δέον οὖν ἐστι τὸν νοῦν κατὰ τὴν παροῦσαν ζωήν_

τοῦτο γάρ μοι νοεῖται τὸ νῦν_κατὰ σάρκα λυπούμενον

διὰ τοὺς πολλοὺς πόνους τῶν ὑπὲρ ἀρετῆς αὐτῷ προσαγο-

(155)μένων πειρασμῶν ἀεὶ χαίρειν κατὰ ψυχὴν καὶ ἥδεσθαι

διὰ τὴν ἐλπίδα τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, κἂν ἔχῃ καταπονου-

μένην τὴν αἴσθησιν· οὐ γὰρ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν

καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν εἰς ἡμᾶς ἀποκαλύπτε-

σθαι, φησὶν ὁ θεῖος ἀπόστολος.

(160)     Οὕτως οὖν, κατ’ ἐμὲ φάναι, δύναται χαίρειν ἄνθρωπος ἐν

ᾧ λυπεῖται. Τῇ γὰρ ἀρετῇ κατὰ σάρκα μὲν διὰ τοὺς

πόνους λυπούμενος ἐν αὐτῇ χαίρει τῇ ἀρετῇ κατὰ ψυχήν,

ὡς παροῦσαν θεώμενος τὴν τῶν μελλόντων εὐπρέπειαν,

ὑπὲρ ἧς, κατὰ τὸν μέγαν Δαυίδ, τῇ κατὰ γνώμην ἀπογε-

(165)νέσει τῆς σαρκὸς καθ’ ἑκάστην ἀποθνῄσκει τὴν ἡμέραν

κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς ἐν πνεύματι γένεσιν ἀεὶ καινιζόμενος,

ἅτε δὴ καὶ τὴν ἡδονὴν ἔχων σωτήριον καὶ τὴν λύπην

ὠφέλιμον. Λύπην γάρ φαμεν οὐ τὴν παράλογον καὶ τῶν

πολλῶν ἐπὶ στερήσει παθῶν ἢ πραγμάτων ὑλικῶν τὴν

(170)ψυχὴν βασανίζουσαν, ὡς τὰς ὁρμὰς παρὰ φύσιν ἐφ’ ἃ

μὴ δεῖ, καὶ τὰς ἀποφυγὰς ἀφ’ ὧν μὴ δεῖ, ποιουμένων,

ἀλλὰ τὴν λελογισμένην καὶ τοῖς τὰ θεῖα σοφοῖς ἐγκριθεῖσαν

καὶ τὸ παρὸν κακὸν ὑποσημαίνουσαν. Παρὸν γὰρ κακόν

φασιν εἶναι τὴν λύπην, συνισταμένην μὲν κατὰ ψυχήν, ὅταν

(175)ἡ κατ’ αἴσθησιν ἡδονὴ τῆς λογικῆς κρατῇ διακρίσεως, ὑφι-

σταμένην δὲ κατ’ αἴσθησιν, ὅταν τῆς ψυχῆς κατ’ ἀρετὴν ἀκω-

λύτως ὁ δρόμος ἀνύηται, τοσοῦτον ἐπάγων τῇ αἰσθήσει

τοὺς πόνους, ὅσον ἡδονὴν ἐμποιεῖ καὶ χαρὰν τῇ ψυχῇ τῷ

θεῷ προσαγομένῃ διὰ τῆς συγγενοῦς κατ’ ἀρετήν τε καὶ

(180)γνῶσιν ἐλλάμψεως.

 

Ἐρώτησις νθʹ

(2)     Περὶ ἧς σωτηρίας ἐξεζήτησαν καὶ ἐξηρεύνησαν προφῆται

οἱ περὶ τῆς εἰς ἡμᾶς χάριτος προφητεύσαντες, ἐρευνῶν-

τες εἰς τίνα ἢ ποῖον καιρὸν ἐδήλου τὸ ἐν αὐτοῖς πνεῦμα

(5)Χριστοῦ προμαρτυρόμενον τὰ εἰς Χριστὸν παθήματα καὶ

τὰς μετὰ ταῦτα δόξας. Ἐὰν αὐτοὶ οἱ μακάριοι προφῆται

ἅπερ ἐκ πνεύματος ἁγίου ἐνηχήθησαν ἡμῖν ἐγγράφως κατ-

έλιπον ἐκζητῆσαι καὶ ἐξερευνῆσαι, πῶς αὐτοὶ ἐκ πνεύμα-

τος ἁγίου ἐνηχούμενοι καὶ τὰ ἀποκαλυπτόμενα αὐτοῖς συγ-

(10)γράφοντες; ποίαν ἐκζήτησιν ἢ ἐξερεύνησιν ἐξεζήτουν ἢ ἐξη-

ρεύνων;

     Ἀπόκρισις. Τὰς μὲν ζητητικάς τε καὶ ἐρευνητικὰς τῶν

θείων δυνάμεις οὐσιωδῶς ἔχει καταβεβλημένας αὐτῇ παρὰ

τοῦ κτίσαντος κατ’ αὐτὴν τὴν εἰς τὸ εἶναι πάροδον ἡ τῶν

(15)ἀνθρώπων φύσις, τὰς δὲ τῶν θείων ἀποκαλύψεις κατὰ

χάριν ἡ τοῦ παναγίου πνεύματος ἐπιφοιτῶσα ποιεῖται δύνα-

μις. Ἐπειδὴ δὲ κατ’ ἀρχὰς διὰ τῆς ἁμαρτίας τῇ φύσει τῶν

ὁρατῶν ταύτας ὁ πονηρὸς προσήλωσε τὰς δυνάμεις, καὶ

οὐκ ἦν ὁ συνιῶν ἢ ἐκζητῶν τὸν θεόν, πάντων τῶν μετειλη-

(20)φότων τῆς φύσεως τὴν νοεράν τε καὶ λογικὴν δύναμιν

ἐχόντων περιγεγραμμένην τῇ ἐπιφανείᾳ τῶν αἰσθητῶν καὶ

μηδεμίαν κεκτημένων ἔννοιαν τῶν ὑπὲρ αἴσθησιν, εἰκότως

ἡ τοῦ παναγίου πνεύματος χάρις τοῖς μὴ κατὰ πρόθεσιν

ἐνδιαθέτως ὑπὸ τὴν ἀπάτην γενομένοις, τῶν ὑλικῶν

(25)ἀφηλώσασα, τὴν προσηλωμένην ἀποκατέστησε δύναμιν· ἣν

καθαρὰν ἀπολαβόντες διὰ τῆς χάριτος, πρῶτον ἐζήτησαν

καὶ ἠρεύνησαν, καὶ οὕτως ἐξεζήτησαν καὶ ἐξηρεύνησαν, διὰ

τῆς αὐτῆς δηλαδὴ τοῦ πνεύματος χάριτος. Οὐ γὰρ θέμις

εἰπεῖν ὡς μόνη καθ’ ἑαυτὴν ἡ χάρις ἐνήργει τοῖς ἁγίοις

(30)τὰς γνώσεις τῶν μυστηρίων χωρὶς τῶν τῆς γνώσεως

δεκτικῶν κατὰ φύσιν δυνάμεων, ἐπεὶ μὴ συνιέντας εἰσάγο-

μεν τοὺς ἁγίους προφήτας τῶν δοθέντων αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ

παναγίου πνεύματος φωτισμῶν τὴν δύναμιν_καὶ πῶς

ἀληθὴς ὁ φάσκων ἔσται λόγος ὅτι ὁ σοφὸς νοήσει τὰ ἀπὸ

(35)τοῦ ἰδίου στόματος; _οὔτε μὴν δίχα τῆς τοῦ παναγίου

πνεύματος χάριτος μόνῃ τῇ κατὰ φύσιν δυνάμει ζητήσαντες

τὴν ἀληθῆ τῶν ὄντων ἀπειλήφασιν γνῶσιν, ἐπεὶ περιττὴ

δειχθήσεται τοῖς ἁγίοις ἡ τοῦ πνεύματος ἐπιφοίτησις, κατὰ

μηδὲν αὐτοῖς συνεργοῦσα πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας φα-

(40)νέρωσιν_καὶ πῶς ἀληθὴς ὁ φάσκων ἔσται λόγος ὅτι

πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι

καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων καὶ τὸ ἑκάστῳ δὲ

δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον; _·

ᾧ μὲν γάρ, φησίν, διὰ τοῦ πνεύματος δίδοται λόγος

(45)σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ πνεῦμα,

ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι, ἄλλῳ δὲ χαρίσματα

ἰαμάτων καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπάγει· πάντα δὲ ἐνεργεῖ τὸ ἓν

καὶ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται·

βούλεται δὲ τὸ ἑκάστῳ δηλονότι συμφέρον εἰς πληροφορίαν

(50)τῆς ἀπαθοῦς τῶν ἐπιζητούντων τὰ θεῖα ἐφέσεως. Ὁ

γὰρ ἀπαθῶς τὰ θεῖα ζητῶν πάντως λήψεται τὸ ζητούμενον·

ὁ δὲ μετά τινος πάθους αἰτῶν ὡς κακῶς ζητῶν ἀποτεύξε-

ται τοῦ ζητουμένου· φησὶ γάρ· αἰτεῖσθε καὶ οὐ λαμβάνετε,

διότι κακῶς αἰτεῖσθε.

(55)     Οὐκοῦν οὔτε ἡ χάρις τοῦ παναγίου πνεύματος ἐνεργεῖ

σοφίαν ἐν τοῖς ἁγίοις χωρὶς τοῦ ταύτην δεχομένου νοός,

οὔτε γνῶσιν χωρὶς τῆς δεκτικῆς τοῦ λόγου δυνάμεως, οὔτε

πίστιν ἄνευ τῆς κατὰ νοῦν καὶ λόγον τῶν μελλόντων καὶ

πᾶσι τέως ἀδήλων πληροφορίας, οὔτε ἰαμάτων χαρίσματα

(60)δίχα τῆς κατὰ φύσιν φιλανθρωπίας, οὔτε τι ἕτερον τῶν

λοιπῶν χαρισμάτων χωρὶς τῆς ἑκάστου δεκτικῆς ἕξεώς τε

καὶ δυνάμεως· οὔτε μὴν πάλιν ἓ τῶν ἀπηριθμημένων

ἄνθρωπος κτήσεται κατὰ δύναμιν φυσικὴν δίχα τῆς χορη-

γούσης ταῦτα θείας δυνάμεως. Καὶ δηλοῦσι τοῦτο σαφῶς

(65)πάντες οἱ ἅγιοι μετὰ τὰς ἀποκαλύψεις τῶν θείων ζητοῦντες

τῶν ἀποκαλυφθέντων τοὺς λόγους. Ἀβραὰμ γάρ, λαβὼν

τὴν ἐπαγγελίαν τῆς κληρονομίας τῆς δειχθείσης αὐτῷ γῆς,

φάσκοντος πρὸς αὐτὸν τοῦ θεοῦ· ἐγὼ ὁ θεὸς ὁ ἐξαγαγών

σε ἐκ χώρας Χαλδαίων ὥστε δοῦναί σοι τὴν γῆν ταύτην

(70)κληρονομῆσαι αὐτήν, οὐκ ἠρκέσθη λαβὼν ὅπερ ἐκζητῶν

ἐξῆλθεν ἐκ γῆς Χαλδαίων, ἀλλ’ ἠρεύνησε μαθεῖν ποθῶν

καὶ τὸν τρόπον τῆς κληρονομίας, λέγων πρὸς τὸν θεόν·

δέσποτα κύριε, κατὰ τί γνώσομαι ὅτι κληρονομήσω αὐτήν;

Καὶ Μωυσῆς, λαβὼν τῶν σημείων καὶ τῶν τεράτων τὴν

(75)δύναμιν, ἐζήτει καὶ τοὺς τρόπους διδαχθῆναι καὶ τοὺς

λόγους, καθ’ οὓς ἔδει τῶν δοθέντων σημείων ἀποδειχθῆναι

τὴν πίστωσιν· καὶ ἔθετο ἐν αὐτοῖς, φησὶν ὁ μέγας Δαυίδ,

τοὺς λόγους τῶν σημείων αὐτοῦ καὶ τῶν τεράτων αὐτοῦ

ἐν γῇ Χάμ. Καὶ πάλιν αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ πρὸς τὸν θεὸν

(80)βοῶν φησιν ὁ Δαυίδ· ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ

κατανοήσω τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου καὶ λύχνος

τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου καὶ φῶς ταῖς τρίβοις μου. Καὶ

Δανιὴλ ὁ μέγας ἀνὴρ τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν θείων ὁράσεων,

ὑπὲρ ὧν τρεῖς ἑβδομάδας ἡμερῶν ἐτέλεσεν ἄσιτος, τοὺς

(85)λόγους ἐκζητῶν ἀκούει ἀγγέλου πρὸς ἄγγελον λέγοντος·

συνέτισον ἐκεῖνον τὴν ὅρασιν. Καὶ Ζαχαρίας ὁ μέγας

προφήτης δι’ ὅλης τῆς αὐτοῦ προφητείας καθ’ ἑκάστην ὅρα-

σιν τὸν ἐν αὐτῷ λαλοῦντα ἄγγελον εἰσάγει, δεικνύοντά τε

τὰς ὁράσεις καὶ διδάσκοντα τοὺς τῶν ὁράσεων λόγους,

(90)φάσκων· καὶ ἔδειξέν μοι ὁ ἄγγελος ὁ λαλῶν ἐν ἐμοί· καὶ

εἶπέ μοι ὁ ἄγγελος ὁ λαλῶν ἐν ἐμοί· καὶ εἶπα τῷ ἀγγέλῳ

τῷ λαλοῦντι ἐν ἐμοί· κύριε, τί ἐστι ταῦτα;

     Καὶ δῆλον ἐντεῦθεν ὅτι πάντες οἱ ἅγιοι καὶ ἐδέχοντο ὑπὸ

τοῦ πνεύματος ἀποκαλύψεις καὶ ἐζήτουν ἀποκαλυφθῆναι

(95)τῶν ἀποκαλυφθέντων τοὺς λόγους, καὶ ὅτι τοῦ πνεύματος

ἡ χάρις οὐδαμῶς τῆς φύσεως καταργεῖ τὴν δύναμιν, ἀλλὰ

μᾶλλον καταργηθεῖσαν τῇ χρήσει τῶν παρὰ φύσιν τρόπων

ἐνεργὸν ἐποίει πάλιν, τῇ χρήσει τῶν κατὰ φύσιν πρὸς τὴν

τῶν θείων κατανόησιν ἄγουσα. Ζητεῖ γὰρ ἐν ἡμῖν τὴν τῶν

(100)ὄντων γνῶσιν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ ἐρευνᾷ, ἀλλ’ οὐχ ἑ-

αυτῷ ζητεῖ τὸ ζητούμενον, ὅτι θεὸς καὶ πάσης ἐπέκεινα

γνώσεως, ἀλλ’ ἡμῖν τοῖς δεομένοις τῆς γνώσεως, ὥσπερ

ἀμέλει καὶ ὁ λόγος γίνεται σὰρξ οὐχ ἑαυτῷ, ἀλλ’ ἡμῖν τὸ

διὰ τῆς σαρκώσεως ἐξανύων μυστήριον. Ὡς γὰρ χωρὶς

(105)σαρκὸς νοερῶς ἐψυχωμένης οὐκ ἐνήργει θεοπρεπῶς τὰ

κατὰ φύσιν τῆς σαρκὸς ὁ λόγος, οὕτως οὐδὲ τὸ πνεῦμα τὸ

ἅγιον ἐν τοῖς ἁγίοις ἐνεργεῖ τὰς γνώσεις τῶν μυστηρίων

χωρὶς τῆς κατὰ φύσιν ζητούσης τε καὶ ἐρευνώσης τὴν

γνῶσιν δυνάμεως.

(110)     Εἴτε οὖν ἐζήτουν ἢ ἐξεζήτουν, εἴτε ἠρεύνων ἢ ἐξηρεύνων

οἱ ἅγιοι, τὴν χάριν εἶχον τοῦ πνεύματος κινοῦσαν αὐτῶν

τὴν νοερὰν καὶ λογικὴν δύναμιν πρὸς ζήτησιν καὶ ἔρευναν

τῆς τῶν ψυχῶν σωτηρίας, καὶ χωρὶς τοῦ πνεύματος οὐδὲν

παντελῶς ἐθεώρουν πνευματικόν, ὅτι μηδὲ πέφυκεν ὁ

(115)ἀνθρώπινος νοῦς ἄνευ θείου φωτὸς τῶν θείων καὶ νοητῶν

ἀντιλαμβάνεσθαι. Ὡς γὰρ οὐκ ἔστι χωρὶς ἡλιακοῦ φωτὸς

ὀφθαλμὸν ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν αἰσθητῶν, οὕτω δίχα πνευ-

ματικοῦ φωτὸς νοῦς ἀνθρώπινος οὔποτ’ ἂν δέξαιτο θεωρίαν

πνευματικήν· τὸ μὲν γὰρ φωτίζει κατὰ φύσιν τὴν αἴσθησιν

(120)πρὸς τὴν τῶν σωμάτων ἀντίληψιν, τὸ δὲ πρὸς τὴν θεωρίαν

τὸν νοῦν καταυγάζει πρὸς κατανόησιν τῶν ὑπὲρ αἴσθησιν.

     Σωτηρία δὲ τῶν ψυχῶν κυρίως ἐστὶ τὸ τέλος τῆς

πίστεως· τέλος δὲ πίστεώς ἐστιν ἡ τοῦ πιστευθέντος

ἀληθὴς ἀποκάλυψις· ἀληθὴς δὲ τοῦ πιστευθέντος ἐστὶν

(125)ἀποκάλυψις ἡ κατὰ ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ πίστεως ἄρ-

ρητος τοῦ πεπιστευμένου περιχώρησις· περιχώρησις δὲ

τοῦ πεπιστευμένου καθέστηκεν ἡ πρὸς τὴν ἀρχὴν κατὰ τὸ

τέλος τῶν πεπιστευκότων ἐπάνοδος· ἡ δὲ πρὸς τὴν οἰκείαν

ἀρχὴν κατὰ τὸ τέλος τῶν πεπιστευκότων ἐπάνοδός ἐστιν ἡ

(130)τῆς ἐφέσεως πλήρωσις· ἐφέσεως δὲ πλήρωσίς ἐστιν ἡ περὶ

τὸ ἐφετὸν τῶν ἐφιεμένων ἀεικίνητος στάσις· ἀεικίνητος δὲ

στάσις ἐστὶν ἡ τοῦ ἐφετοῦ διηνεκής τε καὶ ἀδιάστατος

ἀπόλαυσις· ἀπόλαυσις δὲ διηνεκὴς καὶ ἀδιάστατος ἡ τῶν

ὑπὲρ φύσιν θείων καθέστηκε μέθεξις· μέθεξις δὲ τῶν ὑπὲρ

(135)φύσιν θείων ἐστὶν ἡ πρὸς τὸ μετεχόμενον τῶν μετεχόντων

ὁμοίωσις· ἡ δὲ πρὸς τὸ μετεχόμενον τῶν μετεχόντων

ὁμοίωσίς ἐστιν ἡ κατ’ ἐνέργειαν πρὸς αὐτὸ τὸ μετεχόμενον

τῶν μετεχόντων δι’ ὁμοιότητος ἐνδεχομένη ταυτότης· ἡ δὲ

τῶν μετεχόντων ἐνδεχομένη κατ’ ἐνέργειαν δι’ ὁμοιότητος

(140)πρὸς τὸ μετεχόμενον ταυτότης ἐστὶν ἡ θέωσις τῶν ἀξιου-

μένων θεώσεως· ἡ δὲ θέωσίς ἐστι καθ’ ὑπογραφῆς λόγον

πάντων τῶν χρόνων καὶ τῶν αἰώνων καὶ τῶν ἐν χρόνῳ

καὶ αἰῶνι περιοχὴ καὶ πέρας· περιοχὴ δὲ καὶ πέρας τῶν

χρόνων καὶ τῶν αἰώνων ἐστὶ καὶ πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς ἡ

(145)τῆς ἀκραιφνοῦς καὶ κυρίως ἀρχῆς πρὸς τὸ κυρίως τέλος

καὶ ἀκραιφνὲς ἐν τοῖς σῳζομένοις ἀδιάστατος ἑνότης·

ἀδιάστατος δὲ τῆς ἀκραιφνοῦς ἀρχῆς τε καὶ τέλους ἑνότης

ἐν τοῖς σῳζομένοις ἐστὶν ἡ κρείττων τῶν οὐσιωδῶς ἀρχῇ

τε καὶ τέλει μεμετρημένων τῶν κατὰ φύσιν ἔκβασις·

(150)ἔκβασις δὲ τῶν κατ’ ἀρχὴν καὶ τέλος περιγεγραμμένων

ἐστὶν ἡ ἄμεσος καὶ ἄπειρος καὶ ἐπ’ ἄπειρον ἐν τοῖς ἀξιω-

θεῖσι τῆς κατὰ τὸ κρεῖττον νοουμένης τῶν κατὰ φύσιν

ἐκβάσεως ἐνέργεια τοῦ θεοῦ πανσθενὴς καὶ ὑπερδύναμος·

ἄμεσος δὲ καὶ ἄπειρος καὶ ἐπ’ ἄπειρον ἐνέργεια τοῦ θεοῦ

(155)πανσθενής ἐστι καὶ ὑπερδύναμος ἡ κατὰ τὴν ἄφθεγκτον καὶ

ὑπὲρ νόησιν ἕνωσιν ἄρρητός τε καὶ ὑπεράρρητος ἡδονὴ

καὶ χαρὰ τῶν ἐνεργουμένων, ἧς οὐκ ἔστι νοῦν ἢ λόγον

παντάπασιν ἢ νόησιν ἢ ῥῆσιν ἐν τῇ φύσει τῶν ὄντων

εὑρεῖν. Οὐκ ἔχει γὰρ ἡ φύσις τῶν ὑπὲρ φύσιν τοὺς

(160)λόγους, ὥσπερ οὐδὲ τῶν παρὰ φύσιν τοὺς νόμους· ὑπὲρ

φύσιν δὲ λέγω τὴν θείαν καὶ ἀνεννόητον ἡδονήν, ἣν ποιεῖν

πέφυκεν ὁ θεὸς φύσει κατὰ τὴν χάριν τοῖς ἀξίοις ἑνούμε-

νος, παρὰ φύσιν δὲ τὴν κατὰ στέρησιν ταύτης συνιστα-

μένην ἀνεκλάλητον ὀδύνην, ἣν ποιεῖν εἴωθεν ὁ θεός, φύσει

(165)παρὰ τὴν χάριν τοῖς ἀναξίοις ἑνούμενος. Κατὰ γὰρ τὴν

ὑποκειμένην ἑκάστῳ ποιότητα τῆς διαθέσεως ὁ θεός, τοῖς

πᾶσιν ἑνούμενος ὡς οἶδεν αὐτός, τὴν αἴσθησιν ἑκάστῳ

παρέχεται καθώς ἐστιν ἕκαστος ὑφ’ ἑαυτοῦ διαπεπλασμένος

πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ πάντως πᾶσιν ἑνωθησομένου κατὰ τὸ

(170)πέρας τῶν αἰώνων.

     Σωτηρίαν δὲ ψυχῶν, ὡς οἶμαι, τυχὸν ὁ τῶν ἀποστόλων

ἀκρότατος ἔφη Πέτρος, ὡς πίστεως τέλος, τῶν ὑπὲρ φύσιν

τὴν μέθεξιν· περὶ ἧς σωτηρίας, διὰ πνεύματος ἁγίου

δηλαδή, σαφῶς ἐξεζήτησαν προφῆται καὶ ἐξηρεύνησαν εἰς

(175)τίνα ἢ ποῖον καιρὸν ἐδήλου τὸ ἐν αὐτοῖς πνεῦμα Χριστοῦ,

προμαρτυρόμενον τὰ εἰς Χριστὸν παθήματα καὶ τὰς μετὰ

ταῦτα δόξας.

     Οὐκοῦν τοὺς ἐκζητοῦντας ἐν πνεύματι τὴν τῶν ψυχῶν

σωτηρίαν καὶ ἐξερευνῶντας τοὺς ταύτης πνευματικοὺς τῆς

(180)σωτηρίας λόγους τε καὶ τρόπους ὁδηγεῖ πρὸς κατανόησιν

τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἐῶν ἀκίνητον ἐν αὐτοῖς μένειν

καὶ ἀνενέργητον τὴν δι’ ἧς ἐκζητεῖν τὰ θεῖα πεφύκασι

δύναμιν, πρῶτον μὲν αὐτοὺς διδάσκον ζητῆσαι τὴν κατὰ

τὴν ἁμαρτίαν τῆς προαιρέσεως ἢ τὴν κατὰ τὴν προαίρεσιν

(185)τῆς ἁμαρτίας νέκρωσιν καὶ τὴν κατὰ τὴν ἀρετὴν τῆς

προαιρέσεως ἢ τὴν κατὰ τὴν προαίρεσιν τῆς ἀρετῆς ἀνα-

βίωσιν, ἐρευνῆσαι δὲ τῆς κατὰ τὴν ἁμαρτίαν τῆς προ-

αιρέσεως ἢ τῆς κατὰ τὴν προαίρεσιν τῆς ἁμαρτίας νε-

κρώσεως τοὺς τρόπους, ὡσαύτως δὲ καὶ τῆς κατὰ τὴν

(190)ἀρετὴν τῆς προαιρέσεως ἢ τῆς ἀρετῆς κατὰ τὴν προαίρεσιν

ἀναστάσεως τοὺς λόγους· δι’ ὧν, τρόπων τέ φημι καὶ

λόγων, ἡ κατὰ τὴν προαίρεσιν τῆς ἁμαρτίας ἢ ἡ κατὰ τὴν

ἁμαρτίαν τῆς προαιρέσεως νέκρωσις καὶ ἡ κατὰ τὴν προ-

αίρεσιν τῆς ἀρετῆς ἢ τῆς προαιρέσεως κατὰ τὴν ἀρετὴν

(195)ἀνάστασις γίνεσθαι πέφυκεν, ἔχουσα προδήλως κατὰ τὸν

αἰῶνα τοῦτον, ὃν καιρὸν προσηγόρευσεν ὁ λόγος, τὰ εἰς

Χριστόν, ἤγουν ὑπὲρ Χριστοῦ, περὶ φύσιν παθήματα, ἅπερ

αὐτοῖς προεμαρτύρετο τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα γένωνται

σύμφυτοι τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν νέκρωσιν

(200)τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς ἀναστάσεως κατὰ τὴν ἔγερσιν τῆς

ἀρετῆς. Δεῖ γὰρ ὡς ἀληθῶς τὸν σωθησόμενον μὴ μόνον

τῇ προαιρέσει νεκρῶσαι τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν

προαίρεσιν τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ μὴ μόνον ἀναστῆσαι τῇ ἀρετῇ

τὴν προαίρεσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τῇ προαιρέσει τὴν ἀρετήν,

(205)ἵνα νεκρὰ νεκρᾶς ὅλης ὅλη διαιρεθεῖσα τῆς ἁμαρτίας μὴ

αἰσθάνηται καὶ ζῶσα ζώσης ὅλης ὅλη τῆς ἀρετῆς ἐπαι-

σθάνηται καθ’ ἕνωσιν ἀδιάσπαστον ἡ προαίρεσις.

     Ταῦτα μὲν τυχὸν πρῶτον ζητήσαντες καὶ ἐρευνήσαντες οἱ

ἅγιοι διὰ πνεύματος ἁγίου τὴν πρακτικὴν κατώρθωσαν

(210)φιλοσοφίαν· μεθ’ ἥν, οἷα δὴ καθαροὶ γεγονότες καὶ παντὸς

ἐλεύθεροι μολυσμοῦ, πρὸς τὸ τέλος τῶν ὄντων ὑπὸ τοῦ

αὐτοῦ πνεύματος τὸ νοερὸν ἐκίνησαν ὄμμα τῆς ψυχῆς,

ἐκζητοῦντες μετὰ τὴν προαιρετικὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν τῆς

φύσεως ἀφθαρσίαν, καὶ ἐξερευνῶντες τούς τε τρόπους καὶ

(215)τοὺς λόγους τῆς κατ’ αὐτὴν θεοπρεποῦς ἀθανασίας. Οὐ γὰρ

ἐζήτουν ἔτι τὴν ἀνάστασιν τῆς προαιρέσεως, ἣν ἤδη κατὰ

τὴν πρακτικὴν λαβόντες εἶχον παρὰ τοῦ πνεύματος, οὐδὲ

τοὺς κατ’ αὐτὴν ἠρεύνων τρόπους, οὓς φθάσαντες κατ-

ώρθωσαν διὰ τῆς χάριτος, ἀλλ’ ἣν οὐκ εἶχον τῆς φύσεως

(220)ἐξεζήτουν ἀφθαρσίαν, καὶ τοὺς τρόπους καὶ τοὺς λόγους

τῆς κατ’ αὐτὴν ἐξηρεύνων θεώσεως, πρὸς ἣν ἠπείγοντο τῆς

κατ’ αὐτὴν ἐν Χριστῷ δόξης ἐπιθυμοῦντες, ἵνα, ὥσπερ συν-

έπαθον αὐτῷ κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον, ὅν, ὡς ἔφην, καιρὸν

ὠνόμασεν ὁ λόγος, οὕτως καὶ συνδοξασθῶσι κατὰ τὸν

(225)αἰῶνα τὸν μέλλοντα, κληρονόμοι μὲν ὑπὲρ φύσιν θεοῦ κατὰ

τὴν χάριν, συγκληρονόμοι δὲ Χριστοῦ, κατ’ οἰκονομίαν τῇ

δυνάμει τῆς ἐνανθρωπήσεως τὴν ὅλην οἰκειουμένου φύσιν,

γινόμενοι. Θεὸς γὰρ ὑπάρχων φύσει καὶ ἄνθρωπος ὁ

Χριστὸς ὑφ’ ἡμῶν ὡς θεὸς ὑπὲρ φύσιν χάριτι κληρονομεῖται

(230)κατὰ τὴν ἄρρητον μέθεξιν καί, δι’ ἡμᾶς ἐν εἴδει τῷ καθ’ ἡμᾶς

ὡς ἄνθρωπος ἡμᾶς οἰκειούμενος, ἑαυτὸν κληρονομεῖ σὺν

ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνεννόητον συγκατάβασιν· ὃν τῷ πνεύματι

μυστικῶς οἱ ἅγιοι προθεωρήσαντες ἐδιδάχθησαν ὡς χρὴ

τῆς κατὰ τὸ μέλλον φανησομένης διὰ τὴν ἀρετὴν ἐν

(235)Χριστῷ δόξης τὰ εἰς αὐτὸν ὑπὲρ ἀρετῆς κατὰ τὸ παρὸν

προκαθηγεῖσθαι παθήματα· ἐρευνῶντες γάρ, φησίν, εἰς τίνα

ἢ ποῖον καιρὸν ἐδήλου τὸ ἐν αὐτοῖς πνεῦμα Χριστοῦ προ-

μαρτυρόμενον τὰ εἰς Χριστὸν παθήματα καὶ τὰς μετὰ

ταῦτα δόξας.

(240)     Οὐκοῦν καὶ ἐξεζήτουν καὶ ἐξηρεύνων οὐ μόνον τὴν

ἀφθαρσίαν τῆς φύσεως καὶ τοὺς λόγους τῆς κατ’ αὐτὴν

ἐκθεώσεως, ἀλλὰ δὴ καὶ τὸν καιρὸν καθ’ ὃν ἡ διὰ παθη-

μάτων ὑπὲρ αὐτῆς δοκιμασία γενήσεται, φανερὰν ποι-

ουμένη τῶν τε κατ’ ἀλήθειαν αὐτῆς ἐφιεμένων τὴν διάθε-

(245)σιν καὶ τῶν καθ’ ὑπόκρισιν ἐρᾶν αὐτῆς νομιζομένων τὴν

πρόθεσιν, καὶ τὸν ἄλλον καιρόν, ἤγουν αἰῶνα, καθ’ ὃν

παροῦσα φανήσεται κατ’ ἐνέργειαν, πάντας ἀναλόγως,

καθὼς ἕκαστός ἐστιν αὐτῆς δεκτικός, μεταποιοῦσα πρὸς

τὴν θείαν ὁμοίωσιν· ἣν δόξαν τυχὸν τοῖς ὑπὲρ ἀρετῆς

(250)μεθεπομένην πόνοις προεῖπεν ὁ λόγος. Ταῦτα μὲν ἐρεῖ τις

ἀπολογούμενος πρὸς τὸν λέγοντα τί δήποτε μὴ ζήτησιν καὶ

ἐρεύνησιν, ἀλλ’ ἐκζήτησιν ἐνταῦθα καὶ ἐξερεύνησιν εἶπεν ἡ

γραφή, καὶ τὸν πρόχειρον νοῦν ἐμφαντικῶς προδεικνύμε-

νος.

(255)     Ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλον οἶδα παρά τινος σοφοῦ λόγον

ἀκούσας. Ἕλεγε γὰρ ἐκεῖνος, μυστικώτερον τὸν περὶ τῆς

ἀρχῆς καὶ τοῦ τέλους τῆς τε ζητήσεως καὶ τῆς ἐκζητήσεως

λόγον ποιούμενος, πρὸς μὲν τὴν ἀρχὴν τετάχθαι φυσικῶς

τὴν ζήτησιν, πρὸς δὲ τὸ τέλος τὴν ἐκζήτησιν· οὐ γάρ τις

(260)φυσικῶς ἐκζητεῖ τὴν ἀρχήν, ὥσπερ οὐδὲ ζητεῖ φυσικῶς τὸ

τέλος, ἀλλὰ τὴν μὲν ἀρχὴν ζητεῖ, τὸ δὲ τέλος ἐκζητεῖ.

Ἀφ’ οὗ γάρ, ἔφασκεν, ἅμα τῷ εἶναι διὰ τῆς παρακοῆς τὴν

οἰκείαν ἀρχὴν ὀπίσω ποιήσας ὁ ἄνθρωπος ζητεῖν οὐκ ἠ-

δύνατο τὸ κατόπιν αὐτοῦ γεγενημένον, καὶ ἐπειδὴ φυσι-

(265)κῶς ἡ ἀρχὴ περιγράφει τῶν ὑπ’ αὐτῆς γεγενημένων τὴν

κίνησιν, εἰκότως προσηγορεύθη καὶ τέλος, εἰς ὅπερ, ὡς

αἰτίαν τῆς τῶν κινουμένων κινήσεως, δέχεται πέρας ὁ

δρόμος. Ἐκζητῶν οὖν τὸ ἑαυτοῦ τέλος ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν

ἀρχὴν καταντᾷ, φυσικῶς ἐν τῷ τέλει τυγχάνουσαν· ἧς

(270)ἀπολιπὼν τὴν ζήτησιν, τὴν αὐτῆς, ὡς τέλους φύσει,

μετῆλθεν ἐκζήτησιν. Οὐ γὰρ ἦν αὐτῆς διαφυγεῖν τὴν περι-

γραφήν, πανταχόθεν αὐτὸν περιϊσταμένην καὶ τὴν αὐτοῦ

περιορίζουσαν κίνησιν. Οὐκ ἦν οὖν ζητῆσαι τὴν ἀρχήν, ὡς

ἔφην, ὀπίσω γεγενημένην, ἀλλ’ ἐκζητῆσαι τὸ τέλος ἐμπρὸς

(275)ὑπάρχον, ἵνα γνῷ διὰ τοῦ τέλους τὴν ἀπολειφθεῖσαν

ἀρχήν, ἐπειδὴ μὴ ἔγνω τὸ τέλος ἐκ τῆς ἀρχῆς. Καὶ τοῦτο

τυχὸν ὁ σοφὸς μυσταγωγῶν Σολομών φησιν· τί τὸ γεγενη-

μένον, αὐτὸ τὸ γενησόμενον· καὶ τί τὸ πεποιημένον, αὐτὸ

τὸ ποιηθησόμενον, ὡσανεὶ σαφῶς τὴν ἀρχὴν ἐκ τοῦ τέλους

(280)δεικνύς. Οὐκέτι γὰρ μετὰ τὴν παράβασιν δείκνυται τὸ

τέλος ἐκ τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ ἐκ τοῦ τέλους, οὐδὲ ζητεῖ

τις τοὺς τῆς ἀρχῆς λόγους, ἀλλ’ ἐκζητεῖ τοὺς πρὸς τὸ τέλος

τοὺς κινουμένους ἀπάγοντας.

     Εἰ δέ, ὅτι πολλαχοῦ τῆς γραφῆς ἡ ζήτησις εἴρηται, ὡς τὸ

(285)ζήτησον εἰρήνην καὶ δίωξον αὐτήν, καὶ ζητεῖτε πρῶτον τὴν

βασιλείαν τοῦ θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, βεβαίαν

οὐχ ἡγεῖται ταύτην ἔννοιαν, αὐτόθεν ἔχει νουνεχῶς ἐπι-

σκήπτων τῶν λεχθέντων τὴν πίστωσιν. Εἰπὼν γὰρ ὁ

λόγος ζήτησον εἰρήνην καὶ δίωξον αὐτὴν ἐν τῷ τέλει τὴν

(290)ἀρχὴν διῶξαι παρενεγύησε καὶ τὴν βασιλείαν, ἀρχὴν

οὖσαν διὰ τῆς δικαιοσύνης, ὡς τέλους τῆς βασιλείας,

ἐκζητῆσαι παρεκελεύσατο. Βασιλεία γὰρ θεοῦ πρὸ πάσης

ἐστὶ δικαιοσύνης, μᾶλλον δὲ κυριώτερον εἰπεῖν αὐτοδικαιο-

σύνη, πρὸς ἥν, ὡς τέλος, ἐπείγεται πᾶσα σπουδαίου κίνη-

(295)σις. Εἰ γὰρ δικαιοσύνη ἐστὶν ἡ τοῦ ἴσου κατ’ ἀξίαν ἑκάστῳ

διανέμησις, βασιλεία δὲ ἔννομός ἐστιν ἐπιστασία, ἄρα

ταὐτὸν τῇ βασιλείᾳ ἡ δικαιοσύνη, δι’ ἦς, ὡς τέλους, ὁδεύειν

τοῖς βουλομένοις ἐστὶν εὐμαρές, ὡς πρὸς ἀρχὴν τὴν βασι-

λείαν· δικαιοσύνη γάρ ἐστι βασιλεία ἐνεργουμένη καὶ βα-

(300)σιλεία ἐστὶ δικαιοσύνη δι’ ἔργων κεκυρωμένη· τὸ γὰρ ἐν-

νόμως ἐπιστατεῖν τοῖς οὖσι διανέμειν ἐστὶν ἑκάστῳ τὰ

πρὸς ἀξίαν, καὶ τὸ διανέμειν ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν ἔννο-

μός ἐστι τῶν ὄντων ἐπιστασία. Οὐκοῦν οὐδὲν τῆς κατὰ

νοῦν τῆς ἁγίας γραφῆς ὁμαλότητος ἡ κατὰ τὴν λέξιν

(305)διαφορὰ παρεσάλευσεν, παρὰ τοῖς σοφοῖς δηλαδὴ τῶν

θείων νοήμοσιν.

     Εἰ δὲ καὶ καθ’ ἕτερον βούλοιτό τις ἐκδέχεσθαι τρόπον τήν

τε ζήτησιν καὶ ἐρεύνησιν, καὶ τὴν ἐκζήτησιν καὶ τὴν

ἐξερεύνησιν, εὑρήσει τὴν μὲν ζήτησιν καὶ τὴν ἐκζήτησιν

(310)περὶ τὸν νοῦν κινουμένας, τὴν δὲ ἐρεύνησιν καὶ τὴν

ἐξερεύνησιν περὶ τὸν λόγον. Ζητεῖ γὰρ φυσικῶς ὁ

νοῦς, ἐρευνᾷ δὲ κατὰ φύσιν ὁ λόγος. Ζήτησις γάρ

ἐστιν, ἵν’ ὡς ἐν ὅρῳ περιλαβὼν εἴπω, ἁπλῆ τοῦ νοὸς πρός

τι γνωστὸν μετ’ ἐφέσεως κίνησις· ἐρεύνησις δέ ἐστιν ἁπλῆ

(315)τοῦ λόγου περί τι γνωστὸν μετά τινος ἐννοίας διάκρισις·

ἐκζήτησις δέ ἐστιν ἡ κατ’ ἐπιστήμην τοῦ νοὸς γνωστικὴ

πρός τι γνωστὸν μετὰ ποιᾶς, ἤγουν τοιᾶσδε, ἐφέσεως

κίνησις· ἐξερεύνησις δέ ἐστιν ἡ τοῦ λόγου κατ’ ἐνέργειαν

περί τι γνωστὸν μετὰ ποιᾶς, ἤγουν τοιᾶσδε, ἐννοίας

(320)διάκρισις· οὕστινας ὅρους ἐπὶ τὰ θεῖα μεταφέροντες, φαμὲν

ὅτι ζήτησίς ἐστιν ἡ τοῦ νοῦ πρώτη τε καὶ ἁπλῆ πρὸς τὴν

ἰδίαν αἰτίαν μετ’ ἐφέσεως κίνησις, ἐρεύνησις δέ ἐστιν ἡ

πρώτη τε καὶ ἁπλῆ τοῦ λόγου περὶ τὴν ἰδίαν αἰτίαν μετά

τινος ἐννοίας διάκρισις, ἐκζήτησις δὲ πάλιν ἐστὶν ἡ τοῦ

(325)νοῦ κατ’ ἐπιστήμην γνωστικὴ πρὸς τὴν ἰδίαν αἰτίαν μετά

τινος ζεούσης ἐφέσεως κίνησις, ἐξερεύνησις δέ ἐστιν ἡ τοῦ

λόγου κατ’ ἐνέργειαν τῶν ἀρετῶν περὶ τὴν ἰδίαν αἰτίαν

μετά τινος ἔμφρονος καὶ σοφῆς ἐννοίας γινομένη διάκρισις.

     Οὐκοῦν καὶ οἱ ἅγιοι προφῆται, περὶ τῆς σωτηρίας τῶν

(330)ψυχῶν ἐκζητήσαντές τε καὶ ἐξερευνήσαντες, διάπυρον εἶ-

χον καὶ ζέουσαν μετ’ ἐπιστήμης καὶ γνώσεως πρὸς τὸν

θεὸν τὴν τοῦ νοῦ κατ’ ἔφεσιν κίνησιν, καὶ ἔμφρονα καὶ

σοφὴν τὴν τοῦ λόγου κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν θείων

διάκρισιν· οὓς οἱ μιμούμενοι μετὰ γνώσεως καὶ ἐπιστήμης

(335)τὴν τῶν ψυχῶν ἐκζητοῦσι σωτηρίαν, καὶ μετὰ φρονήσεως

καὶ σοφίας ἐξερευνῶντες μετέρχονται τὴν ἐν τοῖς θείοις

ἔργοις διάκρισιν.

 

Ἐρώτησις ξʹ

(2)     Ὡς ἀμνοῦ ἀμώμου καὶ ἀσπίλου Χριστοῦ, προεγνωσμένου

μὲν πρὸ καταβολῆς κόσμου, φανερωθέντος δὲ ἐπ’ ἐσχάτων

τῶν χρόνων δι’ ἡμᾶς. Ὑπὸ τίνος προεγνωσμένου;

(5)     Ἀπόκρισις. Τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον Χριστὸν ὁ τῆς

γραφῆς ὠνόμασε λόγος, καὶ μαρτυρεῖ σαφῶς οὑτωσὶ

φάσκων ὁ μέγας ἀπόστολος· τὸ μυστήριον τὸ ἀποκεκρυμ-

μένον ἀπὸ τῶν αἰώνων καὶ ἀπὸ τῶν γενεῶν νῦν ἐφα-

νερώθη, ταὐτὸν λέγων δηλαδὴ τῷ Χριστῷ τὸ κατὰ Χριστὸν

(10)μυστήριον. Τοῦτο προδήλως ἐστὶν ἄρρητός τε καὶ ἀπερι-

νόητος θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος καθ’ ὑπόστασιν ἕνω-

σις, εἰς ταὐτὸν ἄγουσα τῇ θεότητι κατὰ πάντα τρόπον τῷ

τῆς ὑποστάσεως λόγῳ τὴν ἀνθρωπότητα καὶ μίαν ἀμφο-

τέρων ἀποτελοῦσα τὴν ὑπόστασιν σύνθετον, τῆς αὐτῶν

(15)κατὰ φύσιν οὐσιώδους διαφορᾶς μηδεμίαν καθοτιοῦν ἐπά-

γουσα μείωσιν, ὥστε καὶ μίαν αὐτῶν γενέσθαι, καθὼς

ἔφην, τὴν ὑπόστασιν καὶ τὴν φυσικὴν διαφορὰν ἀπαθῆ

διαμένειν, καθ’ ἣν καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀνελάττωτος αὐτῶν

καὶ ἡνωμένων ἡ κατὰ φύσιν διασῴζεται ποσότης. Ὅπου

(20)γὰρ κατὰ τὴν ἕνωσιν οὐδὲν τὸ παράπαν τροπῆς ἢ

ἀλλοιώσεως τοῖς ἑνωθεῖσι παρηκολούθησε πάθος, ἀ-

κραιφνὴς ὁ κατὰ οὐσίαν ἑκατέρου τῶν ἡνωμένων

διαμεμένηκε λόγος· ὧν δὲ ἀκραιφνὴς ὁ τῆς οὐσίας καὶ μετὰ

τὴν ἕνωσιν διαμεμένηκε λόγος, τούτων ἀλώβητοι κατὰ

(25)πάντα τρόπον μεμενήκασιν αἱ φύσεις, μηδεμιᾶς τὸ σύνολον

ἀρνησαμένης τὰ ἑαυτῆς διὰ τὴν ἕνωσιν.

     Ἔπρεπε γὰρ τῷ ποιητῇ τῶν ὅλων καὶ γινομένῳ φύσει

κατ’ οἰκονομίαν ὅπερ οὐκ ἦν καὶ ἑαυτὸν ὅπερ ἦν κατὰ

φύσιν καὶ ὅπερ γέγονε φύσει κατ’ οἰκονομίαν ἄτρεπτον

(30)διασώσασθαι. Θεῷ γὰρ οὐ πέφυκεν ἐνθεωρεῖσθαι τροπή, ᾧ

μηδεμία καθάπαξ κίνησις ἐπινοεῖται, περὶ ἣν ὑπάρχει τοῖς

κινουμένοις τὸ τρέπεσθαι. Τοῦτό ἐστι τὸ μέγα καὶ ἀπόκρυ-

φον μυστήριον. Τοῦτό ἐστι τὸ μακάριον, δι’ ὃ τὰ πάντα

συνέστησαν, τέλος. Τοῦτό ἐστιν ὁ τῆς ἀρχῆς τῶν ὄντων

(35)προεπινοούμενος θεῖος σκοπός, ὃν ὁρίζοντες εἶναί φαμεν

προεπινοούμενον τέλος, οὗ ἕνεκα μὲν τὰ πάντα, αὐτὸ δὲ

οὐδενὸς ἕνεκεν· πρὸς τοῦτο τὸ τέλος ἀφορῶν τὰς τῶν

ὄντων ὁ θεὸς παρήγαγεν οὐσίας. Τοῦτο κυρίως ἐστὶ τὸ τῆς

προνοίας καὶ τῶν προνοουμένων πέρας, καθ’ ὃ εἰς τὸν θεὸν

(40)ἡ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ πεποιημένων ἐστὶν ἀνακεφαλαίωσις. Τοῦτό

ἐστι τὸ πάντας περιγράφον τοὺς αἰῶνας καὶ τὴν ὑπεράπει-

ρον καὶ ἀπειράκις ἀπείρως προϋπάρχουσαν τῶν αἰώνων

μεγάλην τοῦ θεοῦ βουλὴν ἐκφαῖνον μυστήριον, ἧς γέγονεν

ἄγγελος αὐτὸς ὁ κατ’ οὐσίαν τοῦ θεοῦ λόγος, γενόμενος

(45)ἄνθρωπος καὶ αὐτόν, εἰ θέμις εἰπεῖν, τὸν ἐνδότατον πυ-

θμένα τῆς πατρικῆς ἀγαθότητος φανερὸν καταστήσας καὶ τὸ

τέλος ἐν ἑαυτῷ δείξας, δι’ ὃ τὴν πρὸς τὸ εἶναι σαφῶς

ἀρχὴν ἔλαβον τὰ πεποιημένα.

     Διὰ γὰρ τὸν Χριστόν, ἤγουν τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον,

(50)πάντες οἱ αἰῶνες καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς τοῖς αἰῶσιν ἐν Χριστῷ

τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι καὶ τὸ τέλος εἰλήφασιν. Ἕνωσις γὰρ

προεπενοήθη τῶν αἰώνων ὅρου καὶ ἀοριστίας, καὶ μέ-

τρου καὶ ἀμετρίας, καὶ πέρατος καὶ ἀπειρίας, καὶ κτίστου

καὶ κτίσεως, καὶ στάσεως καὶ κινήσεως· ἥτις ἐν Χριστῷ

(55)ἐπ’ ἐσχάτων τῶν χρόνων φανερωθεῖσα γέγονεν, πλήρωσιν

δοῦσα τῇ προγνώσει τοῦ θεοῦ δι’ ἑαυτῆς, ἵνα περὶ τὸ πάντῃ

κατ’ οὐσίαν ἀκίνητον στῇ τὰ κατὰ φύσιν κινούμενα, τῆς

πρός τε ἑαυτὰ καὶ πρὸς ἄλληλα παντελῶς ἐκβεβηκότα

κινήσεως, καὶ λάβῃ τῇ πείρᾳ τὴν κατ’ ἐνέργειαν γνῶσιν τοῦ

(60)ἐν ᾧ στῆναι κατηξιώθησαν ἀναλλοίωτον καὶ ὡσαύτως

ἔχουσαν τὴν τοῦ γνωσθέντος αὐτοῖς παρεχομένην ἀπόλαυ-

σιν.

     Διττὴν γὰρ οἶδε τὴν τῶν θείων γνῶσιν ὁ λόγος· τὴν

μὲν σχετικήν, ὡς ἐν λόγῳ μόνῳ κειμένην καὶ νοήμασιν,

(65)καὶ τὴν κατ’ ἐνέργειαν τοῦ γνωσθέντος διὰ πείρας οὐκ ἔ-

χουσαν αἴσθησιν, δι’ ἦς κατὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν οἰκονο-

μούμεθα, τὴν δὲ κυρίως ἀληθινὴν ἐν μόνῃ τῇ πείρᾳ

κατ’ ἐνέργειαν δίχα λόγου καὶ νοημάτων ὅλην τοῦ

γνωσθέντος κατὰ χάριν μεθέξει παρεχομένην τὴν αἴσθησιν,

(70)δι’ ἦς κατὰ τὴν μέλλουσαν λῆξιν τὴν ὑπὲρ φύσιν ὑπο-

δεχόμεθα θέωσιν ἀπαύστως ἐνεργουμένην. Καὶ τὴν μὲν

σχετικήν, ὡς ἐν λόγῳ κειμένην καὶ τοῖς νοήμασι, κινη-

τικὴν εἶναί φασι τῆς πρὸς τὴν μεθέξει κατ’ ἐνέργειαν

γνῶσιν ἐφέσεως, τὴν δὲ κατ’ ἐνέργειαν διὰ τῆς πείρας

(75)μεθέξει παρεχομένην τοῦ γνωσθέντος τὴν αἴσθησιν ἀφαιρε-

τικὴν εἶναι τῆς ἐν λόγῳ κειμένης καὶ νοήμασι γνώσεως.

     Ἀμήχανον γὰρ εἶναί φασιν οἱ σοφοὶ συνυπάρχειν τῇ

πείρᾳ τοῦ θεοῦ τὸν περὶ θεοῦ λόγον, ἢ τῇ αἰσθήσει τοῦ

θεοῦ τὴν περὶ αὐτοῦ νόησιν. Λόγον δὲ περὶ θεοῦ φημὶ τὴν

(80)ἐκ τῶν ὄντων ἀναλογίαν τῆς περὶ αὐτοῦ γνωστικῆς θε-

ωρίας, αἴσθησιν δὲ τὴν ἐν τῇ μεθέξει πεῖραν τῶν ὑπὲρ

φύσιν ἀγαθῶν, νόησιν δὲ τὴν ἐκ τῶν ὄντων περὶ αὐτοῦ

ἁπλῆν καὶ ἑνιαίαν γνῶσιν. Τάχα δὲ καὶ ἐπ’ ἄλλου παντὸς

τοῦτο γνωρίζεται, εἴπερ ἡ τοῦδε τοῦ πράγματος πεῖρα τὸν

(85)περὶ αὐτοῦ καταπαύει λόγον καὶ ἡ τοῦδε τοῦ πράγματος

αἴσθησις τὴν περὶ αὐτοῦ σχολάζουσαν ἐργάζεται νόησιν.

Πεῖραν δὲ λέγω αὐτὴν τὴν κατ’ ἐνέργειαν γνῶσιν τὴν με-

τὰ πάντα λόγον ἐπιγινομένην, αἴσθησιν δὲ αὐτὴν τοῦ

γνωσθέντος τὴν μέθεξιν τὴν μετὰ πᾶσαν νόησιν ἐκφαινο-

(90)μένην. Καὶ τοῦτο τυχὸν μυστικῶς διδάσκων ὁ μέγας

ἀπόστολός φησιν· εἴτε προφητεῖαι, παύσονται, εἴτε γνώσεις,

καταργηθήσονται, περὶ τῆς ἐν λόγῳ κειμένης καὶ νοήμασι

γνώσεως δηλονότι φάσκων.

     Τοῦτο τὸ μυστήριον προεγνώσθη πρὸ πάντων τῶν

(95)αἰώνων μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύμα-

τι, τῷ μὲν κατ’ εὐδοκίαν, τῷ δὲ κατ’ αὐτουργίαν, τῷ δὲ κατὰ

συνεργίαν· μία γὰρ ἡ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύμα-

τος γνῶσις, ὅτι καὶ μία οὐσία καὶ δύναμις. Οὐ γὰρ ἠγνόει

τοῦ Υἱοῦ τὴν σάρκωσιν ὁ Πατὴρ ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον,

(100)ὅτι ἐν ὅλῳ τῷ Υἱῷ τὸ μυστήριον αὐτουργοῦντι τῆς ἡμῶν

σωτηρίας διὰ σαρκώσεως ὅλος κατ’ οὐσίαν ὁ Πατήρ, οὐ

σαρκούμενος ἀλλ’ εὐδοκῶν τοῦ Υἱοῦ τὴν σάρκωσιν, καὶ

ὅλον ἐν ὅλῳ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατ’ οὐσίαν

ὑπῆρχεν, οὐ σαρκούμενον ἀλλὰ συνεργοῦν τῷ Υἱῷ τὴν

(105)δι’ ἡμᾶς ἀπόρρητον σάρκωσιν. Εἴτε οὖν Χριστὸν εἴποι τις

εἴτε μυστήριον τοῦ Χριστοῦ, τούτου τὴν πρόγνωσιν μόνη

κατ’ οὐσίαν ἔχει ἡ ἁγία Τριάς, Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ Πνεῦμα

ἅγιον. Καὶ μηδεὶς διαπορήσῃ πῶς ὁ Χριστός, εἷς ὢν τῆς

ἁγίας Τριάδος, ὑπ’ αὐτῆς προγινώσκεται, γινώσκων ὅτι

(110)οὐχ ὡς θεὸς ὁ Χριστὸς προεγνώσθη, ἀλλ’ ὡς ἄνθρωπος, ἤ-

γουν ἡ κατ’ οἰκονομίαν αὐτοῦ διὰ τὸν ἄνθρωπον σάρκωσις.

Τὸ γὰρ ἀεὶ ὂν ἐκ τοῦ ἀεὶ ὄντος ὑπὲρ αἰτίαν καὶ λόγον

οὐδέποτε προγινώσκεται· ἡ γὰρ πρόγνωσις τῶν ἀρχὴν

ἐχόντων τοῦ εἶναι δι’ αἰτίαν ἐστίν.

(115)     Προεγνώσθη οὖν ὁ Χριστὸς οὐχ ὅπερ ἦν κατὰ φύσιν

δι’ ἑαυτόν, ἀλλ’ ὅπερ ἐφάνη κατ’ οἰκονομίαν δι’ ἡμᾶς γενόμε-

νος ὕστερον. Ἔδει γὰρ ὡς ἀληθῶς τὸν κατὰ φύσιν τῆς τῶν

ὄντων οὐσίας δημιουργὸν καὶ τῆς κατὰ χάριν αὐτουργὸν

γενέσθαι τῶν γεγονότων θεώσεως, ἵνα ὁ τοῦ εὖ εἶναι

(120)δοτὴρ φανῇ καὶ τοῦ ἀεὶ εὖ εἶναι χαριστικός. Ἐπεὶ οὖν

οὐδὲν τῶν ὄντων ἑαυτὸ τὸ παράπαν ἢ ἄλλο γινώσκει ὅ, τι

ποτὲ κατ’ οὐσίαν ἐστίν, εἰκότως οὐδὲ τῶν γενησομένων

οὐδενὸς οὐδὲν τῶν ὄντων ἔχει κατὰ φύσιν τὴν πρόγνωσιν,

πλὴν τοῦ ὑπὲρ τὰ ὄντα θεοῦ, τοῦ καὶ ἑαυτὸν γινώσκοντος

(125)ὅ,τι ποτὲ κατ’ οὐσίαν ἐστὶ καὶ πάντων τῶν ὑπ’ αὐτοῦ πε-

ποιημένων καὶ πρὶν γενέσθαι προεγνωκότος τὴν ὕπαρ-

ξιν, καὶ μέλλοντος κατὰ χάριν φιλοτιμεῖσθαι τοῖς οὖσι τὴν

ἑαυτῶν καὶ ἀλλήλων ὅ,τι ποτὲ κατ’ οὐσίαν ὑπάρχουσι

γνῶσιν καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ μονοειδῶς προόντας τῆς αὐτῶν

(130)γενέσεως φανερῶσαι λόγους.

     Τὸ γὰρ δὴ λέγειν τινὰς προεγνῶσθαι τὸν Χριστὸν πρὸ

καταβολῆς κόσμου ἐκείνοις, οἷς ὕστερον ἐφανερώθη

ἐπ’ ἐσχάτων τῶν χρόνων, ὡς αὐτῶν ἐκείνων πρὸ κατα-

βολῆς κόσμου ὄντων σὺν τῷ προεγνωσμένῳ Χριστῷ, ὡς

(135)τῆς ἀληθείας ἀλλότριον ὄντα τὸν λόγον, οἷα δὴ συναΐδιον

τῷ θεῷ τὴν τῶν λογικῶν οὐσίαν εἰσάγοντα, παραγραφόμε-

θα. Οὐ γάρ ἐστι παντελῶς σὺν Χριστῷ γενέσθαι καθώς

ἐστι καὶ πάλιν αὐτοῦ τὸ σύνολον ἀπογενέσθαι ποτέ, εἴπερ

ἐν αὐτῷ πέφυκεν ἡ τῶν αἰώνων ἀποπεράτωσις γίνεσθαι

(140)καὶ ἡ στάσις τῶν κινουμένων, καθ’ ἣν οὐδὲν ἔσται τὸ

παράπαν τῶν ὄντων τρεπόμενον.

     Ἄμωμον δὲ καὶ ἄσπιλον ὁ τῆς γραφῆς τὸν Χριστὸν ἔφη

λόγος, ὡς κατὰ ψυχὴν καὶ σῶμα φύσει παντελῶς τῆς κα-

τὰ τὴν ἁμαρτίαν φθορᾶς ἀλλότριον· οὐ γὰρ ἔσχεν αὐτοῦ

(145)μῶμον κακίας ἡ ψυχή, οὐδὲ τὸ σῶμα σπίλον τῆς ἁμαρτίας.

 

Ἐρώτησις ξαʹ

(2)     Ὅτι καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρίμα ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ

θεοῦ. Εἰ δὲ πρῶτον ἀφ’ ἡμῶν, τί τὸ τέλος τῶν ἀπειθούντων

τῷ τοῦ θεοῦ εὐαγγελίῳ; Καὶ εἰ ὁ μὲν δίκαιος μόλις

(5)σῴζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖται; Τί ἐστι τὸ

καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρίμα ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ θεοῦ, καὶ

τὸ εἰ ὁ δίκαιος μόλις σῴζεται;

     Ἀπόκρισις. Ὁ τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων δημιουργήσας

θεὸς οὐ συνέκτισεν αὐτῇ κατὰ τὴν αἴσθησιν οὔτε ἡδο-

(10)νὴν οὔτε ὀδύνην, ἀλλὰ δύναμίν τινα κατὰ νοῦν αὐτῇ

πρὸς ἡδονήν, καθ’ ἣν ἀρρήτως ἀπολαύειν αὐτοῦ δυνήσεται,

ἐνετεκτήνατο. Ταύτην δὲ τὴν δύναμιν_λέγω δὲ τὴν κατὰ

φύσιν τοῦ νοῦ πρὸς τὸν θεὸν ἔφεσιν_ἅμα τῷ γενέσθαι

τῇ αἰσθήσει δοὺς ὁ πρῶτος ἄνθρωπος πρὸς τὰ αἰσθητὰ

(15)κατ’ αὐτὴν τὴν πρώτην κίνησιν διὰ μέσης τῆς αἰσθήσεως

ἔσχε παρὰ φύσιν ἐνεργουμένην τὴν ἡδονήν· ᾗτινι κατὰ

πρόνοιαν ὁ τῆς ἡμῶν σωτηρίας κηδόμενος παρέπηξεν,

ὥσπερ τινὰ τιμωρὸν δύναμιν, τὴν ὀδύνην, καθ’ ἣν ὁ τοῦ

θανάτου μετὰ σοφίας ἐνερριζώθη τῇ τοῦ σώματος φύσει

(20)νόμος, περιορίζων τῆς τοῦ νοῦ μανίας παρὰ φύσιν ἐπὶ τὰ

αἰσθητὰ κινουμένην τὴν ἔφεσιν.

     Ἐντεῦθεν διὰ τὴν ἐπεισελθοῦσαν τῇ φύσει παράλογον

ἡδονὴν ἡ κατὰ λόγον ἀντεπεισῆλθεν ὀδύνη, διὰ πολλῶν

παθημάτων, ἐν οἷς καὶ ἐξ ὧν ὁ θάνατος, ποιουμένη τῆς

(25)παρὰ φύσιν ἡδονῆς τὴν ἀφαίρεσιν, οὐ μὴν δὲ καὶ

τελείαν ἀναίρεσιν, καθ’ ἣν ἡ κατὰ νοῦν τῆς θείας ἡδονῆς

ἀναδείκνυσθαι πέφυκε χάρις. Πᾶς γὰρ πόνος, ὡς αἰτίαν τῆς

ἰδίας γενέσεως ἔχων κατ’ ἐνέργειαν προηγουμένην τὴν

ἡδονήν, χρέος ἐστὶ δηλαδὴ φυσικῶς κατ’ αἰτίαν παρὰ

(30)πάντων τῶν μετειληφότων τῆς φύσεως ἐκτιννύμενον. Τῇ

γὰρ παρὰ φύσιν ἡδονῇ πάντως παρέπεται φυσικῶς ὁ

πόνος ἐν πᾶσιν, ὧν ὁ τῆς ἡδονῆς νόμος ἀναιτίως προ-

καθηγήσατο τῆς γενέσεως· ἀναίτιον δέ φημι τὴν ἐκ τῆς

παραβάσεως ἡδονήν, ὡς μὴ γενομένην δηλονότι προλα-

(35)βόντος πόνου διάδοχον.

     Οὐκοῦν, ἐπειδὴ μετὰ τὴν παράβασιν πάντες ἄνθρωποι

τὴν ἡδονὴν εἶχον τῆς ἰδίας φυσικῶς προκαθηγουμένην

γενέσεως, καὶ οὐδεὶς ἦν τὸ σύνολον ὁ τῆς καθ’ ἡδονὴν

ἐμπαθοῦς γενέσεως φυσικῶς ὑπάρχων ἐλεύθερος, ἀλλ’ ὡς

(40)χρέος πάντες φυσικὸν ἀποδιδόντες τοὺς πόνους καὶ τὸν

ἐπ’ αὐτοῖς ὑπέμενον θάνατον, καὶ ἦν ἄπορος παντάπασιν ὁ

τῆς ἐλευθερίας τρόπος τοῖς ὑπὸ τῆς ἀδίκου τυραννου-

μένοις ἡδονῆς καὶ ὑπὸ τῶν δικαίων πόνων καὶ τοῦ

ἐπ’ αὐτοῖς δικαιοτάτου θανάτου φυσικῶς ἐνεχομένοις, ἔδει

(45)δὲ πρὸς ἀναίρεσιν μὲν τῆς ἀδικωτάτης ἡδονῆς καὶ τῶν

δι’ αὐτὴν δικαιοτάτων πόνων, ὑφ’ ὧν ἐλεεινῶς διεσπᾶτο

πάσχων ὁ ἄνθρωπος, ἐκ φθορᾶς, τῆς καθ’ ἡδονήν, ἔχων τὴν

ἀρχὴν τῆς γενέσεως καὶ εἰς φθοράν, τὴν διὰ θανάτου, τὸ

τῆς ζωῆς καταλήγων τέλος, πρὸς δὲ τὴν ἐπανόρθωσιν τῆς

(50)παθούσης φύσεως ἐπινοηθῆναι πόνον καὶ θάνατον ἄδικον

ὁμοῦ καὶ ἀναίτιον [ἀναίτιον μέν, ὡς οὐδαμῶς προλαβοῦσαν

ἡδονὴν ἐσχηκότα κατὰ τὴν γένεσιν, ἄδικον δέ, ὡς οὐδε-

μιᾶς τὸ παράπαν ἐμπαθοῦς ζωῆς ὄντα διάδοχον] ἵνα,

μέσος διαληφθεὶς ἡδονῆς ἀδίκου καὶ πόνου καὶ θανάτου

(55)δικαιοτάτου, πόνος καὶ θάνατος ἀδικώτατος ἀνέλῃ διόλου

τὴν ἐξ ἡδονῆς ἀδικωτάτην ἀρχὴν καὶ τὸ δι’ αὐτὴν διὰ

θανάτου δικαιότατον τέλος τῆς φύσεως, καὶ γένηται πάλιν

ἡδονῆς καὶ ὀδύνης ἐλεύθερον τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, τὴν

ἐξ ἀρχῆς εὐκληρίαν ἀπολαβούσης τῆς φύσεως, μηδενὶ τῶν

(60)ἐμπεφυκότων τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν γνωρισμάτων

μολυνομένην, διὰ τοῦτο, θεὸς ὑπάρχων τέλειος κατὰ

φύσιν ὁ τοῦ θεοῦ λόγος γίνεται τέλειος ἄνθρωπος, ἐκ

ψυχῆς νοερᾶς καὶ σώματος παθητοῦ κατὰ φύσιν παραπλη-

σίως ἡμῖν χωρὶς μόνης ἁμαρτίας συνεστώς, τὴν μὲν ἐκ τῆς

(65)παρακοῆς ἡδονὴν οὐδαμῶς τὸ σύνολον ἐσχηκὼς προηγου-

μένην αὐτοῦ τῆς ἐκ γυναικὸς ἐν χρόνῳ γεννήσεως, τὴν δὲ

δι’ αὐτὴν ὀδύνην, ὑπάρχουσαν τέλος τῆς φύσεως, διὰ φιλ-

ανθρωπίαν κατὰ θέλησιν προσηκάμενος, ἵνα, πάσχων

ἀδίκως, ἀνέλῃ τὴν ἐξ ἡδονῆς ἀδίκου τυραννοῦσαν τὴν

(70)φύσιν ἀρχὴν τῆς γενέσεως, οὐκ ἔχουσαν ὡς χρέος ὑπὲρ

αὐτῆς ἐκτιννύμενον, κατὰ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, καὶ τοῦ

κυρίου τὸν θάνατον, ἀλλὰ μᾶλλον κατ’ αὐτῆς προβεβλη-

μένον, καὶ τὸ διὰ τοῦ θανάτου δίκαιον τέλος ἐξαφανίσῃ

τῆς φύσεως, οὐκ ἔχον τήν, δι’ ἣν ἐπεισῆλθεν καὶ ὑπ’ αὐ-

(75)τοῦ δικαίως τιμωρουμένην, ὡς αἰτίαν τοῦ εἶναι, παράνομον

ἡδονήν.

     Ἔδει γὰρ ὡς ἀληθῶς, ἔδει σοφὸν καὶ δίκαιον καὶ δυνα-

τὸν ὄντα κατὰ φύσιν τὸν κύριον, ὡς μὲν σοφόν, μὴ

ἀγνοῆσαι τὸν τρόπον τῆς ἰατρείας, ὡς δίκαιον δέ, μὴ

(80)τυραννικὴν ποιήσασθαι τοῦ κατειλημμένου κατὰ γνώμην

ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἀνθρώπου τὴν σωτηρίαν, ὡς δὲ πάντα

δυνάμενον, μὴ ἀτονῆσαι πρὸς τὴν τῆς ἰατρείας ἐκπλήρωσιν.

Φανερὸν οὖν ἐποίησε τὸν μὲν τῆς σοφίας λόγον ἐν τῷ

τρόπῳ τῆς ἰατρείας, χωρὶς τροπῆς καὶ τῆς οἱασοῦν ἀλ-

(85)λοιώσεως γενόμενος ἄνθρωπος· τὴν ἰσότητα δὲ τῆς δικαιο-

σύνης ἐν τῷ μεγέθει τῆς συγκαταβάσεως ἔδειξεν, τὸ ἐν τῷ

παθητῷ κατάκριμα τῆς φύσεως κατὰ θέλησιν ὑποδὺς κἀ-

κεῖνο ποιήσας ὅπλον πρὸς τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν καὶ

τοῦ δι’ αὐτὴν θανάτου, τουτέστι τῆς ἡδονῆς καὶ τῆς δι’ αὐτὴν

(90)ὀδύνης, ἐν ᾧ τῆς ἁμαρτίας ὑπῆρχε καὶ τοῦ θανάτου τὸ

κράτος καὶ ἡ κατὰ τὴν ἡδονὴν τῆς ἁμαρτίας τυραννὶς καὶ ἡ

δι’ αὐτὴν κατὰ τὴν ὀδύνην τοῦ θανάτου δυναστεία_ἐν γὰρ

τῷ παθητῷ προδήλως ὑπάρχει τῆς φύσεως τὸ τῆς ἡδονῆς

κράτος καὶ τὸ τῆς ὀδύνης· θέλοντες γὰρ ἐκφυγεῖν τὴν κατὰ

(95)τὴν ὀδύνην ἐπίπονον αἴσθησιν πρὸς τὴν ἡδονὴν κατα-

φεύγομεν, τῷ τῆς ὀδύνης αἰκισμῷ πιεζομένην τὴν φύσιν

ἐπιχειροῦντες παραμυθεῖσθαι· σπεύδοντες δὲ διὰ τῆς ἡδο-

νῆς τὰ τῆς ὀδύνης ἀμβλῦναι κινήματα, πλέον αὐτῆς τὸ

καθ’ ἑαυτῶν ἐπικυροῦμεν χειρόγραφον, ὀδύνης καὶ πόνων

(100)ἀπολελυμένην ἔχειν τὴν ἡδονὴν οὐ δυνάμενοι_· τὴν δὲ τῆς

ὑπερβαλλούσης δυνάμεως ἰσχὺν δήλην κατέστησεν, τῶν οἷς

αὐτὸς ἔπασχεν ἐναντίων ὑποστήσας τῇ φύσει τὴν γένεσιν

ἄτρεπτον· διὰ πάθους γὰρ τὴν ἀπάθειαν καὶ διὰ πόνων

τὴν ἄνεσιν καὶ διὰ θανάτου τὴν ἀΐδιον ζωὴν τῇ φύσει δούς,

(105)πάλιν ἀποκατέστησεν, ταῖς ἑαυτοῦ κατὰ σάρκα στερήσεσι

τὰς ἕξεις ἀνακαινίσας τῆς φύσεως καὶ διὰ τῆς ἰδίας σαρ-

κώσεως τὴν ὑπὲρ φύσιν χάριν δωρησάμενος τῇ φύσει, τὴν

θέωσιν.

     Γέγονεν οὖν ὁ θεὸς κατ’ ἀλήθειαν ἄνθρωπος καὶ δέδωκεν

(110)ἄλλην ἀρχὴν τῇ φύσει δευτέρας γενέσεως, διὰ πόνου πρὸς

ἡδονὴν μελλούσης ζωῆς καταλήγουσαν. Ὡς γὰρ Ἀδὰμ ὁ

προπάτωρ, τὴν θείαν ἐντολὴν παραβάς, ἄλλην ἀρχὴν γε-

νέσεως, ἐξ ἡδονῆς μὲν συνισταμένην, εἰς δὲ τὸν διὰ πόνου

θάνατον τελευτῶσαν, τῇ φύσει παρὰ τὴν πρώτην παρ-

(115)εισήγαγε καί, ἐπινοήσας κατὰ τὴν συμβουλὴν τοῦ ὅφεως

ἡδονὴν οὐκ οὖσαν προλαβόντος πόνου διάδοχον, ἀλλὰ

μᾶλλον εἰς πόνον περαιουμένην, πάντας τοὺς ἐξ αὐτοῦ

σαρκὶ κατ’ αὐτὸν γεννωμένους διὰ τὴν ἐξ ἡδονῆς ἄδικον

ἀρχὴν εἶχε συνυπαγομένους αὐτῷ δικαίως πρὸς τὸ διὰ

(120)πόνου κατὰ τὸν θάνατον τέλος, οὕτως καὶ ὁ κύριος,

γενόμενος ἄνθρωπος καὶ ἄλλην ἀρχὴν δευτέρας γενέσεως

ἐκ πνεύματος ἁγίου τῇ φύσει δημιουργήσας καὶ τὸν διὰ

πόνου τοῦ Ἀδὰμ δικαιότατον καταδεξάμενος θάνατον, ἐν

αὐτῷ δηλαδὴ γενόμενον ἀδικώτατον, ὡς οὐκ ἔχοντα τῆς

(125)ἰδίας γενέσεως ἀρχὴν τὴν ἐκ παρακοῆς ἀδικωτάτην τοῦ

προπάτορος ἡδονήν, ἀμφοτέρων τῶν ἄκρων, ἀρχῆς τε

λέγω καὶ τέλους, τῆς κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἀνθρωπίνης γενέσεως,

οἷα δὴ προηγουμένως οὐκ ὄντων ἐκ τοῦ θεοῦ, τὴν

ἀναίρεσιν ἐποιήσατο καὶ πάντας τοὺς ἐξ αὐτοῦ πνεύματι

(130)μυστικῶς ἀναγεννωμένους τῆς ἐπ’ αὐτοῖς ἐνοχῆς ἐλευθέρους

κατέστησεν, ἔχοντας μὲν τοῦ Ἀδὰμ οὐκέτι τὴν ἐκ τοῦ

Ἀδὰμ ἡδονὴν τῆς γενέσεως, μόνην δὲ τὴν διὰ τὸν Ἀδὰμ

ὀδύνην ἐνεργοῦσαν ἐν αὐτοῖς, οὐ κατὰ χρέος ὑπὲρ ἁμαρ-

τίας, ἀλλὰ κατ’ οἰκονομίαν, διὰ τὴν κατὰ φύσιν περίστασιν

(135)κατὰ τῆς ἁμαρτίας, τὸν θάνατον· ὅς, ὁπόταν μὴ ἔχῃ

γεννῶσαν αὐτὸν μητέρα τήν, ἧς γίνεσθαι πέφυκε τιμωρός,

ἡδονήν, ἀϊδίου ζωῆς προδήλως καθίσταται πατήρ. Ὡς γὰρ

τοῦ Ἀδὰμ ἡ καθ’ ἡδονὴν ζωὴ θανάτου καὶ φθορᾶς γέγονε

μήτηρ, οὕτως καὶ ὁ διὰ τὸν Ἀδὰμ τοῦ κυρίου θάνατος,

(140)ὑπάρχων τῆς ἐκ τοῦ Ἀδὰμ ἐλεύθερος ἡδονῆς, ἀϊδίου

γεννήτωρ γίνεται ζωῆς.

     Οὐκοῦν, ἐπειδή, καθὼς οἶμαι, καλῶς διεῖλεν ὁ λόγος πῶς

μὲν ἡ καθ’ ἡδονὴν ἐκ τοῦ Ἀδὰμ γένεσις, τυραννοῦσα τὴν

φύσιν, βορὰν τῷ δι’ αὐτὴν θανάτῳ παρέπεμπεν, πῶς δὲ

(145)πάλιν ἡ διὰ φιλανθρωπίαν κατὰ σάρκα τοῦ κυρίου γέννησις

ἀμφοτέρων ἀναίρεσιν ἐποιήσατο, ἡδονῆς λέγω τῆς ἐκ τοῦ

Ἀδὰμ καὶ θανάτου τοῦ διὰ τὸν Ἀδάμ, συνεξαφανίσασα τῇ

τοῦ Ἀδὰμ ἁμαρτίᾳ τὸ τοῦ Ἀδὰμ ἐπιτίμιον_οὐ γὰρ ἦν

δυνατὸν πρὸς φθορὰν ἁλῶναι διὰ θανάτου κατὰ τὸ

(150)τέλος τὴν μηδαμῶς τῆς ἀρχῆς ἁψαμένην γένεσιν, δι’ ἧς

ὑπέστη κατὰ τὸ τέλος ὁ θάνατος_· ἐπειδὴ ταῦτα διεῖλεν,

ὡς ἔφην, ἀλλήλων ὁ λόγος, ἕως ὅτε μόνα τὰ τοῦ Ἀδὰμ

κατά τε τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ τέλος, φημὶ δὲ τὰ κατὰ τὴν

γένεσιν καὶ τὴν φθοράν, γνωρίσματα τυραννικῶς ἐκράτει

(155)τῆς φύσεως, οὐκ ἦν καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρίμα πρὸς

τελείαν τῆς ἁμαρτίας κατάκρισιν· ὅτε δὲ διὰ σαρκὸς ἡμῖν

ἐπεφάνη καὶ γέγονε τέλειος ἄνθρωπος χωρὶς μόνης ἁμαρ-

τίας ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, μόνον ἔχων ἐν τῇ σαρκὶ τοῦ Ἀδὰμ

φύσει κατὰ θέλησιν τὸ ἐπιτίμιον, καὶ κατέκρινε τὴν ἁμαρ-

(160)τίαν ἐν τῇ σαρκί, ἀνευθύνως πάσχων ὑπὲρ ἀδίκων ὁ

δίκαιος, καὶ ἀντέστρεψε τὴν χρῆσιν τοῦ θανάτου, κατάκριμα

τῆς ἁμαρτίας αὐτὸν ἀπεργασάμενος ἀλλ’ οὐ τῆς φύσεως,

γέγονε καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρίμα κατὰ τὴν ἀντι-

στροφὴν τοῦ θανάτου πρὸς τὴν τῆς ἁμαρτίας κατάκρισιν.

(165)     Οἷόν τι λέγω· τὸν Ἀδὰμ ἡ ἁμαρτία κατ’ ἀρχὰς δελεάσασα

πρὸς παράβασιν ἐλθεῖν τῆς θείας παρέπεισεν ἐντολῆς,

καθ’ ἥν, τὴν ἡδονὴν ὑποστήσασα καὶ ἑαυτὴν διὰ τῆς ἡδονῆς

ἐν αὐτῷ καθηλώσασα τῷ πυθμένι τῆς φύσεως, τὸν θάνατον

τῆς ὅλης κατέκρινε φύσεως, ὠθοῦσα πρὸς ἀπογένεσιν

(170)κατὰ τὸν θάνατον διὰ τοῦ ἀνθρώπου τὴν φύσιν τῶν

γεγονότων. Τοῦτο γὰρ καὶ μεμηχάνητο τῷ σπορεῖ τῆς

ἁμαρτίας καὶ πατρὶ τῆς κακίας πονηρῷ διαβόλῳ, τῷ ἑαυ-

τὸν μὲν ἐξ ὑπερηφανίας τῆς θείας ἐξοικίσαντι δόξης, διὰ

φθόνον δέ, τόν τε πρὸς ἡμᾶς καὶ τὸν θεόν, τοῦ παραδείσου

(175)τὸν Ἀδὰμ ἐξορίσαντι, ἀφανίσαι τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ καὶ

διαλῦσαι τὰ συνεστῶτα πρὸς γένεσιν· φθονεῖ γὰρ οὐ

μόνον ἡμῖν ὁ μιαρώτατος τῆς ἐπὶ τῷ θεῷ διὰ τὴν ἀρετὴν

δόξης, ἀλλὰ καὶ τῷ θεῷ τῆς ἐφ’ ἡμῖν διὰ τὴν σωτηρίαν

πανυμνήτου δυνάμεως.

(180)     Πάσης οὖν ἐκράτει δυναστεύων τῆς φύσεως ὁ διὰ τὴν

παράβασιν θάνατος, τοῦ κράτους ἔχων ὑπόθεσιν τὴν ἐκ τῆς

παρακοῆς ἄρξασαν τῆς κατὰ τὴν φύσιν ὅλης γενέσεως

ἡδονήν, δι’ ἣν αὐτὸς ὁ θάνατος κατεκρίθη τῆς φύσεως. Ὁ

δὲ κύριος, γενόμενος ἄνθρωπος καὶ μὴ λαβὼν προκαθη-

(185)γουμένην αὐτοῦ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως τὴν ἄδικον

ἡδονήν, δι’ ἣν ἡ διὰ τοῦ θανάτου κατὰ τῆς φύσεως ἐξ-

ηνέχθη δικαία κατάκρισις, αὐτὸν δὲ κατὰ φύσιν θέλων ἐν

τῷ παθητῷ τῆς φύσεως καταδεξάμενος τὸν θάνατον, δηλον-

ότι πάσχων, τὴν τοῦ θανάτου χρῆσιν ἀντέστρεψεν, οὐκ ὄν-

(190)τα λοιπὸν ἐν αὐτῷ τῆς φύσεως, ἀλλὰ τῆς ἁμαρτίας προ-

δήλως, κατάκρισιν· οὐ γὰρ ἦν δυνατὸν εἶναι τὸν θάνα-

τον ἐν τῷ μὴ τὴν γένεσιν ἐξ ἡδονῆς ἐσχηκότι κατάκρισιν

φύσεως, ἀλλὰ τῆς τοῦ προπάτορος ἁμαρτίας ἀναίρεσιν,

δι’ ἣν ὁ τοῦ θανάτου φόβος ὅλης ἐκράτει τῆς φύσεως. Εἰ

(195)γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ ὁ θάνατος τῆς φύσεως ὑπῆρχε κατάκρι-

σις, ἀρχὴν ἐχούσης τὴν ἡδονὴν τῆς ἰδίας γενέσεως,

εἰκότως ὁ θάνατος ἐν Χριστῷ τῆς ἁμαρτίας κατάκρισις

γέγονεν, ἡδονῆς καθαρὰν ἐν Χριστῷ πάλιν τῆς φύσεως

ἀπολαβούσης τὴν γένεσιν, ἵνα, ὥσπερ κατέκρινεν εἰς φθο-

(200)ρὰν ἐν τῷ Ἀδὰμ κατὰ τὴν ἡδονὴν ἡ ἁμαρτία διὰ τοῦ

θανάτου τὴν φύσιν καὶ γέγονε καιρὸς τοῦ κατακρίνεσθαι

θανάτῳ τὴν φύσιν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, οὕτως ἐν Χριστῷ

κατὰ τὴν δικαιοσύνην ἡ φύσις διὰ τοῦ θανάτου κατακρίνῃ

τὴν ἁμαρτίαν καὶ γένηται καιρὸς τοῦ κατακρίνεσθαι θανάτῳ

(205)τὴν ἁμαρτίαν διὰ τὴν δικαιοσύνην, τῆς φύσεως ἐκδυσα-

μένης ἐν Χριστῷ παντελῶς τὴν ἐξ ἡδονῆς γένεσιν, καθ’ ἣν

ἀναγκαίως τοῖς πᾶσιν ὡς χρέος ὁ τῆς κατακρίσεως παρ-

είπετο θάνατος, ὥστε τὸν αὐτὸν θάνατον ἐν μὲν τῷ Ἀδὰμ

διὰ τὴν ἁμαρτίαν κατάκρισιν ὑπάρχειν τῆς φύσεως, ἐν δὲ

(210)τῷ Χριστῷ διὰ τὴν δικαιοσύνην κατάκρισιν ὑπάρχειν τῆς

ἁμαρτίας· ὁ γὰρ πάσχων δι’ ἁμαρτίαν εἰς κατάκρισιν τῆς

φύσεως δικαίως ὑπομένει τὸν θάνατον, ὁ δὲ μὴ πάσχων

δι’ ἁμαρτίαν, ὡς χάριν μᾶλλον κατ’ οἰκονομίαν τῇ φύσει

διδούς, εἰς κατάκρισιν τῆς ἁμαρτίας τὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν

(215)εἰς τὴν αὐτῆς ἀναίρεσιν θέλων καταδέχεται θάνατον.

     Οὐκοῦν, ὥσπερ διὰ τὸν Ἀδάμ, τὸν ὑποστήσαντα διὰ τῆς

παρακοῆς τὸν καθ’ ἡδονὴν τῆς γενέσεως νόμον καὶ τὸν

δι’ αὐτὸν κατακριθέντα τῆς φύσεως θάνατον, πάντες οἱ ἐκ

τοῦ Ἀδὰμ τὸ εἶναι λαβόντες κατὰ τὸν ἐξ ἡδονῆς τῆς

(220)γενέσεως νόμον εἶχον ἀναγκαίως, καὶ μὴ βουλόμενοι, συν-

εζευγμένον κατὰ δύναμιν τῇ γενέσει καὶ τὸν κατακριθέντα

τῆς φύσεως θάνατον, καὶ ἦν καιρὸς τοῦ κατακρίνεσθαι τὴν

φύσιν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, ἐφ’ ὅσον ἐκράτει τῆς φύσεως ὁ

τῆς καθ’ ἡδονὴν τῆς γενέσεως νόμος, οὕτως διὰ τὸν Χρι-

(225)στόν, τὸν παντελῶς ἀφελόμενον τῆς φύσεως τὸν καθ’ ἡδονὴν

τῆς γενέσεως νόμον καὶ τοῦ δι’ αὐτὸν κατακριθέντος τῆς

φύσεως θανάτου τὴν χρῆσιν εἰς μόνην τὴν τῆς ἁμαρτίας

κατάκρισιν βουλήσει καταδεξάμενον, πάντες οἱ ἀπὸ Χρι-

στοῦ κατὰ θέλησιν πνεύματι διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας

(230)ἀναγεννηθέντες καὶ τὴν καθ’ ἡδονὴν προτέραν τοῦ Ἀδὰμ διὰ

τῆς χάριτος ἀποθέμενοι γένεσιν καὶ τὴν ἐν τῷ βαπτίσματι

χάριν τῆς ἀναμαρτησίας καὶ τῆς ἐν πνεύματι μυστικῆς

υἱοθεσίας τὴν δύναμιν ἀμείωτόν τε καὶ ἄχραντον διὰ τοῦ

νόμου τῶν εὐαγγελικῶν φυλάξαντες ἐντολῶν εἰκότως εἰς

(235)τὴν τῆς ἁμαρτίας κατάκρισιν ἔχουσι τὴν τοῦ θανάτου

χρῆσιν ἐνεργουμένην, καιρὸν λαβόντες κατακρίνειν ἐν τῇ

σαρκὶ τὴν ἁμαρτίαν, γενικῶς μὲν κατὰ φύσιν χάριτι διὰ

τὸ μέγα μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτὸν τὸ ἀπὸ τῆς

τοῦ λόγου σαρκώσεως χρόνον, ἰδικῶς δὲ κατ’ ἐνέργειαν

(240)χάριτι τὸν ἀφ’ οὗ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἔλαβεν ἕκαστος τὴν

χάριν τῆς υἱοθεσίας· καθ’ ἣν ἐνεργουμένην ταῖς ἐντολαῖς

γνωμικῶς μόνην τὴν ἐν πνεύματι γένεσιν ἔχοντες, διὰ

πολλῶν παθημάτων εἰς κατάκρισιν τῆς ἁμαρτίας ὑπομένου-

σι τὴν τοῦ θανάτου χρῆσιν αὐτοῖς ἐπαγομένην. Οὐ γὰρ ἔτι

(245)δι’ ἁμαρτίαν ὁ βαπτισθεὶς καὶ φυλάξας τὸ βάπτισμα ταῖς

ἐντολαῖς κρατυνόμενον ὡς χρέος ὑπὲρ ἁμαρτίας καταβάλλε-

ται τὸν θάνατον, ἀλλ’ εἰς κατάκρισιν τῆς ἁμαρτίας τὴν αὐτοῦ

καταδέχεται χρῆσιν, πρὸς τὴν θείαν καὶ ἀτελεύτητον ζωὴν

μυστικῶς αὐτὸν παραπέμπουσαν, εἴπερ ἀληθείας ἕνεκεν καὶ

(250)δικαιοσύνης διὰ πολλῶν παθημάτων γενναίως τὸν τῆς

παρούσης ζωῆς πεπληρώκασι δρόμον οἱ ἅγιοι, τῆς διὰ τὴν

ἁμαρτίαν κατακρίσεως τοῦ θανάτου τὴν φύσιν ἐν ἑαυτοῖς

ἐλευθερώσαντες καὶ τὸ πρὸς ἀναίρεσιν τῆς φύσεως ὅπλον

τοῦ θανάτου πρὸς ἀναίρεσιν τῆς ἁμαρτίας κατὰ τὸν ἀρ-

(255)χηγὸν τῆς αὐτῶν σωτηρίας Ἰησοῦν ποιησάμενοι· εἰ γὰρ

ἡ ἁμαρτία πρὸς ἀναίρεσιν φύσεως ὅπλον ἐν τοῖς αὐτὴν

κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἐνεργοῦσιν εἶχεν τὸν θάνατον, πολλῷ

μᾶλλον ἐν τοῖς ἐνεργοῦσι τὴν διὰ πίστεως ἐν Χριστῷ

δικαιοσύνην ὅπλον ἕξει τὸν θάνατον πρὸς ἀναίρεσιν τῆς

(260)ἁμαρτίας ἡ φύσις.

     Οὐκοῦν, ἀφ’ οὗ γέγονε τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως

καὶ ἐξεῖλε πάμπαν ὁ σαρκωθεὶς θεὸς ἐν τοῖς κατ’ αὐτὸν

πνεύματι γεννωμένοις τὴν τοῦ καθ’ ἡδονὴν νόμου τῆς

φύσεως γένεσιν, καιρός, ὡς ἔφην, γέγονε τοῦ ἄρξασθαι τὸ

(265)κρίμα ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ θεοῦ, τουτέστι κατακριθῆναι τὴν

ἁμαρτίαν, τὴν τοῦ κατακρίνεσθαι διὰ παθημάτων λαβοῦσαν

ἀρχὴν ἀπὸ τῶν πιστῶν καὶ ἐπεγνωκότων τὴν ἀλήθειαν καὶ

τὴν καθ’ ἡδονὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος γένεσιν ἀποθεμέ-

νων. Τούτους γὰρ ἐκάλεσεν οἶκον θεοῦ, καθὼς μαρτυρεῖ

(270)φάσκων ὁ θειότατος ἀπόστολος Παῦλος· Χριστὸς δὲ ἐπὶ

τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς. Καὶ αὐτὸς δὲ διὰ

τοῦ ἑξῆς λόγου παρίστησι λέγων Πέτρος ἡ κορυφὴ τῶν

ἀποστόλων· εἰ δὲ πρῶτον ἀφ’ ἡμῶν ἤρξατο, δηλονότι τὸ

κρίμα, τί τὸ τέλος τῶν ἀπειθούντων τῷ τοῦ θεοῦ εὐαγγε-

(275)λίῳ, ὡσανεὶ ἔλεγεν· εἰ ἡμεῖς, ὁ οἶκος τοῦ θεοῦ γενέσθαι

χάριτι διὰ πνεύματος ἀξιωθέντες, τοσαύτην ὑπὲρ δικαιο-

σύνης εἰς κατάκρισιν τῆς ἁμαρτίας ὑπομονὴν ἐπιδείκνυ-

σθαι παθημάτων ὀφείλομεν καὶ ὡς κακοῦργοι τὸν ἐφύβρι-

στον, ἀγαθοὶ τυγχάνοντες, προθύμως ἀποφέρεσθαι θάνατον,

(280)τί τὸ τέλος τῶν ἀπειθούντων τῷ τοῦ θεοῦ εὐαγγελίῳ,

τουτέστι, ποῖον ἔσται τὸ τέλος ἤγουν ἡ κρίσις τῶν οὐ

μόνον ζῶσάν τε καὶ ἐνεργουμένην κατά τε ψυχὴν καὶ σῶ-

μα γνώμῃ τε καὶ φύσει τὴν καθ’ ἡδονὴν τοῦ Ἀδὰμ κρα-

τήσασαν τῆς φύσεως γένεσιν μέχρι τέλους διὰ σπουδῆς

(285)ἐσχηκότων, ἀλλὰ μήτε προσδεξαμένων παρακαλοῦντα τὸν

θεὸν καὶ Πατέρα δι’ Υἱοῦ σαρκωθέντος, μήτε μὴν αὐτὸν τὸν

ὑπὲρ τοῦ Πατρὸς πρεσβεύοντα μεσίτην καὶ Υἱὸν καὶ ὑπὲρ

τῆς ἡμῶν εἰς τὸν Πατέρα καταλλαγῆς ἑαυτὸν βουλήσει τοῦ

Πατρὸς εἰς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον κατὰ θέλησιν προϊέμε-

(290)νον, ὅπως δι’ ἑαυτὸν ἡμᾶς τοσοῦτον δοξάσῃ, τῷ κάλλει

καταφαιδρύνας τῆς οἰκείας θεότητος, ὅσον δι’ ἡμᾶς αὐτὸς

κατεδέξατο τοῖς ἡμῶν ἀτιμασθῆναι παθήμασιν; Τοῦτο γάρ,

ὡς οἶμαι, τυχόν ἐστι τὸ τοῦ θεοῦ εὐαγγέλιον· πρεσβεία

θεοῦ καὶ παράκλησις πρὸς ἀνθρώπους δι’ Υἱοῦ σαρκω-

(295)θέντος καὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καταλλαγῆς μισθὸν

δωρουμένου τοῖς πειθομένοις αὐτῷ τὴν ἀγένητον θέ-

ωσιν.

     Διὸ σχετλιάζων τοῖς ἐφεξῆς τοὺς ἀπειθεῖς ὁ μέγας

ἀπόστολός φησιν· καὶ εἰ ὁ δίκαιος μόλις σῴζεται, ὁ ἀσεβὴς

(300)καὶ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖται; δίκαιον λέγων, ὡς εἰκός, τὸν

πιστὸν καὶ φύλακα τῆς δοθείσης κατὰ τὸ βάπτισμα χάριτος

καὶ διὰ πολλῶν παθημάτων ἀκαθαίρετον διατετηρηκότα τὴν

διὰ τοῦ Πνεύματος υἱοθεσίαν, σωτηρίαν δὲ τὴν ἐκ θεοῦ

τοῖς ἀξίοις δοθησομένην πληρεστάτην τῆς θεώσεως χάριν,

(305)ἧς μόλις ἐπιτεύξεται καὶ ὁ κατ’ ἄκρον πάντων τῶν θείων

ἀνθεκτικός, ἀσεβῆ δὲ καὶ ἁμαρτωλὸν τὸν τῆς εὐαγγελικῆς

ἀλλότριον χάριτος, ἀσεβῆ μὲν διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ἀπι-

στίαν, ἁμαρτωλὸν δὲ διὰ τὴν ζῶσαν ἐν αὐτῷ κατὰ τὴν

φθορὰν τῶν παθημάτων τῆς παλαιότητος γένεσιν. Ἢ τυχὸν

(310)ἀσεβῆ μὲν ἐκάλεσεν ὁ λόγος τὸν μόνης παντελῶς ἐστερη-

μένον τῆς κατὰ Χριστὸν ἐπιγνώσεως, ἁμαρτωλὸν δὲ τὸν

πιστὸν μέν, παραβάτην δὲ κατ’ ἐμὲ τῶν εὐαγγελικῶν

ἐντολῶν τῶν καθαρὸν διατηρουσῶν τὸν διὰ τοῦ ἁγίου

βαπτίσματος χιτῶνα τῆς ἀφθαρσίας· ὧν ἡ θέσις, τοῦ ἀσε-

(315)βοῦς τέ φημι καὶ ἁμαρτωλοῦ, τοῖς ἐπιμελουμένοις τῆς

μυστικῆς ποσῶς κατείληπται γνώσεως. Τὸ γὰρ ποῦ θέσιν

δηλοῖ σαφῶς τοπικῆς οὐκ ἀμοιροῦσαν περιγραφῆς· ἧς

εἴπερ ἡ τοῦ δικαίου θέσις ἀντιδιαιρεῖται, οὐκ ἔσται ποῦ

πάντως κατὰ τὴν θέσιν ὁ δίκαιος, τὴν ὑπὲρ τὸ ποῦ κατὰ

(320)τὴν χάριν θέσιν εἰληφὼς αὐτὸν τὸν θεόν, ὡς ἡ ὑπόσχεσις.

Ὁ γὰρ θεὸς οὐ ποῦ, ἀλλὰ παντὸς ἀσχέτως ἐπέκεινα ποῦ,

ἐν ᾧ πάντων τῶν σῳζομένων ἡ ἵδρυσις ἔσται κατὰ τὸ

γεγραμμένον γενοῦ μοι εἰς θεὸν ὑπερασπιστὴν καὶ εἰς

τόπον ὀχυρὸν τοῦ σῶσαί με· οὗτινος πᾶς ὁ μὴ καθοτιοῦν

(325)μεθέξων τῆς τοῦ εὖ εἶναι κατὰ τὴν σχέσιν δυνάμεως

μέλει σώματος ἐοικὼς ἔσται πάμπαν ἀμοιροῦντι τῆς κατὰ

ψυχὴν ζωτικῆς ἐνεργείας.

     Ἢ πάλιν, ἐπειδὴ πάντων τῶν σῳζομένων ὁ θεὸς ἔσται

τόπος, ἀπερίγραφός τε καὶ ἀδιάστατος καὶ ἄπειρος, πᾶσι

(330)πάντα γινόμενος κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς δικαιοσύνης,

μᾶλλον δὲ κατὰ τὸ μέτρον τῶν μετὰ γνώσεως ὑπὲρ δικαιο-

σύνης ἐνταῦθα παθημάτων ἑαυτὸν ἑκάστῳ δωρούμενος,

καθάπερ ψυχὴ σώματος μέλεσι κατὰ τὴν ὑποκειμένην

ἑκάστῳ μέλει δύναμιν ἑαυτὴν ἐνεργοῦσαν ἐκφαίνουσα καὶ

(335)πρὸς τὸ εἶναι δι’ ἑαυτῆς τὰ μέλη συνέχουσα πρὸς ζωὴν

συγκρατούμενα, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖται,

ταύτης ἐστερημένος τῆς χάριτος; Ὁ γὰρ μὴ δυνάμενος

ἐνεργουμένην τὴν κατὰ τὸ εὖ εἶναι τοῦ θεοῦ δέξασθαι

παρουσίαν ποῦ φανεῖται, τῆς θείας ζωῆς τῆς ὑπὲρ αἰῶνα

(340)καὶ χρόνον καὶ τόπον ὑπομείνας τὴν ἔκπτωσιν;

     Οὐκοῦν, εἴτε κατὰ τὴν πρώτην ἐπιβολὴν καταφατικῶς

ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖται, περιγεγραμμένης

οὐκ ἔσται ζωῆς τὸ παράπαν ἐλεύθερος, τὴν πᾶσαν δια-

φεύγουσαν περιγραφὴν καὶ παντὸς ἐπέκεινα τόπου ζωὴν

(345)οὐκ ἔχων, εἴτε κατὰ τὴν δευτέραν ἀποφατικῶς οὐ ποῦ

φανεῖται, τὸν θεὸν οὐκ ἔχων πρὸς τὸ εὖ εἶναι συνέχοντα

τὴν ζωήν, τὸν μέλλοντα πᾶσι γίνεσθαι τόπον τοῖς ἀξίοις,

πῶς ἔσται, τόπον αὐτὸν οὐκ ἔχων τὸν θεὸν κατὰ τὴν

τοῦ εὖ εἶναι ἐν θεῷ μονήν τε καὶ ἵδρυσιν; Καὶ ἁπλῶς

(350)εἰπεῖν, εἰ μετὰ πολλῆς δυσχερείας ὁ δίκαιος σῴζεται, τί

ἔσται ἢ τί πείσεται ὁ μηδένα λόγον εὐσεβείας καὶ ἀρετῆς

κατὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν ποιησάμενος;

 

Ἐρώτησις ξβʹ

(2)     Τί ἐστιν ὃ λέγει Ζαχαρίας ὁ ἅγιος προφήτης· καὶ ἦρα

τοὺς ὀφθαλμούς μου καὶ εἶδον καὶ ἰδοὺ δρέπανον πετόμε-

νον μῆκος πήχεων εἴκοσι καὶ πλάτος πήχεων δέκα. Καὶ

(5)εἶπε πρός με· αὕτη ἐστὶν ἡ ἀρὰ ἡ ἐκπορευομένη ἐπὶ

πρόσωπον πάσης τῆς γῆς. Καὶ μετ’ ὀλίγα· καὶ ἐξοίσω αὐτό,

λέγει κύριος παντοκράτωρ, καὶ εἰσελεύσεται εἰς τὸν οἶκον

τοῦ κλέπτου καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ ὀμνύοντος ἐν τῷ

ὀνόματί μου ψευδῶς, καὶ καταλύσει ἐν μέσῳ τοῦ οἴκου

(10)αὐτοῦ καὶ συντελέσει αὐτὸν καὶ τὰ ξύλα αὐτοῦ καὶ τοὺς

λίθους αὐτοῦ. Τί τὸ δρέπανόν ἐστι καὶ τὸ μέτρον τοῦ τε

μήκους καὶ τοῦ πλάτους; Καὶ διὰ τί πετόμενον; Καὶ τίς ὁ

κλέπτης καὶ ἐπίορκος, καὶ τίς ὁ τούτου οἶκος, τίνα τε τὰ

ξύλα, καὶ τίνες οἱ λίθοι;

(15)     Ἀπόκρισις. Ὁ φήσας θεὸς ὁράσεις ἐπλήθυνα καὶ ἐν

χερσὶ προφητῶν ὡμοιώθην, τῆς ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ τοῦ γένους

τῶν ἀνθρώπων διὰ σαρκὸς αὐτοῦ θαυμαστῆς ἐπιδημίας τοῖς

συμβόλοις διαποικίλας προκατεβάλετο τὰς ὑποτυπώσεις,

ἄλλην δι’ ἄλλου τῶν προφητῶν, ὡς ἕκαστος ἦν χωρητικός,

(20)προδεικνύμενος. Οὐκοῦν, καὶ τῷ μεγάλῳ προφήτῃ Ζαχαρίᾳ

τῶν οἰκείων δωρούμενος μυστηρίων τὴν μύησιν καὶ οἷον

ὑπ’ ὄψιν ἄγων αὐτῷ πρὸς κατανόησιν τῆς μελλούσης αὐτοῦ

διὰ σαρκὸς παρουσίας τὴν δύναμιν, δρέπανον αὐτῷ κατὰ

τὴν θεωρίαν σοφῶς διεσκεύασεν, διδάσκων ὡς αὐτὸς ἔμελ-

(25)λεν, ὁ τοῖς τύποις ἑαυτὸν πολυειδῶς ταῖς τῶν προφητῶν

ὁράσεσι μυστικῶς διαπλάσας, τὴν ἡμετέραν ἑκουσίως

κατ’ ἀλήθειαν ὑπελθεῖν φύσει διάπλασιν, ἵνα δείξῃ παροῦσαν

τοῖς πράγμασι τὴν προμηνυθεῖσαν διὰ τῶν τύπων ἀλήθειαν.

     Δρέπανον οὖν ἐστιν ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ

(30)τοῦ θεοῦ μονογενὴς υἱὸς καὶ λόγος, ὁ δι’ ἑαυτὸν μὲν κατὰ

φύσιν ἁπλοῦς καὶ ὢν καὶ ἀεὶ διαμένων, δι’ ἐμὲ δὲ κατὰ

πρόσληψιν σαρκὸς νοερῶς ἐψυχωμένης, ὡς οἶδεν αὐτός,

γενόμενος καθ’ ὑπόστασιν σύνθετος, οὔτε τῇ κατ’ ἄκρον

πρὸς τὴν σάρκα καθ’ ὑπόστασιν ἑνώσει τὴν εἰς μίαν φύσιν

(35)παραδεχόμενος σύγχυσιν, οὔτε τῇ κατ’ ἄκρον πρὸς τὴν

σάρκα κατὰ τὴν φύσιν διαφορᾷ πρὸς υἱῶν δυάδα τεμνόμε-

νος_ἄκρον δέ φημι τῆς μὲν καθ’ ὑπόστασιν ἑνώσεως τὸ

παντελῶς ἀδιαίρετον, τῆς δὲ κατὰ φύσιν διαφορᾶς ἄκρον

τὸ παντελῶς ἀσύγχυτον καὶ ἀναλλοίωτον_, ὅτι μηδὲ συνεπ-

(40)άγεται παντελῶς τῇ κατὰ φύσιν τῶν ἐξ ὧν συνέστηκεν

ἑτερότητι καὶ τὴν καθ’ ὑπόστασιν διαφορὰν τὸ μυστήριον

τῆς θείας σαρκώσεως, τὸ μὲν ἵνα μὴ προσθήκην λά-

βῃ τὸ τῆς τριάδος μυστήριον, τὸ δὲ ἵνα μηδὲν ᾖ τῇ

θεότητι κατὰ φύσιν ὁμογενὲς καὶ ὁμοούσιον. Δύο γὰρ

(45)φύσεων πρὸς ὑπόστασιν ἀλλ’ οὐ πρὸς φύσιν μίαν γέγονε

σύνοδος, ἵνα καὶ τὸ καθ’ ὑπόστασιν ἓν ἐκ τῶν ἀλλήλαις

συνδραμουσῶν φύσεων δειχθῇ κατὰ τὴν ἕνωσιν ἀποτε-

λούμενον καὶ τὸ διάφορον τῶν συνελθόντων πρὸς τὴν

ἀδιάσπαστον ἕνωσιν κατὰ τὴν φυσικὴν ἰδιότητα πιστευθῇ

(50)πάσης ἐκτὸς μένον τροπῆς καὶ συγχύσεως.

     Εἰ γὰρ πρὸς φύσεως γένεσιν ἡ τῶν φύσεων γέγονε

σύνοδος, ἀδιάγνωστον ἂν ἦν ἡμῖν παντελῶς τὸ τῆς ἡμῶν

σωτηρίας μυστήριον, οὐκ ἔχουσι πόθεν ἢ πῶς δυνηθῆναι

μαθεῖν τὴν πρὸς ἡμᾶς τοῦ θεοῦ συγκατάβασιν, εἰς τὴν

(55)θείαν φύσιν διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς σαρκὸς μεταβληθείσης ἢ

τῆς θείας εἰς τὴν τῆς σαρκὸς οὐσίαν μετατραπείσης ἢ

ἀμφοῖν πρὸς ἄλλης παρ’ ἑαυτὰς γένεσιν κατά τινα μίξιν

συμφυρεισῶν καὶ μηδετέρας τῶν ἐξ ὧν ἐστι φύσεων τὸν

λόγον ἀλώβητον φερουσῶν. Εἴτε γὰρ εἰς θεότητος φύσιν ἡ

(60)σάρξ, εἴτε πρὸς σάρκα ἡ τῆς θεότητος μετεβλήθη φύσις,

εἴτε πρὸς ἄλλης γένεσιν φύσεως παρὰ ταύτας ὁ τῆς πρὸς

φύσιν μίαν ἑνώσεως τρόπος τὰς φύσεις συνώθησεν, ἐγὼ

τὸ μυστήριον τῆς θείας σαρκώσεως οὐκ ἐπιγινώσκω, φυ-

σικὴν οὐχ εὑρίσκων μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐν τῷ μυστηρίῳ

(65)διαφορὰν σαρκὸς καὶ θεότητος. Εἰ δὲ σαρκὸς ἐν Χριστῷ

καὶ θεότητος μετὰ τὴν ἕνωσιν ὑπάρχει κατὰ φύσιν διαφορά

_οὐ γὰρ ταὐτὸν κατ’ οὐσίαν ποτὲ θεότης καὶ σάρξ_, πρὸς

φύσεως μιᾶς γένεσιν ἡ τῶν συνελθόντων οὐδαμῶς γέγονεν

ἕνωσις, ἀλλὰ πρὸς μίαν ὑπόστασιν, καθ’ ἣν οὐδὲ μίαν ἐν

(70)Χριστῷ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον εὑρίσκομεν διαφοράν·

ταὐτὸν γὰρ τῇ οἰκείᾳ σαρκὶ κατὰ τὴν ὑπόστασιν ὁ λόγος.

Καθὸ γὰρ ἂν ὁ Χριστὸς ἔχει διαφοράν, ἓν εἶναι κατὰ

πάντα τρόπον οὐ δύναται· καθὸ δὲ τὴν οἱανοῦν παντελῶς

οὐκ ἐπιδέχεται διαφοράν, κατὰ πάντα τρόπον τὸ ἓν

(75)ἐπ’ αὐτοῦ διαπαντὸς εὐσεβῶς ἔχει καὶ ὂν καὶ λεγόμενον.

     Οὐκοῦν, ἐπειδὴ πᾶσα μὲν διαφορά, καθὸ διαφορά, πάν-

τως ὑποκείμενον ἔχει ποσὸν τῶν διαφερόντων_ποσοῦ

γὰρ χωρὶς οὐκ ἂν εἴη ποτὲ διαφορά, τὸ δὲ ποσὸν ἀριθμοῦ

χωρὶς οὐ δέχεται δήλωσιν_, καλῶς ἂν πρὸς μόνην τὴν

(80)δήλωσιν τῆς διαφορᾶς τῶν ἐξ ὧν ἐστι φύσεων ὁ Χριστὸς

μετὰ τὴν ἕνωσιν τὸν ἀριθμὸν παραλαμβάνομεν, σημαίνοντες

ἀτρέπτους σῴζεσθαι τὰς φύσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἀλλ’ οὐ

διαιροῦντες τῷ ἀριθμῷ τῶν εἰς ὑπόστασιν μίαν συνδε-

δραμηκότων τὴν ἕνωσιν. Καὶ δηλοῦμεν τοῦτο φρονοῦντες,

(85)τῷ τῆς ὑποστάσεως λόγῳ καθοτιοῦν ἀριθμὸν οὐκ ἐπάγον-

τες· ᾧ γὰρ οὐκ ἐπιθεωρεῖται διαφορὰ παντελῶς, οὐδὲ

ποσὸν συνεισάγεται· τὸ δὲ ποσὸν οὐκ ἔχον συνεισαγόμε-

νον, οὔτε τὸν δηλωτικὸν τῆς διαφορᾶς ἀριθμὸν ἐπιδέχεται.

Σύνθετον οὖν κατὰ τὴν ὑπόστασιν, καθ’ ἣν ἡ ταυτότης καὶ

(90)τὸ πάντῃ θεωρεῖται μοναδικόν, ἀλλ’ οὐ κατὰ φύσιν, τὸν

Χριστὸν ὁμολογοῦμεν, καθ’ ἣν ἡ διαφορὰ θεωρεῖται καὶ τὸ

μὴ πάντῃ μοναδικόν, ἵνα καὶ τὸ ταὐτὸν καὶ μοναδικὸν

φυλάξωμεν τῆς ὑποστάσεως καὶ τὴν διαφορὰν τῶν πρὸς

ὑπόστασιν μίαν συνδραμουσῶν ὁμολογήσωμεν φύσεων.

(95)Οὗτός ἐστιν ὃν εἶδε σχήματι δρεπάνου πετόμενον ὁ θαυ-

μαστὸς Ζαχαρίας· ἐκθεριστικὸς γὰρ πάσης κακίας τε καὶ

ἀγνωσίας ἐστὶν ὁ τοῦ θεοῦ λόγος.

     Μῆκος αὐτοῦ, φησίν, πήχεων εἴκοσι καὶ πλάτος αὐτοῦ

πήχεων δέκα. Ὡς μὲν οὖν θεὸς καὶ λόγος ὁ Χριστὸς εἰς

(100)δέκα πήχεις, τὰς ἐμπράκτους λέγω καὶ θείας ἐντολάς, τῷ

τῆς προνοίας τρόπῳ κατὰ πρόοδον πλατύνεσθαι πέφυκεν·

εἰς δεκάδα γὰρ ἐντολῶν ὁ τοῦ θεοῦ πλατύνεται λόγος,

δι’ ὧν, τήν τε τῶν δεόντων ἐνέργειαν καὶ τῶν οὐ δεόντων

τὴν ἀργίαν νομοθετήσας, πᾶσαν περιέσχε τῶν προνοου-

(105)μένων τῆς αὐθαιρέτου γνώμης τὴν κίνησιν. Ὡς δὲ γενόμε-

νος σὰρξ ὁ αὐτὸς καὶ τελείως ἐνανθρωπήσας εἰς εἴκοσι

πήχεις μηκύνεται διὰ τὴν ἐπ’ αἰσθήσεσι τῶν στοιχείων πρὸς

γένεσιν σώματος σύνθεσιν· πέντε γὰρ αἱ αἰσθήσεις ὑπ-

άρχουσι καὶ τέσσαρα τυγχάνει τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν κατὰ

(110)σύνοδον ἡ τῶν ἀνθρώπων συνέστηκε φύσις· πέντε δὲ ἐπὶ

τέσσαρα συντιθέμενα ποιεῖ τὸν εἴκοσι σαφῶς ἀριθμόν.

Μῆκος δὲ τὸν τῆς οἰκονομίας ἡ γραφὴ προσηγόρευσε

τρόπον διά τε τὸ ὕψος καὶ τὸ ὑπὲρ πᾶσαν εἶναι φύσιν τὸ

μυστήριον τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, πετόμενον δὲ διά τε

(115)τὸ μηδὲν ἔχειν ἐπίγειον διά τε τὸ ταχὺ καὶ ὀξυκίνητον καί,

συνελόντα φάναι, συντετμημένον τοῦ λόγου καὶ πᾶσαν τὴν

τῶν ὄντων σωτηρίαν μόνῃ περιγράφον τῇ καρδίᾳ τῶν

σῳζομένων κατὰ μόνην τὴν πίστιν καὶ τὴν ἀγαθὴν

συνείδησιν συνεχομένην. Οὐδὲν γὰρ τοῦ πιστεύειν ταχύτε-

(120)ρον καὶ τοῦ διὰ στόματος ὁμολογεῖν τοῦ πιστευθέντος τὴν

χάριν ἐστὶν εὐκολώτερον· τὸ μὲν γὰρ δηλοῖ τὴν ἔμψυχον

πρὸς τὸν πεποιηκότα τοῦ πεπιστευκότος ἀγάπην, τὸ δὲ τὴν

θεοφιλῆ πρὸς τὸν πλησίον διάθεσιν. Ἀγάπη δὲ καὶ γνησία

διάθεσις, ἤγουν πίστις καὶ ἀγαθὴ συνείδησις, ἔργον

(125)προδήλως τοῦ κατὰ καρδίαν ἀφανοῦς ὑπάρχει κινήματος,

τῆς ἐκτὸς ὕλης πρὸς γένεσιν παντελῶς οὐ δεόμενον· λόγον

γὰρ συντετμημένον, φησίν, ποιήσει κύριος ἐπὶ τῆς γῆς.

     Οὗτός ἐστιν ἡ ἀρά, ἣν ἐξέπεμψεν ἐπὶ πρόσωπον πάσης

τῆς γῆς ὁ θεὸς καὶ Πατήρ, ἡ ὄντως ἀρὰ τῆς ἀρᾶς τῆς

(130)ἀληθινῆς. Ἐπειδὴ γὰρ γέγονεν ἀρὰ διὰ τῆς παραβάσεως

ἡ παρακοὴ τοῦ Ἀδάμ, μὴ συγχωρήσασα πρὸς γένεσιν

καρπῶν δικαιοσύνης αὐξηθῆναι τὴν ἐντολήν, ἵνα λάβῃ τὴν

εὐλογίαν ἡ κτίσις, ἐν τῇ ἀρᾷ γίνεται τοῦ Ἀδὰμ ἡ κατὰ

φύσιν τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς εὐλογία, τῆς καθ’ ἁμαρτίαν ἀρᾶς

(135)ἀρὰ γινομένη πρὸς ἀναίρεσιν τῆς πρὸς γένεσιν καρπῶν

ἀδικίας αὐξηθείσης παρακοῆς, ἵνα λάβῃ στέρησιν τῆς

καθ’ ἁμαρτίαν αὐξήσεως ἡ κτίσις. Κατάρα γὰρ δι’ ἐμὲ καὶ

ἁμαρτία γέγονεν, κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον, ὁ τὴν ἐμὴν

λύων κατάραν καὶ τοῦ κόσμου αἴρων τὴν ἁμαρτίαν. Δύο

(140)γὰρ κατάρας εἶχον ἐγώ, μίαν μὲν καρπὸν οὖσαν τῆς ἐμῆς

προαιρέσεως, τουτέστι τὴν ἁμαρτίαν, δι’ ἧς εἰς τὴν γῆν τὸ

κατ’ ἀρετὴν τῆς ψυχῆς ἀπέπεσε γόνιμον, ἑτέραν δὲ τὸν

καταψηφισθέντα δικαίως διὰ τὴν ἐμὴν προαίρεσιν τῆς

φύσεως θάνατον, ἐκεῖσε πρὸς ἀνάγκης, καὶ μὴ βουλο-

(145)μένην τὴν φύσιν ὠθούμενον, ἔνθα τῆς ἐμῆς προαιρέσεως

ἐνεσπάρη κατὰ γνώμην ἡ κίνησις. Τὴν οὖν κατακριθεῖσαν

τῆς φύσεως ὁ τῆς φύσεως ὑποστήσας τὴν γένεσιν θεὸς

ἑκουσίως ὑπελθὼν κατάραν, φημὶ δὲ τὸν θάνατον, τὴν

ζῶσαν ἐν ἐμοὶ κατὰ προαίρεσιν τῆς ἁμαρτίας κατάραν τῷ

(150)οἰκείῳ θανάτῳ διὰ σταυροῦ κατασφάξας ἀπέκτεινεν, καὶ

γέγονεν ἡ τοῦ θεοῦ μου κατάρα τῆς ἐμῆς ἁμαρτίας κατάρα

καὶ θάνατος, μὴ συγχωροῦσα πρὸς γένεσιν καρπῶν ἀδικίας

ἐλθεῖν τὴν παράβασιν, τῆς δὲ κατ’ ἐντολὴν θείας δικαιο-

σύνης εὐλογία καὶ ζωὴ ἀτελεύτητος.

(155)     Τοῦτο τὸ δρέπανον, ἤγουν ὁ κύριος ἡμῶν καὶ θεὸς

Ἰησοῦς Χριστός, συντελεῖ τὸν κλέπτην καὶ ἐπίορκον, καὶ

τὸν οἶκον αὐτοῦ καταλύει, καὶ καταβάλλει τὰ ξύλα αὐτοῦ

καὶ τοὺς λίθους αὐτοῦ. Κλέπτης δὲ κατ’ ἀλήθειάν ἐστι καὶ

ἐπίορκος ὁ πονηρὸς καὶ ψεύστης διάβολος, κλέπτης μὲν ὡς

(160)συλήσας δι’ ἀπάτης δόλῳ τοῦ παραδείσου τὸν ἄνθρωπον,

ἔργον καὶ κτίσμα θεοῦ καὶ κτῆμα τίμιον ὑπάρχοντα, καὶ εἰς

τόνδε τῆς κακώσεως ἀγαγὼν τὸν τόπον καὶ τὸ τῆς θείας

ἀπεικόνισμα δόξης πολλαῖς ἁμαρτημάτων κηλίσι καταρ-

ρυπώσας, ἰδίαν περιουσίαν ζητῶν ποιήσασθαι τὸν ἀλλότρι-

(165)ον πλοῦτον ὁ τῶν ἀλλοτρίων κακῶς ἐφιέμενος ἀγαθῶν,

οὐχ ἵνα τηρήσῃ, ἀλλ’ ἵνα κλέψῃ καὶ θύσῃ καὶ ἀπολέσῃ,

ἐπίορκος δὲ ὡς ψεύστης καὶ παραλογιστής· ὑποσχόμενος

γὰρ τῷ Ἀδὰμ δώσειν θεότητος δόξαν, πρὸς ἀτιμίαν

κτηνῶν ἀλόγων καὶ ὕβριν κατέβαλεν καὶ παντὸς κτήνους,

(170)ἵνα τὸ κυριώτερον εἴπω, πεποίηκεν ἀτιμότερον, τοσοῦτον

πλέον ἔχοντα τῶν κτηνῶν κατὰ τὴν ὕβριν τῆς ἀλογίας,

ὅσον τοῦ κατὰ φύσιν τὸ παρὰ φύσιν ἐστὶ βδελυκτότερον,

καί, τῆς ἀθανασίας αὐτὸν ἀποξενώσας, τῇ περιβολῇ τῆς

φθορᾶς κατεμόλυνεν.

(175)     Οἶκος δὲ τούτου τοῦ κλέπτου καὶ ἐπιόρκου ὁ παρὼν τῆς

φθορᾶς καὶ τῆς ἀλλεπαλλήλου συγχύσεως καθέστηκε

κόσμος, ὃν τυχὸν ἐσφετερίσατο, λῃστεύσας τὸν ἄνθρωπον,

ἐν ᾧ καὶ λῃστεύειν συνεχωρήθη δι’ ἃς οἶδεν αἰτίας ὁ

λῃστεύειν αὐτῷ συγχωρήσας θεός, μέχρις ἂν ὁ κυκλικὸς

(180)τοῦ χρόνου συνέστηκε δρόμος. Ἐν τούτῳ τῷ κόσμῳ κατα-

λύσας ὡς ἐν οἴκῳ διὰ τῆς ἀφράστου σαρκώσεως ὁ τοῦ

θεοῦ λόγος τόν τε διάβολον δήσας κατήργησε καὶ τὰ ξύλα

καὶ τοὺς λίθους τοῦ κόσμου τούτου παντελῶς συνετέλεσεν,

τὰ ξόανα καὶ τοὺς βωμοὺς καὶ τὰ τῶν ἀγαλμάτων ἱδρύματα

(185)διολέσας παντελῶς καὶ ἀφανίσας, δι’ ὧν, ὡς θεός τις πο-

λύμορφος καὶ ἀλλόκοτος, ὁ τῆς πλάνης πατὴρ διάβολος

προσκυνεῖσθαι παρὰ τῶν πλανηθέντων ᾤετο, τὴν ἐκείνων

ἄνοιαν δόξης ἰδίας, ὡς πολὺ τῶν πλανωμένων ἀνοητότε-

ρος, ὕλην ποιούμενος. Τί γὰρ τοῦ δοκεῖν, οὐκ ὄντος

(190)κατ’ ἀλήθειαν φύσει τοῦ πράγματος, ἀφρονέστερον; Ἐν

τούτῳ τοῦ κλέπτου καὶ ἐπιόρκου διαβόλου τῷ οἴκῳ, λέγω

δὲ τῷδε τῷ κόσμῳ, ὁ φιλάνθρωπος τῶν ψυχῶν ἡμῶν

λυτρωτὴς καὶ τῶν σωμάτων διὰ σαρκὸς καταλύσας ὅλον

κατέστρεψε κατὰ τὸν τῆς προτέρας πλάνης τρόπον καὶ

(195)ὅλον πάλιν κατὰ τὸν τῆς ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως ἐπανωρθώ-

σατο λόγον καί, ἁπλῶς εἰπεῖν, τὸν λῃστὴν διωθήσας τῶν

ἀλλοτρίων κτημάτων, αὐτὸς πάλιν ὡς δεσπότης δι’ ἀρετῆς

τῶν οἰκείων κεκράτηκεν, κατὰ πᾶσαν τὴν ὑπ’ οὐρανὸν τὴν

ἁγίαν αὐτοῦ μεγαλοπρεπῶς ἐκκλησίαν δειμάμενος.

(200)     Ἢ τυχὸν κλέπτης ἐστὶν ὁ διάβολος, ὡς δι’ ἀπάτης δόλῳ

τὴν ἑκάστου πρὸς ἑαυτὸν μεταφέρειν μέχρι καὶ νῦν μη-

χανώμενος ἔφεσιν, ἐπίορκος δὲ καὶ ψεύστης, ὡς παραλο-

γιστὴς ὁμοῦ καὶ τῇ τῶν ἀμεινόνων ἐλπίδι τοὺς κουφο-

τέρους τῶν τέως ἐν χερσὶν ἀγαθῶν ἀφίστασθαι πείθων καὶ

(205)διὰ τῶν νομιζομένων ἡδέων λανθανόντως τοῖς πειθομένοις

αὐτῷ πόνους δημιουργῶν. Οἶκος δὲ τούτου τοῦ κλέπτου

καὶ ψεύστου καθέστηκεν ἡ φιλαμαρτήμων τῆς ἑκάστου

καρδίας διάθεσις, ἔχουσα καθάπερ λίθους τὴν περὶ τὰ καλὰ

τῆς καρδίας πώρωσιν καὶ ἀναισθησίαν, ξύλα δὲ τὰ ἐξαπτι-

(210)κὰ ἐνθύμια τῆς τῶν παθῶν ἀκαθάρτου πυρώσεως.

     Ἢ μήποτε ξύλα φησὶ τροπικῶς ἡ γραφὴ τὴν ἐπιθυμίαν

_ξύλον γὰρ ταύτης πρῶτον ἀναγέγραπται παρὰ φύσιν

διαφθεῖραν τὴν κίνησιν καὶ διὰ τοῦτο παντὸς πάθους, ὡς

τοῦ πυρὸς ἡ ξυλώδης ὕλη, ταύτην δεκτικὴν εἶναι τῆς ψυχῆς

(215)τὴν δύναμιν_, λίθους δὲ τὸ στερρὸν τυχὸν καὶ ἀναίσθητον

καὶ μὴ ὑπεῖκον τῷ λόγῳ τῆς ἀρετῆς τῶν θυμικῶν κινη-

μάτων· ἅπερ πάντα μετὰ τῆς ἐν ᾗ ταῦτα τυγχάνουσιν

οἰκίας, ἤγουν διαθέσεως, ἀφανίζει τε καὶ συντελεῖ παραγι-

νόμενος ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, ἐκβάλλων αὐτῆς πρότερον διὰ

(220)τῆς πίστεως τὸν διὰ τῆς πλάνης ἐν αὐτῇ ποτε κατοικήσαν-

τα διάβολον, τὸν οἰόμενον ἰσχυρὸν εἶναι πέδαις ἀλύτοις

καταδήσας καὶ τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσας, τήν τε τῶν

παθῶν ἐξαπτικὴν ἕξιν μετὰ τῆς περὶ τὰ καλὰ πωρώσεως

ἀπελαύνων τῆς καρδίας.

(225)     Ἢ τυχὸν λίθους μὲν καλεῖ τὴν περὶ τὰ καλὰ τῆς

ψυχῆς ῥαθυμίαν, ὡς ἀρετῶν ἀναισθητούσης, ξύλα δὲ τὴν

περὶ τὰ κακὰ προθυμίαν· ἅπερ πάντα ἔξω τῆς καρδίας τῶν

πιστῶν διωθούμενος ὁ λόγος οὐ παύεται ποιῶν εἰρήνην

καὶ ἀποκαταλλάσσων ἐν ἑνὶ σώματι τῶν ἀρετῶν τούς τε

(230)μακρὰν καὶ τοὺς ἐγγύς, τὸ μεσότοιχον δηλονότι τοῦ φρα-

γμοῦ καταλύων, λέγω δὲ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τῆς γνώμης

ἀκυρῶν τὸ περὶ κακίαν χειρόγραφον καὶ τὸ φρόνημα τῆς

σαρκὸς καθυποτάσσων τῷ νόμῳ τοῦ πνεύματος. Τοὺς μα-

κρὰν γὰρ ἐκάλεσεν, ὡς οἶμαι, τὰς κατ’ αἴσθησιν κινήσεις,

(235)μακρὰν κατὰ φύσιν οὔσας καὶ ξένας παντάπασι τοῦ νόμου

τοῦ θεοῦ, ἐγγὺς δὲ τὰς νοερὰς τῆς ψυχῆς ἐνεργείας, ὡς

τοῦ λόγου κατ’ οἰκείωσιν οὐκ οὔσας μακράν· ἅσπερ συν-

άπτει μετὰ τὴν κατάλυσιν τοῦ σαρκικοῦ νόμου κατὰ

τὸν τῆς ἀρετῆς τρόπον, συνδέων αὐτὰς ἀλλήλαις τῷ

(240)πνεύματι. Μεσότοιχον γάρ, ὡς οἶμαι, τὸν κατὰ φύσιν νόμον

τοῦ σώματος κέκληκεν, φραγμὸν δὲ τὴν ἐν τῷ νόμῳ τῆς

σαρκὸς πρὸς τὰ πάθη σχέσιν, ἤγουν τὴν ἁμαρτίαν· μόνη

γὰρ ἡ πρὸς τὰ πάθη τῆς ἀτιμίας σχέσις τοῦ νόμου τῆς

φύσεως, τουτέστι τοῦ παθητοῦ τῆς φύσεως μέρους, φρα-

(245)γμὸς γίνεται, τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα διατειχίζων καὶ τοῦ λόγου

τῶν ἀρετῶν τὴν πρὸς σάρκα διὰ μέσης ψυχῆς κατὰ τὴν

πρᾶξιν μὴ συγχωρῶν γενέσθαι διάβασιν.

     Ὁ δὲ λόγος παραγενόμενος καὶ τὸν νόμον, ἤγουν τὸ τῆς

φύσεως παθητόν, καταπαλαίσας τὴν ἐν αὐτῷ τῶν παρὰ

(250)φύσιν παθῶν σχέσιν κατήργησεν. Οὗτός ἐστιν ὁ κύριός

μου καὶ θεός μου Χριστὸς Ἰησοῦς, ὃν ὡς δρέπανον

ἑώρακεν ὁ προφήτης, εἴκοσι πήχεων τὸ μῆκος_πε-

ριεκτικὸς γὰρ πάσης τῆς ἐπὶ τοῖς αἰσθητοῖς ἐστιν

αἰσθητικῆς ἐνεργείας_καὶ δέκα πήχεων τὸ πλάτος· ὁριστι-

(255)κὸς γὰρ πάσης λογικῆς ὑπάρχει κινήσεως ὁ ἐμὸς θεὸς καὶ

σωτήρ· φασὶ γάρ· τὸ ἀριθμεῖν μόνου κατὰ φύσιν ἐστὶ τοῦ

λογικοῦ, παντὸς δὲ ἀριθμοῦ περιοχὴ καὶ τέλος ἐστὶν ἡ

δεκάς. Ἄρα περιεκτικὸς οὐ μόνον αἰσθητικῶν δυνάμεων,

ἀλλὰ καὶ νοερῶν ἐνεργειῶν ἐστιν ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, ὡς

(260)μὴ μόνον σωμάτων ἀλλὰ καὶ τῶν ἀσωμάτων δημιουργός.

Δρέπανον δὲ προσηγορεύθη κατὰ τὴν ὅρασιν οὐ μόνον ὡς

θερίζων τῆς λογικῆς φύσεως ἣν αὐτὸς οὐκ ἔσπειρεν κα-

κίαν καὶ συνάγων ἣν αὐτὸς οὐ διεσκόρπισε φύσιν, ἀλλὰ

καὶ ὡς δρεπόμενος καὶ εἴσω τῶν θείων ἀποθηκῶν τοὺς

(265)σῳζομένους ποιούμενος, πρὸς δὲ καὶ ὡς ταῖς ἐνερ-

γείαις τῶν ἀρετῶν εὐαφῶς ταῖς πρακτικαῖς δυνάμεσι τῆς

ψυχῆς συμφυόμενος.

     Εἰ δέ τινί πως δοκεῖ προσώπων δύο καὶ οἴκων το-

σούτων ὁ τῆς γραφῆς ἔμφασιν ποιεῖσθαι λόγος, ὧν

(270)ἐργάζεται τὸ δρέπανον τὴν καθαίρεσιν, φάσκων· καὶ εἰσε-

λεύσεται εἰς τὸν οἶκον τοῦ κλέπτου καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ

ὀμνύοντος ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου ψευδῆ, γνῶμεν ὅτι τὰς δύο

γενικὰς καὶ πασῶν περιεκτικὰς ἐνεργείας τῆς τοῦ διαβόλου

πλάνης, ἀντὶ προσώπων δύο λαβών, ἐσήμανεν, ἤγουν τοὺς

(275)τρόπους τῶν ἐνεργειῶν, καὶ τὰς δύο γενικὰς καὶ τῶν

λοιπῶν ὁριστικὰς περὶ τὴν πλάνην διαθέσεις τῆς

ἀνθρωπότητος οἴκους δύο προσηγόρευσεν ὁ λόγος. Οἷον·

ἡνίκα μέν, δι’ ἀπάτης δόλῳ συλῶν τὴν περὶ θεὸν ἔμφυτον

γνῶσιν τῆς φύσεως, ταύτην ὁ πονηρὸς εἰς ἑαυτὸν σφετε-

(280)ρίζεται, κλέπτης ἐστίν, εἰς ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ θεοῦ τὸ σέβας

μεταφέρειν πειρώμενος, ἀπάγων δηλονότι τῶν ἐν τοῖς

γεγονόσι πνευματικῶν λόγων τὴν κατὰ νοῦν τῆς ψυχῆς

θεωρίαν καὶ μόνῃ περιγράφων τὴν νοερὰν δύναμιν τῇ κατὰ

τὴν ἐπιφάνειαν προσόψει τῶν αἰσθητῶν· ὁπηνίκα δέ, διὰ

(285)τῶν φυσικῶν ἀπαρχόμενος κινημάτων, πρὸς τὰ παρὰ φύσιν

σοφιστικῶς τῆς ψυχῆς κατασύρῃ τὴν πρακτικὴν δύναμιν

καὶ διὰ τῶν νομιζομένων καλῶν τοῖς χείροσι πιθανῶς

δι’ ἡδονῆς προσηλώσῃ ταύτης τὴν ἔφεσιν, ἐπὶ τῷ ὀνόματι

κυρίου ὀμνύει ψευδῶς, πρὸς ἄλλα παρ’ ὑπόσχεσιν ἄγων τὴν

(290)πειθομένην ψυχήν. Καὶ ἔστι κλέπτης μὲν ὡς πρὸς

ἑαυτὸν συλῶν τὴν γνῶσιν τῆς φύσεως, οἰκίαν ἔχων τὴν

περὶ τὴν ἄγνοιαν τῶν πλανωμένων διάθεσιν, ἐπίορκος δὲ

ὡς τὸ πρακτικὸν τῆς ψυχῆς μάτην διαπονεῖσθαι πείθων

τοῖς παρὰ φύσιν, οἰκίαν ἔχων τὴν φιλαμαρτήμονα τῆς

(295)γνώμης τῶν ἀνεχομένων διάθεσιν.

     Οὐκοῦν κλέπτης ἐστίν, ὡς ἔφην, ὁ διάβολος, τὴν γνῶσιν

παρατρέπων τῆς φύσεως, ἐπίορκος δέ, τὴν κατ’ ἀρετὴν

ἐνέργειαν αὐτῆς παραμείβων τῆς πράξεως· οἰκία δὲ

κλέπτου καθέστηκεν ἡ τῷ πταιστῷ λόγῳ τῆς γνώσεως

(300)ἐνισχημένη διάθεσις, οἰκία δὲ ἐπιόρκου ἡ τῷ μύσει τῶν

παθῶν τῆς ἀτιμίας πεποιωμένη διάθεσις· ἅσπερ ὁ τοῦ θεοῦ

σωτήριος λόγος φιλανθρώπως εἰσδὺς ποιεῖ κατοικητήριον

θεοῦ διὰ πνεύματος, γνῶσιν ἀληθείας ἀντὶ πλάνης καὶ

ἀγνωσίας, καὶ ἀρετὴν καὶ δικαιοσύνην ἀντὶ κακίας καὶ

(305)πονηρίας δημιουργῶν, δι’ ὧν ἐν τοῖς ἀξίοις ποιεῖν πέφυκε

τὴν οἰκείαν ἐμφάνειαν. Τοιγαροῦν ἀντὶ τῶν προσώπων

τοὺς τρόπους τῆς διαφόρου κακουργίας τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ

αὐτοῦ πονηροῦ διαβόλου, καὶ ἀντὶ τῶν οἰκιῶν τὰς προσφυ-

εῖς τοῖς διαβολικοῖς τρόποις τῶν ἐνεργουμένων διαθέσεις

(310)κέκληκεν ὁ λόγος.

     Κλέπτης δὲ πάλιν ἐστὶν ὁ πρὸς ἀπάτην τῶν ἀ-

κουόντων τοὺς θείους δῆθεν ἀσκούμενος λόγους, ὧν οὐκ ἐπ-

έγνω διὰ τῶν ἔργων τὴν δύναμιν, τὴν ψιλὴν προφορὰν

δόξης ἐμπορίαν ποιούμενος καὶ τῷ διὰ γλώσσης λόγῳ τὸν

(315)τοῦ δίκαιος νομίζεσθαι παρὰ τῶν ἀκροωμένων θηρώμενος

ἔπαινον. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὁ τῷ λόγῳ τὸν βίον ἀνάρμο-

στον καὶ τῇ γνώσει τὴν διάθεσιν τῆς ψυχῆς ἔχων ἀντικει-

μένην κλέπτης ἐστίν, ἐκ τῶν ἀλλοτρίων ἀγαθῶν οὐ καλῶς

διαφαινόμενος· πρὸς ὃν ὁ λόγος εἰκότως ἐρεῖ· τῷ δὲ

(320)ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ θεός· ἵνα τί σὺ διηγῇ τὰ δικαιώματά

μου καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου;

     Καὶ πάλιν κλέπτης ἐστὶν ὁ τοῖς φαινομένοις τρόποις

καὶ ἤθεσι τὴν μὴ φαινομένην συγκαλύπτων τῆς ψυχῆς

κακουργίαν, ἐπιεικείας πλάσματι τὴν ἔνδον ἐπικαλύπτων

(325)διάθεσιν, καὶ κλέπτων, ὥσπερ ἐκεῖνος τῇ προφορᾷ τῶν

λόγων τῆς γνώσεως τὴν τῶν ἀκουόντων διάνοιαν, οὕτω δὴ

καὶ αὐτὸς τῷ τρόπῳ τῆς τῶν ἠθῶν ὑποκρίσεως τῶν

θεωμένων τὴν αἴσθησιν· πρὸς ὃν ὁμοίως εἴρηται τὸ

αἰσχύνθητε οἱ ἐνδεδυμένοι ἱμάτια ἀλλότρια καὶ τὸ ἀποκα-

(330)λύψει κύριος τὸ σχῆμα αὐτῶν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ.

Καθ’ ἑκάστην γὰρ ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς καρδίας ἐργαστηρίῳ

ταῦτά μοι λέγοντος ἀκούειν δοκῶ τοῦ θεοῦ τὴν ἡμέραν, ὡς

ἐπ’ ἀμφοῖν διαρρήδην κατεγνωσμένος.

     Ἐπίορκος δέ ἐστιν, ἤγουν ὀμνύων ἐπὶ τῷ ὀνόματι κυρίου

(335)ψευδῶς, ὁ ἐπαγγελλόμενος τῷ θεῷ τὸν κατ’ ἀρετὴν βίον

καὶ ἀλλότρια παρὰ τὴν ὑπόσχεσιν τῆς οἰκείας ἐπαγγελίας

ἐπιτηδεύων καὶ τὴν συνθήκην τῆς ὁμολογίας τοῦ σεμνοῦ

βίου διὰ τῆς ἀργίας τῶν ἐντολῶν, οἷος ἐγώ, παραβαίνων.

Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ὁ κατὰ θεὸν ζῆν προελόμενος καὶ μὴ

(340)τελείως τῷ παρόντι βίῳ νεκρούμενος, ψεύστης ἐστὶ καὶ

ἐπίορκος, ὀμόσας μὲν τῷ θεῷ, τουτέστιν ἐπαγγειλάμενος

τὸν ἐν τοῖς θείοις ἀγῶσιν ἄμεμπτον δρόμον, καὶ μὴ

πληρώσας καὶ διὰ τοῦτο μηδαμῶς ἐπαινούμενος. Ἐπαι-

νεθήσεται γάρ, φησίν, πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ, τουτέστι

(345)πᾶς ὁ τῷ θεῷ τὸν ἔνθεον ἐπαγγειλάμενος βίον καὶ διὰ τῆς

ἀληθείας τῶν ἔργων τῆς δικαιοσύνης τοὺς ὅρκους πληρῶν

τῆς καλῆς ὑποσχέσεως. Εἰ δὲ πάντως ἔπαινον ἔχει ὁ τῶν

οἰκείων πληρωτὴς ἐπαγγελιῶν, ὡς ὁ ὀμνύων ἐν τῷ θεῷ

καὶ ἀληθεύων, δῆλον ὅτι ψόγον ἕξει καὶ ἀτιμίαν ὁ τῶν

(350)οἰκείων συνθηκῶν παραβάτης γενόμενος, ὡς ὀμόσας ἐν

τῷ θεῷ καὶ ψευσάμενος.

     Τούτων ὑπερχόμενος, ὥσπερ οἰκίας τινάς, τὰς καρδίας,

ἤγουν τὴν ἑκάστου διάθεσιν, τὸ δρέπανον, τουτέστιν ὁ τοῦ

θεοῦ καὶ Πατρὸς λόγος, ἅτε δὴ γνῶσις κατ’ οὐσίαν

(355)ὑπάρχων καὶ ἀρετή, συντελεῖ πάμπαν αὐτάς, τῇ πρὸς τὸ

κρεῖττον μεταβολῇ τὴν προτέραν τῆς ἑκάστου καρδίας

ἐξαφανίζων κατάστασιν καὶ φέρων ἑκάτερον πρὸς τὴν

τοῦ λείποντος αὐτῷ καλοῦ μετουσίαν καὶ ποιῶν τὸν μὲν

κλέπτην τῆς γνώσεως ἐργάτην ἀρετῆς ἀνεπαίσχυντον, τὸν

(360)δὲ κλέπτην τῆς τῶν ἠθῶν φαινομένης καταστολῆς ἐ-

πιστήμονα τῆς κατὰ ψυχὴν κρυπτομένης γεωργὸν δια-

θέσεως, τὸν ἐπίορκον δὲ ἀληθῆ τῶν οἰκείων ὑποσχέσεων

ἐργαζόμενος φύλακα, τοῖς ἔργοις τῶν ἐντολῶν τὰς οἰκείας

ἐπαγγελίας πιστούμενον.

 

Ἐρώτησις ξγʹ

(2)     Ἐν τῷ αὐτῷ προφήτῃ γέγραπται πάλιν· καὶ εἶπε πρός

με· Τί σὺ βλέπεις; καὶ εἶπα· Ἑώρακα καὶ ἰδοὺ λυχνία

χρυσῆ ὅλη, καὶ τὸ λαμπάδιον ἐπάνω αὐτῆς, καὶ ἑπτὰ

(5)λύχνοι ἐπάνω αὐτῆς, καὶ ἑπτὰ ἐπαρυστρίδες τοῖς λύχνοις

τοῖς ἐπάνω αὐτῆς· καὶ δύο ἐλαῖαι ἐπάνω αὐτῆς, μία ἐκ

δεξιῶν τοῦ λαμπαδίου αὐτῆς καὶ μία ἐξ εὐωνύμων. Τίς ἡ

λυχνία; καὶ διὰ τί χρυσῆ; καὶ τί τὸ λαμπάδιον τὸ ἐπάνω

αὐτῆς; τίνες οἱ ἑπτὰ λύχνοι καὶ τίνες αἱ ἑπτὰ ἐπαρυστρίδες

(10)τῶν ἑπτὰ λύχνων καὶ τίνες αἱ δύο ἐλαῖαι; καὶ διὰ τί ἐκ

δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων του λαμπαδίου;

     Ἀπόκρισις. Τὴν πολύφωτον καὶ ὑπερφαῆ τῆς ἁγίας

ἐκκλησίας μεγαλοπρέπειαν πόρρωθεν τῷ προφήτῃ συμβο-

λικῶς προδιαγράφων ὁ λόγος ταύτην οὕτως αὐτῷ τὴν

(15)ὅρασιν διεποίκιλεν, διδάσκων, οἶμαι, τοῦ κατ’ αὐτὴν καινοῦ

μυστηρίου τὴν δύναμιν. Λυχνία τοιγαροῦν ἐστιν ὁλόχρυσος

ἡ τοῦ θεοῦ πανεύφημος ἐκκλησία, καθαρὰ καὶ ἀμίαντος

ἄχραντός τε καὶ ἀκίβδηλος καὶ ἀμείωτος καὶ τοῦ ἀληθινοῦ

φωτὸς δεκτική. Φασὶ γὰρ τὸν ἀκίβδηλον χρυσὸν μήτε

(20)μελαίνεσθαι, καταχωννύμενον, ἰῷ τινι καὶ διαφθείρεσθαι,

μήτε μὴν μειοῦσθαι, παντελῶς ἐκπυρούμενον, πρὸς δὲ καὶ

τῆς ὀπτικῆς τῶν ἐνατενιζόντων αὐτῷ δυνάμεως κατά τινα

φυσικὴν ἐνέργειαν εἶναι ῥωστικόν τε καὶ ἀνανεωτικόν.

Τοιαύτη δὲ καὶ ἡ τοῦ θεοῦ πανένδοξος ἐκκλησία δι’ αὐ-

(25)τῶν κατ’ ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων ὑπάρχουσα πέφηνε κα-

τὰ τὴν τοῦ χρυσοῦ καθαρωτάτην φύσιν, ἀκίβδηλος μέν,

ὡς μηδὲν ἔχουσα τὸ σύνολον τῷ κατὰ τὴν πίστιν μυστηρίῳ

τῆς θεολογίας ἐπίμικτον καὶ ἀλλότριον, καθαρὰ δέ, ὡς τῇ

λαμπρότητι τῶν ἀρετῶν διαυγὴς καὶ ἐπίδοξος, ἀμίαντος δέ,

(30)ὡς μηδενὶ ῥύπῳ μολυνομένη παθῶν, ἄχραντος δέ, ὡς

πᾶσι τοῖς πονηροῖς ἀνέπαφος πνεύμασιν, μήτε μὴν ταῖς

ὑλικαῖς περιστάσεσιν, ἰῷ τινι κακίας, μελαινομένη, ἀμεί-

ωτος δὲ καὶ ἀνελάττωτος, ὡς μηδὲ τῇ καμίνῳ τῶν κα-

τὰ καιροὺς διωγμῶν πυρουμένη καὶ ταῖς ἀλλεπαλλήλοις

(35)τῶν αἱρέσεων ἐπαναστάσεσι βασανιζομένη, κατὰ λόγον ἢ

βίον, ἤγουν πίστιν καὶ πολιτείαν, τὴν οἱανοῦν ὕφεσιν διὰ

τὸ βάρος τῶν πειρασμῶν ὑπομένουσα. Διὸ καὶ πάσης κατὰ

τὴν χάριν ἐστὶ ῥωστικὴ διανοίας τῶν εὐσεβῶς αὐτὴν

κατανοούντων· καλεῖ μὲν γὰρ τοὺς ἀσεβεῖς, παρεχομένη τὸ

(40)φῶς τῆς ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως, συντηρεῖ δὲ τοὺς τῶν

κατ’ αὐτὴν μυστηρίων φιλοθεάμονας, ἀπαθῆ καὶ ἀρευμάτι-

στον τὴν κόρην τῆς αὐτῶν διανοίας φυλάττουσα, τοὺς δὲ

κατά τι σάλον ὑπομεμενηκότας ἀνακαλεῖται καὶ τῷ λόγῳ

τῆς παρακλήσεως ἀνανεοῦται τὴν παθοῦσαν διάνοιαν.

(45)     Οὕτως μὲν οὖν ἔχουσαν τὴν ὁραθεῖσαν τῷ προφήτῃ

λυχνίαν κατὰ μίαν ἐπιβολὴν διὰ τῶν εἰρημένων κατενοήσαμεν.

Τὸ δὲ λαμπάδιον τὸ ἐπάνω αὐτῆς ἐστι τὸ πατρικὸν φῶς

καὶ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς

τὸν κόσμον, ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, διὰ τὴν

(50)πρόσληψιν τῆς ἐξ ἡμῶν καὶ ἡμετέρας σαρκὸς λαμπάδιον

καὶ γεγενημένος καὶ προσηγορευμένος, ἤγουν ἡ κατὰ φύσιν

τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐνυπόστατος Σοφία καὶ Λόγος, ὁ ἐν

τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ κηρυττόμενός τε κατὰ τὴν εὐσεβῆς

πίστιν καὶ τῷ βίῳ τῷ κατ’ ἀρετὴν διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν

(55)φυλακῆς ὑψούμενος ἐν τοῖς ἔθνεσι καὶ διαφαινόμενος, καὶ

πᾶσι λάμπων τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ, λέγω δὲ τῷδε τῷ κόσμῳ,

καθά πού φησιν αὐτὸς ὁ θεὸς καὶ λόγος· οὐδεὶς ἅπτει

λύχνον καὶ τιθέασιν αὐτὸν ὑπὸ τὸν μόδιον, ἀλλ’ ἐπὶ τὴν

λυχνίαν, καὶ λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ, λύχνον ἑαυτὸν

(60)δηλαδὴ λέγων, ὡς κατὰ φύσιν θεὸς ὑπάρχων καὶ σὰρξ

κατ’ οἰκονομίαν γενόμενος, οἷα δὴ φῶς κατ’ οὐσίαν, λύχνου

δίκην, ἀπεριγράφως διὰ μέσης ψυχῆς, ὡς διὰ θρυαλλίδος

τὸ πῦρ, τῷ τῆς σαρκὸς ὀστράκῳ κρατούμενος. Ὅπερ, οἶμαι,

νοήσας καὶ ὁ μέγας Δαυὶδ λύχνον κέκληκεν τὸν κύριον,

(65)ὡς λόγον τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ νόμον ὄντα φυσικόν,

φήσας· λύχνος τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου καὶ φῶς ταῖς

τρίβοις μου· σκότους γὰρ ἀγνοίας τε καὶ πονηρίας λυτήριος

ὁ ἐμὸς ὑπάρχει σωτὴρ καὶ θεός· διὸ καὶ λύχνος τῇ

γραφῇ προσηγορεύθη_λύχνος γὰρ παρὰ τὸ λύειν τὸ

(70)νύχος λέγεται· νύχος δὲ καλοῦσι τὸ σκότος οἱ περὶ λόγους

σπουδάζοντες_· ὃς δὴ μόνος, οἷα δὴ λύχνος, τὸν ζόφον

τῆς ἀγνοίας καὶ τὸν σκότον τῆς κακίας διαλύσας, πᾶσιν

ὁδὸς γέγονε σωτηρίας, δι’ ἀρετῆς καὶ γνώσεως πρὸς τὸν

Πατέρα φέρων τοὺς αὐτόν, ὡς δικαιοσύνης ὁδόν, διὰ τῶν

(75)θείων ἐντολῶν ὁδεύειν βουλομένους.

     Λυχνίαν δὲ τὴν ἁγίαν ἐκκλησίαν, ἐφ’ ἧς τῷ κηρύγματι

λάμπων ὁ τοῦ θεοῦ λόγος πάντας τοὺς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ,

ὡς ἐν οἰκίᾳ τινί, τυγχάνοντας καταφωτίζει, ταῖς ἀκτῖσι τῆς

ἀληθείας τὰς πάντων διανοίας θείας πληρῶν ἐπιγνώσεως.

(80)Μόδιον δὲ τῷ τῆς συμβολικῆς διαπλάσεως τρόπῳ κέκληκε

τὴν συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων, ἤγουν τὴν σωματικὴν τοῦ

νόμου λατρείαν, τῷ πάχει τῶν ἐν τῷ γράμματι συμβόλων

παντελῶς ἀδιάγνωστον ἔχουσαν τὸ φῶς τῆς ἐν νοήμασιν

ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως· ὑφ’ ὃν μόδιον κρατεῖσθαι παντελῶς ὁ

(85)λόγος οὐ βούλεται, τῷ ὕψει ἐπικεῖσθαι θέλων καὶ τῷ

μεγέθει τοῦ κάλλους τῆς ἐκκλησίας_πάντας γὰρ ἂν τῷ

γράμματι τοῦ νόμου, καθάπερ μοδίῳ, κρατούμενος ὁ λόγος

ἐστέρησε φωτὸς ἀϊδίου, μὴ διδοὺς θεωρίαν πνευματικὴν

τοῖς τὴν αἴσθησιν, ὡς ἀπατηλὴν καὶ μόνης δεκτικὴν τῆς

(90)ἀπάτης καὶ τῆς τῶν συμφυῶν σωμάτων φθορᾶς ὑπάρχου-

σαν μόνης ἀντιληπτικήν, ἐκδύσασθαι σπεύδουσιν_, ἀλλ’ ἐπὶ

τὴν λυχνίαν, λέγω τὴν ἐκκλησίαν, ἤγουν τὴν ἐν πνεύματι

λογικὴν λατρείαν, ἵνα πάντας φωτίσῃ, διδάσκων τοὺς ἐν

παντὶ τῷ κόσμῳ λόγῳ ζῆν μόνῳ καὶ πολιτεύεσθαι, καὶ

(95)τοσοῦτον ἔχειν περὶ τῶν σωμάτων τὴν μέριμναν, ὅσον διὰ

πολλῆς φροντίδος τὴν πρὸς αὐτὰ σχέσιν τῆς ψυχῆς παν-

τελῶς διακόψαι καὶ μηδεμίαν διδόναι τὸ σύνολον ὕλης τῇ

ψυχῇ φαντασίαν, ἔργον ποιεῖσθαι καὶ σπούδασμα, σβε-

σθείσης ἤδη τῷ λόγῳ τῆς κατ’ ἀρχὰς τὸν μὲν λόγον

(100)παρωσαμένης, τὴν ἀλογίαν δὲ τῆς ἡδονῆς, ὄφεως δίκην

ἑρπηστικοῦ, προσδεξαμένης αἰσθήσεως· καθ’ ἧς ὡρίσθη δι-

καίως ὁ θάνατος, ἵνα παύσηται τῷ διαβόλῳ πρὸς τὴν

ψυχὴν παρεχομένη τὴν εἴσοδον· μία γὰρ ὑπάρχουσα κατὰ

τὸ γένος ἡ αἴσθησις πενταπλοῦται τοῖς εἴδεσιν, διὰ τῆς

(105)καθ’ ἕκαστον εἶδος ἀντιληπτικῆς ἐνεργείας τὸ προσφυὲς

αἰσθητὸν ἀντὶ θεοῦ στέργειν τὴν πλανωμένην ψυχὴν ἀνα-

πείθουσα. Διόπερ ὁ τῷ λόγῳ σοφῶς ἑπόμενος πρὸ τοῦ

βεβιασμένου καὶ παρὰ γνώμην θανάτου θάνατον τῆς σαρ-

κὸς ἑκουσίως καταψηφίζεται, τὸν πρὸς αἴσθησιν τῆς γνώ-

(110)μης παντελῆ ποιούμενος χωρισμόν.

     Οὐκοῦν ὁ μόνῳ τῷ γράμματι τῆς γραφῆς παρακαθήμενος

μόνην ἔχει τὴν αἴσθησιν κρατοῦσαν τῆς φύσεως· καθ’ ἣν ἡ

πρὸς τὴν σάρκα τῆς ψυχῆς σχέσις μόνη διαφαίνεσθαι

πέφυκεν· τὸ γὰρ γράμμα, μὴ νοούμενον πνευματικῶς,

(115)μόνην ἔχει τὴν αἴσθησιν περιγράφουσαν αὐτοῦ τὴν

ἐκφώνησιν καὶ μὴ συγχωροῦσαν πρὸς τὸν νοῦν διαβῆναι

τῶν γεγραμμένων τὴν δύναμιν. Εἰ δὲ πρὸς μόνην τὴν

αἴσθησιν ἔχει τὸ γράμμα τὴν οἰκειότητα, πᾶς ὁ καθ’ ἱστο-

ρίαν μόνην ἰουδαϊκῶς τὸ γράμμα δεχόμενος κατὰ σάρ-

(120)κα ζῇ, τῆς ἁμαρτίας καθ’ ἑκάστην ἡμέραν διὰ τὴν ζῶσαν

αἴσθησιν γνωμικῶς ἀποθνῄσκων τὸν θάνατον, μὴ δυνάμε-

νος πνεύματι τὰς πράξεις θανατῶσαι τοῦ σώματος, ἵνα ζῇ

τὴν ἐν πνεύματι μακαρίαν ζωήν· εἰ γὰρ κατὰ σάρκα ζῆτε,

μέλλετε ἀποθνῄσκειν, φησὶν ὁ θεῖος ἀπόστολος· εἰ δὲ

(125)πνεύματι τὰς πράξεις τοῦ σώματος θανατοῦτε, ζήσεσθε. Μὴ

τοίνυν τὸν θεῖον λύχνον, ἤγουν τὸν φωτιστικὸν τῆς

γνώσεως λόγον, ἀνάπτοντες διὰ θεωρίας καὶ πράξεως ὑπὸ

τὸν μόδιον θήσωμεν, ἵνα μὴ κατακριθῶμεν ὡς περιγράφον-

τες τῷ γράμματι τὴν τῆς σοφίας ἀπερίληπτον δύναμιν,

(130)ἀλλ’ ἐπὶ τὴν λυχνίαν, λέγω τὴν ἁγίαν ἐκκλησίαν, ἐν τῷ

ὕψει τῆς ἀληθοῦς θεωρίας πᾶσι τὸ φῶς τῶν θείων δο-

γμάτων πυρσεύουσαν.

     Ταύτην τυχὸν τὴν ἁγίαν ἐκκλησίαν καὶ ὁ νόμος τυπικῶς

προκαταγγέλλων λυχνίαν χρυσῆν ὅλην ναστὴν καὶ το-

(135)ρευτὴν γενέσθαι προσέταξεν, τὸ μὲν ὡς μηδὲν διάκενον

ἔχουσαν καὶ τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως ἄμοιρον, τὸ δὲ ὡς

τῶν ὑλικῶν πάντων περιττωμάτων παντελῶς ἀπεξεσμένην

καὶ μηδὲν ἐπίγειον ἔχουσαν· ἥνπερ μετά τινος ἐξαλλαγῆς

θαυμαστῶς διαθρήσας ὁ μέγας Ζαχαρίας φησὶ πρὸς τῷ

(140)λαμπαδίῳ· καὶ ἑπτὰ λύχνοι ἐπάνω αὐτῆς. Τοὺς ἑπτὰ

λύχνους ἐνταῦθα καθ’ ἕτερον τρόπον ἐκληπτέον ἡμῖν,

παρ’ ὃν ἤδη τὸν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ λύχνον προεκλαβὼν

ἐξέδωκεν ὁ λόγος· οὐ γὰρ πάντοτε καὶ πάντα τὰ τὴν αὐτὴν

ἐκφώνησιν ἔχοντα, καθ’ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν πάντως νοηθήσε-

(145)ται τρόπον, ἀλλ’ ἕκαστον τῶν λεγομένων πρὸς τὴν ὑποκει-

μένην, δηλονότι τῷ τόπῳ τῆς ἁγίας γραφῆς, δύναμιν νοη-

τέον, εἰ μέλλοιμεν ὀρθῶς τοῦ σκοποῦ τῶν γεγραμμένων

καταστοχάζεσθαι. Λύχνους οὖν ἐνταῦθα φάναι τὴν ἁγίαν

γραφὴν ὑπονοῶ τὰς ἐνεργείας τοῦ ἁγίου πνεύματος, ἤγουν

(150)τὰ χαρίσματα τοῦ πνεύματος, ἅπερ δωρεῖσθαι τῇ ἐκκλησίᾳ

πέφυκεν ὁ λόγος, ὡς κεφαλὴ τοῦ παντὸς σώματος· καὶ

ἐπαναπαύσεται γὰρ ἐπ’ αὐτόν, φησίν, πνεῦμα θεοῦ, πνεῦμα

σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦ-

μα γνώσεως καὶ εὐσεβείας· ἐμπλήσει αὐτὸν πνεῦμα φόβου

(155)θεοῦ.

     Εἰ δὲ τῆς ἐκκλησίας κεφαλὴ κατὰ τὴν ἐπίνοιαν τῆς

ἀνθρωπότητός ἐστιν ὁ Χριστός, ἄρα τῇ ἐκκλησίᾳ δε-

δώρηται ὁ κατὰ φύσιν ἔχων τὸ πνεῦμα τὰς ἐνεργείας

τοῦ πνεύματος, ὡς θεός· ἐμοὶ γὰρ ὁ Λόγος γενόμενος

(160)ἄνθρωπος, ἐμοὶ καὶ τὴν ὅλην πραγματεύεται σωτηρίαν, διὰ

τῶν ἐμῶν ἐμοὶ τὰ οἰκεῖα αὐτῷ κατὰ φύσιν ἀντιδιδούς, δι’ ὃν

καὶ ἄνθρωπος γέγονεν, καί, ὡς λαμβάνων δι’ ἐμέ, ποιεῖται

τῶν οἰκείων τὴν ἔκφανσιν, καὶ ἑαυτῷ μὲν τὴν ἐμήν, ὡς

φιλάνθρωπος, λογιζόμενος χάριν, ἐμοὶ δὲ τὴν οἰκείαν αὐτοῦ

(165)κατὰ φύσιν τῶν κατορθωμάτων ἐπιγραφόμενος δύναμιν,

δι’ ὃν καὶ νῦν λαμβάνειν λέγεται τὸ φύσει προσὸν ἀνάρχως

καὶ ὑπὲρ λόγον. Τὸ γὰρ Πνεῦμα τὸ ἄγιον, ὥσπερ φύσει

κατ’ οὐσίαν ὑπάρχει τοῦ θεοῦ καὶ Πατρός, οὕτως καὶ τοῦ

Υἱοῦ φύσει κατ’ οὐσίαν ἐστίν, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς οὐσιωδῶς

(170)δι’ Υἱοῦ γεννηθέντος ἀφράστως ἐκπορευόμενον καὶ τῇ λυ-

χνίᾳ, τουτέστι τῇ ἐκκλησίᾳ, καθάπερ λύχνους τὰς οἰκείας

ἐνεργείας δωρούμενον· λύχνου γὰρ τρόπον τὸ σκότος

λύοντος πᾶσα τοῦ Πνεύματος ἐνέργεια τὴν πολύτροπον

γένεσιν τῆς ἁμαρτίας ἐξωθεῖσθαι τῆς ἐκκλησίας καὶ ἀπε-

(175)λαύνειν πέφυκεν. Ποιεῖται γὰρ ἡ μὲν σοφία τῆς ἀνοίας

ἀναίρεσιν, ἡ δὲ σύνεσις τῆς ἀνεπιγνωμοσύνης ἀφαίρεσιν, ἡ

δὲ βουλὴ τῆς ἀδιακρισίας κατάργησιν, ἡ δὲ ἰσχὺς τῆς

ἀσθενείας ἐξήλωσιν, ἡ δὲ γνῶσις τῆς ἀγνωσίας ἀφανισμόν,

ἡ δὲ εὐσέβεια τῆς ἀσεβείας καὶ τῆς ἐπ’ αὐτῇ τῶν ἔργων

(180)φαυλότητος διωγμόν, ὁ δὲ φόβος τῆς καταφρονήσεως ἀπε-

λαύνει τὴν πώρωσιν· φῶς γὰρ οὐ μόνον τὰ προστάγματα,

ἀλλὰ καὶ τὰ ἐνεργήματα τυγχάνει τοῦ πνεύματος.

     Λύχνοι δὲ πάλιν τυγχάνουσι παντὶ τῷ βίῳ διὰ τῆς

ἐκκλησίας τὸ φῶς τῆς σωτηρίας πυρσεύοντες καὶ οἱ

(185)συμπληροῦντες βαθμοὶ τὴν κατ’ αὐτὴν εὐκοσμίαν. Οἷον· ὁ

σοφὸς τῶν θείων καὶ ὑψηλῶν δογμάτων τε καὶ μυστηρίων

διδάσκαλος λύχνος ἐστὶ ἐκκαλύπτων τὰ τέως τοῖς πολλοῖς

μὴ φαινόμενα· ὁ μετὰ συνέσεως καὶ ἐπιστήμης κατακούων

τῆς ἐν τοῖς τελείοις λαλουμένης σοφίας ἄλλος ὑπάρχει

(190)λύχνος, ὡς συνετὸς ἀκροατὴς φυλάττων ἐν ἑαυτῷ τῆς τῶν

λαλουμένων ἀληθείας τὸ φῶς· ὁ δὲ μετὰ βουλῆς διακρίνων

ἁρμοδίως τοῖς πράγμασι τοὺς καιροὺς καὶ τοῖς λόγοις τοὺς

ἐπιβάλλοντας τρόπους ἐπινοῶν καὶ μὴ συγχωρῶν ἀλλήλοις

ἀπροσφόρως ἐμπεσόντας συγχεῖσθαι, καὶ οὗτος, ὡς θαυ-

(195)μαστὸς σύμβουλος, ἄλλος ὑπάρχων δέδεικται λύχνος· ὁ δὲ

τὰς προσβολὰς τῶν ἀκουσίων πειρασμῶν, κατὰ τὸν μα-

κάριον Ἰὼβ καὶ τοὺς γενναίους μάρτυρας, ἀκατασείστῳ

φέρων τῷ φρονήματι λύχνος ἐστὶν ἰσχυρός, ἀκατάσβεστον

καὶ αὐτὸς φυλάττων τὸ φῶς τῆς σωτηρίας ἐν τῷ τρόπῳ

(200)τῆς κατὰ τὴν ἀνδρείαν ὑπομονῆς φυλαττόμενον, ὡς τὸν

κύριον ἰσχὺν ἔχων καὶ ὕμνησιν· ὁ δὲ γινώσκων τοῦ

πονηροῦ τὰ μηχανήματα καὶ τὰς συμπλοκὰς τῶν ἀφανῶν

πολέμων οὐκ ἀγνοῶν, καὶ οὗτος, τῷ φωτὶ τῆς γνώσεως

περιλαμπόμενος, ἄλλος πέφηνε λύχνος, τῷ μεγάλῳ ἀπο-

(205)στόλῳ προσηκόντως συμφθεγγόμενος· οὐ γὰρ αὐτοῦ τὰ

νοήματα ἀγνοοῦμεν· ὁ δὲ τὸν κατ’ ἐντολὴν βίον εὐσεβῶς

ταῖς ἀρεταῖς εὐθηνούμενον μετερχόμενος ἄλλος ὑπάρχει

λύχνος, ὡς εὐσεβὴς τὴν εὐσέβειαν εὐσεβῶς τοῖς τρόποις

πιστούμενος· ὁ δὲ τῇ προσδοκίᾳ τῆς κρίσεως τοῖς πάθεσι

(210)πρὸς τὴν ψυχὴν δι’ ἐγκρατείας ἀποτειχίσας τὴν εἴσοδον

ἄλλος γέγονε λύχνος, διὰ σπουδῆς τῷ φόβῳ τοῦ θεοῦ τὰς

ἐπιτριβείσας αὐτῷ τῶν παθῶν κηλίδας ἐκκαθαιρόμενος καὶ

τῇ τῶν παρὰ φύσιν ἀποβολῇ μολυσμῶν διαυγῆ καὶ λαμ-

πρὸν τὸν βίον ποιούμενος.

(215)     Τὴν μὲν οὖν κάθαρσιν τοῖς ἀξίοις τῆς τῶν ἀρετῶν

καθαρότητος διὰ φόβου καὶ εὐσεβείας καὶ γνώσεως ποι-

εῖται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸν δὲ φωτισμὸν τῆς τῶν ὄν-

των καθ’ οὓς ὑπάρχουσι λόγους γενέσεως δι’ ἰσχύος καὶ

βουλῆς καὶ συνέσεως δωρεῖται τοῖς ἀξίοις φωτός, τὴν δὲ

(220)τελειότητα διὰ τῆς παμφαοῦς καὶ ἁπλῆς καὶ ὁλοσχεροῦς

σοφίας χαρίζεται τοῖς ἀξίοις θεώσεως, πρὸς τὴν τῶν ὄντων

αἰτίαν ἀμέσως αὐτοὺς ἀνάγων κατὰ πάντα τρόπον, ὡς

ἔστιν ἀνθρώπῳ δυνατόν, ἐκ μόνων τῶν θείων τῆς ἀγα-

θότητος ἰδιωμάτων γνωριζομένους· καθ’ ἣν ἐκ θεοῦ μὲν

(225)ἑαυτούς, ἐξ ἑαυτῶν δὲ γινώσκοντες τὸν θεόν, οὐκ ὄντος

τινὸς μέσου διατειχίζοντος_σοφίας γὰρ πρὸς θεὸν μέσον

οὐδέν_, τὴν ἀναλλοίωτον ἕξουσιν ἀτρεψίαν, τῶν μέσον

αὐτοῖς πάντων ὁλικῶς διαβαθέντων, ἐν οἷς ὑπῆρχεν ὁ περὶ

τὴν γνῶσίν ποτε τοῦ σφάλλεσθαι κίνδυνος, καὶ πρὸς αὐτὴν

(230)τὴν ἄπειρον καὶ ἐπ’ ἄπειρον καὶ ἀπειράκις ἀπείρως κατὰ

φύσιν ἐπέκεινα πάντων ἀκρότητα δι’ ἀφασίας ἀρρήτου τε

σιγῆς καὶ ἀγνωσίας ἀφθέγκτως τε καὶ ἀπερινοήτως ἀνα-

χθεῖσι κατὰ τὴν χάριν.

     Καὶ ἑπτὰ ἐπαρυστρίδες τοῖς ἑπτὰ λύχνοις τοῖς ἐπάνω

(235)αὐτῆς. Ὁ μὲν δὴ περὶ τῶν λύχνων ὡς κατ’ ἐμὲ φάναι κατὰ

δύο ἐπιβολὰς ἀποδέδοται τῆς θεωρίας λόγος, ὁ δὲ περὶ

τῶν ἐπαρυστρίδων ἐντεῦθεν ἀρχθήσεται. Φασὶν εἶναι τὴν

ἐπαρυστρίδα σκεῦός τι σκυφοειδές, ἐν ᾧ τὸ τοῖς λύχνοις

ἐπιχεόμενον οἱ ἄνθρωποι βάλλειν εἰώθασιν ἔλαιον πρὸς

(240)ἀποτροφὴν τοῦ φωτὸς καὶ συντήρησιν. Οὐκοῦν κατὰ τὸν

τῆς ἀναγωγῆς λόγον ἐπαρυστρίδες τῶν ἑπτὰ λύχνων τῆς

ὁραθείσης λυχνίας αἱ δεκτικαὶ τῶν διατρεφόντων τε καὶ

συντηρούντων τοὺς ἑπτὰ λύχνους, ἤγουν τὰς ἐνεργείας

τοῦ πνεύματος, διαφόρων λόγων τε καὶ τρόπων καὶ ἠθῶν

(245)ὑπάρχουσιν ἕξεις τε καὶ διαθέσεις τῶν εἰληφότων ἐν τῇ

ἐκκλησίᾳ τὴν τῶν χαρισμάτων διαίρεσιν. Ὡς γὰρ ἐλαίου

χωρὶς ἄσβεστον διατηρηθῆναι λύχνον ἀμήχανον, οὕτως ἕ-

ξεως χωρίς, προσφόροις καὶ λόγοις καὶ τρόποις καὶ ἤθεσι

νοήμασί τε αὖ καὶ λογισμοῖς τοῖς καθήκουσι τὰ καλὰ

(250)διατρεφούσης, ἄσβεστον φυλαχθῆναι τὸ φῶς τῶν χαρι-

σμάτων ἀμήχανον. Πᾶν γὰρ χάρισμα πνευματικὸν προσφυ-

οῦς χρῄζει τῆς ἕξεως, ἀπαύστως ἐπιχεούσης αὐτῷ, κα-

θάπερ ἔλαιον, τὴν ὕλην τὴν νοεράν, ἵνα διαμείνῃ κατὰ τὴν

ἕξιν τοῦ δεξαμένου κρατούμενον. Ἐπαρυστρίδες οὖν τῶν

(255)ἑπτὰ λύχνων τῆς λυχνίας αἱ πρόσφοροι τῶν θείων χαρι-

σμάτων τῆς ἁγίας ἐκκλησίας ὑπάρχουσιν ἕξεις, ἀφ’ ὧν, ὡς

ἔκ τινων ἀγγείων, κατὰ τὰς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ φρονίμους

παρθένους, ταῖς λαμπάσι τῶν χαρισμάτων ἐπιχέουσι τὸ τῆς

ἀγαλλιάσεως ἔλαιον οἱ σοφοὶ τῶν δεδομένων καλῶν καὶ

(260)ἄγρυπνοι φύλακες.

     Καὶ δύο ἐλαῖαι ἐπάνω αὐτῆς, μία ἐκ δεξιῶν τοῦ λαμπα-

δίου αὐτῆς καὶ μία ἐξ εὐωνύμων. Καλῶς καὶ πάνυ γε